DUYGU ODAKLI TERAPİ
Birinci Düzey Atölye Çalışması Malzemeleri
14-17 Şubat 2014
Leslie S. GREENBERG
Psikoterapi Enstitüsü
Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları: 96
Duygu Odaklı Terapi
Birinci Düzey Atölye Çalışması Malzemeleri
Leslie S. GREENBERG
ISBN 978-605-4817-39-9
Copyright Psikoterapi Enstitüsü
Tüm hakları saklıdır. Yayıncının izni olmaksızın tümüyle veya
kısmen yayımlanamaz, kısmen de olsa çoğaltılamaz ve elektronik
ortamlarda yayımlanamaz.
Birinci baskı: Ağustos 2014
Editör: Tahir Özakkaş
Çeviren ve yayıma hazırlayan: Menekşe Arık
Baskı: Acar Matbaacılık
Litros Yolu Fatih Sanayi Sitesi No:12/243 Zeytinburnu/İstanbul
Tel: 0212 577 77 45
www.iklimmatbaa.com
PSİKOTERAPİ ENSTİTÜSÜ EĞİTİM ARAŞTIRMA SAĞLIK
ORGANİZASYON VE DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ.
Eğitim ve Kongre Merkezi: Fatih Sultan Mehmet Caddesi No285
Darıca-İZMİT
Tel : 0262 653 6699 Fax : 0262 653 6698
Merkez: Bağdat Caddesi No: 540/8 Bostancı-İSTANBUL
Tel : 0216 464 3119 Fax : 0216 464 3102
www.psikoterapi.com - www.psikoterapi.org - www.hipnoz.com
ii
İÇİNDEKİLER
ATÖLYE ÇALIŞMASI PROGRAMI ....................................... 1
POWER POİNT SUNUMLARI ............................................ 5
Leslie S. GREENBERG Hakkında....................................... 60
iii
SUNUŞ
Tarihsel gelişim içerisinde Freud'dan başlayıp dürtü-çatışma
kuramı, ego psikolojisi, nesne ilişkileri ve bilişsel kuramlarla
süregelen psikoterapide bugün duyguların her şeyin temeli
olduğunun anlaşıldığı bir noktaya gelmiş bulunmaktayız.
Bilişsel şemalardan çok daha kökenli olan duygusal şemaları
anlayıp çözmeden derinlemesine değişim mümkün olmamakta, ancak yüzeysel değişime ulaşılabilmektedir.
Bu kuramsal yaklaşıma otuz yıldır emek veren saygıdeğer
Leslie Greenberg'in bütünleştirici Duygu Odaklı Terapi yaklaşımının çok çeşitli alanlarda uygulama imkanı bulunmaktadır.
Pek çok ülkede seminerler ve eğitimler veren Leslie Greenberg'in bu eğitim vesilesiyle enstitümüzde olmasından dolayı
onur duyduğumuzu ve bunun hepimiz için bir şans
olduğunu vurgulamak isteriz.
