Medya Metinlerinin Okunması
Günlük hayatın çoğu ilişkisi medyaya göre
medyada kuruluyor ve düzenleniyor.
Yazı, bilgi, ses ve görüntü; bunlar her gün, her
an ve her yerde defalarca maruz kaldığımız
kitle iletişim araçlarının bize olan
yansımalarıdır.
Kitle iletişim araçları hayatımızı çok yönlü
etkiler, hatta biçimlendirir.
“Medya bize yeni değerler, alışkanlıklar ve
ideolojiler aktarır ya da kazandırır.
“Medyadan etkilenmeyen, medyasız
yapabileceğini iddia eden ve medyaya
hayatında hiç yer vermeyen birini bulmak
neredeyse mümkün değildir.
Kişi, okuduğu veya bir başkasından dinlediği
her şeye nasıl kayıtsız şartsız inanmıyorsa,
medyaya da aynı şekilde “sorgulayıcı tavırla”
yaklaşabilmelidir.
Sözlerle söylenmeyen, görüntüyle
gösterilmeyen, yazıyla yazılmayanların
olabileceğinin, her şeyden önce medyanın da
bir ideolojisi ve dünya görüşü olduğunun
farkına varılmalıdır.
Her istediğini gösteren/anlatan/yazan/çizen
özgür bir medyanın doğru okunması,
toplumun ilerlemesini ve gelişimini sağlayacak
unsurların belki de en önemlisidir. İşte medya
okuryazarlığı, bireyin bu yönde gelişimi
üzerinde önemli rol oynayan bir kavramdır.
Medyanın masaya yatırılarak incelenmesi:
Bu yaklaşımda haber kaynakları
araştırılmakta,
çeşitli kaynaklardan gelen haberler
birbirleriyle karşılaştırılmakta,
haberi ve programı oluşturan mekanizmalar
araştırılmakta,
bunlara yön veren eğilimler ya da çıkarlar
saptanmaktadır.
Medyayı “Okumak” …
Medya metinleri nasıl işlemektedir?
Bu metinler anlamı nasıl üretmektedir?
Medya kurumları ve endüstrileri nasıl
örgütlenmektedir?
Medyanın izler-kitlesi medya ürünleri,
teknolojileri ve kurumlarını nasıl
anlamlandırmaktadır?
Medya kurgusaldır: Hiçbir kitle iletişim aracı, dışsal
gerçeği olduğu gibi, doğru, eksiksiz yansıtamaz.
Bir gerçekliğin medyada yer alması, bir dizi karar,
değerlendirme ve filtreleme süreciyle gerçekleşir.
Medya gerçekliği kurgular: Yaşadığımız ortam
hakkındaki bilgi ve değerlendirmelerimiz bu
kurgulanmış gerçekler eliyle sağlanır.
İzler-kitlenin analiz becerilerinin oluşturulması:
İzler-kitle, içinde yer aldığı toplumsal grubun
özelliklerine göre medyadan aldığı anlamı
içselleştirir ya da çözümler.
Medyanın tecimselliğinin (parasal- maddi kaygı)
deşifre edilmesi: Medyada mülkiyet ve piyasa
ilişkileri belirleyicidir. Medyanın okunması bu
bağlantıların farkına varılmasını sağlamayı
amaçlar.
Medya iletilerinin ideoloji ve değerler üzerine
kurulması: Medyanın yayın politikasında
benimsediği değerler, toplumun genel kabul
gördüğü değerler olarak iletilir.
Medyanın siyasal ve toplumsal bağlantılarının
olması: Bu bağlantılar gündemimizi oluşturur
ve toplumsal değişimi etkiler.
Medyada biçim ve içeriğin yakından ilişkili
olması: Her aracın kendine özgü anlatımı
vardır ve farklı anlatımlar farklı anlamlar
yaratır.
Medya ve Manipülasyon?
Fransızca kökenli bir kelime olan manipülasyon
“ekleme, çıkarma ve yönlendirme yolu ile
bilgileri değiştirme” olarak tanımlanmaktadır.
