Karbon Ayak İzi
Sunanlar:
Beytullah ALBAYRAK
Doğan ÇOK
Görkem BARÇA
Sadık Ozan ÖZDEMİR
Sunum Tarihi:
20.04.2014
Karbon ayak izi nedir?
Karbon ayak izi kişilerin ya da şirketlerin küresel
ısınmadaki payının ölçüsüdür.
Isınma, ulaşım, elektrik tüketimi gibi faaliyetler
doğrudan küresel ısınmaya etki eden en önemli
faktörlerden biri olan CO2 salınımına neden olur.
Birim karbondioksit cinsinden ölçülen, üretilen sera
gazı miktarı açısından insan faaliyetlerinin çevreye
verdiği zararın ölçüsü olarak da tanımlanabilmektedir.
Sera Gazları
• CO2 Karbondioksit
• CH4 Metan
• O3 Ozon
• N2O Diazot Monoksit
• SF6 Sulfur Hegzaflorid
• Halokarbonlar (Karbon Tetraklorid, Metil Kloroform,
Tri-klorflorometan,Halonlar, CFCs, HFCs, HCFCS ve
diğerleri)
Sera Etkisi
Dünya üzerine düşen
güneş ışınlarından çok,
dünyadan yansıyan
güneş ışınlarıyla ısınır.
Bu yansıyan ışınlar
başta karbondioksit,
metan ve su buharı
olmak üzere atmosferde
bulunan gazlar
tarafından tutulur,
böylece dünya ısınır.
Işınların bu gazlar
tarafından tutulmasına
da sera etkisi denir.
Aslında görüldüğü üzere
sera etkisi zararlı değildir
aksine faydalıdır, hatta
hayati önem taşımaktadır.
Çünkü dünyanın ısınması
canlıların yaşaması için
uygun şartları oluşturur.
Örneğin atmosferin sera
etkisi olmasaydı dünyanın
sıcaklığı –18 C° olacaktı.
Ama bugün için dünyanın
ortalama sıcaklığı +15C
°’dir.
Fakat herşeyin
fazlası zarar olduğu
gibi sera etkisinin de
fazlası zarardır,
çünkü sera etkisi
gereğinden fazla
olduğunda sıcaklık
yaşam için gerekli
olan seviyenin
üzerine çıkar ve
küresel ısınmaya
neden olur.
Küresel Isınma
Sanayi devriminden beri, özellikle fosil yakıtların
yakılması, ormansızlaşma ve sanayi süreçleri gibi
çeşitli insan etkinlikleri ile atmosfere salınan sera
gazlarının atmosferdeki birikimlerindeki hızlı artışa
bağlı olarak, şehirleşmenin de katkısıyla doğal sera
etkisinin kuvvetlenmesi sonucunda, yeryüzündeki ve
atmosferin alt bölümlerindeki (alt troposfer) sıcaklık
artışına “küresel ısınma” adı verilmektedir.
Küresel Isınma
Küresel Isınmanın Zararları
Küresel ısınmanın etkileri iklim değişikliği başlığı
altında toplanabilir.
İklim değişikliği, atmosferdeki ısınmanın etkisi
sonucunda iklimlerde gözlemlenen değişikliklerdir.
Bu yapay değişimler küresel olarak birçok tehlikeyi de
beraberinde getirir.
İklim Değişikliğinin Etkileri
İklim değişikliğinin etkileri arasında
•  Tatlı su kaynaklarının azalması
•  Gıda üretimi koşullarındaki genel değişiklikler ve
•  Seller, fırtınalar, sıcak hava dalgaları ve kuraklık
nedeniyle ölümlerde yaşanacak artışlar sayılabilir.
Görüldüğü üzere sera etkisi, beraberinde getirdiği
küresel ısınma ve iklim değişikliği neticesinde Dünya
çapında tüm yaşamı ciddi anlamda olumsuz
etkilemektedir.
Bu nedenle sera etkisinin ideal düzeyde kalabilmesi
için global çapta birçok örgüt kurulmuştur ve bu
kurumlarda birçok çalışma gerçekleştirilmektedir.
