ÖZÜR TÜRLERİ,
KAYNAŞTIRMA VE DESTEK EĞİTİM HİZMETLERİ,
BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM / ÖĞRETİM
PLANLARI (BEP)
AYŞEGÜL KÖKSAL
[email protected]
Bayrampaşa Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü
1
ÖZEL EĞİTİM İLKE VE AMAÇLARI
Özel Eğitim Amaçları:
1. Önleme: Özrün toplumsal işlevlere engel
olmasını önlemek. Ör: Erken yaşta başlayan uygun
özel eğitim hizmetleriyle bireyi yaşıtlarıyla benzer
özelliklere sahip kılmak.
2. Düzeltme: Özrü düzeltmek. Ör: İşitme engelli
bireye işitme cihazı takarak ve işitsel-sözel
yaklaşımı öğreterek toplumda geçerli iletişimi
benimsemek.
3. Ödünleme: Özürlü özelliğin yerine bireyin başka
özelliklerini geliştirmek. Ör: Görme yetisini
kullanamayan bireyin işitme ve dokunma yetilerini
geliştirmek. (Marmara Üni. Zihin. Engel. Öğret. Ders
Notları )
2
Özel Eğitimin İlkeleri:
Özel eğitimin amaçlarının gerçekleştirilebilmesi,
başarıya ulaşabilmesi için, bazı ilkelerin bilinmesi
ve dikkatle ele alınmasına bağlıdır. Bu ilkelerden
belli başlıları şunlardır:




Her çocuğun eğitim hakkı vardır.
Özel eğitim genel eğitimin ayrılmaz bir
parçasıdır.
Özel eğitime muhtaç her çocuk, özür tür ve
derecesine bakılmaksızın özel eğitim
hizmetlerinden yararlandırılır.
Özel eğitimde bireysellik esastır.
3






Özel eğitime muhtaçların normal
akranları arasında eğitilmesi
Özel eğitimde erkenlik esastır.
Özel eğitimde hizmeti ayağa götürmek
esastır.
Özel eğitimde süreklilik esastır.
Özel eğitimde işbirliği ve eşgüdüm
esastır.
Özel eğitimde tek elden planlama ve
yürütme esastır ( Özsoy,Yahya,2002;1517).
4
ÖZÜR TÜRLERİ
GÖRME ENGELLİLER
Görme engellilik (Körlük) yaygın olarak 2
şekilde tanımlanmaktadır.

Yasal Tanımı: Tüm düzeltmelerle birlikte,
gören gözün olağan görme gücünün onda
birine yani 20/200 lük görme keskinliğine
yada daha azına sahip olan ya da görme
açısı yirmi dereceyi aşmayan kişilere
Görme engelli/özürlü (kör)
denilmektedir.20 / 200 ün anlamı; görme
yetersizliğinden etkilenen kişinin 60 cm.
den görebildiğini, normal görme gücüne
sahip olan kişinin 6 metreden
görebilmesidir.
5
 Eğitsel
Tanımı: Görme
yetersizliğinden çok ağır derecede
etkilenen, mutlaka kabartma alfabeyle
(braille) ya da konuşan kitapların
kullanılmasına gereksinim duyan
kişidir.
6
SYMBOL CHART
SNELLEN SCALA
7
8
TANILAMA
Görme keskinliği çoğu zaman Snellen
Kartlarıyla ölçülmektedir. Snellen kartları 8
sıra E den oluşmaktadır. Her sırada birden
fazla E vardır. E harfinin kolları
aşağıya,yukarıya, sağa ve sola bakacak
şekilde yerleştirilmiştir. Normal görme
keskinliğine sahip olan kişi 20 ayaktan
(6,04 m.) her bir sırada yer alan E lerin
kollarının hangi yöne baktığını ayırt
edebilir.
9
Görme kusuruyla ilgili olarak normal sınıf
öğretmeninin dikkat edebileceği belirtiler
şöyledir:
1.
Davranışlar




Gözlerini aşırı bir şekilde oğuşturur mu?
Gözlerinden birini kapar yada örter mi?
Başını sallar yada öne doğru uzatır mı ?
Okumada yada gözlerini yakından
kullanmayı gerektiren diğer işlerde
başarısız mıdır?
10
 Yakın
çalışmayı gerektiren işlerden
rahatsız olur yada gözlerini
olağandan daha sık kırpıştırır mı?
 Kitabı gözüne yakın tutar mı?
 Kirpiklerini bir araya getirip gözlerini
kısar yada kaşlarını çatar mı?
 Uzaktaki nesneleri açık bir şekilde
betimler mi?
11

Görünüm
Göz kayması var mıdır ?
 Göz kapağı şiş yada gözleri çapaklı mıdır?
 Sık sık gözleri yaşarır mı ?


Şikayetler
Yanma, göz kaşınmasından şikayet eder mi?
 İyi göremediğini belirtir mi?
 Baş dönmesi, baş ağrısı yada yakından
bakmayı gerektiren işlerden sonra mide
bulantısından şikayet eder mi?
 Bulanık yada çift gördüğünü belirtir mi?

