Temel hukuk
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Sosyal yaşamı düzenleyen kurallar
 Din Kuralları
 Ahlak Kuralları
 Görgü Kuralları
 Hukuk Kuralları
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Din Kuralları
 İnsanların inançları ile ilgilidir
 Sosyal hayatı düzenleyen kuralları da vardır
 Din kuralları bir yandan Tanrı ile birey, diğer yandan bireyler arası
ilişkileri düzenler. Bu kurallar bireyler tarafından değiştirilmez
 Dinin hukuk düzeni üzerindeki etkisi lâik devlet anlayışının
benimsenmesi ve uygulaması ile azalmıştır
 1924 Anayasasının 2. maddesindeki Devletin dini İslam hükmü 1928
yılında çıkarılmıştır
 Din kurallarında uygun hareketi sağlamak için manevi yaptırım
uygulanır
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Ahlak Kuralları
Sübjektif olanlar
 Yalan söylemek
 Kötü hisler beslemek
 Örnek davranışlar sergilemek
Objektif olanlar
 Başkasının şeref ve haysiyetine saygılı olmak
 Başkalarının malına ,canına,namusuna göz dikmemek
 Dürüst davranmak
 Verdiği söze sadık kalmak
 Dedikodu yapmak
Yaptırımı; Bireyler ve toplum içinde ayıplanma,ve küçük
görülmedir
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Görgü Kuralları (Adabı muaşeret kuralları)








