BÜTÜNCÜL ÇOK SİSTEMLİ
AİLE TERAPİSİ
Atölye Çalışması Malzemeleri
29 Kasım – 1 Aralık 2013
Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP
Psikoterapi Enstitüsü
Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları: 168
Bütüncül Çok Sistemli Aile Terapisi
Atölye Çalışması Malzemeleri
Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP
ISBN 978-605-4817-43-6
Copyright Psikoterapi Enstitüsü
Tüm hakları saklıdır. Yayıncının izni olmaksızın tümüyle veya
kısmen yayımlanamaz, kısmen de olsa çoğaltılamaz ve elektronik
ortamlarda yayımlanamaz.
Birinci baskı: Ağustos 2014
Editör: Tahir Özakkaş
Çeviren ve yayıma hazırlayan: Menekşe Arık
Baskı: Acar Matbaacılık
Litros Yolu Fatih Sanayi Sitesi No:12/243 Zeytinburnu/İstanbul
Tel: 0212 577 77 45
www.iklimmatbaa.com
PSİKOTERAPİ ENSTİTÜSÜ EĞİTİM ARAŞTIRMA SAĞLIK
ORGANİZASYON VE DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ.
Eğitim ve Kongre Merkezi: Fatih Sultan Mehmet Caddesi No285
Darıca-İZMİT
Tel : 0262 653 6699 Fax : 0262 653 6698
Merkez: Bağdat Caddesi No: 540/8 Bostancı-İSTANBUL
Tel : 0216 464 3119 Fax : 0216 464 3102
www.psikoterapi.com - www.psikoterapi.org - www.hipnoz.com
ii
İÇİNDEKİLER
ATÖLYE ÇALIŞMASI PROGRAMI ....................................... iv
POWER POINT SUNUM ................................................... 1
William M. Pinsof HAKKINDA ......................................... 28
iii
BÜTÜNCÜL ÇOK SİSTEMLİ AİLE TERAPİSİ
ATÖLYE ÇALIŞMASI PROGRAMI
29 Kasım
09:00 – 10:30 Bütüncül Sorun Odaklı Üst Çerçeveler Nedir?
10:30 – 11:00 Kahve Arası
11:00 – 12:30 Soruna dair Anlatıyı Birlikte Yaratmak
12:30 – 14:00 Öğle Yemeği
14:00 – 15:30 STIC®--Sistemik Terapi Değişim Envanteri
15:30 – 16:00 Kahve Arası
16:00 – 17:30 STIC Verilerini Sorun Anlatısı ile Bütünleştirmek
30 Kasım
09:00 – 10:30 Terapinin Planlanması
10:30 – 11:00 Kahve Arası
11:00 – 12:30 Planlama Bağlamları - Üst Çerçevelerin Etkileşimi
12:30 – 14:00 Öğle Yemeği
14:00 – 15:30 Deneysel Temelli Planlama
15:30 – 16:00 Kahve Arası
16:00 – 17:30 Vaka Sunumu
1 Aralık
09:00 – 10:30 Bütüncül Psikoterapi İttifakı
10:30 – 11:00 Kahve Arası
11:00 – 12:30 Çok Sistemli Terapide İttifakları İnşa Etme ve
Sürdürme
12:30 – 14:00 Öğle Yemeği
14:00 – 15:30 Deneysel Temelli İttifak Yönetimi
15:30 – 16:00 Kahve Arası
16:00 – 17:30 Deneysel Temelli Sonlandırma
iv
1
1. GÜN:
BÜTÜNCÜL SORUN MERKEZLİ ÜST
ÇERÇEVELER: ÇOK SİSTEMLİ &
DENEYSEL TEMELLİ AİLE, ÇİFT VE
BİREYSEL PSİKOTERAPİ
Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP
The Family Institute Başkanı
Northwestern University
29 Kasım 2013
________________________________________________
________________________________________________
2
Bütüncül, Sorun Merkezli Üst
Çerçeveler (BSMÜ) Nedir?