12
NEDENLER
Temel nedenleri arasında; kazalar,
yaralanmalar, zehirlenmeler, tümörler, genel
hastalıklar ve doğum öncesi nedenlerden birisi
olan kalıtım sayılabilir.katarakt, görme siniri
atrofisi, albinizm* körlüğe yol açan nedenler
arasında önemli olanları olup, değişik yaşlarda
ortaya çıkmaktadır. Bazı çevresel etmenler
körlüğün ve görme yetersizliğinden etkilenenlerin
sayısının artmasında etkili olmaktadır. Diğer bir
durumda rubella – alman kızamığıdır. Anne
hamileliğin ilk aylarında rubelladan
etkilendiğinde, çocukta görme yetersizliği ile
birlikte işitme yetersizliği, zihinsel yetersizlikler
ve diğer yetersizlikler ortaya çıkabilir.
13
EĞİTİMLERİ
1. Görme Kalıntısından Yararlanma:
Okumada ve diğer etkinlikler görme
kalıntısından yararlanmaya uzun yıllar karşı
konulmuştur. Karşı koymanın temelinde
gerçekler yerine efsaneler yatmaktadır. Bu
konuyla ilgili pek çok efsane yatmaktadır.
Başlıcaları;
 Kitabı göze yakın tutmak, göze görmeye
yararlı olur.
 Güçlü lensler göze zarar verir.
 Gözleri çok fazla kullanma göze zarar verir.
14
2. Yazılı Materyallerin Okunması:
Görme yetersizliği olan çocuklara braille alfabesi
yerine normal latin alfabesi ile yazılı
materyallerin okutulması, okumanın daha kolay
ve hızlı olmasına yardımcı olacaktır. Bunun için
yazılar büyük puntolarla yazılabilir ve ek olarak
büyüteçler kullanılarak yeteri kadar büyük
olmayan yazılı materyaller büyütülebilir.
3. Kabartılmış Altı Nokta – Braille:
19. yy da kendisi de kör olan Lois BRAİLLE
tarafından oluşturulmuş bir alfabedir.
Kabartılmış altı nokta – Braille sistemi, yazılı
materyali okuyamayacak kadar görmeyen
kişiler için dokunularak okuma sistemidir.
15
16
17
İŞİTME ENGELLİLER
Tanımlar:
İşitme Kaybı: İşitme testi sonucunda
bireyin aldığı sonuçlar, kabul edilen normal
işitme değerlerinden, belirli derecede farklı
olduğunda, işitme kaybı (6.a) ortaya
çımaktadır.
İşitme Özrü: İşitme duyarlığının kişinin
gelişim, uyum, özellikle iletişimdeki
görevleri yeterince yerine
getiremeyişinden ortaya çıkan duruma
denir.
18
Temel Etkenler
Sınıflandırma Sistemi
İşitme Özürünün:
1. Derecesi ( İşitme Kaybı)
a. Sağır-ağır işiten
b. Çok ağır – ağır – orta – az - çok az
c. A, B, C, D, E, F
2. Oluş Zamanı
a.Doğuştan – Sonradan
3. Nedeni
a. Doğuştan – Edinilmiş – Kazanılmış
b. İrsi – sonraki ve edinilmiş nedenler
4. Yeri
a. İletimsel – Sinirsel – Merkezi –
Karma
5. Oluş Biçimi
a. Birden – Giderek
6. Süreğenliği
a. Geçici - Kalıcı
19
İşitme Kayıpları






25 dB ve daha az : Odiometre ile ölçüm
yapılmadıkça özür güç fark edilir.
26 – 40 dB
: Uzaktan yapılan konuşmaları
anlamada güçlük çekebilir.
41 – 55 dB
: 1 – 1,5 m. Uzaklıktan yüz
yüze yapılan konuşmaları anlayabilir.
56 – 70 dB
: İşitebilmesi için konuşurken
bağırılması gerekir.
71 – 90 dB
: Kulağından 30 – 35 cm.
uzaklıktaki güçlü sesleri işitebilir.
91 ve daha fazla dB : Bazı yüksek sesleri
işitebilir. Fakat ton tını dan daha çok
titreşimlerin farkında olabilir.
20
EĞİTİMLERİ:
İşitme Eğitimi: Çocuğun işitme kalıntısını
en iyi biçimde kullanabilir hale gelmesini
sağlamak için yapılan etkinliklerdir. Çocuğa
kazandırılacak ses ayırt etme becerisi üç
kümede toplanabilir. Kaba sesler, müzikal
sesler, konuşma sesleri.
 Kaba sesler diye adlandırılan çocuğun
her gün evde, okulda, sokakta duyacağı
seslerdir. Gök gürültüsü, rüzgar sesi,
yaprak hışırtısı gibi doğada oluşan seslerle
makine alet ve araçlardan çıkan seslerdir.

