Ders 5. Bilgiye Erişim:
Kütüphane Kataloğu Taraması
Duygu DUYGULU
1
Niçin Kütüphane?
• Kütüphaneyi diğer bilgi elde etme ortamlarından
ayıran en önemli özelliği, düzenli ve yetkin
kaynakları bulundurmasıdır.
• Bu nedenle araştırmaya başlamak için kütüphane
iyi bir başlangıçtır.
• Kütüphane kaynakları kullanıcı beklentileri
doğrultusunda oluşturulmuş parçalardır. Kullanıcı
merkezli bir yapılanma söz konusudur.
• Google’da olduğu gibi sorulan her soruya ilişkin
kullanıcıyı yüz binlerce, hatta milyonlarca
kaynağın içerisine itmez.
2
Niçin Kütüphane?
• Kütüphane kaynakları güvenilirdir, çünkü
yayımlanmadan önce editör ya da hakem
değerlendirmesinden geçmiş yayınlar tercih edilir.
Ayrıca kütüphane kaynakları uzmanlar tarafından
değerlendirilir ve seçilirler.
• Kütüphaneler kamu kuruluşlarıdır ve hizmetlerin
tamamı ücretsizdir, katma değer olarak kullanıcı
memnuniyeti düşünülür.
• Kütüphane kaynakları yine kullanıcıların beklentilerini
karşılayacak biçimde düzenlenmiştir. Bu kaynaklardan
birbirleri ile ilişkili olanları bir arada görülebilir, bu
ilişkiye dayalı olarak oluşturulan «kimlik bilgisi» (Yer
Numarası – Call Number) ile materyale kolayca
ulaşılabilir.
3
Niçin Kütüphane?
• Çok çeşitli türden materyallerin bulunduğu yerlerdir. Günceleski, basılı-elektronik hemen her konuda, herkesin
beklentilerine hitap edecek çeşitlilikte bir materyal zenginliği
söz konusudur. Yalnızca hizmet verme mantığı güdüyor
olduğundan Piyasada bulunamayan eserlerin, dergilerin eski
sayılarının, kütüphanelerden elde edilmesi mümkündür.
• Kütüphanelerde kullanıcı gereksinimlerini gidermeye yönelik
uzman personel vardır. Kullanıcı beklentileri kütüphanenin
hizmetlerinin şekillendirilmesinde temel çıkış noktasıdır.
• Kütüphaneler fiziksel olarak vardırlar, gerçeklik sanallığın
önündedir.
4
Kütüphanenin Düzeni?
• Türüne olursa olsun her kütüphanede ortak olan bazı bölümler
vardır. Bunlar:
– Ana derme: Kütüphane türüne göre oluşturulmuş temel dermedir ve
ödünç alınabilir.
– Süreli Yayınlar Dermesi: Dergi, gazete, magazin gibi yayınlardan oluşan
dermedir, ödünç verilmezler.
– Danışma dermesi: Herhangi bir konuda genel bilgilere hızlı bir şekilde
ulaşma amacıyla oluşturulmuş, genel ya da çeşitli konularda eserlerin
yer aldığı dermedir, ödünç verilmez.
– Rezerv dermesi: Çeşitli nedenler ile ayrılmış materyallerden oluşur,
ödünç verilmezler. Örneğin, tezler, sanatsal değere sahip parçalar, vb.
– Gör-işit materyalleri: Basılı olmayan materyalleri ifade eder, ancak
elektronik dermeden farklı düşünülür. Kaset, Cd, DVD, plak, vb.
– Elektronik Kaynaklar: Lisans aboneliği yoluyla erişim sağlanan ya da
satın alma yolu ile kütüphane dermesine katılan materyallerin
tamamıdır.
5
Kütüphanenin Düzeni?
• Kütüphanede kitap ve gör-işit materyallerini (müzik, videolar, sesli
kitaplar, vb.) bulmanın üç yolu vardır:
1. Bir kütüphaneciye sormak. Bu özellikle çaresiz kaldığını durumlar
için daima aklınızın bir köşesinde olsun. Ancak bu dersin amacı sizin
parçayı kendi başınıza nasıl bulacağınızı öğretmek olduğundan bu
yöntem üzerinde durmayacağız.
2. Rafları araştırmak. Samanlıkta iğne aramaktan bıkmadığınız
sürece, rafları taramak aradığınızı bulma için en iyi yöntemdir. Bu
yöntem bazen bir ödev hazırlamada iyi bir fikir de verebilir, ancak en
iyisi kitapların kütüphanede nasıl düzenlendiğini bilmek ve konuları
ile bu kitapları aramaktır.
3. Kütüphane Kataloğunu Kullanmak. Özel bir şey arıyorsanız,
kitapları ve gör-işit materyallerini bulmak için en etkin ve en çabuk
yöntemdir.
