UNIVERZITET U NIŠU
PRIRODNO-MATEMATIČKI FAKULTET
ODSEK ZA BIOLOGIJU I EKOLOGIJU
EKOTOKSIKOLOGIJA::
EKOTOKSIKOLOGIJA
izvori, klasifikacija i katastar zagađivača
Milica Stojković
Izvori zagađenja životne sredine





Zagađivačima životne sredine se smatraju sve one
supstance koje štetno deluju na ekosisteme, narušavajući
prirodnu ravnotežu koja postoji u vazduhu, vodi ili u
zemljištu
Pod prirodnim uzronicima podrazumevaju se : klimatski
uslovi, potresi, vulkanske erupcije, poplave, požari,
uragani, tajfuni, erozije tla itd.
Pod antropogenim uzročnicima podrazumevaju se : porast
stanovništva, urbanizacija, trošenje prirodnih resursa,
industrija, energetika, saobraćaj i poljoprivredna
proizvodnja
Posledica sve veće zagađenosti prirode je ugrožavanje
životne sredine, odnosno flore i faune
Naselja i gradovi čine poseban izvor zagađujućih supstanci,
zbog raznih delatnosti vezanih za život
Izvori zagađenja životne sredine

1.
2.
3.
4.

1.
2.
3.
4.
Izvori zagađivača mogu biti:
energetski izvori
saobraćaj
industrija
domaćinstva
S obzirom na mesto nastanka, otpadni materijal
se može podeliti na:
otpadni materijal naseljenih mesta
industrijski otpad
poljoprivredni otpad
specijalni otpadni materijal
Izvori zagađenja životne sredine


Ekološki uticaj otpadnih materija dolazi do izražaja u svim
prirodnim sredinama, pošto se oni i njihovi produkti
razgradnje nalaze u stalnom kružnom ciklusu
Naročito veliki uticaj ima i jedinjenja rastvorljiva u vodi i
aero--zagađivači koji se prenose u zemljište, vodene tokove
aero
i u atmosferu
Klasifikacija zagađ
zagađivača
ivača životne
sredine
PREMA POREKLU
PREMA SEKTORIMA SREDINE
prirodno
polutanti vazduha
antropogeno
polutanti vode
PREMA FIZIČKOFIZIČKO-HEMIJSKOJ
polutanti zemljišta
PRIRODI
PREMA IZVORU
a) fizičko stanje
produkti sagorevanja goriva
gasni polutanti
polutanti industrijskog porekla
tečni polutanti
komunalni otpaci
čvrsti polutanti
otpaci poljoprivrednog porekla
b) hemijska priroda
produkti mikrobijalne aktivnosti
neorganski
PREMA EFEKTIMA
organski
direktni i indirektni
PREMA SVOJSTVIMA
toksikanti akutnog i i hroničnog delovanja
rastvorljivi u vodi, ulju, mastima
korozivni agensi
stepen disperzije i dilucije (razblaženja)
toksikanti sa efektima na ciljne organe
postojanost
(blokatori nervnog sistema, inhibitori
reaktivnost prema drugim supstancama
enzima, mutageni, teratogeni, kancerogeni,
itd)
Izvori zagađenja vazduha








Zagađivačima vazduha, u širem smislu, smatraju
se sve one supstance koje se nalaze u vazduhu u
koncentraciju u kojoj imaju štetno dejstvo na
živa bića
Klasifikacija se može izvršiti sa različitih aspekata
(na osnovu nastanka, nalaženja izvora, klase
jedinjenja, efekta na zdravlje)
Glavne grupe polutanata:
NOx: NO, NO2, N2O
COx:CO,CO2
SOx: SO2, SO3
Ugljovodonici
Suspendovane čestice: teški metali, pesticidi, čađ
Klasifikacija zagađivača vazduha:
Podela na osnovu nastanka

Primarni zagađivači –
dospevaju u atmosferu
direktnim direktnim
emitovanjem iz različitih
izvora

Sekundarni zagađivači –
formiraju se u atmosferi iz
primarnih polutanata
fotohemijskim reakcijama
Klasifikacija zagađivača vazduha



Podela na osnovu
izvora:
Procesi u prirodi i biološki
procesi (vulkanske
erupcije, prirodno izazvani
šumski požari, razgradnja
organskih materija)
Antropogeni izvori
(industrija, industrijski
otpad i deponije,
saobraćaj, poljoprivreda,
domaćinstva)



Podela na osnovu
nalaženja:
Zagađivači otvorenog
prostora – “outdoor air
pollutants”
Zagađivači zatvorenog
prostora – “indoor air
pollutants”
Klasifikacija zagađivača vazduha:
Podela na osnovu nalaženja
Izvori zagađenja vode



1.
2.
Zagađena voda je voda koja kvalitativno i
kvantitativno odstupa od prirodnih fizičkih,
hemijskih i bioloških osobina, što ograničava
mogućnost njene upotrebe i izaziva nepoželjne
posledice u vodenim ekosistemima nanoseći
štete ljudskom zdravlju i ekonomiji
Bilo koja materija u velikim i opasnim količinama
može biti zagađujuća materija
Izvori zagađenja voda svrstavaju se u dve
kategorije:
Tačkasti (koncentrisani)
Difuzni (rasuti)
Klasifikacija zagađivača voda
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Otpadne vode kojima se povećava potrošnja kiseonika
Izazivači infekcija
Materije koje biljke koriste kao hranu
Organske kiseline
Mineralne i neorganske soli i kiseline
Tvrdi otpad
Radioaktivno zagađenje
Termalno zagađenje

