ÖABT
2015
Soruları yakalayan
komisyon tarafından
hazırlanmıştır.
ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ TESTİ
ÖABT
TARİH
ALAN BİLGİSİ - ALAN EĞİTİMİ
Alan B!lg!s!
Coşkun Çeb!türk
Alan Eğ!t!m!
Kom!syon
Konu Anlatımı
Özgün Sorular
Ayrıntılı Çözümler
Test Stratej!ler!
Çıkmış Sorular
Coşkun Çebitürk (Alan Bilgisi)
Komisyon (Alan Eğitimi)
ÖABT Tarih Öğretmenliği Konu Anlatımlı
ISBN 978-605-364-952-6
Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.
© Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti.ne aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
2.Baskı: Kasım 2014, Ankara
Proje-Yayın Yönetmeni: Demet Tamer
Dizgi-Grafik Tasarım: Hilal Sultan Coşkun
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Şti
İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 770. Sokak No: 105/A
Yenimahalle/ANKARA
(0312-394 55 90)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 13987
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi: 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet: www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
ÖN SÖZ
Merhaba Sevgili Tarih Öğretmeni Arkadaşlarım,
ÖABT sınavı, dört yıllık lisans eğitim hayatınızda kazandığınız yeterlilikleri ölçmek
amacıyla yapılmaktadır. Sahip olduğu soru sayısı az ise de soruların atanma puanındaki
etki oranı hayli yüksektir. Öğretmen adayı arkadaşlarımızın mesleki hayatı açısından çok
önemli olan ÖABT Tarih Hazırlık kitabını yazmak düşündüğünüzden daha zor oldu.
Öncelikle yazacağım ÖABT Tarih kitabının sistematiğini oluşturmak gerekliydi ve “tarih”
doğası gereği sistematiği oluşturulması zor bir branştır. Tarihin bazı konuları hakkında,
bilim insanlarının fikir birliği içinde olmadığını görmekteyiz. Yine ÖSYM sorularının dahi
geçmişteki bazı sorularda verdiği bilgilerle çelişir tutum içinde olduğunu bilmekteyiz. Tarihin
diğer pozitif bilimlerdeki gibi bilimsel standartları tam olarak oturmamıştır. Belge ve bulgular
değiştikçe bilgiler de değişebilmektedir. Neredeyse ülkemizde bulunan her üniversitede bir
“tarih” bölümü bulunmaktadır. Peki, öğrenci arkadaşlarımızın üniversitelerde gördüğü tarih
bölüm müfredatları aynı mıdır? Hayır! Hatta öğrenci arkadaşlarımız aynı üniversite gördüğü
seçmeli dersler itibarıyla dahi farklı dersler almaktadır. ÖSYM, öncelikle farklı nitelikteki
bu öğrencileri aynı potada birleştirmeli. Sorduğu soruların, öğrencilerin eğitim gördüğü
üniversitelerin ders durumlarından kaynaklı farklılıkları sebebiyle mağduriyet oluşturmaması
gereklidir. İşte ifade ettiğim bu konular, kitabın yazımı sırasında oluşturulacak sistematiğin
önemli sorunlarındandır.
Yazım sürecinde kuşkusuz ki ilk kılavuzumuz ÖSYM olmuştur. ÖSYM’nin günümüze
kadar sorduğu soruların tümünü inceleyerek kitabın altyapısını oluşturduk. Kitabımızı,
ÖSYM sorularının bilgi ve yorumları eşliğinde yapılandırdık. Kitabımızın şekillenmesinde
etkili olan bir diğer veri Millî Eğitim Bakanlığı ders kitaplarıdır. Öyle ya, Millî Eğitim
Bakanlığına personel almak için yapılan sınav sorularında, Bakanlığın okullarda okuttuğu
ders kitaplarından da faydalanmak mantıken gereklidir. Nitekim 2013 ve 2014 ÖABT Tarih
sorularını incelediğimizde, MEB ders kitaplarına gönderme yapan soru örneklerini çokça
görmek mümkündür. Bunun dışında akademik camiada genel geçerliği olan İsmail Hakkı
Uzunçarşılı, Enver Ziya Karal, Şerafettin Turan, Rifat Uçarol, Anadolu Üniversitesi
Açık Öğretim Fakültesi Yayınları gibi çoğaltılabilecek bazı köşe taşı yazarlar ve eserler de
kitabımız için temel dayanak olmuştur.
2014 ÖABT sınavının ardından kitabımızı güncelleyerek kapsamını daha da genişlettik.
Malum olduğu üzere ÖSYM, 2014 ÖABT sınav sorularının sınırlı bir kısmını ilan etti.
ÖSYM'nin ilan etmediği sorularla ilgili sınava giren adaylardan, internetteki forumlardan
elde ettiğimiz bilgiler doğrultusunda çıkan sorulara benzer sorular yazarak kitabımıza
koyduk. 2014 ÖABT Tarih soruları bizlere bir kez daha göstermiştir ki: “Tarih bir dipsiz kuyu.
Ve bizler iğneyle kuyu kazan sabır işçileriyiz. Bir kuyumcu hassasiyetiyle altını işlemeliyiz,
konularımıza çalışmalıyız. Hiçbir bilgiyi işe yaramaz diye ötelememeliyiz. Karşımıza “urgan-ı
miri” (2014-ÖABT) gibi kavramların sınav sorusu olarak gelmesi dahi bizi şaşırtmamalı.
“Tarih” içine girdikçe küçüldüğümüzü hissettiğimiz bir alan. Okudukça bilgileniyor fakat
bilgilendikçe “azlığımızı” hissediyoruz. Kitabı yazarken, öğrenci arkadaşlarımızın akademik
derinliklerde boğulmasını önlemek amacıyla olabildiğince ince eleyip sık dokuduk. Üniversite
ders kitaplarının sıkıcı sayfalarında, sizlerin sorumluluğunu taşıyor olmanın verdiği mesleki
sorumlulukla motivasyonumuzu sağladık. Kitabımızın akademik derinliğini pekiştirmek
amacıyla son bölüme genişletilmiş “kronoloji” koyduk. “Kronoloji” bölümünün de alan
hâkimiyetini tamamlayan bir unsur olarak çalışılması gerektiğini hatırlatmak isteriz.
