PRODUCTS Lubricants Introduction
Madeni Yağlar - Giriş
PRODUCTS Lubricants Introduction
Kapsam
1.
2.
3.
4.
5.
Yağlamanın Prensipleri
Motor Teknolojisi
Motor Yağlaması
Motor Yağı Formülasyonu
Madeni Yağ Özellikleri
2
PRODUCTS Lubricants Introduction
1. Madeni Yağ Prensipleri
PRODUCTS Lubricants Introduction
Sürtünme
• İki yüzeyin, birbirleri ile temas
halinde iken hareket etmesi ile
ortaya çıkan güce sürtünme denir.
• Bu iki yüzey her ne kadar çıplak
gözle pürüzsüz gibi görünse de,
mikroskop altında,asperit adı verilen
girintili-çıkıntılı ve pürüzler vardır.
• Sürtünme hareket eyleminin
‘düşman’ıdır. Hangi yöne doğru bir
hareket varsa, sürtünme hareketi
aksi yöne çeker.
4
PRODUCTS Lubricants Introduction
Sürtünmeyi Azaltma
Birbirine aksi yönde hareket eden yüzeyler arasında madeni
yağ, film tabakası oluşturmak suretiyle iki yüzeyin birbirine
temas etmesini engeller.Oluşan film tabakası sürtünmeyi
azaltarak yüzeyde meydana gelebilecek zararları ve şekil
bozukluklarını engeller.Kolay hareket kabiliyeti sağlar.
5
PRODUCTS Lubricants Introduction
Neden Madeni Yağlara İhtiyaç Duyarız?
• Sürtünme sonucu oluşan aşırı ısınmayı kontrol ederek
hareketli parçaların birbirine kaynamasını engeller
• Aşınma ve yıpranmayı engeller
• Dayanıklılık ve mukavemeti arttırır
• Isı transferi sağlar
• Yüzeyleri ve yağ kanallarını açık ve temiz tutar
• Paslanma ve Çürümeye (Korozyona) karşı korur
• Değişken ve uç sıcaklıklarda çalışma imkanı sağlar
• Sürtünmeyi azaltır – ısıyı taşır – pislikleri bünyesine alır
6
PRODUCTS Lubricants Introduction
Isıyı Taşıma
Bir soğutucu gibi hareket edip sürtünme ya da
yanma veya yüksek sıcaklığa sahip maddelerle
temas sonucu oluşan ısıyı taşımak suretiyle
uzaklaştırır.
Oluşan yüksek ısıyı kendi bünyesinde absorbe
ederek yüzeylerin korunmasını sağlar.
7
PRODUCTS Lubricants Introduction
Pisliklerin Erimeksizin Yağ İçinde Asılı Kalması
• Su
– Yağ karterinde biriken nem
• Asidik yanma ürünleri
– Üflenen püskürtülen gazlar
• Partiküller
– Aşınmadan dolayı oluşan metal partiküller
8
PRODUCTS Lubricants Introduction
Madeni Yağ Kullanımı
9
PRODUCTS Lubricants Introduction
2. Motor Teknolojisi
PRODUCTS Lubricants Introduction
Bir motorda neler oluyor?
11
PRODUCTS Lubricants Introduction
Buji (kıvılcım)
Enjektör
Egzost Valfi
Emme Sübabı
Yanma Odası
Piston
12
PRODUCTS Lubricants Introduction
İçten Yanmalı Motor Tipleri
Rotari Motor
2-Zamanlı Motor
4-Zamanlı Motor
13
PRODUCTS Lubricants Introduction
3. Motor Yağlaması
PRODUCTS Lubricants Introduction
Hangi motor parçaları yağlanıyor?
