EPİDEMİYOLOJİNİN
TANIMI VE
STRATEJİLERİ
ÖĞR.GÖR. İLGÜN ÖZEN ÇINAR
İnsan Sağlığı ve hastalıkları ile
ilgilenen Bilim Dalları
 Temel Tıp Bilimleri
 Klinik Tıp Bilimleri
 Toplum Tıp Bilimleri
 Toplum Tıp Bilimlerinin amacı;
İnsan topluluklarının , toplumdaki çeşitli
grupların sağlık düzeyini, hastalıklarını
ve bunların çözüm yollarını belirlemek
 Klinik Tıp Bilimlerinde,
sadece herhangi bir sağlık sorunu olan
bireyle ilgilenilir, bireyin hastalığının
teşhis ve tedavisi için zaman harcanır.
Epidemiyoloji;
Hem klinik, hem de toplum tıp
bilimlerinde
hastalıkların/sağlık
sorunlarının dağılımı, nedenleri ile
bunların teşhis,tedavi ve önlenmesi
için uygun yöntemleri belirlemeye
yarayan
araştırma
tekniklerini
öğreten bir bilim dalıdır.
EPİDEMİYOLOJİ;
SAĞLIK OLAYLARININ GÖRÜLÜŞ
SIKLIĞI,
DAĞILIMI
VE
NEDENLERİNİ İNCELEYEN BİLİM
DALIDIR.
EPİDEMİYOLOJİ
BİLİMİ
SADECE
SALGINLARLA DEĞİL, TÜM SAĞLIK
OLAYLARIYLA İLGİLENİR.
SAĞLIK OLAYLARININ KİŞİ, YER VE
ZAMAN ÖZELLİKLERİNİ ORTAYA
KOYMAYI
AMAÇLAYAN
EPİDEMİYOLOJİ
KOLUNA
TANIMLAYICI EPİDEMİYOLOJİ ADI
VERİLİR.
Yani, TANIMLAYICI EPİDEMİYOLOJİ;
“KİM?” “NEREDE?” VE “NE ZAMAN?“
SORULARININ
YANITLARINI
BULMAYA ÇALIŞIR.
 Örneğin,
 II. Dünya savaşı sonrasında bulaşıcı
hastalıklara
ilişkin
(kızamık,kolera
epidemileri) gözleme dayalı tanımlayıcı
önemli araştırmalar yapılmıştır.
 Sigara
içme alışkanlığının sağlık
üzerine yaptığı olumsuz etkiler ve
önlemlere yönelik çalışmalar
SAĞLIK OLAYLARININ EPİDEMİYOLOJİK
DAĞILIMINI ORTAYA KOYMANIN İKİ ÖNEMLİ
YARARI VARDIR.
1.
SAĞLIK HİZMETLERİNİ PLANLARKEN
ÖNCELİKLERİ BELİRLENMEK
2.
SAĞLIK
OLAYLARININ
NEDENLERİNİ
ORTAYA ÇIKARMAK İÇİN YAPILACAK
OLAN
ARAŞTIRMALARA
OLUŞTURMAK
ZEMİN
SAĞLIK OLAYLARINDA SEBEP–
SONUÇ
İLİŞKİLERİNİ
ORTAYA
KOYMAYI
AMAÇLAYAN
EPİDEMİYOLOJİ
KOLUNA
İSE
ANALİTİK EPİDEMİYOLOJİ ADI
VERİLİR.
Yani,
ANALİTİK
“NİÇİN?”
EPİDEMİYOLOJİ
SORUSUNA
BULMAYA ÇALIŞIR
YANIT
yıllardan sonra
başlayan analitik araştırmalar
önemli
sağlık
sorunlarının
nedenlerini ortaya koymuştur.
 1945-1950’li
Örneğin;
alınan ilaçlar, kızamıkçık
geçirme, x-ray ile karşılaşma arasındaki
ilişkinin saptanması
 Pasif
sigara
içicilerinin
solunum
sistemlerinin olumsuz etkilendiğinin
belirlenmesi
 Dışarıdan
verilen
östrojenlerle
endometrial kanser arasındaki ilişkinin
saptanması
 Gebelikte
 Toplumun sağlık sorunları belirlendikten,
nedenleri bulunduktan sonraki aşamada
bu nedenlere yönelik koruyucu ve tedavi
edici yöntemlerin hangilerinin en etkili,
en pratik ve en ekonomik olduğu
saptanmaya çalışılır.