Haberin İletilmesi ve Manipülasyon
Haber fotoğrafçılığı
– haberi anlatır
- Haberi destekler
- Güven ve inanılırlık sağlar
- Fotoğrafın konusuna dışardan müdahale
yapılmış mı?
- Fotoğraf çekilmeden önce herhangi bir
düzenleme, olayın akışına herhangi bir
müdahale olmuş mu?
- Fotoğraf çeşitli kimyasal formüllerle değişime
uğratılmış mı?
- Çekilen fotoğraf bir ideolojiyi ya da fikri
empoze etmek için mi kadrajlanmış?
- Fotoğraf özgün mü? Taşıdığı bilgiler ve
uyandırdığı etki, o an olup bitmekte olan
olayın aslına sadık mı?
Körfez Savaşı ve Karabatak
1992 Körfez Savaşında yapılan katliam, hak
ihlalleri, asker ve sivillerin öldürülmesini
kamufle etmek için Tvler, basın kuruluşları ve
kamuoyu Amerikan kaynaklı propagandacılar
tarafından kasıtlı olarak yönlendirilmiş ve
petrole bulanmış karabatağın acındırıcı
fotoğrafı tüm dünya medyasına servis edilerek
hedef saptırıldığı iddia edilmektedir.Üstelik bu
fotoğrafın savaş bölgesinden çekilip
çekilmediği bile şüphelidir.
Medyayı Okumak Neden Önemlidir?
-medyanın fikir, bilgi ve haberi bir başkasının
bakış açısıyla nakletmek üzere kurulduğunu
anlamak,
-duygusal etki oluşturmak için özel tekniklerin
kullanıldığını anlamak,
-bu tekniklerin amaçladıkları ve doğurdukları
etkilerin ayırdına varmak,
-medyanın bazı kişilerin yararına çalıştığını,
bazılarını ise dışladığını anlamak,
-medyadan kimin yararlandığını, kimin, neden
dışlandığı sorularını sormak ve cevabını
bulmak,
-alternatif bilgi ve eğlence kaynakları aramak,
-medyayı kendi yararı ve zevki için kullanmak,
-edilgen olmak yerine aktif olmak,
-yeni öğrenme kültürü olan dijital
okuryazarlığa hazırlanmak (dezenformasyonun
engellenmesi, hangi bilginin doğru ve güncel
olduğunu iyi tespit edebilmek)
ALT METİN
Alt-metin bir metnin gerisinde başka
metinlerin bulunduğunu bildirir.
Ana-metin alt-metin adı verilen önceki bir
metnin yeniden yazımıdır.
Bir TV programı, roman ya da gazete
makalesine ne anlam vereceğimizi,
hayatımızda olup biten diğer olaylar
şekillendirir.
Medyayı Okurken…
İçerik Çözümlemesi;
İletilerin açık, aşikar içeriğinin nesnel,
ölçülebilir ve doğrulanabilir bir açıklamasını
yapabilmek amacıyla kullanılmaktadır.
- Sözcüklerin Sayılması
- Medyada Cinsiyetçi Tutumlar
(Reklamlarda ve dizilerde sunulan kadın imajı)
- Medyada Çocuğun Sunumu
(Reklamlarda ve dizilerde çocuk sunumu)
- Medyada Spor Sunumu
- Medyada Müzik Sunumu
- Medyada Şiddet Ögesinin Sunumu
Neden Televizyon İzliyoruz?
Gereksinimlerin Toplumsal
Kökeninde;
1- İzleyici etkindir. Programın içeriğini seçer ve
kullanır.
2- İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi
doyumu sağlayacak medyayı ve programları
özgürce seçerler. Medya yapımcısı programın
kullanım biçimlerinin farkında olmayabilir,
farklı izleyiciler aynı programı farklı
gereksinimlerini gidermek amacıyla
kullanabilirler.