Bu çalışmaların ortak amacı karbon gazı
salınımlarının azaltılması, yani karbon ayak izlerinin
olabildiğince küçültülmesidir.
Karbon Ayak İzi Türleri
•  Birincil ayak izi, kişilerin direkt olarak
gerçekleştirdiği eylemlerden dolayı ortaya çıkan
karbon gazı salınımlarının bir ölçüsüdür.
•  İkincil ayak izi,
kullanılan ürünlerin
tüm yaşam
döngüsünden bu
ürünlerin imalatı ve en
sonunda
bozulmalarıyla ilgili
olan dolaylı CO2
emisyonlarının
ölçüsüdür.
Karbon Ayak İzinin Hesaplanması
Karbon ayak izi, bir kişinin 1 yılda doğaya
salınmasına vesile olduğu toplam karbondioksit
miktarının ölçülmesi ile hesaplanır.
Genelde birincil ayak izi hesabında;
•  Kaç kilometre araba ile yol gidildiği,
•  Uçağa ne kadar binildiği,
•  Ev ısıtması,
•  Kaç kişi yaşandığı gibi değişkenler dikkate alınır.
Karbondioksit Salınım Miktarları
Elektrik
Doğalgaz
Fuel oil
Kömür
Odun
Benzin
Mazot
Tren
Uçak
…… kWs x 0,623 kg CO2
…… kWs x 0,215 kg CO2
…… litre x 2,960 kg CO2
…… kg x 2,870 kg CO2
…… kg x 0,077 kg CO2
…… litre x 2,900 kg CO2
…… litre x 3,000 kg CO2
…… km x 0,062 kg CO2
…… saat x 182 kg CO2
İkincil ayak izi hesabında ise;
•  İthal ürün tüketimi
•  Fazla çöp üretimi
•  Fazla et tüketimi(özellikle kırmızı et)
•  Metal ve PVC ürün kullanımı dikkate alınır.
ÖRNEK: Kırşehir’den İstanbul’a ceviz götüren bir
kamyonun karbon salınım miktarı şu şekilde
hesaplanabilir. Mesafe 635 km, kamyon 200 gr/km
CO2 salınımı yapıyor ve 5 ton ceviz taşınıyorsa;
635 km * 200 gr/km = 127.000 gr CO2
5 ton = 5000 kg olduğundan,
127.000 gr CO2 / 5000 kg ceviz = ?
? = 25,4 gr CO2 / kg ceviz
Sonuç olarak 1 kg ceviz
başına 25,4 gr CO2
salınımı gerçekleşmiş olur.
Hesap Makinası
Bir kişinin ev giderleri(ısınma, elektrik vb.), kullandığı
otomobil, uçak, tren, gibi ulaşım araçları ve yaşam
tarzı nedeniyle doğaya saldığı ortalama CO2 miktarı
hesabı için hazırlanmış bir hesap makinası olarak
kullanılabilecek bir link:
http://ekolojikayakizim.org
Kurumsal Karbon Ayak İzi
Kurumsal karbon ayak izi hesaplamalarında ise daha
detaylı incelemeler yapılmaktadır.
Üretim birimlerindeki her türlü teçhizatın ortaya
çıkardığı karbon salınımlarından, lojistik desteğe
kadar tüm departmanların yaptığı karbon salınımı,
kurumun geri dönüşüme verdiği önem hesaba katılır.
Kurumsal olması nedeniyle
kişisel karbon
salınımındakinden çok daha
fazla detaya girilmek
zorundadır, çünkü eldeki
teçhizatlardan(üretim
departmanındaki eski model
döküm ocakları veya lojistik
departmanındaki eski model
araçlar olabilir) biri dahi
fazla yakıt harcayacak
kadar eski olduğunda veya
artan malzemeler geri
dönüşümde yeterince
kullanılmadığında, bu tüm
kurumun karbon salınım
hesabında oldukça etkili bir
fark yaratmaktadır.
