ABDOMİNAL TRAVMALAR
AzDHTİ-Ümumi cərrahiyyə
kafedrası – Ass. T.ƏLİYEV
- 2010 -
ABDOMİNAL TRAVMALAR
TRAUMA = yara / yaralanma
TRAUMA = multisistem kompleks bir xəstəlikdir.
ABDOMİNAL TRAVMALAR
1- Qapalı Küt Abdominal Travmalar
yol-nəqliyyat qəzaları
hündürlükdən yıxılma
idman travması
vs...
2- Açıq Penetran Abdominal Travmalar
Kəsici dəlici alət yaralanmaları
odlu silah yaralanmaları
vs...
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Yaralanma səbəbləri;
Küt (%)
Avto-Moto
Zərbə
Yıxılma
Digər
Penetran (%)
44
18
16
22
Odlu Silah
Kəsici Dəlici
69
31
Presley Trauma Center 1992-1998
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Organ Yaralanma Göstəriciləri;
Qaraciyər
Dalak
Nazik Bağırsak
Pankreas
Kolon
Duodenum
Mədə
Küt (%)
Penetran (%)
51
47
7
6
5
4
2
28
7
29
6
23
4
13
Presley Trauma Center 1992-1998
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Organ Yaralanma Mexanizmi;
Küt travma;
Qopma, Əzilmə, Partlama
Açıq Penetran travma;
Kəsici- Dəlici:
keçdiyi yol boyunca
Odlu Silah:
Kinetik Enerji (KE)=kütle/2xV2
ABDOMİNAL TRAVMALAR
MÜAYİNƏLƏR;
- Fiziki baxış
- Yaranın təftişi
- Laborator
- Diagnostik Periton Lavajı (DPL)
- Radyoloji müayinələr:
. X-ray (rentgen)
. Ultrason
. Tomografiya (CT)
. Angioqrafiya
- Diagnostik Laparoskopiya (DL)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
- Fiziki Muayinə
Baxış, Palpasiya, Perküssiya, Auskültasiya
• Vital göstəricilər
• Peritonun qıcıqlanma əlamətləri
• Kəllə travması
• Gövde travması
• Çanaq sınıqları
• Onurğa yaralanması (servikal sınıqlar)
• Penetran yaraların şekli, yeri
• Perineal muayine (Rektal, vaginal)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
- Yaranın təftişi;
Açıq Penetran yaralanmalarda ;
Yaranın
. Şəkli, uzunluğu, çapı
. Dəri altında yara kanalı
. peritona nüfuz etdiyi
. Çevrəsində barıt izləri
ABDOMİNAL TRAVMALAR
ABDOMİNAL TRAVMALAR
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Deşici alət yaralanması
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Kəsici dəlici alət yaralanması
ABDOMİNAL TRAVMALAR
- Diagnostik Periton Lavajı (DPL);
ABDOMİNAL TRAVMALAR
- Diagnostik Periton Lavajı (DPL);
.10 cc ve ya qan aspirasiya edilmesi
.1000 cc lavaj sonrası;
100.000 eritrosit/mm3
500 leykosit/mm3
DPL= +
. Küt abdominal travmalarda daha dəyerli
həssaslıq
%59-96
doğruluk
%78-98
* leykosit səviyəsi travmadan 6 saat sonra
tekrarlanmalı.
ABDOMİNAL TRAVMALAR
- Ultrasonoqrafiya;
. Ucuz, noninvaziv, portable
. Peritondaxili solid organ yaralanmalarında
-həssaslıq %80-95
-spesifiklik %92-99
. Küt abdominal travmalarda daha dəyərli
. Boşluqlu organ yaralanmalarında yardımcı deyil
. Kök və dərialtı emfizemi olanlarda sensitivliyi
azdır
ABDOMİNAL TRAVMALAR
- FAST (Focused Assessment with Sonography for the Trauma patient);
1- Prekardial sahə
2- Sağ üst
kvadrant
3- Sol üst kvadrant
4- Pelvis
Tso ve ark. 1992
ABDOMİNAL TRAVMALAR
USM ile peritoniçi sərbəst maye aşkarlanması(Huang ve
ark.) ;
Lokalizasya
Maye qalınlığı Xal
Morison boşluğu
>2 cm
2
<2 cm
1
>2 cm
2
<2 cm
1
Perisplenik sahə
+
1
Parakolik sahə
+
1
Bağırsaklar arası sahə
+
2
Douglas boşluğu
* 3 və ya daha çox xal periton içində ən az 1000 ml maye
olduğunu göstərir.