Öğretmen olma yolunda emin adımlarla yürüyen sizlerin yanında olmak ve eksiklerinizi
tamamlamak adına bu yayını hazırladık. İnandığımız ve umut ettiğimiz de gireceğiniz
sınav için iyi bir başvuru kaynağı olduğu yönündedir. Ön sözümüzü de “başarılar dileyerek”
ve küçükken annelerimizin, büyüklerimizin okula gönderirken söylediği gibi, “Allah zihin
açıklığı versin.” diyerek bitiriyoruz.
Başarılar...
Coşkun Çebitürk
TARİH ÖABT İLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER
TARİH ÖABT, 50 sorudan oluşmakta ve Tarih Öğretmeni Adaylarının Alan Bilgisi (Tarih Metodu, Eski Çağ Tarihi, İslamiyet
Öncesi Türk Tarihi, Orta Çağ İslam Tarihi, Osmanlı Tarihi, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Genel Dünya Tarihi, XX. yy. Türk
ve Dünya Tarihi) ile Alan Eğitimi alanlarındaki bilgi ve becerilerini ölçmeyi hedeflemektedir.
Öğretmenlik Alan Bilgisi Testinde çıkan sorular, Tarih Öğretmenlik Lisans Programlarında verilen akademik disiplinlere
paralel olarak hazırlanmaktadır. Sınavdaki Alan-Soru dağılımı aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.
Genel Yüzde
Alan Bilgisi Testi
Yaklaşık Yüzde
% 80
1 - 40
a. Tarih Metodu
%8
b. Eski Çağ Tarihi
%4
c. İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
% 10
d. Orta Çağ İslam Tarihi
% 12
e. Osmanlı Tarihi
% 14
% 12
f. Türkiye Cumhuriyeti Tarihi
% 12
g. Genel Dünya Tarihi
%8
h. XX. yy. Türk ve Dünya Tarihi
Alan Eğitimi Testi
Soru Sayısı
% 20
41 - 50
Genel Kültür, Genel Yetenek ve Eğitim Bilimleri Sınavlarınıza ek olarak gireceğiniz Öğretmenlik Alan Bilgisi Testi ile
ilgili verilen bu bilgiler 2014 TARİH ÖABT sınavı çerçevesinde hazırlanmıştır. Sınav içeriğinde yapılabilecek olası
değişiklikleri ÖSYM'nin web sitesinden takip edebilirsiniz.
İÇİNDEKİLER
ALAN BİLGİSİ
1. BÖLÜM: TARİH BİLİMİ
3. BÖLÜM: İLK TÜRK DEVLETLERİ
A. TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI VE
İLK TÜRK DEVLETLERİ ...................................... 51
A. TARİH BİLİMİNE GİRİŞ...................................... 5
Türk Kelimesinin Anlamı ................................... 51
Tarih Biliminin Özellikleri ..................................... 5
Ana Yurtta Kurulan İlk Uygarlıklar ..................... 51
B. TARİH YAZICILIĞI ............................................ 10
Türklerin İlk Ana Yurdu ..................................... 52
Tarih Yazım Türleri ............................................ 10
Tarih Yazıcılığının Gelişimi................................ 11
Türklerde Tarih Yazıcılığı .................................. 11
C. TARİHİN FAYDALANDIĞI BİLİM DALLARI .... 11
Boşluk Doldurma ................................................... 15
Bulmaca................................................................. 16
Çözümlü Test ......................................................... 17
Çözümler ............................................................... 20
Orta Asya Türk Göçlerinin Sebepleri ve
Sonuçları........................................................... 52
İskitler (Sakalar) ................................................ 52
B. İLK TÜRK DEVLETLERİ .................................. 53
Asya Hun Devleti .............................................. 53
Avrupa Hun Devleti (375-469) .......................... 54
Göktürkler (552-630)......................................... 55
Kutluk Devleti (İkinci Göktürk Devleti )
(680-745) .......................................................... 57
Uygur Devleti (744-840) ................................... 57
2. BÖLÜM: UYGARLIĞIN DOĞUŞU VE İLK
UYGARLIKLAR
A. TARİH ÖNCESİ DEVİRLER ............................. 25
Anadolu'nun Tarih Öncesi ................................. 27
Hazarlar (576-1006).......................................... 58
Kırgızlar (840-1207) .......................................... 59
Türgişler (659-766) ........................................... 59
C. DİĞER TÜRK DEVLETLERİ ........................... 59
Avarlar (560-805) .............................................. 59
B. TARİHİN ÇAĞLARA AYRILMASI .................... 28
İlk Çağ'ın Genel Özellikleri (MÖ 3500-375) ...... 28
Orta Çağ'ın Genel Özellikleri (375-1453).......... 28
Yeni Çağ'ın Genel Özellikleri (1453-1789) ........ 28
Yakın Çağ'ın Genel Özellikleri (1789-?) ............ 29
Bulgarlar (480 - 550) ......................................... 60
Macarlar (896-1526) ......................................... 60
Kumanlar (Kıpçaklar) ........................................ 60
Peçenekler (860-1091) ..................................... 60
Oğuzlar (Uzlar) ................................................. 61
C. İLK ÇAĞ UYGARLIKLARI ............................... 29
Akhunlar (Eftalit) (350-564)............................... 61
Anadolu’da Kurulan Medeniyetler ..................... 29
Sabarlar (Sabirler) 515-576 .............................. 61
Mezopotamya Uygarlıkları ................................ 32
Tabgaçlar (386-556).......................................... 61
Doğu Akdeniz Uygarlığı .................................... 35
Karluklar (665-1221) ......................................... 61
Ege Uygarlıkları ................................................ 37
Başkurtlar.......................................................... 62
Boşluk Doldurma ................................................... 42
Bulmaca................................................................. 43
Çözümlü Test ......................................................... 44
Çözümler ............................................................... 47
Kimekler ............................................................ 62
D. İLK TÜRK DEVLETLERİNDE KÜLTÜR
VE UYGARLIK ..................................................... 62
Devlet Yönetimi................................................. 62
Ordu (Sü) .......................................................... 64
viii
Sosyal Yaşam ................................................... 65
Hukuk................................................................ 65
5. BÖLÜM: TÜRK İSLAM DEVLETLERİ
(X.-XIII. YÜZYILLAR)