Tahir ÖZAKKAŞ
Psikoterapi Enstitüsü Başkanı
iv
DUYGU ODAKLI TERAPİ
ATÖLYE ÇALIŞMASI PROGRAMI
14 Şubat
09:00 – 10:30 Duygu ve Terapideki Rolü
Duygu: Teori ve Araştırma
Duygu ve Terapideki Rolü
Duygunun adaptif işlevi
Duygu şemaları ve duygu kaynakları
Duygunun Değerlendirilmesi:
Farklı müdahaleler için değerlendirme
Birincil adaptif & maladaptif duygu
İkincil tepkisel duygu – Aracı duygusallık
10:30 – 11:00 Kahve arası
11:00 – 12:30 Müdahale Çerçevesi
Başlıca Duygusal Değişim Süreçleri
Farkındalık - İfade - Düzenleme
Duyguyu duyguyla değiştirme
Düzeltici kişilerarası deneyim
Video Gösterimi
12:30 – 14:00 Öğle Yemeği
14:00 – 15:30 Empati ve Hissin Geçerlenmesi
İttifak yaratma - Empatik uyumlanma - Geçerleme
Duygusal irdeleme - Çağrışım - Varsayım
15:30 – 16:00 Kahve arası
16:00 – 17:30 İşbirliği Odağı Geliştirme
1
15 Şubat
09:00 – 10:30 Çağrışım, Uyarılma ve İrdeleme, Bölüm I
Duygu odaklı müdahale çerçevesi
Bağ kurma-çağrışım, yeniden yapılandırma
Yoğunlaştırma - Çağrışım - Canlandırma
Değişim süreçlerinin modelleri
10:30 – 11:00 Kahve arası
11:00 – 12:30 Beceri eğitimi ve süpervizyon
12:30 – 14:00 Öğle Yemeği
14:00 – 15:30 Çağrışım, Uyarılma ve İrdeleme, Bölüm II
Çağrışımla ortaya çıkarma - İki sandalye diyalogu
15:30 – 16:00 Kahve arası
16:00 – 17:30 Beceri eğitimi ve süpervizyon
16 Şubat
09:00 – 10:30 Birincil Adaptif Duygulara Erişim &
Temel Maladaptif Şemalar
Birincil Duygulara Erişim
Temel işlevsiz duygu şemalarına erişim
İzin verme, kabul etme ve sahiplenme
Boş sandalye diyalogu
10:30 – 11:00 Kahve arası
11:00 – 12:30 Beceri eğitimi ve süpervizyon
12:30 – 14:00 Öğle Yemeği
14:00 – 15:30 Temel Şemaları Yeniden Yapılandırma
Birincil ihtiyaçların ortaya çıkışını destekleme
Olumlu duygusal kaynakları açma
Yeni erişilen ihtiyaçlar ve duyguları temel
maladaptif inançların karşısına getirme
Karşılanmamış ihtiyaçların peşini bırakma
Yeni deneyimler sağlama
15:30 – 16:00 Kahve arası
16:00 – 17:30 Beceri eğitimi ve süpervizyon
2
17 Şubat
09:00 – 10:30 Pekiştirme, Odaklanma,
Kendini Kesintiye Uğratma
Deneyimlemenin ve duygusal uyarılmanın
derinliği
Kendini kesintiye uğratma ve kendini koruma
10:30 – 11:00 Kahve arası
11:00 – 12:30 Beceri eğitimi ve süpervizyon
12:30 – 14:00 Öğle Yemeği
14:00 – 15:30 Kişiselleştirilmiş Uygulamalar
Beceri eğitimi ve süpervizyon
15:30 – 16:00 Kahve arası
16:00 – 17:30 Depresyon - Travma sonrası stres bozukluğu Bağımlılıklar - Çiftler – Kontrendikasyonlar
Program
3
4
POWER POİNT SUNUMLARI
Duygu Odaklı Terapi
2012 Birinci Düzey Eğitim
Dr. Les Greenberg
[email protected]
www.emotionfocusedclinic.org
w
1
________________________________________________
________________________________________________
Terapi Sürecine Genel Bakış
Süreç:
•Danışanların duygusal anlamlarına veya hislerine
uyumlanma
•İlişkisel tavırların iletilmesi
•Belli zamanlarda belli duygusal işleme ve anlam
yaratım biçimlerinin kolaylaştırılması
Hedef:
•Duygusal şemaların ve kişisel anlamın kendi
kendine yeniden örgütlenmesi
www.emotionfocusedclinic.org
w
2
________________________________________________
________________________________________________
•
Duygular, çevreyle ilişkimizi kurma,
sürdürme veya bozma yönünde işlev gören
ve eyleme geçmeye hazır halde duran
ilişkisel eylem eğilimleridir.
•
Sosyal bağlantılılığın temeli olup bize
sürekli sosyal bağlarımızla ilgili sinyaller
verir.
