Vet. Hek. Sümeyra Kayan
Deney hayvanı nedir ???
Neden deney hayvanı ????
MADDE 5 – (1) Deney hayvanları;
 İnsanlar,
hayvanlar, bitkilerdeki hastalık,
sağlıksızlık veya diğer anormallikleri ya da
bunların etkilerinden kaçınılması, önlenmesi,
teşhisi, tedavisi ve söz konusu canlılardaki
davranışsal özelliklerin değerlendirilmesi,
tespiti, düzenlenmesi veya değiştirilmesi
amacıyla; ilaçların, aşıların, gıdaların diğer
madde veya ürünlerin geliştirme, imalat,
kalite, etkinlik ve güvenlik testlerinin
yapılması,
İnsan, hayvan ve
bitkilerde fizyolojik
mekanizmaların belirlenmesi, düzenlenmesi
veya değiştirilmesi,
 Doğal çevrenin insan veya hayvanların sağlık
ya da refahı yararına korunması,
 Eğitim, öğretim,
 Adli soruşturma,
 İnsan, hayvan veya bitkilerdeki davranışsal
özelliklerin
değerlendirilmesi,
tespiti,
düzenlenmesi ya da değiştirilmesi,
 Bilimsel araştırma için kullanılabilir.


Deney Hayvanları bilimi; biyomedikal
araştırmalarda hayvanların insancıl kullanımı
ile verilerin aydınlatıcı, ön yargısız, yeniden
üretilebilir şekilde toplanmasının öğretildiği
çok branşlı bir bilim dalıdır
Hayvanların :
 Biyoloji Ve Fizyolojisi,
 Yetiştirilmeleri,
 Çevresel Gereksinimleri,
 Genetik Ve Mikrobiyolojik Yönlerden
Standartlaştırılma İşlemleri,
 Hastalıklardan Korunma Ve Sağaltımları,
 Deneysel Tekniklerin İyileştirilmesi,
 Analjezi Ve Anestezileri İle Ötanazileri
Konularını Kapsamaktadır.


Biyomedikal alanlarda; hipotezi bilimsel
kurallara göre oluşturulmuş araştırmalarda
ilaç,madde, tedavi vb. etkinliklerin, canlı
organizmadaki sonuçlarının elde edilmesi
için, kullanılan hayvanlardır.
“Hayvan deneyi” terimi ise;omurgalı yada
omurgasız olmalarına bakılmaksızın
hayvanlarla yapılan tüm bilimsel uygulamalar
için kullanılır.




Deney hayvanlarının çoğu; biyoloji, tıp, veteriner
hekimliği, ziraat ve ilaç sanayisi gibi biyomedikal
alanlarda kullanılmaktadır.
Hayvanların büyük bir kısmı ise,
temel tıp alanları(örneğin, insan vücudunun genel
fizyolojisi, biyokimyası ve endokrinolojisi gibi
bilgilerin büyük bir kısmı, bulguları insanlara
uyarlanabilen hayvan deneylerinden türetilmiştir) ile
ilaçların insanlar için faydalı olup olmadığının
araştırılmasında ve güvenli olan dozajlarının
belirlenmesinde insan modeli olarak kullanılmaktadır.


Bu deneylerde kullanılan hayvanlar, bir
anlamda insanın yerine konulmuş bir model
olarak kullanılmışlardır
Araştırmalarda göz önünde tutulması gereken
birinci öncelik, araştırmaların niteliğine uygun
deney hayvanlarının seçilmesidir.



Burada aranılacak uygunluk, elde edilecek
sonuçların, hedeflenen canlının ( genellikle
insanın) problemlerine çözüm oluşturmasıdır.
Bu da modelin morfolojik ve fizyolojik
boyutlarının uygun olması ile mümkündür
(örneğin, hayvanların reprodüktif ve hormonal
özellikleri gibi faktörler).
Bu nedenle araştırıcının deney hayvanları
üzerinde temel bir bilgiye sahip olması
gereklidir




FARE (Mus musculus)= *Beyaz fındık faresi:
aktif ve yüksek bir metabolik hıza sahip
hayvanlardır.
Biyomedikal çalışmalarda en çok kullanılan
omurgalı türüdür.
Ev faresinden (mus musculus) türetilmiştir.
Çok sayıda mutasyonlarının bulunması
genetik çalışmalarda tercih edilmesine neden
olmuştur.
Başlıca antikor, ilaç, kanser, aşı gibi
biyomedikal çalışmalarda tercih edilen bir
hayvandır
 Diğer bir çok kemirgen gibi, fareler gece daha
aktiftir.
 Günlük ihtiyaçlarını gece sağlarlar
 Görme duyuları zayıf işitme ve koklama
duyuları kuvvetlidir.
 Renkli göremezler.
 Ultrasonik seslere de duyarlıdırlar