Parçalar / Bölümler
• Şaft Yatağı
• Dişliler
• Silindirler
Hareketler
• Dönme
• Kayma
• Yaklaşma ve uzaklaşma
• Bu hareketlerin kombinasyonu
15
PRODUCTS Lubricants Introduction
Hidrodinamik Yağlama
Yüzeyler Bütünüyle Yağ Filmi ile Ayrılmış
16
PRODUCTS Lubricants Introduction
Motor Yağlaması (II)
Hidrodinamik Yağlama oluşturmak için ihtiyacımız olan şeyler:
• Yeterli miktarda yağ (pompalama)
• Yüzeyler arasındaki boşluk toleransı ( 0,01mm / 30mm)
• Doğru viskozite (iç sürtünme)
• Yeterli hız (basınç)
• Yeterli tolerans
• Doğru yatak boyutu
Bunlardan birisinin eksik olması durumunda
karşılaşacağımız şey:
SINIR YÜZEY YAĞLAMASI
17
PRODUCTS Lubricants Introduction
Sınır (Yüzey) Yağlaması
Yüzey teması ile yük taşınır –
Performans Temel olarak Sınır Film Tabakasına bağlıdır
18
PRODUCTS Lubricants Introduction
Motor Yağlamasında Kritik Noktalar
• Silindirler / pistonlar
• Sübaplar / Krank Mili
• Hidrolik Kaldırıcılar
Aşınma Önleyici
Katık
Gerekli
19
PRODUCTS Lubricants Introduction
4. Motor Yağı Formulasyonu
PRODUCTS Lubricants Introduction
Motor Yağları
Performans, aşağıdaki hususları yapabilme yetileri ile değerlendirilir:
• Sürtünmeyi azaltma,
• Oksidasyona Mukavemet,
• Minimize edilmiş kirlilik oluşumu,
• Aşınma ve Paslanma Önleme.
Tipik Motor Yağı Formülasyonu
• Baz Yağlar
• Performans Paketi
• Viskozite Düzenleyici
• Diğer Muhtelif Katıklar
%70 - 95
%5 - 20
%0 - 20
%0 - 2
21
PRODUCTS Lubricants Introduction
Baz Yağlar
Mineral Baz
Yağlar, bir
hampetrol
fraksiyonudur ve
hampetrolün
diğer
fraksiyonlardan
distilasyon
(damıtma) ile
ayrılır.
22
PRODUCTS Lubricants Introduction
Baz Yağların Madeni Yağa Etkisi
•
•
•
•
Temel Yağ Filmi Kalınlığını Belirler / viskozite
Düşük sıcaklık akışkanlığı ve pompalanabilme
Yüksek sıcaklıkta tortu oluşumu ve buharlaşma
Sızdırmazlık elemanları ile uyumluluk
Mineral Bazyağlar
Sentetik Bazyağlar
23
PRODUCTS Lubricants Introduction
Sentetikler ve Mineral
•
•
•
•
•
•
•
Daha iyi ilk soğuk çalışma
Yağlama Sistemi son noktalarına daha süratli ulaşma
Gelişmiş Oksidasyon İstikrarı
Gelişmiş akma özelliği
Gelişmiş verimlilik – viskozite
Daha soğukta çalışma performansı - viskozite
Gelişmiş yakıt tasarrufu (%2-3)
24
PRODUCTS Lubricants Introduction
Performans paketi formülasyonu
•
•
•
•
•
•
Deterjan (Temizleyici)
Dispersant (Ayırıcı / Dağıtıcı)
Diluent oil (Eritici)
Aşınma Önleyici
Antioxidant
Sürtünme Düzenleyici
25
%15 – 20
%40 - 50
%10 - 20
%8 - 12
%5 - 15
%1 - 2
PRODUCTS Lubricants Introduction
Deterjan (temizleyici) ve dispersanlar (ayırıcılar)
Dispersan & Deterjanlar motor parçalarını temiz tutar.
Piston
Kabul Edilemez
Karter
Kabul Edilemez
Uygun
26
Uygun
PRODUCTS Lubricants Introduction
Performans paketi formülasyonu
• Deterjan Temizleyiciler
Yüksek sıcaklık altında çalışan yağlarda
motorda yanma olayı sonucu oluşan
çeşitli kirleticilerin yüzeylere tutunmasını
önleyen katık çeşididir.
–
–
–
–
Yüksek Sıcaklıkta Tortu Oluşumu Kontrolü
Yoğun maddelerin birbirine bulaşmaması kontrolü
Asitlerin Nötralizasyonu
Paslanmayı Önleme Özelliği
Yağ ile karışabilme fonksiyonu
‘Çengel’
27
Tamamen farklı bir oluşum
PRODUCTS Lubricants Introduction
Dispersan Dağıtıcılar
Motor yağlarında kullanılan ve yağdaki yabancı partikülleri süspansiyon
halinde tutan katık. Bu katık yardımı ile kirler birikerek yağlama kanallarını
tıkaması engellenir. Katığın işlev görmemesi halinde yağlama kanalları
tıkanır ve yağın yağlama ve soğutma işlevi azalır, buna bağlı olarak yağda
lakımsı çamurumsu atıklar oluşur.
