UNIVERZITET U NIŠU
PRIRODNO-MATEMATIČKI FAKULTET
ODSEK ZA BIOLOGIJU I EKOLOGIJU
EKOTOKSIKOLOGIJA::
EKOTOKSIKOLOGIJA
uvod i osnovni pojmovi
Milica Stojković
Osnovni pojmovi


Toksikologija-nauka koja se bavi
Toksikologijaproučavanjem otrova, trovanjem
živih bića , kao i međudejstvima
organizama i otrova
Ekotoksikologija (toksikologija
životne sredine)sredine)-nauka koja se bavi
specifičnim odnosom, interakcijama,
transformacijama, sudbinom, i
efektima prirodnih i sintetičkih
hemikalija u biosferi uključujući žive
organizme, populacije i ekosisteme
Osnovni pojmovi


Toksikant (otrov)
(otrov)-- supstanca
sposobna da izazove povrede živih
organizama
Toksin (biotoksin)
(biotoksin)-- organske
supstance koje proizvode isključivo
živi organizmi (zootoksini, fitotoksini,
bakteriotoksini, mikotoksini)
Osnovni pojmovi




Toksičnost - osobina neke supstance da
može izazvati štetne efekte u organizmu
Štetni efekti – biohemijske i fiziološke
promene na individui, koje utiču na stopu
rasta, rađanja i mortaliteta
Izazvani efekti nazivaju se toksični efekti
Toksikoza (intoksikacija)
(intoksikacija)-- bolest izazvana
dejstvom toksikanta (otrova) na
organizam
Osnovni pojmovi



Biodostupnost – mogućnost hemijske komponente
da bude usvojena od strane organizma
Ksenobiotici – supstance koje dospevaju u
organizam životinja i biljaka, ne koriste se kao izvor
energije ili gradivni materijal, ali delujući pod
određenim uslovima modifikuju tok normalnih
fizioloških procesa
Ksenobiotici su materije koje unosimo u organizam,
a prema svom sastavu ili količini su mu strane. Ako
se neka vrsta polagano izlaže sve većoj količini
nekog ksenobiotika, obično se uspeš
uspešno prilagodi ili
izumre. Sve su supstance oko nas nekad bile
ksenobiotici, ali se organizam evolucijom na njih
prilagodio ili je razvio mehanizam kako da ih se reš
reši
Osnovni pojmovi


Letalna doza (LD) ona količina toksičnih
materija koja pored
teške intoksikacije
izaziva i smrt
pojedinih ili svih
individua (LDmin.,
LDmax.)
LD50 - količina
toksičnih materija
koja dovodi do smrti
50% testiranih
individua

Efektivna doza (ED50)
- doza koja kod 50%
životinja uzrokuje
vidljive znakove
trovanja
Osnovni pojmovi




Granična vrednost imisije
(GVI) – najveća doza koja
ne izaziva štetne efekte
Naziva se maksimalnom
dozvoljenom
koncentracijom (MDK)
NOEC (No Observed Effect
Concentration)) –
Concentration
maksimalna koncentracija
bez efekta
LOEC (Lowest Observed
Effect Concentration)
Concentration)–
minimalna koncentracija sa
efektom
Osnovni pojmovi


Ekotoksikokinetika je deo ekotoksikologije koja
razmatra sudbinu ksenobiotika (ekopolutanata) u
životnoj sredini: njihove izvore, raspodelu u
abiotičkim i biotičkim elementima životne
sredine, transformacije ksenobiotike u sredini u
kojoj se nalaze, eliminaciju iz životne sredine
Ekotoksodinamika je deo ekotoksikologije koji
razmatra konkretni mehanizam razvoja i oblike
toksičnog procesa izazvanog dejstvom
ekotoksikanta na biocenoze ili pojedinačne vrste
od kojih je ona sačinjena
Osnovni pojmovi


Životna sredina - skup prirodnih i
stvorenih vrednosti čiji kompleksni
međ
me
đusobni odnosi čine okruž
okruženj
nje,
e,
odnosno prostor i uslove za život
Kvalitet životne sredine - sta
stanj
nje
e
životne sredine koje se iskazuje
fizič
fizi
čkim, hemijskim, biološ
biološkim,
estetskim i drugim indikatorima
Osnovni pojmovi


