JDF 242
JEODEZİK ÖLÇMELER
3. HAFTA DERS NOTLARI
JEODEZİK AĞ KAVRAMI
Yrd. Doç. Dr. HÜSEYİN KEMALDERE
Jeodezik Kontrol Ağları
Bir referans sisteminin gerçekleştirilebilmesi için
o sistemde koordinatı bilinen noktalara ihtiyaç
vardır. Referans sistemini gerçekleştirmek
amacıyla tesis edilen bu noktalara “kontrol
noktası”, bu noktaların meydana getirdiği yapıya
da “kontrol ağları” adı verilir.
Jeodezik Kontrol Ağlarının Sınıflandırılması
A) İstasyon Ve Hedef Noktalarının Yerine Göre
1) Yersel Ağlar
2) GPS Ağları
B) Ölçü Alanının Büyüklüğüne Göre
1) Büyük jeodezik ağlar
2) Kıta Jeodezik ağlar
3) Ülke jeodezik ağlar
4) Lokal jeodezik ağlar
Jeodezik Kontrol Ağlarının Sınıflandırılması
C) Ürünlerine Göre
1) Gravite ağları
2) Yatay ağlar
3) Düşey ağlar (nivelman ağları)
a) Geometrik nivelman ağları
b) Trigonometrik nivelman ağları
4) Üç boyutlu ağlar
a) 3B yersel ağlar
b) 3B GPS ağları
5) Bütünleşik ağlar
Jeodezik Kontrol Ağlarının Sınıflandırılması
D) Ölçü Türlerine Göre
1) Gravite ağları
2) Nirengi ağları
a) Yersel nirengi ağları
** Doğrultu ağları
** Kenar ağları
** Doğrultu kenar ağları
b) GPS ağları
Jeodezik Ağ ve Noktaların Sınıflandırması (BÖHHBÜY-Md:8)
Noktaların hiyerarşik sınıflandırılması aşağıdaki şekildedir:
a) Uzay ve uydu teknikleriyle oluşturulan üç boyutlu ağların ve noktaların
derecelendirilmesi aşağıdaki gibidir.
A Derece Ağlar ve Noktalar
B Derece Ağlar ve Noktalar
C Derece Ağlar ve Noktalar
C1 Derece Ağlar ve Noktalar
C2 Derece Ağlar ve Noktalar
C3 Derece Ağlar ve Noktalar
C4 Derece Ağlar ve Noktalar
:Global (ITRF, WGS84) ve bölgesel (ETRF)
ağlar ve noktalarıdır.
:Uluslararası veya bölgesel ağlara dayalı
Ulusal GPS ağı ve noktalarıdır (TUTGA)
:B derece ağın sıklaştırılması ile oluşan
ağlardır ve aşağıdaki alt dereceli ağ ve
noktalardan oluşur:
:Üst derecedeki ağlara dayalı, baz uzunluğu
15-20 km olan ağ ve noktalarıdır (Ana GPS
Ağı ve noktaları : AGA).
:Üst derecedeki ağlara dayalı, ortalama
kenar uzunluğu 5 km olan ağ ve noktalarıdır
(Sıklaştırma GPS Ağı ve Noktaları: SGA).
:Üst derecedeki ağlara dayalı, en büyük baz
uzunluğu 3 km olan ağ ve noktalarıdır (Alım
için Sıklaştırma Ağı ve Noktaları: ASN).
:Üst derecedeki ağlara dayalı poligon ağı ve
noktaları ile poligon bağlanabilen fotogrametrik
noktalarıdır.
ITRF
TUTGA
b) Türkiye Yatay Kontrol (Nirengi) Ağı ve bu ağa dayalı olarak yersel
tekniklerle üretilen ağların derecelendirilmesi aşağıdaki gibidir.
I. Derece Ağ ve Noktalar:
Kenar uzunluğu 25-35 km
II. Derece Ağ ve Noktalar:
Kenar uzunluğu 10-30 km
III. Derece Ağ ve Noktalar: Kenar uzunluğu 4-15 km olan noktalar ile
BÖHYY’ye göre oluşturulan ortalama 5
km kenar uzunluğundaki III. Derece ağlar
ve noktaları
IV. Derece Ağ ve Noktalar:
BÖHYY’ye göre oluşturulan ara,
tamamlayıcı ve dizi nirengi noktaları
V. Derece Ağ ve Noktalar:
Poligon ağları ve noktaları
c) Türkiye Ulusal Düşey Kontrol (Nivelman) Ağı ve bu ağa dayalı olarak
oluşturulan düşey kontrol ağlarının derecelendirilmesi aşağıdaki gibidir.
I. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları:
Ülke Nivelman Ağı ve Noktaları
II. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları: Ülke Nivelman Ağı ve Noktaları
III. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları: En çok 40 km uzunluğundaki luplarla
üst dereceli ağlara dayalı sıklaştırma
ağları ve noktaları. Ana Nivelman Ağı
IV. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları: En çok 10 km uzunluğundaki luplarla
üst dereceli ağlara dayalı sıklaştırma
ağı ve noktaları. Ara Nivelman Ağı
V. Derece Nivelman Ağı ve Noktaları: Poligon ve tamamlayıcı nivelman
ağı ve noktaları
Kontrol noktalarının konumunu doğrudan
doğruya belirlemek mümkün değildir; dolaylı
gözlemler yapmak gerekir.