Zagađujuće materije mogu da potiću iz različitih izvora i da budu različite
prirode:
1.
Neorganska jedinjenja
Neorganski nutrijenti
Organska jedinjenja
Agensi koji izazivaju bolesti
Sedimenti
Radioaktivne supstance
Topla voda
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Zagađenje vode
Ce=[Cc(Qs+Qe)-CsQs]/Qe
Izvori i klasifikacija zagađivača
zemljišta

Zagađenje zemljišta dovodi do
promene fizičkih, hemijskih i
bioloških osobina zemljišta, što
uzrokuje odstupanje vrednosti
pojedinih parametara, smanjenje
plodnosti i kvaliteta zemljišta,
otežava snabdevanje neophodnim
mineralnim materijama u i uopšte
funkcionisanje korenovog sistema
Izvori i klasifikacija zagađivača
zemljišta

1.
2.
3.
Kada govorimo o potencijalnim izvorima i o načinu
zagađenja zemljišta onda to zagađenje može dospjeti
putem :
Zagađenja iz vazduha, atmosfere – emisije iz tehnoloških
procesa, emisije usled sagorevanja fosilnih goriva,
stambenih zgrada, emisije usled izduvnih gasova
automobila, emisije usled sagorevanja biomase, šuma i td.
Zagađivači u obliku gasova, para, aerosola, prašine
dospevaju na površinu zemlje spiranjem sa padavinama, a
aerosoli i čestice direktno sedimentacijom
Zagađenja iz otpadnih voda - otpadne vode iz tehnoloških
procesa, otpadne vode iz domaćinstva, vode zagađene
usled poljoprivredne delatnosti i td. Zagađivači prisutni u
tekućoj i podzemnoj vodi zagađuju zemljišta sa kojima je ta
voda u dodiru
Zagađenja čvrstim otpadom iz privrede, domaćinsta
domaćinstava i
poljoprivrede što predstavlja jedan od najznačajnijih načina
zagađenja
Katastar zagađivača

Integralni katastar
zagađivača (IKZ) je
registar informacija i
podataka o
zagađivačima životne
sredine i predstavlja
polaznu osnovu za
identifikaciju i
monitoring izvora
zagađivanja životne
sredine

Integralni katastar
zagađivača sadrži
sledeće podatke o
zagađivačima životne
sredine:
Njihovoj lokaciji
Proizvodnim procesima
Karakteristikama
Postrojenjima za
prečišćavanje
5. Tokovima otpada i
zagađujućih materija i
mestu njihovog
ispuštanja, tretmana i
odlaganja
1.
2.
3.
4.
Katastar zagađivača


1.
2.
3.
4.
Ciljevi uspostavljanja IKZ proizilaze iz potrebe za
kvalitetnim informacijama o zagađivanju životne sredine iz
preduzeća koja emituju zagađujuće materije u životnu
sredinu kao neophodnom preduslovu za uspostavljanje
efikasnog sistema zaštite životne sredine
Neki od njih su:
Identifikacija izvora pojedinih zagađujućih materija
Smanjivanje zagađenja iz industrijskih postrojenja i drugih
izvora na najmanju moguću meru
Postizanje visokog nivoa zaštite vazduha voda i zemljišta,
odnosno životne sredine u celini
Utvrđivanje količina i praćenje trendova emisija specifičnih
zagađujućih materija radi sniženja nivoa rizika od njihovog
negativnog dejstva
katastar zagađivača
voda
Integralni katastar zagađivača
životne sredine
katastar zagađivača
vazduha
katastar zagađivača
zemljišta
Katastar zagađivača

1.
2.
3.
4.
5.
Katastar obuhvata
pet delova prema
vrstama podataka:
Opšti podaci
Podaci o pogonu
Podaci o emisijama u
vazduh
Podaci o emisijama u
vode
Podaci o otpadu
1.
2.
Opšti podaci o zagađivaču
Podaci o odgovornom licu
1. Opšti podaci o pogonu
2. Podaci o odgovornom licu,
zaposlenima, proizvodima iz
pogona, korišćenim gorivima
u pogonu
1. Emisije u vazduh iz
procesa sagorevanja
2. Emisije u vazduh iz
industrijskih procesa
1. Emisije u vode iz
industrijskih izvora
2. Komunalne otpadne
vode
1. Upravljanje otpadom iz industrije 2.Medicinski i
veterinarski otpad 3.Komunalni otpad 4.Prikupljanje
i transport otpada 5.Obrada otpada
Katastar zagađivača




Zagađivač dostavlja Katastru šemu svih mesta
ispuštanja zagađujućih materija u vazduh
Zagađivač dostavlja i metodologiju po kojoj je
izvršio izračunavanje / procenu emisija
Zagađivač dostavlja šeme sa ucrtanim
privremenim deponijama otpada na svojim
lokalitetima
Podaci se dostavljaju u papironoj formi (ukoričen
dokument, propisno potpisan i overen) i u
elektronskoj formi na ee-mail Agencije
Katastar zagađivača

Kao rezultat prikupljanja podataka o
emisijama, započeta su istraživanja u cilju
nalaženja rešenja kako doći do značajnog
sniženja uticaja na životnu sredinu:







Mogućnosti za smanjenje svih vrsta
emisija na izvoru,
izvoru,
Primena alternativnih goriva,
goriva,
Primena manje opasnih mineralnih
sirovina i hemikalija,
hemikalija,
Poboljšavanje kontrole procesa
proizvodnje,
Povećanje efikasnosti opreme,
opreme,
Poboljšavanja u industrijskom procesu
i dizajnu proizvoda i ambalaže
Primena najboljih dostupnih
tehnologija
Download

klasifikacija-i-katastar-zagadjivaca