Kapsamlı
Bir bakış açısı
Bütünleşme mi seçmecilik mi
Çok sistemli
Deneysel temelli
________________________________________________
________________________________________________
Üst Çerçeveler
1
3
BSMÜ’nün Felsefi Ön Kabulleri:
Temel Dayanaklar
Kısmi ve ilerlemeli bilgi
Sistemler teorisi
Ayırıcı Nedensellik
Kısıtlama Teorisi
________________________________________________
________________________________________________
4
BSMÜ’nün Özü
Girdi
Sonlandırma
Sorunu
Tanımlama
Sorun Dizisinde
(SD) Sorunun
Yerini Belirleme
Alternatif
Adaptif Bir
Dizilim (AAD)
Belirleme
Kısıtlamaları
Tespit Etme
Kısıtlamaları
Kaldırmaya
Çalışma
AAD’yi
Sürdürme
başarılı
Sonucu
Değerlendirme
(Geribildirim)
AAD’yi
Uygulama
________________________________________________
________________________________________________
2
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
5
BSMÜ
Sorunu merkeze alan odak
Danışan sistemi
Doğrudan
Dolaylı
Sorun dizileri
alternatif adaptif diziler
________________________________________________
________________________________________________
6
Ayrıntılı Plan ve Yineleme
(Varsayımda Bulunma)
(Planlama)
V
K
(Konuşma)
P
G
(Geribildirim)
Şekil 3: Terapinin Ayrıntılı Planı
________________________________________________
________________________________________________
Üst Çerçeveler
3
7
Kısıtlamalar Ağı
Sistem düzeyleri:
Kişi
İlişkiler
Aile
Topluluk
Toplum/Kamu
Medeniyet
________________________________________________
________________________________________________
8
Varsayım Üst Çerçeveleri
Dizilimler
Kültür
Biyoloji
Gelişim
Zihin
Cinsiyet
Örgütlenme
Maneviyat
________________________________________________
________________________________________________
4
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
9
Kısıtlamalar Ağı
Biyoloji
Zihin
Dizilimler
Maneviyat
Medeniyet
Toplum/Kamu
Örgütlenme
Kültür
Topluluk
Aile
Gelişim
İkili/Üçlü
Cinsiyet
Kişi
Cinsiyet
Gelişim
Kültür
Örgütlenme
Maneviyat
Dizilimler
Biyoloji
Zihin
________________________________________________
________________________________________________
10
Soruna dair Anlatıyı Birlikte Yaratmak
Aşağıdakileri bütünleştirir:
Sistem düzeyleri
Üst çerçeveler
Geliş şikayetlerini/dizilimleri Ağ içine
yerleştirir
________________________________________________
________________________________________________
Üst Çerçeveler
5
11
Deneysel Temelli Psikoterapi
Temelli mi destekli mi
Bilimsel verileri tedaviye getirmek
Deneylerden gelen bilgiler
temelinde varsayımda bulunmak
________________________________________________
________________________________________________
12
Sistemik Terapi Değişim Envanteri:
STDE
Çok sisemli & çok boyutlu
Danışan sistemlerini değerlendirir
Değişimi takip eder
Terapistlere geri bilgi verir
________________________________________________
________________________________________________
6
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
13
STDE
Terapistlerle danışan sistemleri
arasında işbirliğini kolaylaştırır
Birlikte değerlendirme
Birlikte planlama
İlerlemeyi birlikte değerlendirme
Sonlandırmayı birlikte
planlama/değerlendirme
________________________________________________
________________________________________________
14
STDE: Sistem Ölçekleri
Bireysel Sorunlar & Güçlü Yanlar
(BSG)
İlk Aile (İA)
Eşle İlişki (Eİ)
Aile/Hane (AH)
Çocuk Sorunları&Güçlü Yanları (ÇSG)
Çocukla İlişki (Çİ)
________________________________________________
________________________________________________
Sistemik Terapi Değişim Envanteri
7
15
STDE Versiyonları
BAŞLANGIÇ
 İlk seanstan önce (30-45 dakikalık)
 Terapiye katılan her danışan (12 yaş ve
üstü)
SEANS ARASI
 Seanstan önceki 24 saat içinde
 O seansa katılan bütün danışanlar
