AHLAK FELSEFESİ
FELSEFE DERSİ
KONU ANLATIMI
FELSEFE AÇISINDAN
AHLAK
 Ahlak ; ahlak felsefesi disiplini olmadan da
vardı.
 Çünkü en ilkel toplumların bile kendine göre
bir ahlakı vardır.
 Aristoteles ; iyi , erdem , özgürlük , mutluluk
gibi kavramları sorgulayıp tanımladığı için
“Ahlak Felsefesi” disiplinin kurucusu sayılır.
“AHLAK” KAVRAMININ
KAPSAMI
 İnsan davranışlarını kabaca içgüdüye dayalı ve
irade ile yapılan davranışlar olarak sınıflandırmak
mümkündür.
 İnsanın irade ile yaptığı davranışlarını da
sadece düşünmesi ve bilmesi yeterli değildir.
 Düşündüklerini ve bildiklerini davranışlarına da
yansıtmak zorundadır.
 Çünkü bilmek başka yapmak başka bir şeydir.
 ÖRNEK
• Hırsızlık yapmanın ya da yalan söylemenin kötü
olduğunu bilmek yeterli değildir. Bunun
davranışlara da yansıması gerekir.
“AHLAK” KAVRAMININ
KAPSAMI
 Günlük dildeki ahlaktan kastedilen ; insanlar
arası ilişkilerde kişilerin uyması beklenen
davranışlardır.
–
–
–
–
Yapılması / yapılmaması istenen davranışlar,
İzin verilen / verilmeyen davranışlar ,
Onaylanan / onaylanmayan davranışlar ,
İYİ ve KÖTÜ olarak değerlendirilen
davranışlardır.
“AHLAK” KAVRAMININ
TANIMI
 Belli bir dönemde , belli bir toplumun benimsemiş
olduğu , bireylerin birbirleri ile ilişkilerini
düzenleyen davranış kurallarının , yasaların , ilkelerin
toplamıdır.
 İnsanın özgür iradesiyle ortaya koyduğu yapıp
etmelerdir.
 Bir toplumdaki kişiler arası ilişkilerde davranışlara
ilişkin değer yargıları toplamıdır. Bu değer yargıları ,
kişilerin başkaları ile ilişkilerinde yaptıklarının
değerini yargılamak için kullanılır.
 İyi ile kötünün ne olduğu üzerine bir bilinçtir.
“AHLAK”
KAVRAMININ
GÖRECELİLİĞİ
 Değer yargıları ; toplumdan topluma farklılık
gösterdiği gibi , aynı toplum içinde bölgeden
bölgeye ve zamandan zamana da farklılık
gösterir.
 Belirli bir toplumun ahlakından sözedilebileceği
gibi ; meslek ahlakı , siyasal ahlak , evlilik ahlakı
vb. ahlaklardan da sözetmek mümkündür.
“AHLAK FELSEFESİ”
KAVRAMININ TANIMI

Ahlaklar üzerinde bilgi ortaya
koymaya çalışan bir etkinliktir.

Bu kimi zaman bir ahlakın
değerlendirilmesi şeklinde olabileceği
gibi kimi zaman da tek tek ahlakların
üzerinde genel bir ahlak ortaya
koyma çabasıdır.
AHLAK FELSEFESİNİN KONUSU
 İnsanın yapıp etmelerini özel bir problem






alanı olarak ele alır.
Bu alanı yöneten ilkeleri inceler.
Ahlaksallığın ne olduğunu inceler.
Ahlakın özünü ve temellerini araştırır.
İnsanın yapıp etmelerinde özgür olup
olmadığını araştırır.
Yapılması gereken davranışları ortaya koyar.
İyi , mutluluk , erdem , özgürlük vb.
Kavramları irdeler.
“ETİK” KAVRAMININ
TANIMI
 Genellikle ahlak felsefesi ile eş anlamlı
tutulan bir kavram olmasına rağmen
ondan farklıdır.
 Kısaca “EYLEM”in felsefi bilgisidir.
AHLAK FELSEFESİNİN
TEMEL KAVRAMLARI
 İYİ : Yapılması gereken
 KÖTÜ : Yapılmaması gereken
 ÖZGÜRLÜK : İrade ile birinden birini isteme
 SORUMLULUK : Seçtiğimiz seçeneğin getireceği