21
 Konuşma
seslerinin farkında
olmaları ve ayırt edebilmeleri
kuşkusuz çok önemli. Çocuk konuşma
dilindeki ünlü, ünsüz sesleri
birbirinden ayırt edebilir hale gelince
konuşmaları daha iyi anlar ve bu
sesleri kendisi daha doğru çıkarabilir.
 Ses Eğitimi
 Eklemleme Eğitimi
 Konuşma Öğretimi
22
Sınıf Öğretmenine Düşen Görevler





İşitme özürlü olan çocuk, bu özrünü gizlemek
için yalnızlığı yeğler.öğretmen bunları dikkate
alarak sınıfta bazı önlemler almalıdır.
Uygun yere oturtmalıdır. Öğretmen en çok
neredeyse çocukta oraya en yakın yere
oturtulmalıdır.
İşitme engelli çocuk sınıfta yokken onun
problemi anlatılmalı,arkadaşları bu konuda
uyarılmalıdır.
Sınıftaki her türlü etkinliğe katılması
sağlanmalıdır.
Öğretmen çocukla konuşurken dudaktan
anlama kısmına dikkat etmelidir.
23
KONUŞMA PROBLEMİ OLANLAR
TANIM : Milli Eğitim Bakanlığının konuya
ilişkin yönetmeliğinde konuşma özrü;
“Konuşmanın akışında, ritminde,
tizliğinde, vurgularında, ses
birimlerinin çıkarılışında,
eklemlenişinde, artikülasyonunda
bozukluğu bulunana ‘Konuşma
Özürlü’ denir. ”
24
ÖZELLİKLERİ VE EĞİTİMLERİ
 Gecikmiş
Konuşma: Çocuğun
konuşması kendi yaşından
beklenenden çok geri ya da konuşma
gelişimi açısından daha yavaş bir
gelişme gösteriyorsa o konuşma
gecikmiş konuşma olarak adlandırılır.
Doğru konulan teşhisin ardından
düzeltme yada geliştirme planı
hazırlanır. Plan çocuktan çocuğa
farklılık gösterebilir. Konuşma
gereksinimi yaratılmalıdır.
25

Ses Bozukluğu: Eğer konuşma sesi
şiddet, perde, ton ve esneklik yönünden
durum, cins, yaş ve bünyeye göre sürekli
olarak beklenene den farklılık gösteriyorsa,
o konuşma sesi bozuk sayılır. Şiddet,
perde, ton ve esneklikten biri yada birkaçı
özrü oluşturabilir. Çocuk sınıf içinde değişik
uzaklıklarda konuşturulup, sesinin
karşıdakiler tarafından nasıl duyulduğunu
gösterme yoluna gidilebilir. Çocuğun sesi
kaydedilip çocuğun kendisine dinletilebilir.
26

Eklemleme Bozukluğu: Çocuk ana dilinin
bağımsız ya da bileşik seslerini doğru ve
anlaşılır biçimde çıkaramıyor, birbirine gereği
gibi ulayamıyor yada bu seslerin çıkarılması
ve ulanmasında bizim onun yaşından
beklediğimizden çok fazla ayrılık gösteriyorsa
o çocuğun konuşmasında eklemleme
bozukluğu var demektir. Çocuk problemin
farkına vardırılmalı ve güçlüğü yenmek için
istekli hale getirilmelidir. Bozuk çıkan seslerin
düzeltilmesi yoluna gidilir.
27
Ritm Bozuklukları – Kekemelik:
Kekemelik, konuşmanın tümünü
etkileyen ve konuşmanın kendisi
tarafından en çok farkına varılan özür
türüdür. Çocuğun dikkati konuşmasına
değil, başka yönlere çekilmelidir. Sorun
odaklı çalışmalar bireysel olabileceği
gibi grup şeklinde de yapılabilir.
28
BEDENSEL YETERSİZLİĞİ VE SÜREĞEN
HASTALIĞI OLAN ÇOCUKLAR
İskeletin, eklemlerin ve kasların işlevlerini yerine
getirememesine bağlı olarak ortaya çıkar.
Bedensel yetersizliğe yol açan durumlara göre
yetersizlikler şu şekilde sınıflandırılır;
I. Merkezi sinir sisteminin zedelenmesi sonucu
ortaya çıkan bedensel yetersizlikler.
II. Kas – İskelet sisteminin etkilenmesi sonucu
ortaya çıkan bedensel yetersizlikler.
III. Doğuştan oluşan bedensel yetersizlikler ve
süreğen hastalıklar.
IV. Diğer bedensel yetersizlikler ve süreğen
hastalıklar.
29
ÜSTÜN ZEKALI VE ÜSTÜN
YETENEKLİLER
Üstün zekalı çocuklar geçerli ve
güvenilir zeka testlerinde sürekli olarak
130 ve daha yukarı zeka bölümü sağlayan;
kendi yaşıtlarında rastgele seçilmiş bir
kümenin % 98’inden üstün olan çocuktur.
Üstün özel yetenekli, zeka bölümü
çeşitli ölçeklerde sürekli olarak110 ve daha
yukarı olup da güzel sanatlar, teknik ve
benzeri alanlarda yaşıtlarından belirli
ölçüde üstün olanlardır.
30
Üstün yetenekliler, genel ve/veya özel
yetenekleri açısından, yaşıtlarına göre
yüksek düzeyde performans gösterdiği
konunun uzmanları tarafından belirlenmiş
kişilerdir.
Öğrenci sayısı kalabalık olan okullarda
sınıfı birbirine yakın yetenekte olan
öğrencilerden oluşturulabilir. Buna “türdeş
yetenek sınıfları” denilmektedir. Bu
çocuklara ve ailelerine psikolojik danışma
ve rehberlik hizmetleri belirli aralıklarla
sunulmalıdır.
31
ZEKA GERİLİĞİ OLAN ÇOCUKLAR
TANIMI:
Çocuğun, zeka düzeyinde, uyumsal davranışlarında (
özbakım becerileri, toplumsal beceriler, işlevsel akademik
beceriler, iş becerileri, vb .) yaşıtlarına kıyasla önemli
gerilikler göstermesi; geç ve güç öğrenmesidir. AAMR
tanımı; Gelişim dönemi içerisinde genel zihinsel işlevlerde
önemli derecede normal altı, bunun yanında uyumsal
davranışlarda yetersizlik.
90
 69
 49
 34
 19