SIÇAN(Rattus norvegicus)= *Wistar albino,
*Sprague-Dawley,
Görüşleri zayıftır.Renkli görme yok
 İşitme duyuları iyi gelişmiştir.
 Koku duyusu iyi gelişmiştir.
 Safra kesesi yoktur
 Ratlar Biyomedikal araştırmalarda temel tıp, ilaç,
gıda, davranış ve toksisite çalışmalarında en çok
kullanılan hayvandır

KOBAY (Guinea pig)
 Anavatanı Güney Amerika’dır.





Tüberküloz, difteri, leptospiroz ve brucella gibi
hastalıklara aşırı duyarlıdırlar.
Kobaylar tam bir herbivordur.
Öğütücü dişleri çapraz biçimde eğik ve çene
hareketleri önden arkaya doğrudur.
Aktif oldukları dönemi yaklaşık 10 dakika süren
kısa bir uyku dönemi izler
Serum, aşı çalışmalarında kullanılır


TAVSAN(Oryctolagus cuniculus)= *Yeni
Zelanda
Tavşanlar çoğunlukla toksisite testleri,
antiserum üretimi, göz ve deri irritasyonu,
damar sertliği gibi çalışmalarda
kullanılmaktadır
 Hayvan


deneyi yapan kurum ve kuruluşlarda,
bu deneylerin yapılmasına kendi bünyelerinde
kurulmuş ya da kurulacak etik kurullar
yoluyla izin verilir.
İlgili yönetmeliklerde belirtilen hususlara
uymayanlara
Yetkisi olmadığı halde hayvan deneyi
yapanlara hayvan başına idari para cezası
uygulanır
“Ahlaki eylemin bilimi”olarak tanımlanır.
 İnsan ve hayvan yaşamını ilgilendiren
bilimlerde yapılabilecek hareketlerin sınırları,
 Davranışın öncesinde yol gösterici ve
sınırlayıcı kurallar topluluğu.

Yerel etik kuruldan izin alınmaksızın deneysel
çalışma yapılamaz.
 Deney hayvanı kullanım sertifikası olmaksızın
deneysel çalışma yapılamaz.
 Uygun olmayan laboratuvar ortamlarında
deneysel çalışma yapılamaz.

“YAŞAMA SAYGI ”
 Hayvanlar üzerindeki araştırmalar kaçınılmaz
olarak bir yaşama zarar verecektir.
 Ne kadar yarar için ne kadar zararın göze
alınabileceği yani; iyiye ulaşmak için kötü
sonuçların ortaya çıkmasına ne ölçüde izin
verilebileceği
biyoetik
karar
vermeyi
gerektirir.
Kozmetik
 Askeri
 Kariyer
 Önlenemeyen acı (travma, yanık..)
 Alternatifi olanlar
 Bilimsel olmayanlar


1- Materyali Değiştirme – Yerine koyma
(Replacement): Eğer mümkünse, hayvan
yerine, aynı güvenirlikte sonuçlar verecek
başka materyal ya da modeller üzerinde
çalışmak.
2- Sayıyı Azaltma (Reduction):
İstatistik
hesabı etkilemeyecek en az sayıda hayvan
üzerinde çalışmak.
3- Uygun Koşulları Sağlama (Refinement):
Deneylerde hayvanlarda en az rahatsızlığa yol
açacak şekilde davranmak.
 “in
vitro” (hücre ve doku kültürleri)
 “in silico” (bilgisayar simülasyonları)
 “microdosing” (gönüllü insan çalışmaları)




Bir araştırmada kullanılacak hayvan sayısını
en aza indirmek. Kullanılacak olan dişi ve erkek
sayısını mümkünse (çalışmanın gereği değilse)
eşit tutmak,
Aynı amaca ulaşacaksa, filogenetik skalada daha
yüksekte yer alan hayvan yerine daha aşağıda
bulunan hayvanı kullanmak,
Çok sayıda hayvan kullanmadan önce ortaya
çıkabilecek sorunların bazılarını belirlemek için
ön çalışma yapmak.
İstatistik uzmanına anlamlılık için gerekli hayvan
sayısı konusunda danışmak.
 Replace
(değiştir)
 Reduce (azalt)
 Refine (rahatlat)
 Rehabilitate
 Research
 Responsibility
Refah
isim (refa:hı) Arapça ref¥h =
isim Gönenç
 Refah, huzur, ferahlık, rahatlık düzeyi,yaşam
kalitesi
 Hayvan refahı, OIE’nin (Uluslararası Salgın