sonucu üstlenme
ERDEM : İyi olana yöneliş
VİCDAN : İyi olana yönelten içsel güç
AHLAK YASASI : Herkesin davranışını düzenlemesi
beklenen yasa
AHLAKİ KARAR : Sözkonusu yasaya özgürce uyma
AHLAKİ EYLEM : Bu yasaya uygun hareketi yapma
AHLAK FELSEFESİNİN
TEMEL SORULARI
 Ahlaki eylemin amacı nedir ?
 insan ahlaki eylemlerinde özgür müdür ?
 Ahlak yargılarının niteliği nedir ?
 Kişi vicdanı karşısında evrensel bir ahlak
yasası var mıdır ?
SORULARIN CEVAPLARI
 Ahlaki eylemin amacı nedir ?
•
•
•
•
Mutluluktur
Hazdır
Faydadır
Ödevdir
 İnsan ahlaki eylemlerinde özgür müdür ?
• DETERMİNİZM
• İNDETERMİNİZM
ÖZGÜR DEĞİLDİR
ÖZGÜRDÜR
 Kişi vicdanı karşısında evrensel bir ahlak yasası
var mıdır ?
• Evrensel ahlak yasası yoktur
• Evrensel ahlak yasası vardır
EVRENSEL AHLAK YASASI
VAR MIDIR?
KABUL EDEN
YAKLAŞIMLAR
REDDEDEN
YAKLAŞIMLAR
HAZ AHLAKI
( HEDONİZM )
ÖZNEL TEMEL
FAYDA AHLAKI
(UTİLİTARİZM)
NESNEL TEMEL
BENCİLİK
( EGOİZM )
KANT
KA
ANARŞİZM
DİNSEL TEMEL
NİETZSCHE
SARTRE
EVRENSEL AHLAK YASASINI
REDDEDEN YAKLAŞIMLAR
 HAZ
*
*
*
*
*
*
*
*
AHLAKI
( HEDONİZM )
Kurucusu Aristippos’tur.
“Haz” veren şey iyi,“acı” veren şey kötüdür.
*
Haz ile iyi aynı şeydir.
Burada kastedilen haz anlık hazlardır.
İnsan sadece kendi hazzını bilebilir
Geçmiş haz artık yoktur gelecekteki de
gelmemiştir.
Haz değişken olduğundan hazza bağlı olan ahlak
yasası da değişken olacaktır.
Kişiden kişiye göre değişen bir ahlak yasası vardır ,
evrensel ahlak yasası yoktur.
 FAYDA AHLAKI
*
*
*
( UTİLİTARİZM )
Bireye fayda sağlayan hareket iyi sağlamayan kötüdür.
Her türlü davranış bireye fayda sağladığı oranda
istenmeye layıktır.
Bireye fayda sağlayan davranışlar kişiden kişiye göre
değiştiği için evrensel ahlak yasası yoktur.
 BENCİLİK
( EGOİZM )
tüm eylemlerinin “ben” sevgisi”
* İnsanın
belirlendiğini ileri süren yaklaşımdır.
*
*
*
*
*
*
ile
İnsanın kendisine uygun olan şey iyinin ölçütüdür.
İnsanda kendini sevme ve kendini koruma
içgüdüsü vardır.
İnsanın doğa nimetlerinden yararlanma isteği onun
diğer insanlarla çatışmasına yol açmıştır.
“Ahlak” insanın kendini koruma içgüdüsüne ters
düşen bu anlaşmazlık sonucunda ortaya çıkmış bir
sözleşmedir.
İnsanın kendisini korumasını sağlayan iyi ve kötü
toplumlara ve kişilere göre değiştiği için evrensel
bir ahlak yasası yoktur.
“İnsan insanın kurdudur.” Thomas HOBBES
 ANARŞİZM
*
*
*
*
*
*
İnsanlara egemen güçlerin hükmetmesine karşı
çıkan bir öğretidir.
İnsanların “kişi” olmasını engelleyen her türlü üst
siyasi kurumu ortadan kaldırmayı savunurlar.
Kişi üzerinde siyasi , dinsel , ahlaki hiç bir
otoritenin baskı unsuru oluşturmaması gerektiğini
savunurlar.
Bu kurumlar bireyin özgürleşmesini engeller. Çünkü
bunlar insanları sınırlandırır.
Anarşizme göre evrensel bir ahlak yasası yoktur.
 NİETZSCHE
hep yeniden değerlendir.” şeklinde bir
* “Değerleri
ahlak anlayışı vardır.
bir ahlak yasası yoktur TÜM DEĞERLERİ
* Evrensel
kökten reddeder.
NİETZSCHE’NİN
İNSAN TİPLEMELERİ
SÜRÜ İNSANI
NİHİLİSTLER
AKTİF
NİHİLİSTLER
PASİF
NİHİLİSTLER
ÜSTÜN İNSAN
 SARTRE
Varoluş özden önce gelir.
* İnsan dünyaya atılmış bir varlıktır.
*
Tanrının varlığını kabul etmez.
* İnsan kendi kendini belirlemelidir.
* İnsanı yaratan bir varlık olmadığına
* göre insana yol gösterecek iyi ve kötü
gibi kavramlar yoktur.
İnsan kendini nasıl yaparsa öyledir.
* Özgürlük insanın biricik amacı
* olmalıdır.
EVRENSEL AHLAK YASASINI
KABUL EDEN YAKLAŞIMLAR
ÖZNEL TEMEL
 Evrensel bir ahlak yasası vardır.
 Bu yasa insana dışarıdan empoze
edilmemiştir.
 Evrensel ahlak yasası insanın kendi iç
dünyasından kaynaklanır.
 İnsanın kendi iç dünyasından kaynaklanan
yasa onun neyi yapıp yapmayacağına dair
bir buyruk haline gelir.