•
Farklı eylem eğilimleri.
www.emotionfocusedclinic.org
3
________________________________________________
________________________________________________
•
Duygular bizim için neyin önemli olduğunu & işlerin
istediğimiz gibi gidip gitmediğini söyler (bilgi)
• Duygular, önemli durumlara hızla tepki vermemizi
sağlayan etkin ve otomatik bir yol sunarak hayatta
kalmamıza yardım eder
•
•
•
•
Duygular bizi eyleme hazırlar:
Duygular, eylem üreten istekleri/ihtiyaçları barındırır
Duygular deneyimi bütünleştirir; bize anlam, değer & yön
verir
Temel kavramlar: Duygu Şemaları; Duygu Değerlendirme. Duygu
Değişim İlkeleri
www.emotionfocusedclinic.org
4
________________________________________________
________________________________________________
8
DUYGU ODAKLI TERAPİ - I
Duygulanım/Duygu/His
Güvenli
Utanç
Üzüntü
Şüpheci
Hisler,
yapraklardır
Korku
Duygular,
dallardır
Öfke
Duygulanım
gövde ve
köklerdir
Aroused
Calm
sakin
uyarılmış
www.emotionfocusedclinic.org
5
________________________________________________
________________________________________________
Hisler,
yapraklardır
Duygular,
dallardır
Duygulanım,
gövdedir
Psikoterapist
www.emotionfocusedclinic.org
6
________________________________________________
________________________________________________
Powerpoint Sunum
9
Neden Duyguya Odaklanmalı?
•Duygulanım, bilgidir
•Duygulanım, davranışı güdüleyen temel şeydir
•Duygulardan genelde korkulur ve kaçınılır
•Duygusal tepkiler deneyim yoluyla öğrenilir
•Duygusal deneyim ve tepkiler değiştirilebilir
www.emotionfocusedclinic.org
7
________________________________________________
________________________________________________
Araştırma
Duygu odaklı tedavilerin etkililiği yönünde kanıtlar artmaktadır
•Depresyon ve travmanın deneyime dayalı terapisi
•Kısa dönemli dinamik deneyimsel
duygu durum bozuklukları ve kişilik bozuklukları (C)
•Travma ve anksiyetenin
bilişsel davranışçı tedavileri
•Duygu Odaklı çift terapisi
www.emotionfocusedclinic.org
8
________________________________________________
________________________________________________
10
DUYGU ODAKLI TERAPİ - I
CC
ÖNCE
PE
PE
CC ETKİ PE
BÜYÜKLÜĞÜ
(N=36)
(N=36) (N=36)
SONRA
CC
ÖLÇEK
BDI M
SD
GSI M
SD
IIP M
SD
RSE M
SD
(N=36)
(N=36)
(N=36)
24.56
6.54
1.40
.50
1.63
.54
21.51
6.3
26.11
6.96
1.48
.54
1.54
.41
20.81
6.01
9.53
6.2**
7.48 5.34
.70
.47*
.46
.35
1.22
.92*
.56
.48
26.50 28.7*
6.83
5.81
2.29
2.86
1.40
1.98
.76
1.29
.79
1.31
*p< .05, **p<.01
www.emotionfocusedclinic.org
9
________________________________________________
________________________________________________
Takipte Hayatta Kalma İşlevleri
1.1•
Terapi
grubu
----•CC
1.0
•
.9•
Hayatta
kalma
Oranı
.8
•
EF
.7•
.6•
_____
EF
.5•
.4••
10
CC
•
20
•
30
•
40
•
50
•
60
•
70
•
80
Hafta Sayısı
Hayatta kalma eğrileri. Koşullara göre ilk nüksetme zamanı.