– 70 ARASI
– 50 ARASI
– 35 ARASI
– 20 ARASI
VE ALTI
--------- SINIRDA ZİHİNSEL YETERSİZLİK
-------- HAFİF ( EĞİTİLEBİLİR )
-------- ORTA ( ÖĞRETİLEBİLİR )
-------- AĞIR
-------- ÇOK AĞIR
32
Zihinsel Öğrenme Yetersizliği Olan
Çocukların Özellikleri Nelerdir?
* öğrenmede yavaşlık,
* dikkat dağınıklığı,
* konuşma bozukluğu ve gecikmiş konuşma,
* duyu-motor problemleri,
* günlük yaşama ilişkin becerilerde yetersizlik
(hafif derecede zihinsel özürlülerde bu
yetersizlik daha az düzeydedir)
* sosyal becerilerde yetersizlik (hafif
derecede zihinsel özürlülerde bu yetersizlik
daha az düzeydedir)
33
EĞİTİMLERİ
Hafif Derecede Zeka Geriliği Olan Çocuklar:
Bu çocukların eğitim amaçları genellikle
aşağıdaki alanları kapsamaktadır.






Temel akademik beceriler,
Temel sağlık ve temizlik alışkanlıkları,
Sosyal beceriler,
Uygun benlik kavramı,
İş becerileri,
Vatandaşlık görevleri.
34
Orta Derecede Zeka Geriliği Olan Çocuklar:
Bu çocuklarda akademik konulara daha az yer
verilmektedir. Eğitim programlarında,
çocuğun sosyal çevresine uyum sağlaması
için gerekli olan becerilerin kazandırılmasına
çok daha fazla yer ve önem verilmektedir.
Ağır ve Çok Ağır Derecede Zeka Geriliği
Olan Çocuklar:
Uyum sorunları diğer gruplara oranla daha
fazladır. Bu çocuklar “24 saat geri” şeklinde
de tanımlanmaktadırlar. Eğitim
programlarında öz-bakım, dil ve hareket
becerilerine daha fazla önem verilmektedir.
35
Zihinsel Öğrenme Yetersizliği Olan Çocuklarla
Neler Yapılabilir?
 -Çocuğa başarabileceği görevler verilmeli,
 -Doğru yanıtlayabileceği sorular sorulmalı,
 -Gerektiğinde görevi yerine getirmesine yardım
edilmeli(ipuçları,soru tekrarlama)
 -Çocuk başarısız olduğu noktada
bırakılmamalı;yardımlar çocuk başarılı olana dek
sürdürülmeli.
 -Çocuk verdiği yanıtın doğru olup olmadığını
bilmeli,
 -Doğru yanıtlar anında pekiştirilmeli,
 -Çocuğun yeterlilik düzeyi belirlenmeli ve
verilecek görevlerin onun düzeyine uygun olması
sağlanmalı,
36







Çocuğun gelişiminde iniş çıkışlar görülebilir
dolayısıyla yeterlilik düzeylerin sık sık
değerlendirilmesi yararlı olacaktır.
-Öğretilecek konu ya da küçük parçalara
bölünmeli,
-Kolaydan zora doğru basamaklandırır,
-Öğretilen bilgiler belirli aralıklarla tekrar edilmeli
-Çocuklara bir kerede birden fazla kavram
öğretmeme,
-Çocuğun derse aktif katılımını sağlama öğrenme
açısından önemlidir.Bu yöndeki davranışları
cesaretlendirilmeli ve pekiştirilmelidir,
-Çocuğun öğrendiği bir beceriyi farklı ortamlarda
uygulamasına fırsat tanınmalıdır,
37