Konuşanın sözünü kesmemek
Büyüklerini saymak,küçüklerini sevmek ve korumak
Sofra kuralları
Kapalı mekanlarda şapka çıkarmak
Selamlaşma
Hasta ziyaretleri
Doğum ve törenlerde hediye götürmek
Başsağlığı ziyaretleri
Müeyyide –Yaptırımı
 Bir toplantıda ulu orta konuşan; saygısız
 Düğüne elini kolunu sallayarak giden; görgüsüz
 Hasta olan yakınını ziyarete gitmeyen de; vefasız
olarak değerlendirilir.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Hukuk Kuralları
Hukuk
 Sosyal hayatta bireyler arasında yada birey ile toplum
arasında ilişkileri düzenleyen ve yaptırımı bulunan
kurallar bütünüdür.
 Hukuk, toplum hayatında barış ve huzurun,düzen ve
güvenliğin sağlanmasında gereklidir.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Teknik anlamda Hukuk
Örgütlenmiş bir toplum içinde yaşayan insanların
birbirleriyle veya kişilerin yine kendilerinin meydana
getirdikleri topluluklarla ve bu toplulukların
birbirleriyle olan ilişkilerini düzenleyen, kişilerin
hukuki güvencesini ve insan haklarını sağlamak
amacıyla oluşturulan ve devlet gücü ile desteklenen,
bağlayıcı, genel ve devamlı kuralların bütünüdür.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Teknik anlamda Hukuk
Bir kuralın hukuk kuralı olabilmesi için 3 unsurun bulunması
gerekir;
 Bu kuralın toplumun tamamı tarafından benimsenmiş
olması gerekir.Bu kuralın toplumca zamanı bilinmeyecek
kadar uzun zamandır kabul görmüş olması anlamına
gelir.
 Bu kuralın devlet tarafından (yetkili merci) desteklenmiş
olması gerekir. Türk hukuk sisteminde bu yetki ‘yasama’
dadır.
 Devlet eliyle desteklenmiş bu kurala uyulmaması
durumunda bir yaptırım (müeyyide) ile karşılaşılması söz
konusudur.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Kamu Hukuku - Özel Hukuk Ayrımı
Özel Hukuk:
 Kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerini, eşitlik ve irade
serbestliği esasına göre düzenleyen hukuk kurallarının
bütünü olarak tanımlanabilir. Özel hukukta irade
serbestisi ve tarafların eşitliği ilkesi geçerlidir. Özel
hukukta herkes kendi iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.
Kimse re’sen(kendiliğinden) icra yetkisine sahip değildir.
 Özel Hukukun Dalları:
 Medeni hukuk
 Borçlar hukuku
 Ticaret hukuku
 Medeni usul hukuku
 İcra ve iflas hukuku
başlıca dallardır.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Kamu Hukuku
Bir devletin teşkilatını, bir devlet ile bir başka
devlet ve bir devlet ile bireyler arasındaki
ilişkileri düzenleyen hukuk kuralları bütünüdür.
Kamu hukuku ilişkisi tek taraflıdır.Devlet iradesini
açıklamakla hukuki ilişki ortaya çıkar.Bunun özel
kişi tarafından kabul kamu edilmesine gerek yoktur.
Kamu Hukuku Dalları:
 Devletler hukuku
 Anayasa hukuku
 İdare hukuku
 Vergi hukuku
 Ceza hukuku
başlıca dallardır.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
HUKUKUN GÖREVİ
Toplum içinde yaşayan insanların aralarında kurarak
gerçekleştirdikleri ilişkiye toplumsal ilişki veya sosyal ilişki denir.
Hukukun amacı bu ilişkilerin bir kısmını düzene bağlamaktır.
HUKUK KURALLARININ NİTELİKLERİ
Hukuk kurallarının unsurları
1-Talep normları: Kişilerin davranışlarına veya ilişkilerine bağlı olarak
bazı emirler, yasaklar, izinler ve yetkiler içerir. Bunlar doğrudan
doğruya bir davanın temelini oluşturur.
2-Yardımcı normlar: Talep normlarını daha yakından belirleyen,
tamamlayan sınırlayan veya değiştiren normlardır.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Hukuk kurallarının