Ekonomi ............................................................ 66
A. TÜRKLERİN İSLAMİYET’İ KABULÜ ............. 107
Din ve İnanış ..................................................... 66
Talas Savaşı (751) .......................................... 107
Yazı, Dil ve Edebiyat ......................................... 67
B. İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ.................... 108
Sanat ................................................................ 70
Tolunoğulları (868-905) ................................... 108
Bilim .................................................................. 71
İhşidler (Akşitler) (925-969) ............................ 108
Boşluk Doldurma ................................................... 72
Karahanlılar (840-1212) .................................. 109
Bulmaca................................................................. 73
Gazneliler (963-1187) ..................................... 111
Çözümlü Test ......................................................... 74
Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157) ............... 112
Çözümler ............................................................... 77
C. DİĞER TÜRK – İSLAM DEVLETLERİ ........... 118
Harzemşahlar ................................................. 118
Eyyubiler ......................................................... 118
4. BÖLÜM: İSLAM TARİHİ
A. İSLAM TARİHİ VE UYGARLIĞI ....................... 81
İslamiyet Öncesi Dünyanın Genel Durumu....... 81
İslamiyet’in Doğuşu ve Yayılışı ......................... 82
Dört Halife Devri (632-750) ............................... 86
Emevi Devleti (661-750) ................................... 89
Endülüs Emevi Devleti (756-1031) ................... 91
Ben-i Ahmer Devleti .......................................... 91
Memluklar ....................................................... 118
D. TÜRKİYE TARİHİ (11.-13. YÜZYILLAR) ....... 119
Anadolu’ya İlk Türk Akınları ............................ 119
Anadolu’da Kurulan İlk Türk Beylikleri ............ 119
Türkiye Selçuklu Devleti (1072-1308) (Anadolu
Selçuklu Devleti) ............................................. 121
Uçlarda Hayat ve Beylikler.............................. 128
Anadolu Beylikleri’nin Genel Özellikleri .......... 131
E. TÜRK İSLAM DEVLETLERİNDE KÜLTÜR
Abbasi Devleti (750-1250) ................................ 92
VE UYGARLIK .................................................... 132
Diğer Devletler .................................................. 93
Devlet Yönetimi............................................... 132
B. İSLAM KÜLTÜR VE UYGARLIĞI .................... 93
Hukuk Sistemi ................................................. 135
Devlet Yönetimi................................................. 93
Toprak Sistemi ................................................ 135
Sosyal Hayat..................................................... 94
Askerî Teşkilat................................................. 137
İktisadi Hayat .................................................... 94
Sosyal Hayat................................................... 139
Ordu Teşkilatı .................................................... 95
Din ve İnanış ................................................... 140
Yazı, Dil ve Edebiyat ......................................... 95
Dil, Edebiyat ve Yazı ....................................... 140
Eğitim ve Bilim Hayatı ....................................... 95
Eğitim ve Bilim ................................................ 141
Sanat ................................................................ 97
Sanat .............................................................. 144
Boşluk Doldurma ................................................... 98
Mimari ............................................................. 145
Bulmaca................................................................. 99
Boşluk Doldurma ................................................. 150
Çözümlü Test ....................................................... 100
Bulmaca............................................................... 152
Çözümler ............................................................. 103
Çözümlü Test ....................................................... 153
Çözümler ............................................................. 156
ix
6. BÖLÜM: TÜRK DÜNYASI
(XIII. - XIX. YÜZYIL)
TÜRK DÜNYASI (13. - 19. YÜZYIL) ......................... 161
Moğollar .......................................................... 161
Timur Devleti (1369-1507) .............................. 163
Türkistan’daki Gelişmeler ............................... 164
Hindistan’da Türk Sultanlıkları
ve Babürlüler................................................... 165
Hanlıklar Hakkında Genel Bilgiler ................... 166
B. DÜNYA GÜCÜ: OSMANLI DEVLETİ
(1453-1600) ............................................................... 193
Fatih Sultan Mehmet Dönemi (1451-1481)..... 193
II. Bayezıt Dönemi (1481-1512) ...................... 197
Yavuz Sultan Selim Dönemi (1512-1520) ....... 198
Kanuni Sultan Süleyman Dönemi
(1520-1566) .................................................... 199
II. Selim Dönemi (1566-1574) ......................... 205
III. Murat Dönemi (1574-1595)........................ 206
III. Mehmet Dönemi (1595-1603) .................... 206
Boşluk Doldurma ................................................. 168
Bulmaca............................................................... 169
Çözümlü Test ....................................................... 170
Çözümler ............................................................. 173
Boşluk Doldurma ................................................. 207
Bulmaca............................................................... 208
Çözümlü Test ....................................................... 209
Çözümler ............................................................. 212
OSMANLI DEVLETİ KÜLTÜR VE UYGARLIK
7. BÖLÜM: OSMANLI TARİHİ