-Öğretmen aileyle işbirliği içinde olmalıdır,
-Öğretmenin öğrencilerin geçmiş yaşantıları
hakkında bilgi sahibi olması,
-Öğretmen dersi işlerken çocuğun birden fazla
duyu organına hitabedecek öğretim yöntem ve
materyali kullanmalıdır,
-Öğretmen ders işlerken sade ve anlaşılır
ifadelere yer vermelidir,
-Öğretmen çocuklara somut örnekler vermelidir,
38
ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ GÖSTEREN ÇOCUKLAR
TANIM:
Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar
dinleme, düşünme, konuşma, okuma,
yazma ya da matematik problemlerini
çözme, anlama yada yazılı ve sözlü dili
kullanmadaki psikolojik süreçlerden birinde
yada bir kaçında yetersizliğin ortaya çıktığı
çocuklardır. Öğrenme güçlüğüne yol açan
nedenler, çoğu zaman bilinmemektedir.
Beynin hatalı işleyişi, Biyo-kimyasal
bozukluklar, kalıtım ve çevresel etmenler
önemli nedenler arasında sayılmaktadır.
39
T NI :
Ö RE M GÜ LÜ Ü G ST REN
Ç CUK AR
Ö re m gü lüğ g st re ç cu la
din e e, d şü m , k nu m , o u a, ya m
ya a m te at k pr bl ml ri i çö m , a la a
ya a azı ı v s zl d li k lla m da i
psi ol j k s re le de b rin e y d ir k çın a
yet rsi liğ n o t ya ç ktı ı ç cu la d r.
Ö
re m g çlü ü e y l a a n de le , ç ğ
z
m n b lin eme ted r. Be ni ha a ı iş e iş , Bi
o-ki y sa b zu luk ar, k l tı ve evr se et
enl r ö e li n de le a as nd sa ılm kta ır.
40
ÖZELLİKLERİ
1. Çalışma Becerilerini Kullanma Yetersizliği:
İki boyutu bulunmaktadır. 1. Problemin etkili bir
şekilde çözülmesi için gerekli olan kaynakların,
stratejilerin ve becerilerin farkına varılması. 2 . İşin
yada problemin başarıyla tamamlanmasına yol
açacak şekilde, yapılacak işlerin planlanması, süren
etkinliklerin etkililiğinin sürekli değerlendirilmesi
gibi unsurları kapsayan, kendi kendini düzenleme
mekanizmasını kullanma yeteneğidir.
2. Algısal Bozukluklar:
Burada işitsel ve görsel algılama ön plana
çıkmaktadır. Öğrenme güçlüğü olan çocukların
görsel algılama problemi gösterdiği ifade
edilmektedir. İşitsel algılama problemi olan
çocuklar, kapı zili ile telefon zilini ayırt
edemeyebilirler. Okuma güçlükleri ortaya
çıkmaktadır.
41
3. Algısal – Devimsel ve Genel Eşgüdüm
Problemleri:
Bu çocuklarda bedensel etkinliklerde
güçlükler ve eşgüdüm problemleri olduğu
belirtilmektedir. Topu atmada ve yakalamada,
zıplama yada koşmada yavaş bir gelişme
gözlenebilir. İnce motor becerilerde güçlükler
olabilir.
4. Dikkat Bozuklukları Ve Aşırı Hareketlilik:
Aşırı hareketli çocuk, akranlarına oranla daha
sık devimsel etkinliklerde bulunan çocuktur. Bu
durum sınıftaki dikkatinin dağılmasına ve
öğrenme güçlüğü yaşamasına neden olmaktadır.
42
5. Düşünme ve Bellek Problemleri:
Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar, normal
çocukların anlama sürecinde kullandıkları
stratejilerde yeterli değillerdir. Öğrenme güçlüğü
olan çocukların problem çözme ve problemin
çözülmesinde değişik seçenekler yaratmada ve
kavramsallaştırmada da problemleri olduğu
belirtilmektedir.
6. Sosyal Uyum:
Bu çocuklar çoğu zaman mutsuzdur. Yapılan
araştırmalarda sınıftaki çocukların oyun
etkinliklerinde öğrenme güçlüğü olan çocukları
görmezden geldiği belirtilmektedir.
43
EĞİTİMLERİ
Bu çocukların eğitimlerinde farklı
yaklaşımlar kullanılmaktadır. Bunlar şöyle
sıralanabilir;





Psikolojik süreçlerin öğretimi
Çok Duyuya Dayalı Öğretim
Bilişsel Davranış Değiştirme
Davranış Değiştirme
Yapılandırma ve Uyaranların Azaltılması
44
KAYNAŞTIRMA VE DESTEK ÖZEL
EĞİTİM HİZMETLERİ
KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİ
 Kaynaştırma Eğitimi: Özel eğitim
gerektiren bireylerin, yetersizliği olmayan
akranları ile birlikte eğitim ve öğretimlerini
resmi ve özel okul öncesi, ilköğretim, orta
öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında
sürdürmeleri esasına dayanan, destek
eğitim hizmetlerinin sağlandığı özel eğitim
uygulamalarıdır.
45






Kaynaştırma Yoluyla Eğitim Uygulama
İlkeleri
Özel eğitim gerektiren her bireyin akranları ile
birlikte aynı kurumda eğitim görme hakkı
vardır,
Hizmetler bireylerin yetersizliklerine göre değil,
bireylerin eğitim gereksinimlerine göre
planlanır,
Hizmetler okul merkezli olur,
Karar verme süreci aile-okul-eğitsel tanılama,
izleme ve değerlendirme ekibi dayanışmasına
dayalı olarak gerçekleşir,
Bütün bireyler öğrenebilir ve öğretilebilir,
Kaynaştırma, bir program dahilinde verilen bir
özel eğitim uygulamasıdır.
46
Kaynaştırma Eğitiminin Amaçları:






Özel eğitim gerektiren çocuğa benlik ve güven
kazandırarak güçlüklerini yenmesini,
Kendi gerçeğini benimsemesini,
İlgi ve yeteneklerini tanıyabileceği uygun bir
ortamın hazırlanmasını,
Çevresinde horlanan değil aranan ve
benimsenen duruma gelmesini,
Çevresindeki insanların engelini öne sürerek,
çıkarları doğrultusunda kullanmasına izin
verilmemesini,
Normal sınıfın bir üyesi haline gelmesi, normal
öğrencilerin katıldığı tüm çalışmalara
olabildiğince katılmasını sağlamaktır.
47
Sınıf öğretmeninin kaynaştırmayı kabul eder bir
tutum içinde olmasının, sınıftaki normal
öğrencilerin kaynaştırma öğrencilerine karşı
tutumlarını etkileme olasılığı yüksektir. Eğer
öğretmen kaynaştırma öğrencisine karşı istekli
ve olumlu bir tutum içinde değilse, diğer
öğrenciler de kaynaştırma öğrencisini
kabullenmez ve aralarına almazlar.
 Kaynaştırma öğrencisinin sınıf içinde kabul
görmemesinin en önemli nedenlerinden biri,
sosyalleşme eksikliğidir. Bu nedenle de
kaynaştırma öğrencisine, kaynaştırmaya
başlamadan önce sosyalleşme ile ilgili etkinlikler
düzenlenmelidir.

48
Kaynaştırma Eğitiminin Yararları
1-Engelli Çocuğa Yararları
n Bireyselleştirilmiş eğitim programları aracılığı ile
kapasite ve öğrenme hızına uygun eğitim alırlar.
n Özelliklerine uygun eğitsel, sosyal ve fiziksel
ortamlar düzenlendiği için uyum,
başarı ve
kendilerine güven kazanmaları kolaylaşır.
n Destek eğitimi sayesinde zayıf yönlerini kısa
sürede yeterli hale getirebilirler.
N
Kendine güven, taktir edilme, cesaret,
sorumluluk, bir işe yarama duygusu gibi sosyal
değerler dizgesi gelişir.
n Sosyal bütünleşmeleri kolaylaşır.
49
n Kaynaştırma ortamlarında olumsuzdan
çok, olumlu davranış kazanırlar.
n Model olma ve özdeşim kurmaları
kolaylaşır.
n İletişim, işbirliği, kabullenme, ortak
yaşam becerileri edinirler.
n Algı sistemi ve öğrenme özelliklerine
uygun yöntem teknik araç ve gereçlerin
kullanılması sayesinde öğrenmeleri pekişir.
n Eğitim programlarına ek olarak aile
eğitimi, sosyal, kültürel, serbest zaman
etkinlikleri sayesinde bütünsel gelişimleri
kolaylaşır.
50
2- Normal Çocuklar İçin Yararları
n Engelli insanlara karşı şartsız kabul,
hoşgörü, yardımlaşma, ortak yaşam,
demokratik ve ahlaki anlayışları gelişir.
n Bireysel farklılıkları doğal karşılar ve
saygı gösterirler.
n Kendi yetersizliklerini görme, bunları
kabul etme ve giderme davranışları gelişir.
n Saldırganlık, kıskançlık, kendine
güvensizlik, vb. davranışlarında öz olma
görülür.
n Liderlik, model olma ve sorumluluk
duygusu gelişir.
51
3- Ailelere Yararları
n Çocukların ilgi, ihtiyaç ve yetenekleri
konusunda daha sağlıklı bilgi edinirler.
n Çocuk üzerindeki beklentileri, çocukların
kapasitesiyle bağdaşım göstermeye başlar.
n Çocuktaki gelişmelere bağlı olarak kaygı
ve güvensizlik duygusu umuda dönüşür.
n Çocuğun eğitim, bakım, davranış
düzenleme vb. konularda bilgilenirler.
n Okula bakış açısı değişim ve işbirliği
gelişir.
n Aile içi çatışmalar azalır, aile sağlığı ve iş
verimliliği artar.
52
4- Öğretmenlere Yararı
n Şartsız kabul, hoşgörü, sabır,
bireysel özelliklere saygı davranışı
gelişir.
n Bireyselleştirilmiş eğitim
programları hazırlama ve uygulamada
daha başarılı olurlar.
n Eğitimde ekonomiklik sağlanır.
n Disiplinle ilgili değerlendirme ölçütü
gelişir.
53
Özel eğitim ortamlarını normal
akranlarla bir arada bulunma yerine
göre ;
1-Yatılı özel eğitim okulu
2-Gündüzlü özel eğitim okulu
3-Normal okul bünyesinde özel sınıf
4-Normal okul bünyesinde normal sınıf
(kaynaştırma)
54
En az kısıtlayıcı ortam terimi: Özel
gereksinimli öğrencinin normal
akranlarıyla,eğitim gereksinimlerinin en üst
düzeyde karşılanacağı eğitim ortamıdır.
Buna göre yukarıda sıraladığımız eğitim
ortamlarının içinde en az kısıtlayıcı ortam
normal okul bünyesinde normal sınıf yani
kaynaştırma sınıfıdır.
55
Tespit-Teşhis ve Yerleştirme