Yatay kontrol ağları: kenar, doğrultu ve
açıklık açısı gözlemleri

Düşey kontrol ağları: nivelman

Üç boyutlu kontrol ağları: kenar, doğrultu,
düşey açı veya GPS baz vektörleri
Kontrol Ağlarının Datumu
Kontrol ağları üzerinde gerçekleştirilen gözlemler
ağın ancak iç geometrisini belirler. Ağın bir
koordinat sisteminde konumlandırılabilmesi için
gerekli olan parametrelere “dış parametreler”
bunların sayısına “datum defekti” adı verilir.
Jeodezik Ağların Tasarımını Etkileyen Faktörler
 Kullanılacak ölçme yöntemi ve jeodezik model
 Güvenirlik
 Doğruluk (duyarlık) ölçütleri


Global doğruluk ölçütleri
Lokal doğruluk ölçütleri
 Ekonomi
Jeodezik Ağların Ölçümü ve Değerlendirilmesi
•
•
•
•
Güvenilirlik analizi
Dengeleme
İstatistiksel analiz
Uyuşumsuz ölçülerin çıkarılması
Güvenilirlik Analizi
Jeodezik ağlarda, kurulan matematik modelin gerçeğe
uygunluğu,
kaba
hataların
düzeltmelere
etkisi,
belirlenemeyen kaba hataların bilinmeyen parametrelere
etkisi güven ölçütleri ile denetlenir.
0.3 ≤ ri ≤ 0.5 olması istenir.
Güvenilirlik Analizi
Her nokta için bir kısmi redundans değeri hesaplamak
yerine ağın geneli için bir ortalama redundans değeri
güven ölçütü olarak alınabilir. Buna göre ortalama
redundans değeri;
tanımlanır ve bu değerin
olması istenir.
Örn:
NN
X (m)
Y (m)
Z (m)
1
4070819.622
2520213.602
4199978.961
2
4070827.954
2520014.286
4200076.137
3
4070628.785
2520166.707
4200169.484
4
4070633.978
2520340.546
4200075.978
ΔXij = Xj – Xi
ΔYij = Yj – Yi
ΔZij = Zj - Zi
Dengeleme
Yüksek doğruluk gereksinimleri nedeniyle
jeodezik ölçmelerde noktalar daima bir ağ
mantığı içerisinde ele alınır ve nokta konumları
ağ üzerinde gerçekleştirilen ölçülerin bir
dengeleme hesabına tabi tutulmasıyla elde edilir.
Dengeleme
Dengelemenin olabilmesi için gereğinden fazla ölçüye
ihtiyaç vardır.
f = serbestlik derecesi
n = ölçü sayısı
u = bilinmeyen
olabilmesi için
sayısı
olmak
üzere
dengelemenin
f = n-u > 0 olmalıdır.
f = n-u = 0 ise dengelemesiz tek çözüm vardır.
Dengeleme
Dengeleme hesabı için en ideal yöntem Carl Friedrich
Gauss’un 1795 yılında geliştirdiği “En Küçük Kareler
Yöntemidir.”
EKKY’nin temel ilkesi ölçü düzeltmelerinin karelerinin
toplamını minimum olmasıdır.
İstatistiksel Analiz Ve Uyuşumsuz Ölçülerin
Çıkarılması
• Dengeleme
sonuçlarının
yöntemleriyle test edilmesi
• Uyuşumsuz ölçülerin çıkarılması
• Dengeleme işleminin yinelenmesi
• .
.
.
istatistiksel
analiz
Download

Jeodezik Kontrol Ağları