A. BEYLİKTEN DEVLETE (1300-1453) .................. 177
XIV. Yüzyıl Başlarında Yakın Doğu
TARİHİ ................................................................. 215
Devlet Yönetimi............................................... 215
Osmanlılarda Ekonomik Hayat ....................... 226
ve Avrupa........................................................ 178
Osmanlı Toplumu ............................................ 235
Anadolu........................................................... 178
Osmanlı Devleti’nde Hukuk ............................ 238
Memluklar (1250-1517)................................... 178
Osmanlı Devleti’nde Eğitim............................. 238
İlhanlı Devleti (1256-1335).............................. 178
Osmanlı Devleti’nde Bilim ............................... 239
Balkanlar ve Avrupa........................................ 178
Osmanlı Devleti’nde Dil, Yazı ve Edebiyat...... 242
Altınorda Devleti (1227-1502) ......................... 178
Osmanlı Devleti’nde Sanat ............................. 243
Kayıların Anadolu’ya Gelişi ve Yerleşmesi ..... 178
Osmanlı Devleti'nde Mimari ............................ 244
Osmanlı Devleti’nin Kısa Sürede
Gelişimini Sağlayan Nedenler......................... 178
Osman Gazi Dönemi (1299-1326) .................. 179
Orhan Gazi Dönemi (1326-1362) ................... 179
I. Murat Dönemi (1362-1389).......................... 180
Yıldırım Bayezıt Dönemi (1389-1402) ............ 182
Fetret Devri (1402-1413) ................................ 183
Çelebi Mehmet Dönemi (1413-1421).............. 184
II. Murat Dönemi (1421-1451)......................... 184
Boşluk Doldurma ................................................. 186
Bulmaca............................................................... 187
Çözümlü Test ....................................................... 188
Çözümler ............................................................. 191
Boşluk Doldurma ................................................. 248
Bulmaca............................................................... 250
Çözümlü Test ....................................................... 251
Çözümler ............................................................. 254
C. ARAYIŞ YILLARI (XVII. YÜZYIL) ........................ 257
Arayış Yıllarında Osmanlı Devleti –
Avusturya İlişkileri .......................................... 257
XVII.yy.da Osmanlı Devleti – İran İlişkileri ...... 257
XVII.yy.da Osmanlı Devleti Lehistan İlişkileri ............................................. 258
XVII.Yüzyılda Osmanlı DevletiVenedik İlişkileri .............................................. 259
Osmanlı - Rusya İlişkileri ................................ 259
x
II. Viyana Kuşatması ve Kutsal İttifak Savaşı . 259
Bulmaca............................................................... 307
İç İsyanlar ....................................................... 260
Çözümlü Test ....................................................... 308
XVII. Yüzyıl İsyanlarının Özellikleri ................. 262
Çözümler ............................................................. 311
Avrupa’nın Gelişimine Seyirci Kalan
OSMANLI DEVLETİ’NDE DEMOKRATİKLEŞME
Osmanlı .......................................................... 262
HAREKETLERİ ................................................... 313
XVII. Yüzyıl Islahat Hareketleri ....................... 263
Sened-i İttifak .................................................. 313
Boşluk Doldurma ................................................. 265
Tanzimat Fermanı ........................................... 314
Bulmaca............................................................... 266
Islahat Fermanı (1856) ................................... 316
Çözümlü Test ....................................................... 267
Kanunuesasi’nin İlan Edilmesi ve
Çözümler ............................................................. 270
D. XVIII. YÜZYILDA DEĞİŞİM VE DİPLOMASİ ....... 272
III. Ahmet Dönemi (1703-1730) ...................... 272
I. Mahmut Dönemi (1730-1754) ...................... 273
I. Meşrutiyet’in İlanı ......................................... 317
İstibdad (Mutlakıyet) Dönemi (1878-1908) ..... 319
II. Meşrutiyet’in İlan Edilmesi .......................... 319
1909 Anayasa Değişiklikleri ............................ 320
III. Mustafa Dönemi (1757-1774) .................... 274
Boşluk Doldurma ................................................. 324
I. Abdülhamit Dönemi (1774-1789) ................. 274
Bulmaca............................................................... 325
III. Selim Dönemi (1789-1807) ........................ 275
Çözümlü Test ....................................................... 326
XVIII.yy.da Osmanlı Devleti’nin Islahatları ...... 277
Çözümler ............................................................. 329
Boşluk Doldurma ................................................. 280
Bulmaca............................................................... 281
Çözümlü Test ....................................................... 282
Çözümler ............................................................. 285
8. BÖLÜM: XX. YY. BAŞLARINDA OSMANLI
DEVLETİ
XX. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE
DAĞILMAYI ÖNLEME ÇABALARI .......................... 333
E. EN UZUN YÜZYIL (1800-1922) ............................ 286
1. Osmanlıcılık ............................................... 333
XIX. YÜZYIL SİYASİ TARİH ................................ 286
2. İslamcılık ..................................................... 333
II. Mahmut Dönemi (1808-1839) ..................... 287
3. Türkçülük (Turancılık) ................................. 334
Abdülmecit Dönemi (1839-1861) .................... 290
4. Batıcılık ....................................................... 334
Abdülaziz Dönemi (1861-1876) ...................... 293
5. Teşebbüs-ü Şahsi ve
V. Murat Dönemi (1876) .................................. 294
Adem-i Merkeziyetçilik .................................... 335
II. Abdülhamit (1876-1909) ............................. 295