hukuksal niteliklerine göre ayrımı
Emredici Kurallar
Yedek Kurallar
Tamamlayıcı kurallar
Yorumlayıcı kurallar
Tanımlayıcı Kurallar
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Emredici Kurallar :
 Aksine bir davranış veya işlem yapılması mümkün olmayan
kurallardır.
 Kişiler veya işlemin tarafları, kendi iradeleri ile emredici
nitelik taşıyan hukuk kurallarını değiştirmez veya yok
sayamazlar.
 Bir hukuk kuralının emredici olup olmadığı genellikle
yazılışından biçiminden anlaşılır.
 “yapmakla yükümlüdür”
 “mecburiyetindedir”
 “zorundadır”
gibi ifadeler herhangi bir hukuk kuralında bulunmakta
ise bu kuralların emredici olduklarında kuşku yoktur.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Emredici Kurallar :
 Erginlik on sekiz yaşın doldurulması ile başlar (MK. Md.11)
 Bir kimsenin aynı zamanda birden fazla yerleşim yeri
olamaz (MK. Md. 19)
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yedek Kurallar
 Tamamlayıcı kurallar: Bu tür hukuk
kuralları, tarafların serbest iradeleri ile
değiştirilebilen ve ancak böylece değiştirilip
bertaraf edilmedikleri takdirde uygulanmaları
mümkün olan kurallardır. Şu halde ilk önce
tarafların iradeleri dikkate alınacak, ancak
tarafların aksine hüküm koymadıkları hususlar
hakkında yasanın tamamlayıcı kuralları
uygulanacaktır.
 Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin
uygulanması asıldır.
Esler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen
diğer rejimlerden birini kabul edebilir. (MK. Md. 202)
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
 Yorumlayıcı kurallar:
Taraflar bir hukuksal işlemi yaparken
kararlaştırdıkları ancak ne anlama geldiğini
açıklamadıkları konulara ilişkin duraksama ve
uyuşmazlıklarda, varsa, ilgili kanundaki o konu
ile ilgili hükümleri yorumlayıcı hukuk kuralı
olarak kullanabilirler.
 Borcun ifası için bir ayın iptidası veya nihayeti tayin
olunmuş ise ayın birinci ve sonuncu günü anlaşılır.
Bir ayın ortası tayin olunmuş ise bundan ayın on beşi
anlaşılır. (BK. Md. 75)
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Tanımlayıcı Kurallar:
Bir hukuksal kavramın veya bir hukuksal kurumun
hangi anlama geldiğini açıklayan kurallara,
tanımlayıcı hukuk kuralları denir.
Yasının küçüklüğü yüzünden veya akıl hastalığı, akıl
zayıflığı, sarhoşluk ya da buna benzer sebeplerden
biriyle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden
yoksun olmayan herkes, bu Kanuna göre ayırt etme
gücüne sahiptir. (Mk. Md. 13)
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Hukukun Kaynakları
 Bir toplumda hukuk kuralları çeşitli yollarla ortaya çıkar.
 Bazı kurallar kendiliğinden oluşur.(Gelenek hukuku )
 Bazıları yetkili kamu kuruluşları tarafından konur.Bunlara yazılı hukuk
denir.
 Kimi hukuk kuralları yargıçların çalışma ürünüdür. Bunlara içtihat
hukuku denir.
 Kaynakların bir kısmı bağlayıcı, bir kısmı da yardımcı niteliktedir.
 Bağlayıcı Kaynaklar: (Yasa,Tüzük,Yönetmelik,Yönerge vs.)
Bağlayıcı kaynaklara uyma zorunluluğu vardır.
 Öğreti ve yargı kararları:
Yardımcı kaynaklardır. Bağlayıcı özelliği yoktur.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Hukukun
kaynakları
Anayasa
Binalar
Donanımlar
Ortamlar
Kanun
KHK
Sözleşmeler
Belirleme
Sınırlama
Zorlama
Yaptırım
Tüzük
Yönetmelik
Tebliğ
Standartlar
GBF
Genelge
www.ankaraisguvenligi.com
Özellikler
Talimatlar
Kullanma
Depolama
Yedekler
Bakım/Onarım
Diğer
Sınır değerler
Temel hukuk
Anayasa
 Devletin temel yapısını, yönetim biçimini devlet organlarının