Zaga
agađ
điva
ivanj
nje
e životne sredine unoš
uno
šenj
nje
e zagađ
zagađuju
ujuć
ćih materija ili
energije u životnu sredinu, izazvano
ljudskom
lj
udskom delatnošć
delatnošću
u ili prirodnim
procesima koje ima ili mož
može imati
štetne posledice na kvalitet životne
sredine i zdravlj
zdravlje
e lj
ljudi
udi
Ugro
grož
žena životna sredina - odre
određ
đeni
deo prostora gde zaga
zagađ
đenj
nje
e ili rizik
od zagađ
zagađenj
nja
a prevazilazi kapacitet
životne sredine
Osnovni pojmovi

Optere
ptereć
ćenj
nje
e životne sredine pojedinač
pojedina
čni ili zbirni uticaj aktivnosti
na životnu sredinu koje se mož
može
izraziti kao ukupno (vi
(viš
še srodnih
komponenti), zajednič
zajedničko (viš
(više
raznorodnih komponenti), dozvoqeno
(u okviru granič
graničnih vrednosti) i
prekomerno (preko dozvolj
dozvoljenih
enih
granič
grani
čnih vrednosti) optereć
opterećenj
nje
e
Osnovni pojmovi


Zaga
agađ
điva
ivač
č - pravno ili fizič
fizičko lice koje
svojom aktivno
aktivnošć
šću
u ili neaktivnošć
neaktivnošću
u
zagađ
zaga
đuje životnu sredinu
Zaga
agađ
đuju
ujuć
će materije - materije čije
ispuš
ispu
šta
tanj
nje
e u životnu sredinu utič
utiče ili
mož
mo
že uticati na nj
njen
en prirodni sastav,
osobine i integritet
Osnovni pojmovi


Emisija - ispu
ispuš
šta
tanj
nje
e zagađ
zagađuju
ujuć
ćih
materija ili energije iz individualnih
i/ili difuznih izvora u životnu sredinu i
njene
nj
ene medijume
Imisija - koncentracija zaga
zagađ
đuju
ujuć
ćih
materija i nivo energije u životnoj
sredini kojom se izraž
izražava kvalitet
životne sredine u odre
određ
đenom
vremenu i prostoru
Osnovni pojmovi


Rizik - odre
određ
đeni nivo verovatnoć
verovatnoće da
neka aktivnost, direktno ili
indirektno, izazove opasnost po
životnu sredinu, život i zdrav
zdravlj
lje
e lj
ljudi;
udi;
Udes - iznenadni i nekontrolisani
događ
doga
đaj ili niz doga
događ
đaja, koji nastaje
nekontrolisanim oslobađ
oslobađanj
njem,
em,
izlivanj
izliva
njem
em ili rasipa
rasipanj
njem
em opasnih
materija
Osnovni pojmovi

Vlada Republike Srbije je 2004.
godine donela Uredbu o utvrđivanju
kriterijuma za određivanje statusa
posebno ugrožene životne sredine,
statusa ugrožene životne sredine i za
utvrđivanje prioriteta za sanaciju i
remedijaciju (Službeni glasnik br.
135/04)
Osnovni pojmovi

Utvrđivanje statusa ugroženosti životne
sredine zasniva se na podacima iz:
1) Izveštaja o stanju životne sredine
2) Integralnog katastra zagađivača
3) Monitoringa stanja životne sredine
4) Izveštaja nadležnih organa iz oblasti
zdravlja
5) Statističkih pokazatelja
6) Podataka i informacija drugih nadležnih
organa
Osnovni pojmovi


Na osnovu navedenih podataka i
informacija vrši se klasifikovanje područja
zasnovano na bodovanju određenih
kriterijuma
Status posebno ugrožene životne sredine
određuje se za područje za koje je na
osnovu izvrsenog bodovanja utvrđeno da
ima 80 do 100 bodova, dok se status
ugrožene životne sredine određuje za
područje koje ima 60 do 80 bodova
Download

01. Uvod-i-osnovni-pojmovi