6. Sosyalizm ................................................... 335
XIX.YÜZYILDA REFORM HAREKETLERİ......... 299
II. Mahmut Dönemi Yenilik Hareketleri ............ 299
Sultan Abdülmecit Dönemi
Dünyanın Genel Görünümü ............................ 336
31 Mart Vakası ................................................ 337
Trablusgarp Savaşı (1911).............................. 337
Yenilik Hareketleri .......................................... 301
Balkan Savaşları ............................................. 338
Sultan Abdülaziz Dönemi Yenilik Hareketleri 301
I. Dünya Savaşı .............................................. 341
II. Abdülhamit Dönemi Yenilik Hareketleri ....... 303
Boşluk Doldurma ................................................. 353
Osmanlı Devleti’nde Basın Yayın Hareketleri . 304
Bulmaca............................................................... 354
Boşluk Doldurma ................................................. 305
Çözümlü Test ....................................................... 355
Çözümler ............................................................. 358
xi
9. BÖLÜM: MİLLÎ MÜCADELE DÖNEMİ
I - MİLLÎ MÜCADELENİN HAZIRLIK DÖNEMİ ........ 363
A. MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI ........... 363
İzmir’in İşgali (15 Mayıs 1919) ........................ 366
Kuvayımiliye Ruhu .......................................... 366
Kütahya - Eskişehir Savaşları
(10-24 Temmuz 1921)..................................... 415
Sakarya Savaşı
(23 Ağustos-13 Eylül 1921)............................. 416
Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan
Savaşı (26 Ağustos-9 Eylül 1922)................... 418
C. MİLLÎ MÜCADELENİN SANAT VE
B. CEMİYETLER ................................................. 367
EDEBİYATA YANSIMALARI ............................... 420
Millî Varlığa Yararlı Cemiyetler ........................ 367
Boşluk Doldurma ................................................. 422
Zararlı Cemiyetleri .......................................... 370
Bulmaca............................................................... 423
C. MİLLÎ MÜCADELENİN HAZIRLIK DÖNEMİ .. 372
Çözümlü Test ....................................................... 424
Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkması
Çözümler ............................................................. 428
(19 Mayıs 1919) .............................................. 372
Osmanlı Hükûmeti’nin Millî Mücadele ve
Mustafa Kemal’e Karşı Tutumu ...................... 380
D. MİLLÎ MÜCADELE DÖNEMİ’NDE BASIN
HAYATI ................................................................ 389
Kurtuluş Savaşı’nın Mali ve Askerî
10. BÖLÜM: ATATÜRK DÖNEMİ
I - TÜRK DIŞ POLİTİKASI ........................................ 433
LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI ........................... 433
Saltanatın Kaldırılması.................................... 433
Kaynakları ....................................................... 391
Lozan Barış Konferansı’na Katılan Devletler .. 434
TBMM’ye ve Millî Mücadeleye Karşı
Lozan’a Katılacak Türk Delegeleri .................. 434
Çıkan İsyanlar ................................................. 391
Lozan’da Görüşülen Konular .......................... 435
E. SEVR ANTLAŞMASI (10 Ağustos 1920) ...... 395
Lozan Konferansı’nda Karşılaşılan Güçlükler . 435
Sevr Antlaşması’nın Özellikleri ....................... 397
Lozan Antlaşması’nın Önemli Özellikleri ........ 438
Bilecik Görüşmeleri (5 Aralık 1920) ................ 397
II - ATATÜRK DÖNEMİ DIŞ POLİTİKASI ................. 439
Boşluk Doldurma ................................................. 398
A. 1923-1932 YILLARI ARASINDA TÜRK DIŞ
Bulmaca............................................................... 400
POLİTİKASI ........................................................ 439
Çözümlü Test ....................................................... 401
Türk - Yunan İlişkileri Nüfus Mübadelesi......... 439
Çözümler ............................................................. 404
Fener Rum Patrikhanesi Sorunu .................... 440
II - KURTULUŞ SAVAŞI DÖNEMİ ............................ 407
A. DOĞU VE GÜNEY CEPHELERİ .................... 407
Doğu Cephesi ................................................. 407
Güney Cephesi ............................................... 408
B. BATI CEPHESİ ............................................... 409
Düzenli Orduların Kurulması........................... 410
Gediz Savaşı .................................................. 410
I. İnönü Savaşı (10 Ocak 1921) ...................... 410
II. İnönü Savaşı (23 Mart-1 Nisan 1921) ......... 414
Türkiye - İngiltere İlişkileri Musun Sorunu
(Irak Sınırı) ...................................................... 440
Türk - Fransız İlişkileri..................................... 441
Türkiye - İtalya İlişkileri ................................... 443
Türk - Sovyet İlişkileri...................................... 443
B. 1932-1938 YILLARI ARASINDA TÜRK DIŞ
POLİTİKASI ........................................................ 443
Türkiye’nin Milletler Cemiyetine Üye Olması
(1932) ............................................................. 444
Türkiye ve Balkan Antantı (9 Şubat 1934) ...... 444
Türkiye ve Akdeniz Paktı (Ocak 1936) ........... 445
xii
Montrö Boğazlar Sözleşmesi
(20 Temmuz 1936) .......................................... 445
Sadabat Paktı ve Türkiye (8 Temmuz 1937)... 446
Nyon Konferansı ve Türkiye ........................... 447
Hatay’ın Ana Vatan'a Katılması
(Sancak Sorunu) ............................................. 447
IV - ATATÜRK İLKE VE İNKILAPLARI..................... 481
A. İNKILAP KELİMESİNİN ANLAMI VE
ÖZELLİKLERİ ..................................................... 481
B. HUKUK ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR 481
Hukuk Alanında Yapılan İnkılaplar .................. 481
Medeni Kanun’un Kabul Edilmesi
Boşluk Doldurma ................................................. 450