Hastalıklar Ofisi) “Terrestrial Animal Health
Code” mevzuatının “Hayvan refahı için
öneriler” başlığı altında aşağıdaki şekilde tarif
edilmektedir.
 (http://www.oie.int/index.php?id=169&L=0&
htmfile=chapitre_1.7.1.htm)
Hayvan refahı kısaca, bir hayvanın içinde
yaşadığı koşulların üstesinden gelebilmesi
durumudur.
 Bir
hayvan
sağlıklıysa,
rahatsa,
iyi
besleniyorsa, güven içindeyse, türüne özgü
davranış
biçimlerini
sergileyebiliyorsa,
korkmuyorsa, ağrısı yoksa ve stres altında
değilse o hayvan refah içindedir.

Hayvan refahının iyi olması için hastalıkların
önlenmesi ve veteriner tedavinin yapılması,
uygun şekilde barındırma, besleme ve
muamelenin yapılması ve insancıl şekilde
öldürülmesi gerekir.
Hayvan refahı, bakım, yönetim ve insancıl
muameleler gibi hayvana uygulanan
muameleleri anlatır.
Bir hayvanın refahını korumak, onun fiziksel
ve zihinsel ihtiyaçlarını sağlamak demektir.
 Hayvan refahının sağlandığını garanti altına
almak insanların sorumluluğu altındadır.
 Bu sorumluluk uygun barınma, bakım ve
yönetim, beslenme, hastalıkların önlenmesi
ve tedavi edilmesi, sorumlu davranma, insani
muamele gibi hayvanın iyi durumda olduğu
tüm konuları ve gerektiğinde insancıl
usullerle öldürmeyi içerir.

Hayvan refahında bir kişinin değerleri ve
deneyimleri tarafından etkilenen çok sayıda
bakış açısı bulunmaktadır. Ayrıca hayvan
refahının ölçülmesi için sağlık, verimlilik,
davranış ve fizyolojik tepkiler gibi fakat
bunlarla sınırlı olmayan çeşitli yöntemler de
bulunmaktadır.
 OIE’nin
“Terrestrial Animal Health Code”
mevzuatının “Hayvan refahı için öneriler”
başlığı altında konuyla ilgili olarak 8 genel
prensip belirlenmiştir.

Hayvan sağlığı ve hayvan refahı arasında kritik bir
ilişki vardır.
2.
Uluslararası olarak kabul gören beş hürriyet hayvan
refahı konusunda da çok değerli bir rehber
niteliğindedir. Bunlar,
 Aç ve susuz kalmamak ve iyi beslenmek hürriyeti;
 Korkudan ve stresten uzak kalma hürriyeti;
 Fiziksel ve ısısal rahatsızlıktan uzak kalma hürriyeti;
 Ağrı, yaralanma ve hastalık durumlarından uzak
kalma hürriyeti;
 Normal davranış modellerini gösterebilme hürriyetidir
1.
3.
4.
Uluslararası olarak kabul gören üç uygulama
(hayvan
sayısında
azaltma,
araştırma
metotlarında rafinasyon, hayvanların hayvansal
olmayan usullerle ikame edilmesi) hayvanların
bilimsel amaçlarla kullanımı konusunda çok
değerli bir rehber niteliğindedir.
Hayvan refahının bilimsel değerlendirmesi,
birlikte ele alınması gereken farklı unsurları
içermektedir. Bu unsurların seçimi ve verilen
önemin
derecesi
genellikle
değer
bazlı
varsayımlar içermekte olup mümkün olduğunca
açık olmalıdır
5.
6.
Hayvanların tarımda ve bilimsel çalışmalarda,
pet sahipliğinde, dinlenme ve eğlence amaçlı
olarak kullanımı insanların refahına büyük
katkıda bulunmaktadır.
Hayvanların kullanımı onların refahını en
uygun ölçüde garanti altına almak için bir
etik sorumluluk taşımaktadır
7.
8.
Çiftlik hayvanlarının refahındaki iyileşme
genellikle verimde artışı ve gıda güvenliğini
sağlayarak ekonomik faydayı artıracaktır.
Dizayn kriterlerine dayalı özdeş sistemler
yerine performans kriterlerine dayalı eşdeğer
sonuçlar, hayvan refahı standartlarında
karşılaştırma yapma ve tavsiyeler de
bulunma için esas olacaktır.
Download

dosyayı indir