JDF 116 / 120
ÖLÇME TEKNİĞİ / BİLGİSİ II
POLİGONASYON
Yrd. Doç. Dr. HÜSEYİN KEMALDERE
Jeodezik Noktaların Sınıflandırması (BÖHHBÜY-Md:8)
Noktaların sınıflandırılması aşağıdaki şekildedir:
a) Uzay ve uydu teknikleriyle oluşturulan üç boyutlu ağların ve noktaların
derecelendirilmesi aşağıdaki gibidir.
A Derece Ağlar ve Noktalar
B Derece Ağlar ve Noktalar
C Derece Ağlar ve Noktalar
C1 Derece Ağlar ve Noktalar
C2 Derece Ağlar ve Noktalar
C3 Derece Ağlar ve Noktalar
C4 Derece Ağlar ve Noktalar
:Global (ITRF, WGS84) ve bölgesel (ETRF)
ağlar ve noktalarıdır.
:Uluslararası veya bölgesel ağlara dayalı
Ulusal GPS ağı ve noktalarıdır (TUTGA)
:B derece ağın sıklaştırılması ile oluşan
ağlardır ve aşağıdaki alt dereceli ağ ve
noktalardan oluşur:
:Üst derecedeki ağlara dayalı, baz uzunluğu
15-20 km olan ağ ve noktalarıdır (Ana GPS
Ağı ve noktaları : AGA).
:Üst derecedeki ağlara dayalı, ortalama
kenar uzunluğu 5 km olan ağ ve noktalarıdır
(Sıklaştırma GPS Ağı ve Noktaları: SGA).
:Üst derecedeki ağlara dayalı, en büyük baz
uzunluğu 3 km olan ağ ve noktalarıdır (Alım
için Sıklaştırma Ağı ve Noktaları: ASN).
:Üst derecedeki ağlara dayalı poligon ağı ve
noktaları ile poligon bağlanabilen fotogrametrik
noktalarıdır.
b) Türkiye Yatay Kontrol (Nirengi) Ağı ve bu ağa dayalı olarak yersel
tekniklerle üretilen ağların derecelendirilmesi aşağıdaki gibidir.
I. Derece Ağ ve Noktalar:
Kenar uzunluğu 25-35 km
II. Derece Ağ ve Noktalar:
Kenar uzunluğu 10-30 km
III. Derece Ağ ve Noktalar: Kenar uzunluğu 4-15 km olan noktalar ile
BÖHHBÜY’ye göre oluşturulan ortalama 5
km kenar uzunluğundaki III. Derece ağlar
ve noktaları
IV. Derece Ağ ve Noktalar:
BÖHHBÜY’ye göre oluşturulan ara,
tamamlayıcı ve dizi nirengi noktaları
V. Derece Ağ ve Noktalar:
Poligon ağları ve noktaları
c) Türkiye Ulusal Düşey Kontrol (Nivelman) Ağı ve bu ağa dayalı olarak
oluşturulan düşey kontrol ağlarının derecelendirilmesi aşağıdaki gibidir.
I. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları:
Ülke Nivelman Ağı ve Noktaları
II. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları: Ülke Nivelman Ağı ve Noktaları
III. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları: En çok 40 km uzunluğundaki luplarla
üst dereceli ağlara dayalı sıklaştırma
ağları ve noktaları. Ana Nivelman Ağı
IV. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları: I., II. ve III. Derece noktalara dayalı en
çok 10 km uzunluğundaki luplarla
sıklaştırma ağı ve noktaları. Ara
Nivelman Ağı
V. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları: Poligon ve tamamlayıcı nivelman
ağı ve noktaları
Jeodezik Noktaların Numaralandırılması (BÖHHBÜY-Md:9)
f) Poligon noktaları
Bu noktalar, proje bazında ilk karakter “P” olmak üzere 1’den
itibaren numaralanır (Örnek: P1). Ek ve yenileme
çalışmalarında yeni poligon noktalarına eski numaraların
devamı verilir. Yardımcı alım noktası (kör poligon) dayanağı
poligon numarasının sonuna (/) işareti eklenerek numaralanır
(P1/1).
Poligonasyon
Yeryüzündeki doğal ve yapay cisimlerin yatay konumlarının bir
dik eksen sisteminde veya kutupsal koordinat sisteminde
belirlenebilmesi veya bir plan üzerinde ölçülen büyüklüklerin
araziye aplike edilebilmesi için arazide amaca yetecek sayıda
doğrunun belirlenmiş olması gerekir. Bir doğrunun
belirlenebilmesi için de iki noktasının arazide işaretlenmiş olması
yeterlidir. Bu amaçla arazide tesis edilen noktalara poligon
noktaları denir.
Poligonasyon
Poligonasyon ise, arazide işaretlenmiş olan bu noktaların yatay
konumlarının saptanması amacı ile uygulanan bir ölçme
yöntemidir. Poligon noktalarını ardışık olarak birleştiren
doğrulara poligon kenarları ve bu kenarlar arasında ölçme
yönünün sol tarafında kalan açılara da poligon açıları denir.