ABDOMİNAL TRAVMALAR
- Tomografiya (CT);
. Bahalı, mobil olmaması
. Noninvaziv
. Kəllə ve gövdə yaralanmalarını birlikdə
dəyərləndirə bilməsi
. Parenximal organların yaralanma derecelerini
dəyərləndirə bilməsi
. Retroperitoneal sahəni daha yaxşı dəyərləndirə
bilməsi
. Peritoniçi ve ya toxumalaraarası sərbəst havanın
varlığını bilməsi
ABDOMİNAL TRAVMALAR
CT ilə peritondaxili sərbəst maye ölçümü (Federle ve ark.) ;
Dərəcə
Miqdarı
Bir boşluqda maye
Az
100-200 ml
İki veya çox boşluqda maye
Orta
250-500 ml
Bütün boşluqlarda maye
Böyük
> 500 ml
Perihepatik sahə
Morison cibi
Perisplenik sahə
Sol Parakolik sahə
Pelvis boşluğu
Dəyərləndirilən sahələr
ABDOMİNAL TRAVMALAR
- Angiografi;
. İnvaziv
. Qeyri-operativ müalicə seçilmişsə
. Xüsusilə çanaq sınıqları ilə bağlı
qanaxmalarda
. Gelfoam, Ivalon, vs. İlə embolizasiya
ABDOMİNAL TRAVMALAR
- Diagnostik Laparoskopi (DL);
. 1937 Ruddock
. 1980 Berci ve ark. minilaparoskopinin
üstünlüklərini göstərdi.
. Diagnostik və müalicəvi ola bilir.
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Küt Abdominal Travma
(Kentucky Trauma Protocol - 1999)
Evet
Cerrahi Abdomen
OP
Hayır
Pozitif
Negatif
Müşahidə
Müşahidə
Ultrason
Stabil
Şübhəli
Unstabil
Unstabil
Stabil
Takip
Müşahidə
DPL veya
US tekrarı
Unstabil
CT veya
Takip
OP
Stabil
Pozitif
Negatif
CT
OP
Takip
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Torakoabdominal KDAY
(Kentucky Trauma Protocol - 1999)
FAST
sərbəst maye yox
Şübhəli
sərbəst maye
OP
DPL
Laparoskopi
> 10.000
< 10.000
OP
Takip
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Qaraciyər yaralanması
I
III
Hematom
Yara
Hematom
Yara
Hematom
IV
Yara
Yara
V
Yara
VI
Vasküler
Vasküler
II
Subkapsüler, <%10 yüzeyel
Kapsüler, <1 cm derinlik
Subkapsüler, %10-50 yüzeyel, <10 cm çap
1-3 cm derinlik, <10 cm uzunluk
Subkapsüler, >%50 yüzeyel veya derin,
>10 cm intraparankimal hematom
>3 cm derinlik
Parankimal %25-75 veya
bir lobda 1-3 segment
Parankimal >%75 veya
bir lobda >3 segment
Hepatik venlerde yaralanma
Hepatik avulsiyon
(AAST Organ Injury Score)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Qaraciyer Yaralanması (Gr III) intra parenximal
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Qaraciyer Yaralanması (Gr III) odlu silah giriş
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Qaraciyer Yaralanması (Gr III) odlu silah çıxış
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Qaraciyer Yaralanması (Gr IV) Küt Travma
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Qaraciyer Yaralanması (Gr IV) Küt Travma
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Dalaq yaralanması
I
II
III
IV
V
Hematom
Yara
Hematom
Yara
Hematom
Yara
Vasküler
Vasküler
Subkapsüler, <%10 yüzeyel
Kapsüler, <1 cm derinlik
Subkapsüler, %10-50 yüzeyel
1-3 cm derinlik
Subkapsüler, >%50 yüzeyel veya derin,
>5 cm intraparankimal hematom
Segmental
Hilus damar yaralanması
Splenik qopma
(AAST Organ Injury Score)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Dalaq Yaralanması (Gr II) 32y avto-qəza
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Dalaq Yaralanması (Gr II) 32y avto-qəza
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Dalak Yaralanması (Gr II) 32y avto-qəza
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Odlu silah ile dalaq yaralanması (Gr III)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Dalaq Yaralanması (Gr III) 25y avto-qəza