6
GKV
KÜTÜPHANESİ
7
Yerli Süreli yayınlar
1.ATLAS TARİH
2.ATLAS
3.BİLİM VE ÇOCUK
4.BİLİM VE TEKNİK
5.CHİP
6.MERAKLI MİNİK
7.MİLLİYET SANAT
8.NATİONAL GEOGRAPHİC KİDS-ÇOCUK
9.NATİONAL GEOGRAPHİC TÜRKİYE
10.PC NET
11.POPULAR SCIENCES TÜRKIYE
8
9
Yabancı Süreli
Yayınlar
12.TIME
13.Scientific American
14.BBC Focus
15.Seventeen
16.Nat. Geo. USA
17.Readers Digest
10
• Kütüphanemizde yaklaşık 15 bin kitap var
(kitap, test kitabı, ansiklopedi, sözlük hepsi
dahil)
• 5 bin + roman
• Sadece IB bölümünde şu anda 450 kitap var.
• (Bu kitapların 200 ü roman)
• Zirve üniversitesinin 25 veritabanına
erişebiliyoruz.
11
Katalog Tarama
• Kütüphane Kataloğu Nedir?
• 10-20 sene önce kütüphane kullanmışsanız, kart
katalogları hatırlayacaksınız. Bunlar 7,5 X 12,5 cm
ebatında kartların küçük çekmecelere doldurulması
ile oluşan büyük kabinlerdi.
• Günümüzde çoğu kütüphane kart kataloglarını
çevrimiçi elektronik versiyonlarına aktardı, ancak
amaç aynı kaldı: Materyaller kütüphanede var mıdır
ve bunlar nerededir?
12
Katalog Tarama
13
Katalog Tarama
Çevrimiçi katalogların bazı özellikleri nelerdir?
• Kataloğa İnternet aracılığıyla erişebildiğinizden
kütüphaneye gitme zorunluluğu yoktur. Kütüphaneye
gitmeden önce kütüphane dermesinden aradığınızı
evinizden tespit edebilirsiniz. Bunun ötesinde dünyanın
yarısında bulunan kütüphanelerin de dermesini
tarayabilirsiniz.
• Çevrimiçi katalog farklı arama seçenekleri ile birlikte
binlerce kaydı dakikalar içinde taramanıza izin verir. Farklı
arama terimlerini birleştirebilir, örneğin DVD’ler gibi
format türü sınırlaması yapabilirsiniz.
• Çevrimiçi katalog, yalnızca kütüphanede var olanı
göstermez, aynı zamanda parçanın ödünç alınabilir olup
olmadığını ya da rafta olup olmadığını da gösterir.
14
Katalog Tarama
•
Çoğu çevrimiçi kataloğu, aynı anda düzinelerce kütüphane
dermesinin birlikte taranabilmesini sağlayacak geniş bir
sistemin parçasıdır.
• Çoğu çevrimiçi kataloğu yeni parça siparişi verme, yeni
parçalar önerme ve bilgisayarınızdan size özel kullanıcı hesabı
açma gibi olanakları da verir.
• Kütüphaneciler çevrimiçi kataloglarına isim verecek kadar
onları severler. Bunlara bazı örnekler Yordam, To-Kat, Millinet,
WorldCat, Mirlyn ve ORCA. Bunlar çoğunlukla anlamlı
kısaltmalar ya da hecelemelerdir.
15
Kitaplar Kütüphanelerde Nasıl Düzenlenir?
• Yer Numarası:
• Kütüphanede her kitabın bir yer
numarası vardır. Bu numara kitabın
sırtına bantlanmış harf ve sayı
birleşiminden oluşur.
• Yer numarası kitabın adresi gibidir. Bu
numara kitabın kütüphanenin hangi
rafında olduğunu söyler.
• Kataloğu taradıktan sonra bulduğunuz
bir kitapta, yer numarası yer alır. Bu
numarayı alarak kitabı bu numaraya
karşılık gelen rafta bulabilirsiniz.
16
Kitaplar Kütüphanelerde Nasıl Düzenlenir?
• Materyallerin yer numaralarını gösteren iki
temel sınıflama sistemi vardır. Bunlar:
1. Dewey Decimal Classification
2. Library of Congress Classification
• Halk kütüphaneleri ve okul
kütüphanelerinin çoğu Dewey Sınıflama
Sistemini kullanır, akademik kütüphanelerin
çoğu ise Library of Congress Sınıflama
Sistemini kullanır.
17
Kitaplar Kütüphanelerde Nasıl Düzenlenir?
• Dewey Decimal Classification (DDC)
• DDC sistemi yer numarası için yalnızca
rakamları kullanır. DDC tüm bilgiyi 10 ana
sınıfa ya da konuya ayırır. Bu ana konular üç
rakamla temsil edilirler. Örneğin fen bilimleri
ile ilgili kitaplar 500’de, Din ile ilgili kitaplar
200’de, gibi.
18
Kitaplar Kütüphanelerde Nasıl Düzenlenir?
19
Kitaplar Kütüphanelerde Nasıl Düzenlenir?
Burada DDC sınıflama sisteminden alınan
823
DICo
1999
sınıflama numarası üzerinde duralım.
•
•
•
•
•
•
Charles Dickens tarafından yazılan ‘Oliver Twist’ adlı kitaptır.
Bu kitap, 800’lerde yer alan bir romandır.
823 İngiliz Edebiyatı için verilen konu numarasıdır.
DIC -> Yazar soyadının ilk 3 harfi,
o -> eser adının ilk harfidir.
1999 eserin basıldığı yıldır.
20
21
22
23
24
25
26
Download

Ders 5-Bilgi Arama-Katalog