Karbon Ayak İzi Ölçümlerinde
Kullanılan Standartlar
•  ISO 14064, 14065 ve Sera gazları (GHG) Protokol
Standartları
•  Kamuya açık beyanname (Publicly Available
Specification) -PAS 2050
•  Karbon ayak izi için ISO 14067 standardı
geliştirilmektedir.
ISO 14064 ve 14065
Bir kuruluşun;
•  Sera gazı emisyonlarının ve uzaklaştırmalarının
istikrarlı raporlanması,
•  Envanterlerinin çıkartılması, sera gazı emisyon
azaltımı veya,
•  Uzaklaştırılması iyileştirme projeleri ve sera gazı
bildirimlerinin doğrulanması ve
•  Geçerli kılınması için bir rehber olarak
kullanılmak üzere önerilen bir standartlar
serisidir.
ISO 14065 Standardı
30 ülkede, Uluslararası
Akreditasyon Forumunun
da içinde yer aldığı pek
çok kuruluş ve 70
uzmandan oluşan bir
çalışma grubu tarafından
geliştirilmiştir. Buna ek
olarak, İklim Değişikliği
Birleşmiş Milletler Çerçeve
Komisyonu (UNFCCC) bu
çalışmalara gözlemci
statüsünde katılmıştır.
PAS 2050 (Publicly Available Specification)
PAS 2050 konuya sistematik bir yaklaşım getiren ve
sürecin daha etkili bir şekilde gerçekleştirilmesine
zemin hazırlayan bir standarttır. PAS 2050’de yer
alan aşamalar kısaca şu şekildedir;
•  Tedarik zinciri süreç haritasının ortaya konması.
•  Kapsam, tanım ve sınırların kontrolü.
•  Verilerin toplanması ve analiz edilmesi
•  Karbon salınımının etki ettiği alanın hesaplanması
Standartların Avantajları
Bu tüm standartların işletmelerde kullanılmasının,
marka imajından, rekabet avantajına kadar bir çok
avantajı bulunmaktadır.
Karbon Ayak İzi Denetimleri
Dünya üzerindeki canlıların hayatını sürdürebilmesi
için gerekli doğal şartlara(temiz hava, su, toprak vb.)
zarar verebilecek her türlü insan yapımı mekanizmayı
denetleyen birçok kuruluş ve örgüt bulunmaktadır.
Bunlardan Karbon Ayak İzi ile ilgilenen Kyoto
Protokolü’dür.
Kyoto Protokolü
Kyoto Protokolü küresel ısınma ve iklim değişikliği
konusunda mücadeleyi sağlamaya yönelik
uluslararası tek çerçeve. Birleşmiş Milletler İklim
Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi içinde imzalanmıştır.
Bu protokolü imzalayan ülkeler, karbon dioksit ve
sera etkisine neden olan diğer beş gazın salınımını
azaltmaya veya bunu yapamıyorlarsa salınım ticareti
yoluyla haklarını arttırmaya söz vermişlerdir.
Kyoto Protokolü, ülkelerin karbon salınımı 1990
yıllarına çekmesini istemektedir.
Protokol 1997 yılında imzalanıp 2005 de yürürlüğe
girmiştir.
Türkiye Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği
Çerçeve Sözleşmesinde (BMİDÇS) ve Kyoto
sözleşmesinde taraf olmuştur, fakat bir azaltım
yükümlülüğü altına girmemiştir. Türkiye’de sera gazı
emisyonları;
1990 yılında 170 milyon ton CO2 eşdeğeri iken,
2013 yılında 400 milyon ton CO2 eşdeğerine
yükseldiği tahmin edilmektedir. Bu emisyonların
yaklaşık yüzde 29’u enerji üretiminden yüzde 33’ü
enerji kullanımından, yüzde 13’ü
ulaşımdan kaynaklanmaktadır. Endüstriyel
proseslerden kaynaklanan oran ise (enerji kullanımı
hariç) yüzde 8 civarındadır.