 Jeremy BENTHAM
Bütün canlı varlıklar doğası gereği acıdan
kaçar hazza yönelir.
Dünya nimetlerinden elini eteğini çekmiş
insanlar bile bunu diğer dünyada elde
edeceği haz için yapar.
Hazzı istemek erdemliliktir ve mutluluğu
getirir.
Önemli olan geçici değil sürekli olan hazdır.
“HER EYLEMDE OLABİLDİĞİNCE ÇOK
İNSANIN OLABİLDİĞİNCE ÇOK
MUTLULUĞUNU SAĞLAMAK”




 MİLL
İyiyi kötüden ayırdetmek için yararlı olup
olmadığına bakmak gerekir.
Her insanın özel yararını genel yararla
uyuşturmak gerekir.
Herkes kendi mutluluğu ile başkalarının
mutluluğu arasında uyum sağlamalıdır.
“ YALNIZ TEK İNSAN İÇİN DEĞİL , HER
İNSAN İÇİN YARARLI OLANIN
GERÇEKLEŞTİRİLMESİNİ SAĞLAMAK.”
 BERGSON
 İyinin ve kötünün ölçütü sezgidir.
 “ KENDİ SEZGİNE UY Kİ ; HEM KENDİN
HEM DE BAŞKALARI İÇİN İYİ OLANI
YAPMIŞ OLASIN.”
EVRENSEL AHLAK YASASINI
KABUL EDEN YAKLAŞIMLAR
NESNEL TEMEL
 Evrensel ahlak yasası vardır.
 Bu yasa varlığını insana dışarıdan empoze
eder.
 Yasa varlığını insanın kendi içinden değil ,
dışındaki bir kayaktan alır.








 PLATON
Evrensel ahlak yasasının temellendirilişi bilgi
kuramı ile yakından ilişkilidir.
En yüksek iyi mutluluktur.
İyi ve mutluluk birer İDEA’dırlar.
İyinin ideasına ulaşmış kişi iyinin kendisine
de ulaşmış olur.
İyinin hem tek kişide hem de toplumda
gerçekleşmesi gerekir.
Amaç devletin mutluluğudur.
Platon’un ahlak anlayışı devlet anlayışı ile
bütünleşir.
Devletin son amacı yurttaşlarına erdemli bir
yaşam sağlamaktır.







 SPİNOZA
Evrensel ahlak yasasını insanın bilincine
vardığı Tanrı kavramı ile açıklar.
Tanrı ve evren bir ve aynı şeydir.
Doğa yasası ve ahlak yasası aynı şeydir.
Doğada rastlantı diye bir şey yoktur.
Her şey belli bir yasaya göre olur.
İnsan kibirinden kurtulduğu zaman Tanrının
bilgisine ulaşmış olur.
Bu bilgiyi elde eden kişi erdemlidir.



1.
2.