3- Medya, doyumun tek kaynağı değildir. (tatile
gitmek, spor yapmak, müzik dinlemek vb.)
medyanın kullanıldığı gibi kullanılabilir.
4- Medya kültürel anlamda aktarım yapmada
temel ideolojileri, egemen söylemleri
kullanmaktadır.
Popüler Medya Metinleri…
Evlilik?
Mutluluk?
Aldatmak?
Gençlik?
Doyum Kategorileri
1- OYALANMA
- Gündelik yaşamın sınırlamalarından kaçmak
- Sorunların verdiği sıkıntılardan kaçış
- Duygusal deşarj
2- KİŞİSEL İLİŞKİLER
-Arkadaşlık Etme (evde ses olması, yalnızlık
duygusunun giderilmesi)
-Toplumsal Fayda (toplumsal etkileşim, herkesin
izlediği diziyi izlememek geçici bir dışlanma
duygusu yaratabilir)
3- KİŞİSEL KİMLİK
- Kişisel Referans (izleyici programları gerçek
yaşamlarıyla karşılaştırma yapmak amacıyla
kullanır)
- Gerçekliğin Keşfi (Program karakterleriyle
benzerlik kurmak)
- Değer Pekiştirme (Programın aile bağlarının
önemini anımsatması)
4- GÖZETİM
Dünya hakkında bilgi edinmek, başkalarının
neler yaptığını merak etmek duygusu
üzerinden okunmaktadır
Diziler…
Kahramanlarla özdeşleşmeyi seviyorum
Dizi hakkında başkalarıyla konuşmayı seviyorum
Programdaki olayla karşılaşsam nasıl üstesinden
gelebileceğimi hayal etmeyi seviyorum
Heyecanlanmak ve bir dahaki bölümü beklemek
güzel
Yeni Medya Okuryazarlığı
Yeni Medya: gelişen internet ve mobil
teknolojilerle ortaya çıkan bir iletişim
ortamıdır.
Yeni Medyanın Özellikleri
-
Dijitallik
Etkileşimsellik
Çoklu ortam özelliklerine sahip olması
İçeriklerin kullanıcılar tarafından oluşturulması
Yayılım ve sanallık
-
Yeni Medya …
Anında mesajlaşma
Elektronik posta
Elektronik ticaret
Çevrimiçi sohbet
İnternet sitelerinde arama yapmak
Çevrimiçi bilgiyi okuma/değerlendirme/yorum yapma
Blog (ağ günlüğü) oluşturma
İnternet sitesi yürütmek
Sosyal paylaşım ağlarına katılmak
Fotoğraf işlemek ve paylaşmak
Çevrimiçi tartılma gruplarına katılmak
Yeni Medya Okuryazarlığı?
Teknolojik gelişmeler medya kullanım alışık
anlıklarımızı da dönüştürmektedir.
Geleneksel medya okuryazarlığı, “çeşitli biçimlerdeki
medya iletilerine erişim, onları çözümleme, eleştirel
olarak değerlendirme ve üretimlerini” kapsamaktadır.
Kısaca birey, farklı kaynaklardan gelen bilginin
inanırlığı hakkında değerlendirme yaparak medyayı
akıllıca ve etkili biçimde kullanmalıdır.
Erişim
Harekete
Geçme
Yansıtma
Analiz ve
Değerlendirme
Oluşturma
Erişim: bireylerin uygun medya ve teknolojik
araçları bulma, seçme, kullanma, ilişkili
bilgileri ve fikirleri başkalarıyla paylaşma
becerisidir.
Analiz ve Değerlendirme: Bireyin çeşitli
türdeki iletilerin olası etkilerini ve sonuçlarını
dikkate alarak yazarını, amacını, görüş açısını
belirleyerek, içeriğin kalitesi, doğruluğu ve
güvenirliğini eleştirel düşünme becerileriyle
değerlendirmesidir.
Oluşturma; kullanıcının kendi içeriğini
oluştururken, görüntü, ses ve yeni
teknolojilerden yaratıcı bir içerik
oluşturmasıdır.
