FİKRİ VE SINAÎ MÜLKİYET
HAKLARI
Dr. Deniz ŞENYAY ÖNCEL
[email protected]
İÇERİK















Genel Olarak Fikri Mülkiyet Hukuku
Fikri Mülkiyet Hukukunun Temel İlkeleri
Fikri Mülkiyet Sisteminin Ana Unsurları
Tarihçe
Fikir ve Sanat Eserleri
 Eser, Eser Çeşitleri ve Eser Sahipler
 Eserden Doğan Haklar,
 Bilgisayar Programları ve Veri Tabanları
Markalar
Patentler
Faydalı Modeller
Tasarımlar
Coğrafi İşaretler
Entegre Devre Topografyaları
Sınai Haklara İlişkin Ortak Hükümler
Ticaret Unvanları, İşletme Adları, Ticari Sırlar, Know-how
Patent Başvuru Sistemleri
Patent Araştırması
FİKRİ MÜLKİYET
HUKUKU
FİKRİ MÜLKİYET HUKUKU
• Ekonomik değer taşıyan fikri emek ürünlerini
koruyan bir HUKUK dalıdır.
•
•
•
•
Fikri ve sınaî haklar
Fikri hukuk
Fikri haklar
Fikri mülkiyet hukuku…
• 18. ve 19. yüzyıllara gelinceye kadar toplumlarda
hakların ortak kullanımı yaygın idi.
• Daha sonra yaratıcılığın geliştirilebilmesi için hakların
yaygınlaştırılıp korunması fikri yerleşmiştir.
• Hak kavramının yerleşmesiyle yaratıcılığın
geliştirilebildiği ve hiçbir katkıda bulunmadan haklardan
yararlanmanın tam anlamıyla bir suç olduğu
vurgulanmıştır.
• İzinsiz kullanım, hakların olduğu her alanda bir suçtur
ve yaratıcılığı, üretkenliği engeller.
• İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi; herkesin,
toplumun kültür yaşamına katılmak, güzel
sanatlardan etkilenmek, bilim alanındaki
gelişimi ve bunun yararlarını paylaşmak
hakkına sahip olduğunu ve herkesin, yarattığı
her türlü bilim, edebiyat ve sanat eserleri ile
ilgili olarak doğacak manevî ve maddî
yararlarının korunmasına hakkı olduğunu
öngörmektedir. (Bildirge Madde 27)
FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI
(INTELLECTUAL PROPERTY)
Fikri Hakları
(Copyright)
Sınai Hakları
(Industrial Property)
•Bilim ve Edebiyat Eserleri
•Patent ve Faydalı Modeller
•Müzik Eserleri
•Endüstriyel Tasarımlar
•Güzel Sanatlar
•Markalar
•Sinema Eserleri
•Coğrafi İşaretler
•Bilgisayar programları
•Entegre Devrelerin
•Veri tabanları
Topografyası
FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI
Sınai Hakları
Fikri Hakları
5846 Sayılı Fikir ve
Sanat Eserleri Kanunu
551 Sayılı Patent Haklarının
Korunması Hakkında KHK
556 Sayılı Markaların
Korunması Hakkında KHK
554 Sayılı Endüstriyel Tasarımların
Korunması Hakkında KHK
555 Sayılı Coğrafi İşaretlerin
Korunması Hakkında KHK
FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI
Fikri Hakları
•Haklar kamuya sunma
ile başlar ve kazanılır,
Sınai Hakları
•Haklar TESCİL ile kazanılır,
•Tescil esasdır,
•Tescil şartı aranmaz.
•Koruma ülkeseldir.
Fikri ve Sınaî Hakların Korunma
Nedenleri
• Yaratıcı düşünce ürünlerinin yeterince korunmadığı bir
toplumda ilerleme kaydedilmesi mümkün değildir.
• Fikri hakların korunması temel insan haklarından
biridir.
•
Taklit malların kullanımı toplum sağlığı ve güvenliği
açısından büyük risk teşkil etmektedir.