Bulmaca............................................................... 451
Çözümlü Test ....................................................... 452
(17 Şubat 1926) .............................................. 482
C. EĞİTİM ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR 483
Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun Kabul Edilmesi
Çözümler ............................................................. 455
(3 Mart 1924) .................................................. 484
III - ATATÜRK DÖNEMİ İÇ OLAYLAR ...................... 457
Medreselerin Kapatılması (11 Mart 1924)....... 485
A. II.TBMM’NİN AÇILMASI (11 Ağustos 1923) . 457
B. ANKARA’NIN BAŞKENT OLMASI
(13 Ekim 1923).................................................... 457
C. CUMHURİYET'İN İLAN EDİLMESİ
(29 Ekim 1923).................................................... 457
Azınlık Okulları ve Yabancı Okullar Hakkında
Yapılan Düzenlemeler..................................... 486
Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun’un
Kabul Edilmesi (2 Mart 1926) ......................... 486
Yeni Türk Harflerinin Kabul Edilmesi
(1 Kasım 1928) ............................................... 487
D. 1924 ANAYASASI’NIN KABUL EDİLMESİ
Millet Mekteplerinin Açılması
(20 Nisan 1924) .................................................. 460
(11 Kasım 1928) ............................................. 488
E. HALİFELİĞİN KALDIRILMASI (3 Mart 1924) 461
Atatürk Dönemi Tarih Anlayışı ve Türk Tarih
Kurumunun Kurulması .................................... 488
F. ŞERİYE VE EVKAF VEKALETİNİN
KALDIRILMASI ................................................... 462
G. ORDUNUN SİYASETTEN AYRILMASI.......... 463
H. TEVHİDİ TEDRİSAT KANUNU’NUN
Atatürk Dönemi “Dil” Çalışmaları ve Türk Dil
Kurumunun Açılması (1932) ........................... 489
Üniversite Reformu (1933).............................. 490
Halk Eğitimi Alanındaki Faaliyetler ................. 490
KABUL EDİLMESİ .............................................. 463
D. KÜLTÜR VE SANAT ALANINDA
I. ATATÜRK DÖNEMİ’NDE SİYASİ PARTİLER VE
GELİŞMELER .................................................... 490
ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞ ÇABALARI ....... 463
Cumhuriyet Halk Fırkası (9 Eylül 1923) .......... 464
Terakkiverver Cumhuriyet Fırkası
(17 Kasım 1924) ............................................. 465
Serbest Cumhuriyet Fırkası
(12 Ağustos 1930)........................................... 468
E. SOSYAL YAPIDA ve SAĞLIK ALANINDA
YAPILAN İNKILAPLAR ...................................... 492
Şapka İnkılabı’nın Yapılması
(25 Kasım 1925) ............................................. 492
Kılık, Kıyafet İnkılabı (3 Aralık 1934) .............. 492
Tekke, Zaviye, Türbelerin Kapatılması Hakkında
İ. MUSTAFA KEMAL’İN HAYATI......................... 471
Boşluk Doldurma ................................................. 474
Bulmaca............................................................... 475
Çözümlü Test ....................................................... 476
Çözümler ............................................................. 479
Kanun'un Kabulü (30 Kasım 1925) ................. 493
Miladi Takvim ve Uluslararası Saat
Uygulamasının Kabulü, Ölçü ve Hafta Sonu
Tatilinin Değiştirilmesi ..................................... 493
Soyadı Kanunu'nun Kabulü
(21 Haziran 1934) ........................................... 494
Unvan ve Lakapların Kullanılmasının
Yasaklanması (26 Kasım 1934) ...................... 495
xiii
Sağlık ve Sosyal Yardım Alanında İnkılaplar .. 495
F. EKONOMİ ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR
VI - ATATÜRK İLKELERİ VE
ANAHTAR KELİMELER ........................................... 509
............................................................................. 495
İNKILAPLAR VE İKİLİKLERİN KALDIRILMASI 511
İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat 1923) .............. 496
VII - ATATÜRK’E GÖRE MİLLÎ GÜÇ UNSURLARI .. 511
Tarım Alanında Gelişmeler ................................ 497
Aşar Vergisinin Kaldırılması .............................. 497
G. TİCARET ALANINDAKİ GELİŞMELER ........ 497
Kabotaj Kanunu’nun Kabul Edilmesi
(1 Temmuz 1926) ............................................ 498
Gümrük Koruma Kanunu’nun Kabul Edilmesi
(1929) ............................................................. 498
H. SANAYİ ALANINDAKİ GELİŞMELER ........... 498
Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun Kabul Edilmesi ... 498
Boşluk Doldurma ................................................. 513
Bulmaca............................................................... 514
Çözümlü Test ....................................................... 515
Çözümler ............................................................. 519
11. BÖLÜM: GENEL DÜNYA TARİHİ
A. ORTA ÇAĞ TARİHİ ........................................ 525
Feodalite Sistemi ............................................ 525
Orta Çağ Avrupasında Sosyal Sınıflar ............ 525
Devletçi Ekonomi Modelinin Kabulü ............... 499
Orta Çağ'da Kilise ve Siyaset İlişkisi............... 526
Beş Yıllık Sanayi Planlarının Hazırlanması .... 499
Rönesans Hareketleri (Yeniden Doğuş) ......... 530
I. MADENCİLİK ALANINDAKİ GELİŞMELER ... 500
İ. ULAŞIM ALANINDAKİ GELİŞMELER ............ 500
Avrupa’da Reform Hareketleri ........................ 532
XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda Avrupa .................. 534
B. YAKIN ÇAĞ’DA AVRUPA .............................. 541
J. BANKACILIK ALANINDAKİ GELİŞMELER .. 500
Fransız İhtilali (1789) ...................................... 541
İş Bankası (26 Ağustos 1924) ......................... 501
Avrupa Dışı Dünya: Batı Karşıtı İlk Hareketler 549
Sanayi ve Maden Bankası (19 Nisan 1925) ... 501
Sanayi İnkılabı ................................................ 550
Emlak ve Eytam Bankası (22 Mayıs 1926) ..... 501
Boşluk Doldurma ................................................. 555
Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası
Bulmaca............................................................... 556
(11 Haziran 1930) ........................................... 501
Çözümlü Test ....................................................... 557
Sümerbank (1933) .......................................... 501
Çözümler ............................................................. 560
1929 Dünya Ekonomi Bunalımı’nın Türkiye
Ekonomisi Üzerine Etkileri .............................. 501
Ekonomi Alanındaki Diğer Gelişmeler ............ 502
V - ATATÜRK İLKELERİ ........................................... 503
ATATÜRKÇÜLÜK ............................................... 503
12. BÖLÜM: ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ
XX. YÜZYIL BAŞLARINDA DÜNYA ......................... 565
A. I. DÜNYA SAVAŞI........................................... 565
Paris Barış Konferansı .................................... 565
CUMHURİYETÇİLİK İLKESİ............................... 503
MİLLİYETÇİLİK İLKESİ ...................................... 504
LAİKLİK İLKESİ .................................................. 506
HALKÇILIK İLKESİ............................................. 506
I. Dünya Savaşı Sonrasında Yapılan Barış
Antlaşmaları .................................................... 566
B. SOVYET SOSYALİST CUMHURİYETLER
BİRLİĞİ (SSCB), ORTA ASYA’DAKİ TÜRK
DEVLET VE TOPLULUKLARI............................ 566
Çarlık Rusyası’nın Yıkılışı ve Bolşevik İhtilali . 566
DEVLETÇİLİK İLKESİ ........................................ 507
İNKILAPÇILIK İLKESİ ........................................ 508
Rusya’nın Orta Asya’yı İstilası ........................ 567
SSCB Yönetimindeki Türk Topluluğunun
Durumu .......................................................... 567
xiv
Basmacı Hareketi .......................................... 568
Yumuşama Dönemi’nde Türkiye’nin ABD VE
SSCB İle Olan İlişkileri .................................... 614
C. ORTA DOĞU'DA MANDA YÖNETİMLERİNİN
KURULMASI ....................................................... 568
Türkiye’de Bunalımlı Yıllar (1960-1983) ......... 616
İngiltere ve Orta Doğu..................................... 569
I. KÜRESELLEŞEN DÜNYA ............................... 618
Fransa ve Orta Doğu ...................................... 570
SSCB’de Politika Değişiklikleri ve Nedenleri .. 619
D. UZAK DOĞUDA YENİ GÜÇ: JAPONYA ....... 570
E. 1929 DÜNYA EKONOMİ KRİZİ ...................... 570
Ekonomik Kriz Öncesi Dünya ......................... 570
Ekonomik Krizin Ortaya Çıkışı
(Kara Perşembe) ............................................ 571
Türk Cumhuriyetlerinin Bağımsız Olması ....... 621
TİKA (Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi
Başkanlığı) ...................................................... 623
Doğu Bloku'ndan Sonra Avrupa’da Yeni
Arayışlar.......................................................... 623
Avrupa Birliği ve Dünya .................................. 624
İki Savaş Arası Dönemde Avrupa ................... 571
NATO’nun Avrupa’da Genişlemesi ................. 624
Avrupa’da Sosyal ve Ekonomik Hayat ............ 572
Yeni Oluşum Sürecinde Balkanlar .................. 626
İki Savaş Arası Dönemde Dünya .................... 574
Orta Doğu, Afganistan ve Arap Baharı ........... 628
Atatürk Dönemi Dış Politika ............................ 575
Değişen Dünya ve Türk Dış Politikasının
Genel Özellikleri.............................................. 630
F. II. DÜNYA SAVAŞI .......................................... 575
Savaş Öncesinde Gelişmeler ......................... 575
Avrupa’da Savaş............................................. 578
Kuzey Afrika’da Savaş .................................... 580
Asya ve Pasifik’te Savaş................................. 580
İ. DÜNYADAKİ GELİŞMELER ............................ 634
Bilimsel ve Teknolojik Gelişmelerin Etkileri ..... 634
Küreselleşme ve Etkileri ................................. 634
1980 Sonrası Türkiye...................................... 634
Barışa Doğru................................................... 581
Boşluk Doldurma ................................................. 641
Savaşın Etkileri ............................................... 585
Bulmaca............................................................... 645
Savaş Yıllarında Türkiye ................................. 587
Çözümlü Test ....................................................... 646
G. SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ .............................. 590
Doğu Bloku'nun Kuruluşu ............................... 591
Batı Bloku’nun Kurulması ............................... 593
Paylaşılamayan Orta Doğu ............................. 595
Uzak Doğu’da Çatışma ................................... 596
Asya ve Afrika’nın Kurtuluşu Orta Doğu ......... 597
Çözümler ............................................................. 650
KRONOLOJİ ............................................................. 655
BOŞLUK DOLDURMA VE
BULMACA CEVAPLARI ........................................... 703
KAYNAKLAR ............................................................ 717
Soğuk Savaş Dönemi’nde Türkiye.................. 598
ALAN EĞİTİMİ
Türkiye’de Hayat ............................................. 599
Soğuk Savaş Dönemi’nde Dünya ................... 602
H. YUMUŞAMA DÖNEMİ VE SONRASI ............ 602
Uluslararası İlişkilerde Değişim Süreci ........... 602
1. BÖLÜM:
I - TARİH İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR VE
TARİH ANLAYIŞLARI ............................................... 723
Yumuşama Dönemi Politikaları ....................... 603
A. TARİH NEDİR? ............................................... 723
Yumuşama Dönemi Çatışmaları ve
Anlaşmazlıkları ............................................... 604
B. TARİHİN FAYDALANDIĞI BİLİMLER .............. 725
Barış İçinde Bir Arada Yaşama ....................... 606
C. ROMANTİK TARİH ANLAYIŞI ........................ 726
Arap İsrail Savaşları........................................ 607
Uluslararası Politikada Petrolün Yeri .............. 610