–
–
–
–
Katı partiküllerin biraraya gelmemesini sağlar
Yağ kalınlaşmasını engeller
Motor birikintilerini ve cilalanmayı kontrol eder
Viskozite indeksini yapılandırır
28
PRODUCTS Lubricants Introduction
• Oksidasyon mukavemeti:
Havadaki oksijenin yüksek sıcaklık ve kirlilik gibi bazı olumsuz
etkilerin yardımıyla yağın
yapısını bozmasıdır. Yağın viskozitesi artar, rengi koyulaşır, asidik
tortular oluşur. Kaliteli baz yağ ve oksidasyon engelleyici katıklarla
yağa uzun servis ömrü sağlanır.
Antioksidant: Yağın okside olmasını engeller
–
–
–
–
–
Asid oluşumu
Çamur ve cilalanma oluşumu
Yağ kalınlaşması
Yağ ayrışması ve çürümesi
Birikinti oluşumu
29
PRODUCTS Lubricants Introduction
• Aşınma Önleyici
– Metal yüzeylerde film tabakası oluşturarak metalin metale
temasnı engellemeye yardımcı olur.
– ZDDP tasarruf sağlar
– Termal kararlılıkla ilgili dengeleme işlevini yerine getirir
– Fosfor seviyesi spesifikasyonlarla belirlenir
30
PRODUCTS Lubricants Introduction
• TBN değeri (Alkalinite):
Motor yağının, çalışma sırasında motorda oluşan asidik
maddeleri etkisiz hale getiren bazik özelliğidir. Motor
parçalarını aside karşı korumada uygun TBN değeri
alkaliniteyi artıran katıklarla sağlanır. Dizel motor
yağlarının TBN değeri; motorin kükürt içerdiği için
önemlidir
31
PRODUCTS Lubricants Introduction
Viskozite Düzenleyiciler
Viscosity Modifiers provide:
• Thickening at high temperatures
• Minimum thickening at low
temperatures
• This allows the formulation of
multigrade oils
– Adequate viscosity at high
Artan Sıcaklık
temperatures for
engine protection
– Low viscosity for easy cold starts
32
PRODUCTS Lubricants Introduction
VİSKOZİTE İNDEKSİ:
Yağın sıcaklık değişimlerine karşı viskozitelerini koruyabilme özelliğidir. Yüksek viskozite
indeksine sahip motor yağları soğukta ince ve akıcı, sıcakta ise kalındır. İndeks numarası
yükseldikçe yağın viskozitesinin sıcaklık değişiminden etkilenmesi azalır. Bu özellik madeni
yağlarda katıklarla geliştirilir,
Viskozite seçiminde dikkat edilmesi gereken üç özellik:
- Hız
- Yük
- Sıcaklık
Hızın viskozite seçimine etkisi:
Düşük hız-yüksek viskozite
Yüksek hız-düşük viskozite
Yükün viskozite seçimine etkisi:
Düşük yük-düşük viskozite
Yüksek yük-yüksek viskozite
Sıcaklığın viskozite seçimine etkisi:
Yüksek sıcaklık-yüksek viskozite
Düşük sıcaklık-düşük viskozite
33
PRODUCTS Lubricants Introduction
Diğer Muhtelif Katkılar
•
•
•
•
•
•
•
Akma Noktası Düşürücüler (Pour Point Depressant)
Sızdırmazlık Uyumluluğu
Köpük Önleyiciler
Korozyon (Aşınma ve Paslanma) Önleyiciler
Yüksek Basınç Katkıları (EP)
Sürtünme Düzenleyiciler
Boya, Renklendiriciler
34
PRODUCTS Lubricants Introduction
Madeni Yağ İmalatı
Madeni Yağ İmalatçıları
Katık İmalatçıları
 component 1




component
component
component
component
2
3
4
n
 Performans Paketi
 Viskozite Düzenleyici
Baz Yağı Rafinerileri
 Baz stok 1
 Baz stok 2
35
PRODUCTS Lubricants Introduction
5. Madeni Yağ Özellikleri
PRODUCTS Lubricants Introduction
Viskozite
• Bir sıvının akmaya karşı mukavemetinin ölçümü,
gerekli kopma baskısı oranı olarak tanımlanır.
• Viskozite, göreceli olarak akışkanın kalınlığının
ölçüsüdür.