• Korsan ve Taklit ürün üretimi ve satışı ülke
ekonomisine ciddi zararlar vermektedir.
(Vergi kayıpları, yabancı yatırımcıların ülkeye
girişinin önlemesi, alanda yatırım yapan
şirketlerin zarar etmeleri sonucunda
kapanması nedeniyle meydana gelen istihdam
alanı kaybı.)
• Uluslar arası arenada ülkemizin prestijinin
korunması bakımından taklit ve korsan malların
üretim, ithalat ve satışının önlenmesi büyük
önem arz etmektedir.
• Korsan ve taklit mallar terör örgütlerinin gelir
kalemlerinden biri haline gelmesi nedeniyle bu
malların satış, ithalat ve üretiminin önlenmesi,
ülke güvenliği açısından da hayati öneme
sahiptir.
FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ
NİTELİKLERİ
• Fikri ürünler maddi bir varlığa sahip olmayıp
SOYUTTUR.
• Fikri mülkiyet hakları ÜLKESEL çapta korunur.
• Fikri mülkiyet hakları SÜREye tabidir.
FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ
NİTELİKLERİ
• Fikri ürünler, eşya olmadığı gibi, somutlaştığı
eşyadan da farklı ve hukuki rejime tabidir.
• Fikri mülkiyet hakları kullanılmakla TÜKENMEZ.
• Fikri mülkiyet hakları, kural olarak devir, lisans,
rehin ve haciz gibi hukuki işlemlere konu
olabileceği gibi mirasla da intikal edebilir.
TEMEL İLKELER
Tescil İlkesi
Ülkesellik İlkesi
Gerçek Hak Sahipliği İlkesi
Rüçhan İlkesi
Ön Kullanma İlkesi
Tükenme İlkesi
Sessiz Kalma Nedeniyle Hak Kaybı
Kümülatif Koruma İlkesi
TESCİL İLKESİ
• Türkiye’de tescil işlemlerini Türk Patent Enstitüsü
(TPE) yapmaktadır.
• Ülkesellik ilkesi gereğince de koruma hangi
ülke(ler)de koruma isteniyorsa o ülke(ler)de
tescilin yapılması zorunludur.
• Tescil ilkesinin birtakım istisnaları bulunmaktadır.
TESCİL İLKESİ
• Türk hukunda tescil ilkesi sınaî haklar
bakımından kabul edilmiştir.
• Telif hakları bakımından tescil
öngörülmemiştir.
ÜLKESELLİK İLKESİ
• Hukuk ulusaldır ve her ülkenin hukuku
kendine özgüdür.
• Bir başvuru ile birden çok ülkede belge
almak mümkündür.
• Ülkemizde patent, marka ve tasarım
korumasından yabancılar da
yararlanabilir.
ÜLKESELLİK İLKESİ
• Benzer şekilde Türk vatandaşları da yabancı bir
ülkede korumadan yararlanmak istediklerinde
tescil ettirmeleri gerekmektedir.
• Yabancı bir kişinin Türkiye’de Telif Haklarından
faydalanabilmesi için Bern veya Roma Anlaş.
birine taraf ülke vatandaşı olması gerekir.
GERÇEK HAK SAHİPLİĞİ İLKESİ
• Fikri ürünü ilke kez gerçekleştiren veya bulan
kişiler korumadan yararlanır.
• Dünya çapında YENİ ve ÖZGÜN olması gerekir.
• Telif hakkı bakımından bir eser iki ayrı kişi
tarafından birbirinden habersiz meydana
getirilmişse, iki eser de korunur.
RÜÇHAN (ÖNCELİK) İLKESİ
• Bu ilke sadece SINAÎ hakları ilgilendirir.
• Sahibine başvuru önceliği tanır.
RÜÇHAN (ÖNCELİK) İLKESİ
• Rüçhan süresi:
• Patent ve faydalı model için 12 ay
• Marka ve tasarımlar için 6 ay
• Rüçhan belgesi:
• Genel olarak 2 veya 3 ay
ÖN KULLANMA HAKKI
• Patent, faydalı model ve tasarım gibi sınai
hakları ilgilendirmektedir.