Irak - İran Savaşları (1980-1988) .................... 610
D. POZİTİVİST TARİH ANLAYIŞI ........................ 726
E. ALMAN TARİHSELCİLİĞİ ............................... 727
Yumuşama Dönemi Dünya ............................. 612
F. MATERYALİST TARİH ANLAYIŞI .................... 727
Türk Dış Politikası ........................................... 613
Çözümlü Test ............................................................. 728
Çözümler ................................................................... 730
xv
2. BÖLÜM:
II - TARİH EĞİTİMİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE
AMAÇLARI ............................................................... 731
4. BÖLÜM:
IV - YENİ TARİH PROGRAMLARINDA YER ALAN
TEMEL BECERİLER................................................. 765
A. TARİHSEL DÜŞÜNCENİN GELİŞTİRİLMESİ ....765
A. DÜNYADA TARİH EĞİTİMİN TARİHSEL
GELİŞİMİ ............................................................. 731
B. KRONOLOJİK DÜŞÜNME .............................. 767
B. TÜRKİYE’DE TARİH EĞİTİMİ ......................... 736
C. TARİHSEL KAVRAMA BECERİSİ .................. 768
C. TARİH ÖĞRETİMİNİN AMAÇLARI ................. 743
D. TARİHSEL ANALİZ VE YORUM BECERİSİ ... 769
ÇÖZÜMLÜ TEST....................................................... 746
Çözümler ................................................................... 748
3. BÖLÜM
III - ÖĞRENME KURAMLARININ TARİH ÖĞRETİMİNE
YANSIMALARI VE LİSE TARİH PROGRAMLARI ... 749
A. DAVRANIŞÇI ÖĞRENME KURAMLARININ TARİH ÖĞRETİMİNE YANSIMALARI ........................ 749
B. BİLİŞSEL ÖĞRENME KURAMLARININ TARİH
EĞİTİMİNE YANSIMALARI ................................. 749
C. YAPILANDIRMACI ÖĞRENME YAKLAŞIMI VE
TARİH ÖĞRETİMİNE YANSIMALARI ................. 752
D. LİSE TARİH PROGRAMLARI ......................... 754
E. TARİHSEL SORUN ANALİZİ VE KARAR VERME
BECERİSİ ....................................................... 771
F. TARİHSEL SORGULAMAYA DAYALI
ARAŞTIRMA BECERİSİ .................................. 771
G. TARİHSEL EMPATİ......................................... 772
1. Düzey: Aptal Geçmiş .................................. 772
2. Düzey: Klişe Genellemeler ......................... 773
3. Düzey: Günlük Empati ................................ 773
4. Düzey: Sınırlı Tarihsel Empati .................... 773
5. Düzey: Bağlama Uygun Tarihsel Empati .......... 773
H. TARİH EĞİTİMİNDE ÇOK
PERSPEKTİFLİLİK ......................................... 773
Çözümlü Test ............................................................. 776
E. TARİH DERSİ (9. SINIF) ÖĞRETİM PROGRAMI
ÜNİTELERİ, KAZANIM SAYILARI,
SÜRELERİ VE ORANLARI ............................. 759
F. TARİH DERSİ (10. SINIF) ÖĞRETİM PROGRAMI
ÜNİTELERİ, KAZANIM SAYILARI,
SÜRELERİ VE ORANLARI.............................. 759
G. TARİH DERSİ (11. SINIF) ÖĞRETİM
PROGRAMI ÜNİTELERİ, KAZANIM SAYILARI,
SÜRELERİ VE ORANLARI............................. 759
H. TÜRKİYE CUMHURİYETİ İNKILAP TARİHİ VE
ATATÜRKÇÜLÜK DERSİ ÖĞRETİM
PROGRAMI ÜNİTELERİ, KAZANIM SAYILARI,
SÜRELERİ VE ORANLARI ............................. 759
I. ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ DERSİ
ÖĞRETİM PROGRAMI ÜNİTELERİ, KAZANIM
SAYILARI, SÜRELERİ VE ORANLARI ............ 760
Çözümlü Test ............................................................. 762
Çözümler ................................................................... 764
Çözümler ................................................................... 778
5. BÖLÜM:
V - TARİH ÖĞRETİMİNDE KAYNAK
MATERYALLERİN KULLANIMI ................................ 779
A. TARİH ÖĞRETİMİNDE GÖRSEL
KAYNAKLARDAN YARARLANMA .................. 779
B. TARİH ÖĞRETİMİNDE YAZILI KAYNAKLARDAN
YARARLANMA................................................ 782
1. Dış Değerlendirme...................................... 782
2. İç Değerlendirme ........................................ 783
3. Baskı Değerlendirmesi ............................... 783
C. TARİH ÖĞRETİMİNDE EDEBÎ ÜRÜNLERDEN
YARARLANMA ............................................... 785
D. TARİH ÖĞRETİMİNDE TARİHÎ MEKÂNLARDAN
VE MÜZELİK MATERYALLERDEN
YARARLANMA ............................................... 787
Çözümlü Test ............................................................. 790
Çözümler ................................................................... 793
xvi
6. BÖLÜM
VI - TARİH ÖĞRETİMİNDE DEĞERLER, ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ VE
ÖĞRETMEN YETERLİLİKLERİ................................ 795
A. TARİH ÖĞRETİMİ İLE ÖĞRENCİLERE KAZANDIRILACAK DEĞERLER,
VATANDAŞLIK VE KİMLİK.............................. 795
B. TARİH ÖĞRETİMİNDE YARARLANILAN ÖLÇME
VE DEĞERLENDİRME
YÖNTEMLERİ ................................................. 798
C. TARİH ÖĞRETMENLERİNİN
YETERLİLİKLERİ............................................ 803
Çözümlü Test ............................................................. 806
Çözümler ................................................................... 810
7. BÖLÜM
VII - TARİH ÖĞRETİMİNDE ÖZEL ÖĞRETİM
YÖNTEMLERİ ........................................................... 813
A. OKUL DIŞI TARİH ÖĞRETİMİ ........................ 813
B. SÖZLÜ TARİH YÖNTEMİ ............................... 814
C. YEREL TARİH YÖNTEMİ ............................... 815
D. PROJE TABANLI TARİH ÖĞRETİM
YÖNTEMİ ............................................................ 817
E. KANIT TEMELLİ TARİH ÖĞRETİMİ ............... 819
F. TARİHSEL CANLANDIRMA/DRAMA
YÖNTEMİ ........................................................ 821
8. BÖLÜM:
VIII - TARİH DERSLERİNDE KAVRAMLAR VE
ÖĞRETİMİ ................................................................. 823
TARİH ÖĞRETİMİNDE KAVRAMLARIN
KULLANIMI................................................................ 823
Çözümlü Test ............................................................. 826
Çözümler ................................................................... 829
KAYNAKLAR ............................................................ 831
Download

0. içindekiler.indd