• Tek Dereceli (monograde) ve çok dereceli (dört
mevsim/multigrade) yağlar
• Motor Yağları: SAE 10W, SAE 40, SAE 15W-40
• Dişli Yağları: SAE 80W, SAE 90, SAE 75W-140
• Hidrolik Yağlar: ISO-46, ISO-68
37
PRODUCTS Lubricants Introduction
Viskozite İndeksi
Deneysel ölçümle, belirli bir sıcaklık değişimiyle beraber,
viskozitenin değişim oranının ortaya koyulmasıdır.
 Yüksek Viskozite İndeksi = Sıcaklık Değişirken
Viskozitenin Az Değişimi
 Düşük Viskozite İndeksi = Sıcaklık Değişirken
Viskozitenin Fazla Değişimi
38
PRODUCTS Lubricants Introduction
Shear Stability – Kopma Kararlılığı (HT/HS)
• Viskozitenin belirlenen derecenin sınırları içinde
kalması performansını sağlar.
• Geçici viskozite kayıpları (değişimi) ölçümü içindir
39
PRODUCTS Lubricants Introduction
TBN (Toplam Baz Numarası)
• Yağın, asitleri nötralize etme yeteneği ile metal
parçaları koruması ölçümüdür. Yağın ömrü ile
birlikte azalır ve tükenir.
• Yüksek TBN, daha fazla asit nötralize etme
kapasitesini gösterir.
• Yağın yüksek TBN’e sahip olması, aracın servis
görme periyodunu uzatmak anlamına
gelmektedir.
40
PRODUCTS Lubricants Introduction
Akma Noktası
Ya da pompalanabilme
• Düşük sıcaklıkta ilk çalışmada yağın, motorun
kritik parçalarına ulaşabilme yeteneğinin
ölçümüdür.
• Düşük akma noktası, düşük sıcaklıklarda ilk
çalışmanın kolay sağlanması ve marş akabindeki
yıpranmanın daha az olacağı anlamına
gelmektedir.
41
PRODUCTS Lubricants Introduction
Noack Buharlaşması
Buharlaşma
• Yüksek sıcaklıklarda yağ eksilmesinin
ölçümüdür. Göreceli olarak, yağ tüketimi
göstergesi denebilir.
• Noack değeri ne kadar düşükse yağ tüketimi
(eksilme veya buharlaşması) o kadar azdır.
42
PRODUCTS Lubricants Introduction
Sulphated Ash (Sülfatlı Kül)
• Yağdaki ‘metalik’ katıkların seviyesinin ölçümüdür. Bazı
motor tasarımları, yüksek seviyedeki küle karşı hassastır.
• Bir yağın metal içeriğinin/muhteviyatının ölçümü
(genelde çinko - Zn, Kalsiyum - Ca, Magnezyum - Mg)
• Sulfiric asitin varolduğu ortamda yağın yanmasından arta
kalan tortunun ölçümü ile hesaplanır.
• Farklı metaller, sülfatlı kül içeriğine
değişik şekilde katkıda bulunur.
Deterjanlar, kül oluşumunu engellemeye
en fazla katkıda bulunan katıktır.
43
PRODUCTS Lubricants Introduction
Farklı Uygulamalar için Madeni Yağlar
•
•
•
•
•
Motor Yağı:
Dişli Yağı:
Motorsiklet Yağı:
Zırai Yağlar:
Dıştan Takmalı :
İçten Yanmalı
Yüksek Basınç
Motor + Dişli Yağı
Motor + Dişli + Hidrolik Yağ
Düşük Sıcaklıklarda Çalışabilme
•
•
•
•
•
Baz Yağlar
Dispersan (Dağıtıcı) & Deterjan (Temizleyiciler)
Aşınma Önleyici
EP Katıkları (Extreme Pressure)
Viskozite Düzenleyiciler
44
PRODUCTS Lubricants Introduction
Bir yağ, sadece yağ değildir…
• Farklı Uygulamalar
• Uzatılmış Yağ Değiştirme /
Yakıt Ekonomisi / Emisyonlar
• Baz Yağı Çeşitliliği ve İçeriği
• Yüksek/Düşük Kalite Katık
Paketi
• Katık Paketiyle İşleme ve
Birleştirme Oranı
• Yüksek/Düşük Kalite Viskozite
Düzenleyici
45
PRODUCTS Lubricants Introduction
Dikkatiniz ve Katılımınız için
Teşekkür Ederim.
Download

Yağlar_Temel Bilgiler