• Mağduriyeti önlemek adına kişiye sağlanan ön
kullanma hakkıdır.
• İyi niyet aranır ve taklit kabul edilmez.
TÜKENME İLKESİ
• Hak sahibi, üzerinde fikri mülkiyet hakkı
bulunan ürünleri bir kez satınca, sonraki
satışlara müdahale edemez.
– Ürün hak sahibi tarafından ve onun izniyle
piyasaya sunulmalı,
– Sonradan satışı yapılan ürün, orijinal olmalı.
TÜKENME İLKESİ
• Ülkesel tükenme: O ülke içindeki dolaşıma hak
sahibi engel olamaz.
• Bölgesel tükenme: AB ülkeleri içindeki dolaşıma
hak sahibi engel olamaz.
• Uluslar arası tükenme: Tüm dünyadaki satışa
engel olamaz.
SESSİZ KALMA NEDENİYLE HAK KAYBI
• Hak sahibi, hakkını uzun süre kullanmayarak karşı
tarafa kullanmayacağı yolunda bir güven
uyandırmışsa, bu güven nedeniyle artık hakkını
kullanmayacağı kabul edilmektedir.
• Sessiz kalma süresi konusunda kesinlik yoktur.
KÜMÜLÂTİF (ÇOKLU) KORUMA İLKESİ
• Fikri mülkiyet hukukunda değişik yasal
korumalardan yararlanmak mümkündür.
• Bir fikri ürün, birden çok mevzuatın koruma
şartlarını (patent, tasarım, telif vs.) aynı anda
karşılıyorsa çoklu koruma ilkesi söz konusu
olur.
• Günümüzde sosyoekonomik gelişmenin en
önemli unsurlarından olan bilim ve teknolojiyi
üretenlerin haklarının korunması en az buluş
kadar önemlidir.
• Ülkemizin refah ve yaşam standardının artması,
gelişmiş ülkelerle olan rekabet gücüyle
endekslidir, rekabet gücümüzün artması ise
üretkenliği artırmakla mümkündür, üretkenliği
artırmak insanları buluş yapmaya motive etmekle
gelişir, buluş yapanların haklarının korunması bu
noktada en etkin motivasyonu sağlayacaktır.
• Bu sayede ülke ve insan kaynaklarının ürün ve
hizmete dönüştürülmesi ile ekonomik ve
toplumsal fayda sağlanacak sosyoekonomik
gelişme gerçekleşecektir.
• Bu çerçevede yenilik dürtüsüyle üretilen yeni
buluşlar, ürünler, markalar ve inovatif tasarımların
her geçen gün yenileri piyasaya sürülürken,
hukuki anlamda yeterli bilince sahip olamayan
ürün sahipleri Sınaî Mülkiyet Hak kaybına
uğramaktadır.
• Yani bu durum ilgisiz kişilerin haksız kazanç elde
etmesine neden olurken, asıl hak sahiplerinin ise ticari
kayıplarına buluş şevkinin kırılmasına neden
olabilmektedir.
• Piyasa değeri olan iyi bir buluş, ürün veya tasarımın
koruma altına alınmamış olması, mevcut piyasa
koşullarında ürün sahibini ekonomik fayda ve ödülden
yoksun bırakacağı gibi benzer şekilde bir markanın
üçüncü şahıslar tarafından kötü niyetli kullanımı da
marka sahibinin ticari kaybına neden olmaktadır.
• Fikri ve Sınaî mülkiyetin korunması, bu gibi
potansiyel hak ihlallerinin önüne geçmek ve
fikirleri gerçek piyasa değerinden işletme
varlıklarına dönüştürmek bakımından oldukça
önemlidir.
• Mevcut piyasa ve ekonomik faaliyetler içerisinde
girişimcilik ve inovasyonun önemi kadar Fikri ve
Sınaî Mülkiyet hakları da önemli yer tutmaktadır.
Download

Fikri Hakları