10
________________________________________________
________________________________________________
Powerpoint Sunum
11
Ortalamalar (ve Standart Sapmalar) ve Her Sonuç Ölçeği için F değerleri (Watson ve diğ. 2003)
n
BDI
Pre
Post
RSE
Pre
Post
CBT
O (SS)
n
PE
O (SS)
Zaman
F değeri
T X Grubu
33 26.00
33 (9.03)
10.27
(9.62)
33 23.24
33 (7.81)
9.03
(8.63)
14.53
***
.08
29 31.28
29 (7.32)
36.45
(7.76)
31 33.06
31 (6.64)
38.74
(6.11)
5.32*
.23
28 132.57
28 (32.32)
112.21
(34.18)
11.21
**
.06
DAS Toplam
Pre
28 144.04
Post
28 (27.90)
121.93
(30.75)
IIP Toplam
Pre
29 1.33 (.51)
Post
29 1.18 (.53)
30 1.40 (.38) 11.89
30 1.05 (.54) ***
5.54*
www.emotionfocusedclinic.org
11
________________________________________________
________________________________________________
Hiyerarşik Gerileme: Zirvede Duygusal Deneyimlemenin Sonuca Etkisi
Terapi
Öngören Toplam R kare
F
df
Beta
Type
Değişken R kare değişim değişim
DOT
Zirve DNY
BDI
Başlarda
.16 .16
4.24*
1,23
-.40*
Çalışma
.31 .15
4.83*
1,22
-.51*
Zirve DNY
SCL
Başlarda
.20
.20
5.59*
1,23
-.44*
Çalışma
.42
.22
8.46** 1,22
-.62**
BDT
Zirve DNY
BDI
Başlarda.15
.15
4.29*
1,24
-.39*
Çalışma .32
.16
5.47*
1,23
-.47*
* p < .05, ** p < .01; N = 25 bütün hücrelerde; DNY = Deneyim; BDI = Beck
Depresyon Envanteri; SCL-90R = Semptom Kontrol Listesi R.
•Not: Regresyon modeli işletilerek terapinin başlarında zirvede deneyimlemenin
sonuca etkisi BDI ve SCL-90R için kontrol edilmiştir, çalışma evresinde zirve
DNY’nin her iki sonuç ölçeğindeki benzersiz katkısı DOT için anlamlı, BDT için
sadece BDI ölçeğinde anlamlıdır.
www.emotionfocusedclinic.org
12
________________________________________________
________________________________________________
12
DUYGU ODAKLI TERAPİ - I
A.
B.
C.
İlişkisel eylem eğilimi
Anlam inşa süreci
Birincil sinyal sistemi
www.emotionfocusedclinic.org
13
________________________________________________
________________________________________________
Duygu Üretimi
www.emotionfocusedclinic.org
14
________________________________________________
________________________________________________
Powerpoint Sunum
13
Duygu, Aklın Çözmesi için Sorunları Belirler
Biliş, duygulanım amaçlarının hizmetinde çalışır
www.emotionfocusedclinic.org
15
________________________________________________
________________________________________________




Hayatta bir şeyin acil veya önemli olabilmesi
için duygulanımın ona dikkat çekmesi gerekir
Doğuştan gelen 7-9 duygulanımın her biri, aktif
hale geldiğinde, bilişin yönelmesi gereken şeyi
bize gösteren bir spot ışığı gibi düşünülebilir
Her bir spot ışığı bilişin farklı bir şekilde
kullanılmasını güdüler
Bir uyarıcı ancak duygulanımı tetiklediğinde
yanıt alabilir
www.emotionfocusedclinic.org
16
________________________________________________
________________________________________________
14
DUYGU ODAKLI TERAPİ - I
• Şema bir zihinsel örgütlenme örüntüsüdür.