 Daha kısa versiyon (5-8 dakikalık)
 İttifaklar ölçülür
________________________________________________
________________________________________________
16
STDE
Çok sistemli
 Danışanlar yalnızca kendi
demografilerine uyan ölçekleri
doldururlar
 Bireyler, çiftler ve ailelerle kullanılabilir
 Danışan verileri yan yana gösterilir:
terapisti çok sistemli düşünmeye zorlar
________________________________________________
________________________________________________
8
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
17
STDE
Çok boyutlu
 Her bir Sistem Ölçeği bir dizi alt ölçekler
veya boyutlardan oluşur
 6 sistem ölçeği, toplamda 36 alt löçek
 Doğrulayıcı Etken Analizi üzerinden
yaratılır ve teyit edilir
________________________________________________
________________________________________________
18
STDE
• Her bir danışanın Klinik Profili şunları
gösterir:
• Başlangıçta Klinik Aralıkta yer alan bütün
alt ölçekleri
• Danışanın aldığı puanın şiddetini
• Klinik Profil «Büyük 6»ya odaklanır –
klinik açıdan en önemli 6 alt ölçek
• Normlu- NORC araştırması (NORC-
Ulusal Kamuoyu Araştırma Merkezi)
________________________________________________
________________________________________________
Sistemik Terapi Değişim Envanteri
9
19
Varsayılan Anlatı
 STDE verilerini soruna dair oluşturulan
anlatı formülasyonuyla bütünleştirmek
 STDE verilerini şunlarla bağlamak:
 Kısıtlamalar Ağındaki Sistem Düzeyleriyle
 BSMÜ Varsayım Üst Çerçeveleriyle
 Soruna dair oluşturulan anlatı, danışanın
anlattıklarıyla terapistin STDE
verilerinden gözlemlediklerinden oluşur –
işbirliğine dayalıdır
________________________________________________
________________________________________________
10
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
20
2. GÜN:
BÜTÜNCÜL SORUN MERKEZLİ ÜST
ÇERÇEVELER: ÇOK SİSTEMLİ &
DENEYSEL TEMELLİ AİLE, ÇİFT VE
BİREYSEL PSİKOTERAPİ
Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP
The Family Institute Başkanı
Northwestern University
30 Kasım 2013
________________________________________________
________________________________________________
21
BSMÜ: Planlama
Terapi, planlanan bir faaliyettir
Terapist müdahaleler yoluyla
varsayımları sınar
Müdahaleler, küçük klinik deneyler
gibidir
Planlama, hangi
müdahaleleri/stratejileri hangi sırada
kullanacağınıza karar vermektir
________________________________________________
________________________________________________
Planlama
11
22
Planlama Bağlamları
Aile- farklı kuşaklardan gelen en
az iki kişi bir sistem içindedir
Çift- aynı kuşaktan iki insan bir
sistem içindedir
Birey- sistemin bir üyesi
________________________________________________
________________________________________________
23
BSMÜ Planlama Üst Çerçeveleri
Eylem
Anlam/Duygu
Biyodavranışsal
İlk Aile
İçsel Tasarım
Kendilik
________________________________________________
________________________________________________
12
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
24
BSMÜ Planlama Matrisi
Üst Çerçeveler (ÜÇ’ler)
Varsayım ÜÇ’leri
Planlama ÜÇ’leri
Dizilimler,
Örgütlenme,
Gelişim
Eylem
Kültür, Cinsiyet,
Maneviyat, Zihin
Dizilimleri
Duygu/Anlam
Biyoloji
Biyodavranışçı
Terapi Bağlamları
AileTopluluk
Çift
Birey
örn. Yapısal, Davranışsal,
Stratejik, İşlevsel
örn. Bilişsel, BDT, Anlatı,
DOT, DDT, Psiko-eğitim
örn.Rahatlama,Farkındalı
k, BDT, Psikofarmakoloji
Kuşaklararası
Örüntüler: Dizilim,
Örgütlenme, Zihin
İlk Aile
Zihin Örgütlenmesi
İçsel Tasarım
örn. Yapısal, Boweman
örn. Nesne İlişkileri,
Bağlanma Kuramı, İçsel
Aile Sistemleri
Kendiliğin Gelişimi
Kendilik
örn. Kendilik Psikolojisi
Şekil 4. BSMÜ Planlama Matrisi
Aile Süreci, 50 (3) 2011, 314-336, John Wiley&Sons, Inc. izniyle çoğaltılmıştır (Telifhakkı 2011)