 FARABİ
Bilgi erdemlerin en üstünüdür.
İnsana mutluluğu sağlayan bilgi tanrının
bilgisidir.
İki türlü iyi vardır :
Başka bir amacı gerçekleştirmek için
istenen iyilik
Sırf iyi olduğu için istenen iyilik
“SIRF İYİ OLDUĞU İÇİN İSTENEN
ŞEYİ İSTE VE ONA UYGUN YAŞA.”
KANT
 Kant’a kadar “ahlaki eylemin amacı ne
olmalıdır?” sorusuna verilen cevap MUTLULUK
olmalıdır şeklindedir.
 Kant ise mutluluğun kişiden kişiye göre değişen
subjektif bir kavram olmasından dolayı evrensel
ahlak yasasının temeli olamayacağını savunmuştur.
 Kant’a göre ahlaki eylemin amacı “ÖDEV”dir.
 Ödev kişiden kişiye göre değişen bir kavram
değildir.
 Ödev “İYİYİ İSTEME”dir.
 Bir eylemin ahlaki değeri sonucunda değil , eyleme
neden olan düşüncededir.
 Vicdan hem ahlak yasasını belirler hem de ona
uymaya zorlar.
 “ÖYLE HAREKET ET Kİ SENİN HAREKETLERİN
BAŞKALARI İÇİN DE İLKE VE YASA OLSUN”
KANT
 Kant’ın evrensel ahlak yasasının birleştirici




bir özelliği vardır.
Yasayı öznel temelde açıklayanlar ve nesnel
temelde açıklayanların fikirlerini uzlaştırmıştır.
İnsan aklı hem yasayı koyar hem de ona
uymaya zorlar.
Kişi eyleminde özgür olduğu için subjektiftir ,
evrensel olduğu için objektiftir.
Yasayı koyan insan aklı olduğu için özneldir ,
ancak bu aklın işleyişi her insanda aynı
olduğu için yasa kendini tüm insanlara kabul
ettirdiğinden nesneldir.
EVRENSEL AHLAK YASASINI
KABUL EDEN YAKLAŞIMLAR
DİNSEL TEMEL
 Evrensel ahlak yasasının




dinlere göre
temellendirilişi genelde aynıdır.
İnsan yaratılmış varlıktır.
Yaratıcı insana neyin iyi neyin kötü olduğunu
vermiştir. Yani uyacağı ahlak yasasını
belirlemiştir.
Bu yasa peygamberlere vahiy aracılığıyla
bildirilmiştir.
“YARATICININ HOŞNUTLUĞUNU KAZANDIRAN
EYLEM İYİ , KAZANDIRMAYAN KÖTÜDÜR.”









 YUNUS EMRE
Düşüncesinin temeli “SEVGİ”ye dayanır.
İnsanlar birbirlerini sevmek yolu ile Tanrıyı
sevmek için bu dünyaya gelmişlerdir.
Ahlak yasasının temelinde de “TANRI
SEVGİSİ” vardır.
Yaratıcı kendi dışındakilere , varlıklara sevgisi
nedeniyle varlık vermiştir.
Yaratıcıyı aramak , tanımak ve sevmek insan
için en yüce erdemdir.
İnsan yaratıcıyı bilerek kendini bilir.
Kendini bilen her varlığa gönül gözü ile bakar
ve bütün varlıklara sevgi ile yaklaşır.
“YARATILMIŞ HER VARLIĞI SEVMEK İYİ
SEVMEMEK KÖTÜDÜR.”
“YARATILANI SEV YARADANDAN ÖTÜRÜ.”







 MEVLANA
Evrende bütün yaratılmışların içinde yalnızca
insan varlığın özünü , mutlak güzellik ve iyiliği
anlayabilir.
İnsan varlıkların en yücesidir.
Tanrı insanları bu şekilde yaratırken ona bir
takım görev ve sorumluluklar yüklemiştir.
İnsanın görevi , Tanrıyı tanımak , bilmek ve
sevmektir.
İnsan kendi benliğine yaklaştıkça Tanrıya
yaklaşır.
Böylece Tanrıyı tanıma ve bilme seviyesine
ulaşır.
“ YA OLDUĞUN GİBİ GÖRÜN , YA
GÖRÜNDÜĞÜN GİBİ OL!”

HACI BEKTAŞİ VELİ
Tanrıya erişme üç aşamalı bir çabayı gerektirir :
1.
VAHDET – İ ŞUHUD : İnsan çevresinde gördüğü
her şeyin varlığını TANRI ile açıklar.
2.
VAHDET – İ KUSUD : Nesneleri maddesel tözde
birleştirir. Bu aşamada maddesel olan evren ile
ruhsal olan Tanrı ikiliği devam etmektedir.
3.
VAHDET – İ VÜCUD : Kendisinin tek varlık olan
Tanrının insan biçimindeki görüntüsü olduğunun
bilincine varır.
Bu aşamaya ulaşmış olan insan KAMİL insandır.
Kamil insan yaratan ile yaratılanı birbirinden ayrı
görmez.
“ BÜTÜN VARLIKLARI SEVEREK HAREKET ET
Kİ , İYİ OLANI YAPMIŞ OLASIN.”



Download

Slayt 1 - Felsefe