a) Eğitsel tanılama: Eğitsel amaçla,
bireyin tüm gelişim ve disiplin alanlarındaki
özelliklerinin belirlenerek değerlendirilmesi,
eğitsel tanılama sürecidir.
Bireyin eğitsel tanılaması rehberlik ve
araştırma merkezinde oluşturulan eğitsel
tanılama, izleme ve değerlendirme ekibi
tarafından yapılır.
56
Bu tanılamada bireyin;
Zihinsel, fiziksel, duygusal, sosyal gelişim
öyküsü,
 Tıbbi
ve psiko-sosyal değerlendirme
raporu,
 Bireysel yeterliliklerine dayalı gelişim
özellikleri,
  Eğitim hizmetlerinden yararlanma süresi,
  Eğitim performansı dikkate alınır.

57
b) Tespit: Okul müdürleri her öğretim yılı
başında
okulunda
görevli
Psikolojik
Danışmanla işbirliği yaparak, bir duyuru ile
sınıf öğretmenlerinden, sınıflarında okumayazma ve dört işlemi başaramamış, sınıf
tekrarı yapmış, öğrenme güçlüğü çeken,
çok
hareketli,
bütün
gelişimlerinde
akranlarına göre farklılık gösteren, dikkat
ve algılama güçlüğü bulunan, ortopedik
özrü, görme veya işitme kaybı olduğundan
şüphe
edilen
öğrencilerin
tespitini
yaptırarak
Psikolojik
Danışmanın
yardımıyla bir sınıf listesi hazırlar.
58
Okul Müdürlüğü hazırladığı öğrenci
listesini üst yazı ile birlikte İl Rehberlik
ve Araştırma Merkezine bildirerek adı
geçen öğrencilerin incelenmesini ister.
59
İl Rehberlik ve Araştırma
Merkezi
uzmanları
tespit
edilen
öğrencileri
özür
türlerine
göre
incelemeye alır. Yapılan inceleme
sonucunda
özel
eğitime
veya
kaynaştırma
eğitimine
alınacak
öğrenciler belirlenerek uygun sınıflara
yerleştirilir. Kaynaştırma eğitimine alınan
her öğrenci için bir inceleme raporu
düzenlenir. Bu raporun bir nüshası
öğrencinin okuldaki dosyasında saklanır.
c)Teşhis:
60
d) Yerleştirme ve İzleme: Özel eğitim
gereksinimleri
belirlenerek
tanılanmış
bireyler için eğitsel tanılama, izleme ve
değerlendirme
ekibi
tarafından
yönlendirme kararı alınır. Özel eğitim
hizmetleri
kurulu
bu
bireylerin
kaynaştırma uygulamaları yapılan okul ve
sınıflara, özel eğitim okul ve sınıflarına
yerleştirilmeleri kararını alır.
61
Değerlendirme
Madde 73-Kaynaştırma uygulamalarında
eğitimlerini sürdüren öğrenciler devam
ettikleri okulun sınıf geçme ve sınav
yönetmeliğine göre değerlendirilir. Ancak
bireysel ve gelişim özellikleri dikkate
alınarak, sınavlarda gerekli önlemler alınır
ve düzenlemeler yapılır. Değerlendirmede,
öncelikle
bireyselleştirilmiş
eğitim
programlarında
hedeflerin
gerçekleştirilmesi esas alınır.
62

Görme yetersizliği olan öğrencilere,
Yazılı yoklamalarda yeteri kadar zaman
verilir. Braille-kabartma yazı olarak verilen
yanıtlar sınavdan hemen sonra öğretmenin
öğrenciye okutmasıyla değerlendirilir. Yazılı
yoklamalarda daktilo, bilgisayar gibi
cihazlardan yararlanılabilir. Bu öğrenciler,
çizimli ve şekilli sorulardan muaf tutulurlar.
63

İşitme yetersizliği olan öğrenciler;
ilköğretim ve orta öğretimde istekleri
doğrultusunda yabancı dil programlarının
bazı konulardan veya tamamından muaf
tutulurlar. Bu öğrencilerin başarıları yazılı
sınavlar,
ödevler
ve
projelerle
değerlendirilir.
64

Ortopedik
yetersizliği
olan
öğrencilerden; yazmada güçlük çektiği
belirlenenler sözlü olarak değerlendirilir.
Sinir sisteminin zedelenmesi ile ortaya
çıkan yetersizliği olanlar ise; çoktan
seçmeli testler ile değerlendirilebilir.
Dil ve konuşma bozukluğu olan öğrencilerin
değerlendirilmesinde yazılı sınavlar, ödevler ve
projeler dikkate alınır.
65

Özel
öğrenme
güçlüğü
olan
öğrenciler;
güçlükten
etkilenme
durumlarına göre yazılı sınav veya sözlü
değerlendirmelerin
herhangi
birinden
istekleri doğrultusunda muaf tutulurlar.
Hiperaktivite ve dikkat yetersizliği olan
öğrencilerin bu özellikleri göz önüne
alınarak kısa yanıtlı ve az sorulu yazılı
sınavlar,
ödevler
ve
projelerle
değerlendirilirler.
66