Yansıtma; toplumsal sorumluluğunun
bilincinde olarak kişinin kendi kimliğini,
deneyimlerini ve iletişim davranışlarını etik
ilkeler doğrultusunda yürütme becerisidir
Harekete Geçme: Eylemsellik
Bireyin yerel, bölgesel, ulusal yada uluslar arası
düzeyde toplumun bir üyesi olarak bilgi
paylaşımında ve problemleri çözmede işbirliği
içinde çalışma becerisidir.
Neden Önemli?
Yeni medya, Eğlenme, bilgilenme, başkalarından
haberdar olma ve başkalarını haberdar etme gibi
pek çok işlevi bünyesinde barındırdığı için
profesyonel iş ilişkilerinden aile içi iletişime,
pazarlamadan haber alma/vermeye kadar geniş
bir yelpazede kullanılmaya başlandı.
Sosyal medya, bir yandan gündelik hayatın rutinleri
olarak sosyalleşme ve haberleşme gibi bireysel
ihtiyaçları karşılarken bir yandan da dünyanın
durulmak bilmeyen ekonomik-politik çalkantılarında
da önemli bir sosyal aktör olarak yerini aldı.
Halk hareketlerinde, muhalif grupların örgütlenmesi
ve olan-bitenden tüm dünyanın haberdar edilmesinde
ve genel olarak kamuoyu yaratılmasında hayli etkili
olmaya başladı.
Kısacası sosyal medya da diğer kitle iletişim
araçları gibi bir haber mecrası. Ancak dolaşıma
giren haberin kaynağı ve doğruluğu tartışmalı.
Dolayısıyla bu mecranın kullanımı, ayrı bir sosyal
sorumluluk, hassasiyet ve titizlik gerektiriyor.
Çünkü çok kısa sürede yayılabilen haberlerin
yaratabileceği etkiler, kolayca toplumsal kaosa
dönüşebilir. Sosyal medya kullanıcılarının bu etik
yaklaşım ve hassasiyet içinde paylaşım
gerçekleştirmeleri, toplumsal hayatı ve insanların
güvenliğini tehlikeye sokacak yaklaşımlardan
kaçınmaları gerektiği ortada.
Sosyal medyanın bir iletişim mecrası olarak
önemi, her yaş/grupta kullanım yaygınlığı ve
dezenformasyona açıklığı göz önüne
alındığında, ‘sosyal medya etiği’ dersinin erken
okul yıllarından başlayarak gündeme alınması
kaçınılmaz.
Sosyal medyanın gücünün bilinçsiz ya da kontrolsüz kullanımı
nefret söyleminin yaygınlaşması,
bireylerin kişilik haklarının zedelenmesi,
psikolojik saldırı,
simgesel şiddet,
rızası alınmamış mahrem görüntülerin yayınlanması, sahte
hesaplar açılarak insanların yanıltılması,
sömürü, taciz ve hakaret gibi
pek çok olumsuz söylemin dolaşıma girmesine, yanlış, hatta art
niyetli görüş ve enformasyonun yayınlanmasına da katkı
sağlayabiliyor.
Bilgi, belge, haber ve görüntülerin
doğrulanmadan yayınlanmaması, paylaşılması
durumunda neye katkı sağlayacağı veya kime
ne gibi bir zararı dokunacağını irdelemeden
paylaşılmaması son derece önemli.
“Sosyal medya kullanıcısı” refleksinin ötesine geçen,
bilinçli ve sorumlu bir kullanıcı olmak önemli ve gerekli.
Anlık duygularla hareketten ziyade, herkesin inanç, dil,
kültür, toplumsal cinsiyet, politik tercih gibi özelliklerine
saygılı, bireysel özgürlük sınırlarını aşmayan ve her
bireyin bu alanlarına saygı duyan bir sosyal medya
kullanıcısı olmanın önem ve gerekliliğini bir kez daha
vurgulamak gerekiyor.
Download

Medya metinlerinin Okunması