SİSTEM ANALİZİ
Giriş ve Kuramsal Altyapı
Giriş ve kuramsal altyapı
• Sistem düşüncesi
• Sistem teorisi / kuramı
• Sistem tanımları
• Sistemin ana unsurları / bileşenleri
• Sistem hiyerarşisi
• Sistem türleri / Sistemlerin sınıflandırılması
Sistem düşüncesi
• Bilgi devrimi
• İnsanlık tarihindeki üç büyük devrim
Tarım devrimi
- Sanayi devrimi
- Bilgi devrimi > 1950’lerden günümüze
-
• En önemli kaynak bilgi
• Bilgi artışı hızlı
• Toplumsal değişim ve gelişim hızlı
Türker Baş. Bilimsel Yöntem, 2010, s.17. http://www.slideshare.net/turkerbas/bilimsel-yntem
Türker Baş. Bilimsel Yöntem, 2010, s.19. http://www.slideshare.net/turkerbas/bilimsel-yntem
Sistem düşüncesi
• Bilgi devriminin etkileri
- Yaşam şekli üzerine etkisi
- Kullanılan teknoloji üzerine etkisi
- Düşünme şekli üzerine etkisi
• Girdi ve çıktı sözcüklerinin günlük dilde kullanılmaya başlaması
• Sistem yaklaşımı ile düşünmeye başlama
- Gerçek dünya problemlerini çözmek için sistem teorisini uygulama
Sistem teorisi
• Bir sorunu bir sistem olarak ele almak
• Örneğin, bir şirketin farklı birimlerinin birbirleri ile olan ilişkisini, bu
ilişkilerin niteliklerini inceleme ve belirli bir birimdeki gelişmelerin
diğer birimler üzerindeki etkilerini araştırma
Sistem teorisi
• Ortaya çıkış amacı modern mühendislik ve bilgi teknolojileri
sistemlerine kavramsal bir yaklaşım sağlamak
• Günümüzde diğer türdeki sistemlere de uygulanmakta
Sosyal sistemler
- Biyolojik sistemler > organizmaların tümünün birer sistem olduğu, alt
sistemlerden oluştuğu ve üst sistemlerin parçası olduğu
-
Sistem teorisi
• Sistem teorisinin altında yatan fikir oldukça basit: kara kutu
• Bilgisayar gibi bir elektronik cihaz, sosyal bir örgüt olan bir şirket,
insan gibi bir yaşayan varlık çevresinden aldığı girdileri yine
çevresine iletmek üzere bir çıktıya dönüştüren bir kara kutu
• Buradaki kontrol mekanizmazı
Kara kutunun içerisinde olanları izlemek değil
- Çıktıları gözlemek
- Beklenmeyen çıktı durumunda girdileri gözden geçirmek / düzeltmek
-
Sistem teorisi: Merkezi ısıtma sistemi örneği
• Su su ısıtıcısı ile ısıtılır ve pompa
vasıtasıyla tüm sisteme pompalanır
• Su ısıtıcısı ve pompanın çalışması için
elektrik ve doğalgaz kullanılır
• Burada girdi, çıktı, kara kutu nedir?
• Girdi: Elektrik, doğalgaz, su
• Kara kutu: Su ısıtıcısı, pompa
• Çıktı: Radyatörlerden gelen sıcak hava
Sistem teorisi: Merkezi ısıtma sistemi örneği
• Peki burada çıktının yani evlerimize
gelen ısının kontrolü nasıl sağlanır?
• Termostat,
- Odanı ısısını görüntüler
- Oda ısısı belirlenen aralığın üzerine
çıkar ya da altına inerse girdiler
üzerinde ayarlama
- Su ısıtıcısını ve pompayı durdurma
ya da çalıştırma gibi
Sistem teorisi: Bir şirket örneği
• Donanım / Ekipman
• Şirket çalışanları
• Şirketin ürettiği ürünler
Girdi
Kara kutu
Çıktı
Ekipman, çalışanlar
Şirket
Üretilen ürünler
Sistem teorisi: Bir şirket örneği
• Kontrol nasıl sağlanır?
• Şirket yöneticisi
-
Geleneksel yöntem > Sistem yaklaşımını kullanmadan çalışanları yakından
izleyerek kontrol etmek
Sistem yaklaşımı yöntemi > Çıktıyı hedeflemek ve çalışanların bu hedefe
ulaşmak için çalışması
• Sistem yaklaşımı yönteminde şirket yöneticisi
-
Kara kutunun nasıl çalıştığı, hedeflerin nasıl gerçekleştiği ile ilgilenmez
Hedefler gerçekleşmezse devreye girer > Girdiye müdahale: Çalışanların,
ekipmanın güçlendirilmesi
Sistem teorisi: Bir şirket örneği
• Hedeflerin planlanması > Dikkatli ve gerçekçi
• Başarması çok kolay olursa
 Şirket kapasitesinin altında çalışacak, kaynaklar yeterince
kullanılmayacak
• Başarması çok zor olursa
 Hedef
tutturulamayacak, çalışanların
motivasyonu kırılacak
Sistem sınırları
• Bir sistem tasarlanırken ilk karar verilecek şey sistem sınırları
- Çıktılar ne olacak ?
- Söz konusu çıktılar için gerekli girdiler neler?