________________________________________________
________________________________________________
25
Etkileşim: Planlama & Üst Çerçeveler
Üst çerçeveler, bağlamların (aile,
çift, birey) içinden geçer
BSMÜ Uygulama İlkesi:
Bağlamlar ve üst çerçeveler terapide
belli bir sırada kullanılmalı, terapideki
kılavuz hatları takip etmelidir (Şekil
3’teki ok)
________________________________________________
________________________________________________
Planlama
13
26
Terapinin Kılavuz Çizgileri
 Başarısızlık güdümlü kılavuz hat- belli
bir hücredeki çalışmanın başarısızlığa
uğramasının sevk ettiği hareket
 Kişilerarası kılavuz hat- en geniş
kişilerarası bağlamdan bireye ilerleme
 Uygun maliyet kılavuz hattı- en basit,
en doğrudan, en az maliyetli
müdahaleleri en önce kullanma
 Zaman kılavuz hattı- şu ana
odaklanarak başlama, gerektikçe
geçmişe gitme
________________________________________________
________________________________________________
27
Deneysel Temelli Planlama
Birincil odak noktası, STDE Klinik
Profilidir – Büyük 6
Planlama işbirliğine dayalıdır,
varsayımda bulunma ile bağlantılıdır
Terapist, STDE BAŞLANGIÇ
verilerini danışanlara sunar, hangi
alanların onları en çok
ilgilendirdiğini/kaygılandırdığını sorar
________________________________________________
________________________________________________
14
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
28
3. GÜN:
BÜTÜNCÜL SORUN MERKEZLİ ÜST
ÇERÇEVELER: ÇOK SİSTEMLİ &
DENEYSEL TEMELLİ AİLE, ÇİFT VE
BİREYSEL PSİKOTERAPİ
Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP
The Family Institute Başkanı
Northwestern University
1 Aralık 2013
________________________________________________
________________________________________________
29
Konuşma-Planın Uygulanması
BSMÜ Terapisti :
İlişkisel terapisttir
Ön ayak olan ve kolaylaştırandır
Bilgili uzmandır
Eş soruşturmacıdır
Öğretmendir
________________________________________________
________________________________________________
İttifak
15
30
BSMÜ Terapisti
Hedef «yeterince iyi» olmaktır
Başarısızlıkları öğrenme fırsatları
olarak kucaklar
Danışanın güçlü yanları üzerine inşa
eder
 Güçlü Yanlar Kılavuz Hattı- aksi
kanıtlanmadığı takdirde, danışan sistemi
güçlü yanlarını ve kaynaklarını kullanabilir
haldedir
________________________________________________
________________________________________________
31
BSMÜ Planlama Matrisi
Üst Çerçeveler (ÜÇ’ler)
Varsayım ÜÇ’leri
Planlama ÜÇ’leri
Dizilimler,
Örgütlenme,
Gelişim
Eylem
Kültür, Cinsiyet,
Maneviyat, Zihin
Dizilimleri
Duygu/Anlam
Biyoloji
Biyodavranışçı
Terapi Bağlamları
AileTopluluk
Çift
Birey
örn. Yapısal, Davranışsal,
Stratejik, İşlevsel
örn. Bilişsel, BDT, Anlatı,
DOT, DDT, Psiko-eğitim
örn.Rahatlama,Farkındalı
k, BDT, Psikofarmakoloji
Kuşaklararası
Örüntüler: Dizilim,
Örgütlenme, Zihin
İlk Aile
Zihin Örgütlenmesi
İçsel Tasarım
örn. Yapısal, Boweman
örn. Nesne İlişkileri,
Bağlanma Kuramı, İçsel
Aile Sistemleri
Kendiliğin Gelişimi
Kendilik
örn. Kendilik Psikolojisi
Şekil 4. BSMÜ Planlama Matrisi
Aile Süreci, 50 (3) 2011, 314-336, John Wiley&Sons, Inc. izniyle çoğaltılmıştır (Telifhakkı 2011)
________________________________________________
________________________________________________
16
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
32
Bütüncül Psikoterapi İttifakı
(BPİ Modeli)
Terapist konuşurken sürekli
kendini ittifaka ayak uydurur
Çok sistemli ittifak kavramı:
Bütüncül Psikoterapi İttifakı Modeli Matrisi
Yapılacak İşler
Hedefler
Bağlar
Kişinin Kendisi
Öteki
Grup
İçerisi
________________________________________________
________________________________________________
33
BPİ Modeli
 Bağlam
 İşler- ne
yapıyorsun
 Hedefler- nereye