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Dalaq Yaralanması (Gr III) 25y avto-qəza
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Dalaq Yaralanması (Gr IV)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Duodenum yaralanması
I
III
Hematom
Yara
Hematom
Yara
Yara
IV
Yara
V
Yara
II
Duodenum bir bölümündə məhdud
Parsiyal kəsik
Duodenum bir bölümü əhatə edən
<%50 diametrik
%50-75 diametrik D2
%50-100 diametrikD1, D3, D4
>%75 diametrik D2
Ampulla ve distal öd yollarını əhatə edən
Duodenopankreatik kompleksin pozulması
Duodenumun devaskülarizə olması
(AAST Organ Injury Score)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
ABDOMİNAL TRAVMALAR
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Pankreas yaralanması
I
III
Kontuziya
Yara
Kontuziya
Yara
Yara
IV
Yara
V
Yara
II
Kiçik ve ya
Duktal yaralanma yox
Böyük və ya
Duktal yaralanma var
Distal transeksiyon və ya
Parenximal yaralanma
Proksimal transeksiyon və ya
Ampulla və duktal yaralanma
Pankreas başında massiv qopma
(AAST Organ Injury Score)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
(AAST Organ Injury Score)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Pankreas Yaralanması (Gr III) 17y kişi futbol maçı
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Pankreatik
Transeksiyon
Pankreas Yaralanması (Gr IV) 38y avto-qəza
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Pankreas Yaralanması (Gr IV) 38y avto-qəza
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Pankreas Yaralanması (Gr IV)
Uipple əməliyyatı
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Uipple əməliyyatı
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Böyrək yaralanması
I
III
Kontuziya
Hematom
Hematom
Yara
Yara
IV
Yara
V
Vasküler
Vasküler
II
Mikroskopik hematuriya
Subkapsular, böyüməyən
böyüməyən, retroperitoneal sahədə
<1 cm parenximal
>1 cm parenximal,
Kollektör sisteme açılmamış
Renal korteks boyunca,
Kollektör sistem açılmış,
Renal arteriya və/veya venada yaralanma
Renal qopma
(AAST Organ Injury Score)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Diafraqma yaralanması
I
II
III
IV
V
Kontuziya
Yara <2 cm
Yara 2-10 cm
Yara >10 cm veya
<25 cm2 toxuma defisiti
Yara <25 cm2 toxuma defisiti
(AAST Organ Injury Score)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Diafraqma yaralanması
(AAST Organ Injury Score)
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Solid organ yaralanmalarında qeyri-operativ
müalicə
Xəstə seçimi;
- Hemodinamik stabillik
- CT ile yaralanmanın derecelendirilmesi
- Enterik yaralanmanın olmaması
- Kəskin peritoneal əlamətlərın olmaması
- Sürətli qan transfüzyonu ile
hemodinamikanin sabitliyinin qorunması
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Hemodinami
Stabil
Unstabil
Laparotomi
Nonoperatif ted.
kriterler yok
Nonoperatif
Tedavi
CT
Grade I -III
Grade IV - V
Ht düşme
Klinik değişiklikler
ateş, sarılık vs.
Yaralanma
Stabil
CT tekrarı
Nonoperatif
Tedavi devam
Yaralanma
artmış
stabil
unstabil
Anjiografik
embolizasyon
başarısız
CT tekrarı
Laparotomi
(Küt hepatik travmada algoritm)
ABDOMİNALTRAVMALAR
TRAVMALAR
ABDOMİNAL
NƏTİCƏ;
- Travma : Sağlam bir insanın qəflətən
rastlaşdığı, ölümlə və ya şikəstliklə
nəticələnən multisistem bir xəstəlikdir.
ABDOMİNAL TRAVMALAR
Download

abdominal travmalar