bir biri ile ilişkisini,kişilerin temel hak ve özgürlüklerini
düzenleyen hukuk kurallarıdır
 Anayasa Devletin temel esaslarını koruduğu gibi bireyin de
temel hak ve özgürlüklerini güvence altına alır
 Anayasa bireyi hukuk kurallarına karşı korur
 Anayasa yasaların temelidir. Hiç bir yasa Anayasa’nın temel
esaslarına aykırı olarak düzenlenemez ve uygulanamaz
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Anayasa
 Osmanlı Devletinde ilk yazılı Anayasası 23 Aralık l876 kabul
edilmiştir.”Kanun-u Esasiye”
 20 Ocak l921 Anayasası ”Teşkilat-ı Esasiye”
 20 Nisan 1924 Anayasası
 9 Temmuz 1961 Anayasası “Temel Hak ve Ödevler”
 7 Kasım 1982 Anayasası yürürlüktedir.
 Her yasa numara ile adlandırılır. 1982 Anayasasının kanun
numarası (2709 )
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yürürlükteki Anayasa
Anayasamız yazılıdır
 Anayasada değişiklik yapılabilmesi için TBMM üye tam
sayısının 1/3 tarafından önerilmesi ve 3/5 tarafından gizli
oyla kabul edilmesi gerekir
Anayasanın;
 1. maddesi; Devletin Şekli
 2.maddesi; Cumhuriyetin Nitelikleri
 3. maddesi;
 Devletin Bütünlüğü
 Resmi Dili
 Bayrağı
 Milli Marşı ve
 Başkenti olmak üzere
ilk üç maddesi değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yürürlükteki Anayasa
 Cumhurbaşkanı TBMM tarafından değiştirilen maddesini bir kez daha
görüşmek üzere geri çevirebilir
 TBMM. Tarafından 2/3 den az oyla kabul edilen Anayasa maddesinin
halk oyuna sunulması zorunludur.
 Anayasanın 150-151.mad.
Yasa iptal davası 60 gün içinde Cumhurbaşkanınca
İktidar / Ana Muhalefet Partisi / Parti Gruplarınca ve
TBMM üyelerinin 1/5nin teklifi ile
Anayasa Mahkemesine başvurulur
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yasa (Kanun)
Yasa: Yasama organı tarafından belirli şekil ve şartlara göre
düzenlenen genel ve sürekli kuralları bir arada toplayan ve
uyulması zorunlu tasarruflardır
Yasa yapma yetkisi;
Anayasanın;
 7. maddesinde Yasa yapma yetkisinin Türk Milleti adına
TBMM Bulunduğunu ve yetkinin devredilemeyeceğini
 87. maddesinde,TBMM. ne kanun koymak, değiştirmek
kaldırmak. Bakanlar Kuruluna da KHK. Çıkarma yetkisi verir.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yasa (Kanun)
Yasa önerme yetkisi:
 Anayasanın 88. maddesinde Milletvekilleri yasa teklifi ve
Bakanlar Kurulu da Yasa tasarısı hazırlamaya yetkilidir
Yasa hazırlanması;
 İlgili Bakanlık ve kurum tarafından taslak hazırlanır. İlgili
Komisyonlarda görüşülüp kabul edildikten sonra TBMM
Genel Kuruluna gelir sıraya alınır.
 Yasalar geriye işletilemez
 Yasalar genele şamildir
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yasa (Kanun)
Yasanın oylanması:
 Anayasanın 96. maddesi gereğince TBMM.si üye tam sayısının 1/3 ile
(l84). Yasa kararı toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile verilir. Ancak
karar yeter sayısı üye tam sayısının ¼ nün 1 fazlasından az olmaz
Yasanın Yayımlanması:
 TBMM tarafından kabul edilen yasalar meclis başkanınca
Cumhurbaşkanına gönderilir. Cumhurbaşkanı 15 gün içinde yasayı
onaylıyorsa resmi gazetede yayımlar, onaylamıyorsa(veto) tamamı veya
bir kısmının tekrar görüşülmesi için TBMM’ne yollar. TBMM yasayı
değiştirmeden aynı şekilde kabul ederse bu durumda Cumhurbaşkanı
yasayı 15 gün içinde resmi gazetede yayımlamak zorunda kalır.
 Yasalar yürürlük tarihi açıkça belirtilmediyse resmi gazetede
yayımlandıkları tarihten 45 gün sonra yürürlüğe girerler
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Tüzük (Nizamname)