gidiyorsun
 Bağlarbirbirimize dair
ne hissediyoruz
 Kişilerarası
 Kendisi- ben ve terapist
 Öteki- benim için önemli
olan insanlar ve terapist
 Grup- terapist ve benim
önemli ilişkilerim
 İçerisi- ben ve benim
için önemli olan insanlar
________________________________________________
________________________________________________
İttifak
17
34
Çok Sistemli Terapide İttifakı İnşa
Etme/Sürdürmede Yaşanan Sorunlar
Bölünmüş ittifak
 Danışan sisteminin belli üyeleriyle kurulan
ittifakın diğerleriyle kurulan ittifaktan daha
güçlü olması
 Danışan sisteminin anahtar üyeleriyle
güçlü ittifak korunmalıdır, aksi halde
terapi yürümez
 İttifak Kılavuz Hattı, uygulama ilkesinden
önce gelir (bkz. 25. slayt)
________________________________________________
________________________________________________
35
İttifakta Kırılmalar ve Onarılması
 Terapistle veya danışanlar arasındaki ittifakın
aniden ve ciddi biçimde kötüleşmesi
 Vakaların en az %50’sinde meydana gelir
 İttifaktaki bir kırılmanın fark
edilmemesi/onarılmaması genellikle terapinin
sonlandırılmasıyla sonuçlanır
 Bir kırılmanın onarılması ittifakı güçlendirir ve
daha iyi sonuçlara yol açar – ittifaktaki
kırılmanın 1-2 seans içinde onarılması
gerekir
________________________________________________
________________________________________________
18
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
36
Terapist-Danışan Kırılmalarının
Onarılması
Terapist:
 Kırılmayı kabul etmelidir
 Danışanın yaşadığı şeyi irdelemelidir
 Kendi rolünü kabul etmelidir
 Özür dilemelidir
 Gelecekte benzer kırılmaları önlemek için
neler yapılabileceğini irdelemelidir –
kırılmayı önleyen alternatif dizilim
 Açık, duyarlı, mütevazi olmalıdır
________________________________________________
________________________________________________
37
Danışanlar Arasındaki Kırılmaların
Onarılması
Terapist kırılmaya götüren dizilimi
tespit eder
Bu dizilimin irdelenmesini ve
anlaşılmasını kolaylaştırır
Terapist ve danışanlar, kırılmayı
önleyecek alternatif adaptif
dizilimleri tespit eder ve uygular
________________________________________________
________________________________________________
İttifak
19
38
Deneysel Temelli İttifak Takibi ve
Yönetimi
Seanslar arasındaki STDE ölçümleri,
ittifakı 7 puanlı bir ölçek üzerinden
ölçer
STDE geribildirimi, terapistin
ittifaktaki bölünme, kırılma ve
onarılmaları görmesine ve ele
almasına olanak tanır
Terapist kırılmaları ele almalı ve
onarmaların geçerliliğini teyit
etmelidir
________________________________________________
________________________________________________
39
Geri Bildirim
Gözleme dayalı- duyulan ve görülen
Deneyime dayalı- hissedilen ve
duyumsanan (sezgi)
Deneye dayalı- STDE
________________________________________________
________________________________________________
20
BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ
40
Geribildirimin Anahtar Rolü
İlerlemeyi değerlendirme:
 Danışan sistemi adaptif dizilimler
uyguluyor mu?
 Kısıtlamaları ele alıyor mu?
Konuşma- BSMÜ terapisti her türlü
geribildirimi kucaklar
 Olumlu geribildirim- ilerleme oluyordur
 Olumsuz geribildirim- ilerleme olmuyordur
________________________________________________
________________________________________________
41
Olumsuz Geribildirim Şunları
Hemen Harekete Geçirir:
Yeniden Varsayımda Bulunma
 Danışanların değişimi neyin önlediğine
dair anlattıklarını irdeleme
 Soruna dair üzerinde uzlaşılan yeni bir
anlatı yaratma
Yeniden planlama
 Terapi için yeni bir plan türetme
 Yeni planı kabullenme ve uygulamaya
koyma
________________________________________________
________________________________________________
İttifak
21
Download

BÜTÜNCÜL ÇOK SİSTEMLİ AİLE TERAPİSİ