• Deneyimlerin daha yüksek düzeyde örtülü
örgütlenmesini sağlar
• Deneyim ve eylem üretir
• eyleme geçme planı değil eylem planıdır
• Kendi kendini örgütleyen süreçlerdir, şeyler değil
• Bir ağ dahilinde birbirine bağlı
bileşenler/unsurlardan oluşur
www.emotionfocusedclinic.org
w
17
________________________________________________
________________________________________________
• Deneyimin örtük/otomatik
işlemlenmesinde yer alır
-Etkinleşip üzerine düşünülmediği sürece farkında
olunmaz
-Duruma özgü ve son derece değişkendir
-Karmaşıklık: Pek çoğu aynı anda çalışır
• Klinik etkiler:
-Erişimi, etkinleşmeyi & kendi üzerine düşünmeyi
beslemek için mpati, çağrışımcı ve irdeleyici çalışma
gerekir
-Eksiksiz işlemleme bütün unsurları içerir
www.emotionfocusedclinic.org
18
________________________________________________
________________________________________________
Powerpoint Sunum
15
Duygu Şeması (Anlatısal Yapı)
İnanç: Beklentisini boşa
çıkaracağım
???
Korku
Geri çekilme yönünde
eylem eğilimi
O bağlamda
annenin yüzünün
görsel imgesi
Dokunsal his
Ben
Anne
Hızlı nefes
alıp veme
Kalp atışı
Midemdeki
duyumsama/his
Anlatının katman katman açılması
www.emotionfocusedclinic.org
19
________________________________________________
________________________________________________
Anlatısal Yapı
•Ortaya çıkış ve zaman içinde açılma.
• Sözsüz veya imgeleme dayalı temsil
•Hikayenin kahramanının belli niyetlerle olay
örgüsünde bir eyleme girişmesi
• Başlangıç orta son
• Etkileri ve sonuçları
www.emotionfocusedclinic.org
20
________________________________________________
________________________________________________
16
DUYGU ODAKLI TERAPİ - I
Nörobilim
•Nöronlar karmaşık ağlar dahilinde birbirlerine
bağlıdır
•Çoğu ilk 3 yılda ortaya çıkar
•Farklı görevler için işlevsel birimler – belli
görevler esnasında beynin belirli bölümleri
aktiftir
•Farklı hiyerarşik düzeylerde yerleşik bulunur
•Ağlar ve yollar değişebilir
www.emotionfocusedclinic.org
ww
21
________________________________________________
________________________________________________
Duygu Şemaları
1. Duygusal tepkilerimizin ve çağrışım
yaratan uyarıcı durumun içsel temsilidir.
2. Daha sonra kavramsal düzeyde
öğrendiklerimiz ve duygusal deneyimimizle
ilişkili inançlarımızı bu temsile ekleriz
3. Ortaya çıkan “yüksek düzeyli” sentez,
uyarıldığında, bir şeylere dair hissimizi verir,
örn. emin olamamak, güvenli, değerli
hissetmek, sevinçten havalara uçmak.
www.emotionfocusedclinic.org
w
22
________________________________________________
________________________________________________
Powerpoint Sunum
17
Diyalektik Yapısalcı Teori:
İki temel sistem
1) Duygulanım sistemi: Sembol öncesi
•Temel güdü duygulanımın düzenlenmesidir
2) Anlam inşası: Sembolik
•Temel güdü anlam yaratma isteğidir
3) Deneyimi belirleyen, iki sistem arasındaki
etkileşimdir
www.emotionfocusedclinic.org
23
________________________________________________
________________________________________________
Duygu, Güdülenme ve Duygulanım Düzenlemesi
•Duygu aramak önemli bir güdüleyici güçtür ve duygulanım
düzenlenmesi başlıca güdüdür
•Belli duyguları ararız ve onları hissetmek isteriz, çünkü bizde yarattığı
hisler hayatta kalmamıza yardım eder
•Her zaman iyi hissetmeye çalışmayız;
ihtiyaçlarımızı/hedeflerimizi/isteklerimizi karşılamaya/başarmaya da
çalışırız
•Her zaman daha iyi hissetmeye uğraşmayız; sınavlara çalışmak için
kaygılanır, engelleri aşmak için öfkelenir, bungee jumping sırasında
korkmaktan hoşlanırız
•Ayrıca sakinlik, neşe, gurur, heyecan, ilgi duymayı ister; aynı şekilde
acı, utanç, korku hissetmemek isteriz.