Ülkelerin Kişi Başına Düşen CO2
Salınım Miktarı
Amerika
20.4 ton
Almanya
9.8 ton
Çin
3.84 ton
Hindistan
1.2 ton
İngiltere
9.8 ton
Japonya
9.8 ton
Rusya
10.5 ton
Türkiye
3.14 ton
Zambiya
0.2 ton
Karbon Ayak İzi Nasıl Küçültülür?
Karbon Ayak İzi Nasıl Küçültülür?
Birincil karbon ayak izi bireysel olarak;
•  Atıklar azaltılarak,
•  Toplu taşıma araçları tercih edilerek,
•  Gereksiz enerji harcamalarından(ısınma vb.)
kaçınılarak,
•  Doğal gaz gibi enerji kaynakları yerine güneş
enerjisi gibi sürdürülebilir enerji kaynakları
kullanılarak
küçültülebilir.
Karbon Ayak İzi Nasıl Küçültülür?
Kurumsal olarak ise;
•  Üretimde fosil yakıt kullanımından uzak durularak,
•  Bacalarda filtre kullanılarak ve bakımı düzenli
yapılarak,
•  Sosyal sorumluluk projelerinde bulunularak
küçültülebilir.
Karbon Ayak İzi Nasıl Küçültülür?
İkincil ayak izi de;
•  Et tüketimi azaltılarak,
•  Eğer musluk suyunu içmek güvenli ise şişelenmiş
su yerine musluk suyu tercih edilerek,
•  Yabancı mallar yerine yerli mallar tercih edilerek,
•  Geri dönüşüme önem verilerek, doğada
dönüşebilen ambalajlı ürünler tercih edilerek
küçültülebilir.
Karbon Ayak İzi Nasıl Küçültülür?
Bu konuda en önemli güç ve etken olan hükümetlere
düşen görevler;
•  Sürdürülebilir kaynak temelli enerji politikası,
•  Tarım, ormancılık, ulaşım, sanayi sektörlerinde de
küresel ısınma odaklı politikaların oluşturulması,
•  Yasal düzenlemeler, vergiler, teşvikler ve cezalar,
•  Düşük karbonlu ve yüksek enerji verimli ekonomiye
geçiş,
•  Bu konuda topluma gerekli eğitimlerin verilmesi ve
•  Ormanlık alanlarda artış
olarak sıralanabilir.
Karbon Ayak İzi Nasıl Küçültülür?
Az önce saydığımız hükümet görevleri içinde en
önemlisi olan, karbon ayak izi küçültme
yöntemlerinden biri, olabildiğince ağaç dikilerek ve
orman alanları artırılarak karbon depolama
yöntemidir.
Ağaçlarda depolanan karbon miktarı ağacın;
•  Türüne
•  Yaşına
•  Çapına-boyuna ve
•  Bölge iklimine
göre değişiklikler gösterir.
Ağaçların Ortalama Karbon Depolama
Kapasitesi
Sonuç
•  İnsanlık yavaş yavaş doğayı ve haliyle kendisiyle
birlikte tüm canlılığın neslini tüketiyor.
•  Hep daha fazlayı isteme alışkanlığımız, çevremizi
ve doğayı düşünmememiz bizleri bir bilinmeze
doğru götürüyor.
•  Böyle gidersek, adı ister iklim değişikliği olsun,
isterse su, kuraklık, ozon tabakasının delinmesi,
enerji, gıda güvenliği sorunu olsun bazı ekolojik
sorunlarla er geç karşılaşacağımız kesin.
•  Bunları önlemenin ya da geciktirmenin yolu,
doğaya saygı ve doğayı anlamaktan geçiyor.
Karbon Ayak İzi İle İlgili Videolar
•  http://www.youtube.com/watch?v=c4hpXJsdQfI
•  http://www.youtube.com/watch?v=D8-eCbDbu-8
•  http://www.youtube.com/watch?v=TYC-eCceZ1U
Download

Karbon Ayak İzi Nasıl Küçültülür?