Poligonasyon
Bir arazi parçasının belirlenmesi arazideki doğal ve yapay cisimler
ile arazinin karakteristik noktalarının poligon kenarlarına göre
durumlarının saptanması ile sağlanır. Bu nedenle poligon
noktalarının yatay (ve düşey) konumları prezisyonlu bir biçimde
saptanmalıdır. Poligon noktalarının yatay (ve düşey)
konumlarının belirlenmesi amacı ile yapılan işler arazi işleri ve
büro işleri olmak üzere iki grupta toplanır.
Poligonasyon
Arazi işleri:
•
•
•
•
•
poligon noktalarının belirlenmesi,
poligon kenarlarının ölçülmesi,
poligon açılarının ölçülmesi,
(poligona ait bir kenarın açıklık açısının ölçülmesi),
arazide yapılan ölçmelerin kontrolü
Büro işleri:
• poligon noktalarının
hesapların kontrolü,
• çizim işleri
koordinatlarının
hesaplanması
ve
Poligonasyon
Poligon noktaları şu amaçlar için tesis edilir ve ölçülür:
• Doğal ve yapay cisimler ile arazinin karakteristik noktalarının
saptanması ve belirli bir ölçekle küçültülerek kağıt üzerine
geçirilmesi, yani konum ve eşyükselti eğrili planların çıkarılması
• Arazide konumları belli olan noktalara veya doğrulara göre
diğer noktaların belirtilmesi
• İki nokta arasında bir engelin bulunması durumunda bu iki
nokta arasındaki uzaklığın belirlenmesi
Poligonasyon
Poligon noktaları şu amaçlar için tesis edilir ve ölçülür:
• Arazide konumları belli iki noktanın birbirinden çok uzak olması
ve bu iki nokta arasında konumları bilinen noktalara gerek
duyulması durumunda ara noktaların tesis edilmesi
• Plan üzerinde ölçülen büyüklüklerin araziye aplike edilmesi
Poligonasyon
İstikşaf
Tasarlanan bir poligon ağına ait noktaların arazide tesis
edilecekleri yerlerin seçimine poligon istikşafı denir. Poligon
ağının kendilerinden beklenen doğruluk derecesini verebilmeleri
için bir takım geometrik şartları sağlamaları gerekir. Bu nedenle
poligon istikşafı çok önemlidir. İstikşaf önce büroda mevcut
harita ve planlardan faydalanarak yapılır, sonra da arazide kesin
şeklini alır.
Poligonasyon
İstikşaf
Büro istikşafı, poligon ağının tesis edilecek olan yerin, daha önce
yapılmış küçük ölçekli haritası üzerinde yapılır. Bu seçim sırasında
dikkat edilecek hususlar şunlardır:
• Mümkün olduğu kadar görüş imkanı geniş doğal yükseklikler,
olmadığı taktirde de yapısal yükseklikler seçilir.
• Noktaların tesis edileceği yerlerin, jeolojik bakımdan sağlam
zeminde olmasına dikkat edilir.
• Her bir poligon noktası kendisinden bir önceki ve bir sonraki
poligon noktasını görmelidir.
• Üçgen oluşturan noktaların birbirlerini rahatça görmesi gerekir.
Poligonasyon
İstikşaf
• Üçgenler mümkün olduğu kadar eşkenar üçgene yakın olmalı
ve hiçbir şekilde üçgen açıları 33 graddan küçük olmamalıdır.
• Bir üçgenin en büyük kenarı, en küçük kenarının en fazla 1.5
katı olmalıdır.
• Poligon kenarları 50 m ile 300 m arasında olabilir. Alt sınırı 80
m, üst sınırı 250 m almak uygundur. Poligon kenarları mümkün
olduğunca düz veya sabit eğimli yerlerden geçirilmelidir. En
uygun kenar uzunluğu yaklaşık olarak 150 m’dir.
• Poligon noktalarını seçerken, bu noktalardan çok sayıda arazi
detay noktasının gözlenebilmesine dikkat etmek gerekir.
Poligonasyon
İstikşaf
Bu şartları sağlayan noktaların seçimi için büroda yapılan
çalışmalarda takip edilecek iş sırası şöyle olabilir:
• O bölgede daha önce yapılmış olan çalışmalarla ilgili
dokümanlar toplanır ve işe yarayabilecek olanlar seçilir
• Mevcut harita üzerinde daha önce tesis edilmiş olan poligon
noktaları belirlenir
• Geniş görüş imkanı olan hakim noktalar dikkate alınarak harita
üzerinde bir ağ tasarlanır
Bürodaki bu çalışmaların tamamlanmasından sonra araziye
çıkılır. Arazide yapılan çalışma genel olarak büroda yapılan
istikşafın yerinde kontrolü ve poligon noktalarının tesisidir.
Kaynaklar
•
•
•
•
Büyük Ölçekli Haritaların Yapım Yönetmeliği, 1988
Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği, 2005
Topografya (Ölçme Bilgisi), G. Özgen, İTÜ Matbaası, İstanbul, 1993
Ölçme Bilgisi (Topografya), Sebahattin Bektaş, Kamel Matbaası,
Samsun, 2000
Download

B Derece Ağlar ve Noktalar