• Sistem sınırları esnek olmalı
- Çıktı miktarını artırmak amacıyla girdi artışı
- Sistemi alt sistemlere bölerek girdi ve çıktı miktarlarını azaltma
• Alt sistemler
-
Birçok sistemin meydana geldiği parçalar
Parçası olduğu sistemin hedefleri doğrultusunda belirli bir görevi sistem
yaklaşımı ile yerine getirme
Alt sistemler: Kütüphane örneği
• Kütüphaneyi bir sistem olarak düşünürsek, kütüphanenin alt
sistemleri nelerdir?
• Ödünç verme
• Sağlama
• Kataloglama
• ...
Alt sistemler: Bir şirket örneği
• Bir şirketi sistem olarak düşünürsek, şirketin alt sistemleri nelerdir?
Alt sistemler: İnsan vücudu örneği
Bütüncül bakış açısı
• Sistemlerin en önemli niteliği
- Sistemi oluşturan parçların tek başına sahip olmadığı özellik ve
yeteneklere sahip olması
- Bir bütün olarak üretim sonuçlarının parçaların toplamından fazla
olması
• Bu nitelik sistemleri anlamanın temel noktası
Sistem nedir?
• Düzenli bir şekilde etkileşim kuran ya da birbirine bağlı olan bir grup elemanın
bir bütünü oluşturması
• Aynı ortak amaca hizmet eden bir grup ilişkili parça
Sistemin bileşenleri
• Dış çevre
• Sistemin sınırları
• Girdi
• Süreç
• Çıktı
Sistemin bileşenleri
• Çevre > Bir sistemin etrafındaki insanlar, olanaklar, politikalar,
kurallar vb.
- Sistem davranışını etkiler
- Doğrudan yöneticinin kontrolünde değil
- Sistemler diğer sistemler ve dış dünya ile ilişkili, bu dikkate alınarak
analiz edilmeli
• Sınırlar > Sistem ile çevresi arasındaki çizgi
- Sistemi oluşturan elemanlar ile sistemin dışında kalan ancak sistemin
ilişkili olduğu elemanların ayrımı
- Ayrım bzen kolay bazen karmaşık
Sistemin bileşenleri
• Girdi > Çevreden gelip sistem sınırlarından içeri giren ve sistem
tarafından işlenen elemanlar
- Girdi olmadan sistem işleyemez ve çıktı üretemez
• İşlem > Girdilerin çıktılara dönüşme süreci
- Bir örgütün hedeflerine ulşamasını sağlar
• Çıktı > İşlem sonucunda ortaya çıkan ürünler
Sistemin temel unsurları
• Hedefler
• Çevre
• Kaynaklar (Personel, para, ekipman vb.)
• Parçalar (Alt sistemler)
• Yönetim
Sistem hiyerarşisi
• Her sistemin çevre olarak adlandırılan daha geniş bir sistemin
öğesi
olması ve kendinden daha küçük sistemlerden yani alt sistemlerden
oluşması
Sistemlerin sınıflandırılması
• Açık x Kapalı
• Statik x Dinamik
• Canlı x Cansız
• Doğal x İnsan yapımı
Sistemlerin sınıflandırılması: Açık sistem
• Çevreyle etkileşim halinde olan yaşayan sistemler
• Olasılıksal sistemler
• Açık sistemlerin çıktıları net olarak belirlenemez, sadece tahmin
edilebilir
• Uçak bileti rezervasyon sistemi
Bir uçus için kaç kişinin bilet alacağı net değildir
- Tahmin yürütülebilir
- Geçmiş tecrübeler, tarih, gün, saat aralığı bilgileri
-
Sistemlerin sınıflandırılması: Açık sistem
• Ödünç verme
• Kütüpheneci belli bir gün kaç ödünç verme işlemi gerçekleşeceğini
tahmin edemez
• Belli bir kitabın kaç kere ödünç alınacağı
• Zaman dilimine, kitabın konusuna vb. bilgilere göre tahmin edebilir
Sistemlerin sınıflandırılması: Kapalı sistem
• Çevreyle hiç etkileşimi olmayan cansız sistemler
• Girdiyi ölçerek çıktının kesin olarak tahmini söz konusu
• Açık sistemlere göre yönetimi daha kolay
• Bir bilgisayar üreticisi belli bir sayıda
üretmek için kaç tane ekran kartı, sürücü,
işlemci vb. parçaya ihtiyacı olduğunu bilir
bilgisayar
Sistemlerin sınıflandırılması:
Doğal x İnsan yapımı
• Doğal sistemler > Evrende kendiliğinden ortaya çıkan sistemler
- Galaksiyi oluşturan en küçük atom yapısı
- İnsanlar, hayvanlar
• İnsan yapımı sistemler
- Tasarlanmış sistemler
- Bilgisayarlar, köprüler, makinalar
- Matematik, felsefe, müzik, dil
Sosyal ve kültürel sistemler
• Biraraya gelen insanlar tarafından oluşturulur
• Aile, topluluklar, milletler gibi doğal olarak ortaya çıkanlar
• Dernekler, klüpler, partiler gibi isteyerek ortaya çıkarılanlar
Beşeri faaliyet sistemleri
• İnsanların belirli amaçları gerçekleştirmek üzere faaliyet gösterdiği
sistemler
• Diğer türdeki sistemleri içerir: sosyal, insan yapımı ve doğal
sistemler
• Kütüphane, bir beşeri faaliyet sistemi
- Kütüphaneciler ve kullanıcılar > Doğal sistemler
- Bilgisayarlar, sınıflama sistemleri, bina > İnsan yapımı sistemler
- Çalışma ortamı > Sosyal sistem
Download

Çıktı