Yasaların uygulanmasını göstermek,yada yasaların
emrettiği durumları düzenleyen hukuk kurallarıdır

Yasalarda soyut olarak verilen görevler tüzüklerle daha
somut biçime sokulur

Anayasanın 115. maddesince Bakanlar Kuruluna
yasaların uygulanmasını açıklamak için, ilgili yasaya
aykırı olmamak koşulu ile Danıştay’ın incelemesinden
geçirmek koşulu ile tüzük çıkarma yetkisi vermiştir
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Tüzük (Nizamname)

Tüzükler yasaya aykırı olamaz

Tüzüğün yasaya aykırı olduğu davanın görüşülmesinde
ve Danıştay tarafından ileri sürüldüğünde tüzük
uygulanmaz ve Tüzüğün iptali konusunda Danıştay’a
iptal davası açılır

Tüzükler de yasalar gibi resmi gazetede yayımlanır ve
yürürlüğe girer

Bir tüzükte yürürlüğe girme tarihi belirlenmemişse Resmi
Gazetede yayınlandığı tarihten 45 gün sonra yürürlüğe
girer
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yönetmelik (Talimatname)
 Kamu Kuruluşlarının kendi görev alanlarına giren konularda Yasa ve
tüzüklerin uygulanmasına yönelik yönetsel anlamda hukuk kurallarıdır
 Anayasanın 124. maddesinde;
 Başbakanlık
 Bakanlıklar ve
 Kamu Kuruluşları
görev alanları ile ilgili yasa ve tüzüklerin uygulanması belirleyen yönetmelik
çıkarabilir.
 Yönetmeliği bir Bakanlığın çıkarabileceği gibi birden çok Bakanlığında
birlikte çıkarması mümkündür
(Norm Kadro Yönetmeliği)
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yönetmelik (Talimatname)
 Yönetmelikler yasa ve tüzüklere aykırı olamayacağı gibi üst
hukuk kurallarına da aykırı olamaz
 Üst hukuk kurallarına aykırı olarak düzenlenen
yönetmeliklerin iptali konusunda Danıştay’a dava
açılır
 1982 Anayasası Yönetmeliklerin Resmi Gazetede
yayımlanma zorunluluğu getirmiştir
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yönerge
 Kamu Kuruluşlarının kendi görev alanlarına giren konularda
yönetsel anlamda Tüzük ve yönetmeliklerin uygulanmasına
yönelik hukuk kurallarıdır
 Yönetmeliklerin uygulanmasına açıklık getirmek
somut olarak uygulamada birliktelik sağlamak amacı ile
yönerge düzenlenir
Örnek:
Eğitim Öğretim Faaliyetlerinin Planlı Yürütülmesine ilişkin Yönerge (2551
Say.T.D)
Teftiş Yönergesi
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Genelge (Tamim)
Genelge;
 Başbakanlık
 Bakanlıklar ve
 Kamu Kuruluşlarının
mevzuat doğrultusunda belirli bir konunun
uygulanmasına yönelik yazılı emirlerdir
 Genelgeler konusu ve numarası ile adlandırılır
 Aynı konuda çıkarılan genelgelerden en son düzenlenen
esas alınır
 Genelgeler ilgili Başbakanlık ve Bakanlık tarafından
hazırlandıktan sonra tüm birimlere ulaştırılır.
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
İçtihat
 İlmi içtihat: Hukuk bilginlerinin ileri sürdükleri görüş düşünce ve
kanaatlerdir. Buna “doktrin” veya “öğreti” de denilmektedir. Bunu
yayınladıkları eserlerle açıklarlar. İlmi içtihatların pozitif hukukun
gelişmesinde önemli yeri vardır
 Yargısal içtihatlar: Mahkemelerin verdiği kararlardan çıkarılan hukuka
içtihat hukuku denir Yargıç için bağlayıcı olmasa da görülmekte olan bir
davada, daha önce aynı konuda verilen kararlardan yararlanarak karar
verilmesidir
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
İçtihadı birleştirme kararı
 Adli yargı alanında; Yargıtay ve
 Yönetsel yargı alanında da; Danıştay
Bir yargı düzeninde, yargı kararları ve uygulanması
açısından farklı kararlar bulunduğunda.
Ayrıca kendilerini oluşturan dairelerin farklı
uygulamaları İlgili Yüksek Mahkemelerinin içtihadı birleştirme
kararı alırlar
Bu kararlar Resmi Gazetede yayınlanarak uyulması
gereken hukuk kuralları olarak aynı konuda bir karar
verilene kadar uygulanırlar
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Temel hukuksal kavramlar
 Kişi: Hukukta kişi hak ve borçlara sahip olabilen varlıklara denir.
Kişilik ise kişiye bağlı hukukça korunan değerler bütünüdür
 Gerçek kişiler: Gerçek kişiler insanlardır. İnsanlar haklara ve
borçlara sahip olabilirler. Gerçek kişilik tam ve sağ doğum ile başlar,
ölüm ve gaiplik ile son bulur
 Tüzel kişiler: Belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere bağımsız bir
varlık şeklinde örgütlenmiş, haklara ve borçlara sahip olabilen kişi
veya mal topluluklarıdır. Biraya gelen birden fazla kişi kendi
iradelerinin dışında ayrı bir irade oluşturur. Ortaya çıkan hak ve
borçlar oluşturulan bu ayrı irade (tüzel kişilik) üzerinde doğar
 Tüzel Kişi Türleri:
 Özel hukuk tüzel kişileri
 kamu hukuk tüzel kişileri
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yargı yolları
Yargı yolları
İdari yargı
Danıştay
İdare mahkemeleri
Vergi mahkemeleri
Adli yargı
Yargıtay
Ceza yargısı
Sulh ceza
Asliye ceza
Ağır ceza
Askeri
yargı
Askeri idari
yargı
Askeri ceza
yargısı
Hukuk yargısı
Sulh hukuk
Asliye hukuk
www.ankaraisguvenligi.com
Anayasa
yargısı
Temel hukuk
Hukuki Sorumluluk
Maddi Tazminatlar
İş göremezlik tazminatları
Destekten yoksun kalma
Manevi Tazminatlar
5510 sayılı S.S. ve Gen. Sağ. Sig. K.
Geçici ve Sürekli İş Gör.
Rücuan Tazminat
Geliri, Sağlık Har.
4857 Sayılı İş Kanunu yönünden
Cezai Sorumluluk
İdari para cezası
Taksir
Hapis cezası
Kasıt
Adli para cezası
TCK yönünden
www.ankaraisguvenligi.com
Temel hukuk
Yasalara nasıl ulaşabiliriz?
http://www.calisma.gov.tr
http://cevreorman.gov.tr
http://sanayi.gov.tr
http://www.saglik.gov.tr
http://www.adalet.gov.tr
http://www.tse.org.tr
http://rega.basbakanlik.gov.tr
www.ankaraisguvenligi.com
Download

Temel hukuk