 Bu amaçlar için kullanılan yöntemler ise
sahada veya klinikte yapılan deneysel
(müdahale)epidemiyolojik çalışmalardır.
Örneğin;
 İçme
suyuna flor katılmasının diş
sağlığına olumlu etkilerinin saptanması
faktörlerin
zararlarının
belirlenmesinden
sonra
çevredeki
zararlı etkenlerin ortadan kaldırılmasına
yönelik çalışmalar
 Çevresel
EPİDEMİYOLOJİDE STRATEJİ
EPİDEMİYOLOJİ BİLİMİ AMAÇLARINA
EPİDEMİYOLOJİK
ARAŞTIRMALAR
YOLUYLA ULAŞIR.
EPİDEMİYOLOJİK
ARAŞTIRMALAR,
BİREYDEN ÇOK GRUBU ESAS ALIR.
Epidemiyolojik düşünce ve
incelemelerde temel strateji
 İki veya daha fazla sayıda gruba ait
verilerin karşılaştırılmasıdır.
 “Gruplar arası” ve “Grup içi” farklılıkların
nedenlerini açıklamak amacı ile gruplar
sürekli birbirleri ile çeşitli değişkenler
yönünden karşılaştırılır.
 Karşılaştırma stratejisi analitik ve
deneysel
epidemiyolojik
çalışmaların temelini oluşturur.
 Karşılaştırma amacı ile özel olarak
oluşturulan gruplara kontrol grubu
adı verilir.
EPİDEMİYOLOJİK
ARAŞTIRMALAR
TANIMLAYICI
ARAŞTIRMALAR
ANALİTİK
ARAŞTIRMALAR
ANALİTİK
EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALAR
GÖZLEME DAYALI
ARAŞTIRMALAR
DENEYSELAR
ARAŞTIRMALAR
VAKA- KONTROL TİPİ
HAYVAN
MÜDAHALE
ARAŞTIRMALAR
DENEYLERİ
ARAŞTIRMALARI
KESİTSEL ARAŞTIRMALAR
KOHORT TİPİ
ARAŞTIRMALAR
PROFLAKTİK
TERAPÖTİK
Sağlık Sorunlarının Belirlenmesinden
Çözümlerine Kadar Çeşitli Aşamalar
AMAÇLAR
AŞAMALAR
Sağlık Sorunlarını ve
Boyutlarını Saptama
Kısa ve Orta
Vadeli Amaçlar
(I,II,III)
Sorunların Nedenlerini
Belirleme
Sorunlara en uygun
çözümleri saptama
Temel ve Son
Amaçlar(IV,V)
YÖNTEMLER
Tanımlayıcı E.
Analitik E.
Deneysel E.
Sorunlara yaygın
Çözüm Getirme
(Genelleme)
Hizmet Sunma
Sağlıklı Bireyler ve
Sağlıklı Toplum
Sonuç
Gözlemsel Yöntemin Özellikleri
 Araştırıcı
tarafından incelenen faktörler,
olaylar araştırıcının kontrolü altında değildir,
istendiği takdirde değiştirilemez.
 Tüm değişkenler sabit tutulamaz.(incelenen
faktör veya olay dışında)
 Neden-sonuç
ilişkisi her zaman tam ve
belirgin saptanamayabilir.
Gözlemsel Yöntemin Özellikleri
 Gözlenen olayların tekrarlanması çoğu kez
olanaksızdır.
 Olaylar oldukları ortam içinde incelendikleri
özel koşullar yaratılmadığı için
gerçek hayata büyük ölçüde uyar.
sonuçlar
Deneysel Yöntemin Özellikleri
 Araştırıcı tarafından incelenen faktörler, olaylar
araştırıcının kontrolü altındadır, istendiği takdirde
değiştirilebilir.
 İncelenene faktör veya olay dışında kalan tüm
değişkenler sabit tutulabilir.
 Neden-sonuç ilişkisi her zaman tam ve
doğru
biçimde saptanabilir.
 Tüm değişkenler sabit tutulduğu için bu faktörün
“neden” olup olmadığı kesin olarak saptanabilir.
Deneysel Yöntemin Özellikleri
 Deney ortamı için sağlanan özel
koşullar her zaman gerçek hayata
uymayabilir.
 Deney koşulları ve ortamı istenildiği
zaman ve sayıda tekrarlanabilir.
Download

EPİDEMİYOLOJİ