•Bu yüzden duyguyu aramak önemli bir güdüleyici güçtür, duygulanımın
düzenlemesi de davranışın başlıca güdüleyicilerinden biridir
www.emotionfocusedclinic.org
w
24
________________________________________________
________________________________________________
18
DUYGU ODAKLI TERAPİ - I
Anlam Yaratma İsteği
•Anlam arayışı hepimizin içinde olan bir
itkidir
•Anlam için doğmuşuzdur
•Anlam arayışı bir mutluluk biçimidir
•Herhangi bir haz, anlamla iç içe
geçmediği sürece kalıcı olmaz
www.emotionfocusedclinic.org
25
________________________________________________
________________________________________________
Güdülenme Duyguya Dayalıdır
• İlişkilerin ve başarının peşinden gideriz, çünkü bize verdikleri belli
hisler hedeflerimize ulaşmamıza yardım eder
•Bu yüzden, bağlanma ve kimlik/eylemlilik gibi yüksek düzeyli güdülerin
temeli duygulanım süreçlerine dayalıdır ve bu güdüler duygulanım
süreçlerinden oluşur.
•Kaygı ve sakinlik olmasa bağlanma olamazdı, korku olmasa zarar
görmekten kaçınmazdık, ilgi duymasak bir şeylere dahil olmazdık,
öfke olmasa hakkımızı savunmazdık, gurur ve utanç olmasa kimliğimiz
olmazdı, neşe olmasa bağlantı kurmaktan zevk almazdık.
•Duygular olmasa ötekinin peşine düşmezdik, bağ kurmazdık,
desteklendiğimizi hissetmezdik, başarı ve hedeflerin peşinden
koşmazdık.
www.emotionfocusedclinic.org
26
________________________________________________
________________________________________________
Powerpoint Sunum
19
Meydana Gelme
Duygu, durumların ihtiyaç/hedef/ilgilerle ilişkili olarak otomatik
olarak değerlendirilmesi sonucu ortaya çıkar
•Özelliklerin değerlendirilmesi ör. büyüklük hız, düşünceler değil
•Duygu uyum sağlayıcıdır; mantıklı veya mantıksız değil
 Çeşitli Düzeyler
 Nörokimyasal
 Fizyolojik
 Kaslar
 Bilişsel
 Sosyal
www.emotionfocusedclinic.org
27
________________________________________________
________________________________________________
Durum
Anlam
Duygu
Duyumsama/His
İhtiyaç
Eylem eğilimi
www.emotionfocusedclinic.org
28
________________________________________________
________________________________________________
20
DUYGU ODAKLI TERAPİ - I
Duygulanımsal & Bilişsel Bileşenlerin Dinamik
Sentezi
His
Eylem Eğilimi
Uyarılma
Duyumsama
Üzerine
Düşünme
Değerlendirme
Dikkat
Algı
www.emotionfocusedclinic.org
29
________________________________________________
________________________________________________
Kendiliğin Diyalektik Yapılanması
Anlatılar
İfade Edilen Kendine dair İnançlar + Tasarımlar
Açıklama
Diyalektik
Anlatılan
döngü
hikaye
Yaşanan
Hikaye
Başka olası
Kendilik Örgütlenmeleri
Simgeleme
Deneyimleme
Kültür
Dil
+Mit
Üzerine
Düşünme
Seçici Dikkat
İşleyen Kendilik Örgütlenmesi
(Deneyimin Hissedilen Göndergesi)
(Çekim Durumları)
Duygu Şemaları
Uyarılma
Bilişsel
Şemalar
Semantik
Dikkat
Değerlendirme
Otobiyografik
Temel Unsurlar – Nörokimyasal, limbik, salgı bezleriyle ilgili ve diğer fizyolojik fenomenler
Algılar
30
________________________________________________
________________________________________________
Powerpoint Sunum
21
Download

duygu odaklı terapi - Psikoterapi Enstitüsü