Otistik ve duygusal uyum güçlüğü
olan öğrencilerin değerlendirilmeleri;
öğrencilerin hazır oldukları zamanlarda
yapılır.
Alınan özel eğitim önlemlerine rağmen, her
tür ve kademede bir dersin öğretim
programında başarısız olan öğrenciyi; diğer
derslerindeki ortalamaya bakılarak, genel
başarı ortalamasının altında bir not ile
değerlendirilmez.
67
KAYNAŞTIRMA HAZIRLIK
ETKİNLİKLERİ
Sınıf öğretmeninin kaynaştırmaya
hazırlanması
Sınıf öğretmeni;
 -kaynaştırmanın özürlü öğrencinin hakkı
olduğuna inanmalı,
 -kaynaştırmanın gerekleri yerine getirildiğinde
başarıya ulaşılacağını bilmeli,
 -kaynaştırma esnasında ortaya çıkabilecek
herhangi bir sorun karşısında çaba göstermesi
gerektiğini bilmeli,

68
-çıkabilecek sorunlar karşısında işbirliği
yapması gerektiğini bilmeli,
 -sınıflarına kaynaştırma öğrencisi
verileceğinden haberdar olmalı,
 -özürlü öğrencinin özür tür ve grubunu
bilmeli.
 -özürlü öğrencinin
özrü,özellikleri,gereksinimleri,uygulanabile
cek öğretim yöntemleri ve ailesi hakkında
bilgi sahibi olmalı,

69
Sınıftaki normal öğrencilerin
kaynaştırmaya hazırlanması
Özürlü öğrenci kaynaştırılacak sınıfa gelmeden
önce sınıftaki diğer öğrencilere bir bilgilendirme
dersi yapılmalı.Bu derste:
1-özürlü öğrencinin özellikleri
2-gereksinimleri
3-özürlü öğrencilerle ilgili duygu ve düşünceleri,
4-özürlü öğrenciyle benzerlikleri ve farklılıkları,
5-özürlü öğrenciye yardım etmek için neler
yapabilecekleri,
6-özürlü çocuğunun gelecek yaşantısı hakkında
kısaca bilgilendirme yapılmalıdır.
70
Özürlü öğrenci ile ilgili bilgiler
şunları içermelidir .





1-kaynaştırılacak öğrencinin yaş,cinsiyet,fiziksel
görünüm gibi özellikleri,
2-kaynaştırılacak öğrencinin zorluk çektiği
alanlar(öğrenme,konuşma v.s.)
3-kaynaştırılacak öğrencinin yaşadığı zorlukları
yenmek için sınıfta nelerin yapılabileceği
4-öğretmenin kaynaştırma öğrencisinde
gerçekleştirmeyi planladığı genel hedefler
5-öğretmenin kaynaştırma öğrencisine ilişkin
olarak diğer öğrencilerden beklentileri.
71
KAYNAŞTIRMA ÖĞRENCİNİZ
İÇİN NE YAPMALISINIZ?
1.
ÖĞRENCİNİZİN SEVİYESİNİ
BELİRLEYİN: öğrenciniz neyi biliyor ya da
bilmiyor bunların belirlenmesi gerekiyor. Bunu
içinde alilden bilgi alabilirsiniz. Ya da daha önceki
yazılı kağıtlarına, ruhsal dosyalarına
bakabilirsiniz.
 Örn: matematikte ritmik sayabiliyor. Ancak,
temel dört işlem becerilerini gerçekleştiremiyor.
Türkçe’ de okuma kazanılmamış. Ancak, bakarak
yazma kazanılmış.

72
2. ONA ÖZEL PLANINIZI
HAZIRLAYIN: Kaynaştırma öğrencinizle
neyi, ne kadar süre ve nasıl çalışacağınıza
karar verin.
 Örn: Türkçe dersinde okuma çalışmasını
her Türkçe dersinde kendi gözetiminizde
10 dakika çalışabilirsiniz.

73
3. ÖĞRENCİNİZLE ÇALIŞMA SÜRECİNİZ
BELİRLEYİN: öğrencinizle her gün ne kadar
çalışacağınıza karar verin.
 Örn: her ders saatinde 10 dakika birebir öğretim
yapabilirsiniz. Ya da kendiniz bu öğretimi
yapamayacaksanız sınıfta kaynaştırma
öğrencinize yardımcı olabilecek herhangi bir
akranını gönüllülük esas olmak şartıyla
görevlendirebilirsiniz. Ve bu arada sizde
öğrencilerinizin her ikisinin de çalışmasını kontrol
edebilirsiniz. Ve ödüllendirmeyi her ikisi içinde
yapabilirsiniz.

74

4. ÖĞRENCİNİZİN
DEĞERLENDİRİLMESİ: öğrencinizi ne
kadar zamanda ve nasıl
değerlendireceğinize karar verin.
 Örn: her hafta farklı bir konu
çalışacaksanız, her Cuma günü ona bir
hafta boyunca
anlattıklarınızla ilgili
sorular sorarak onun öğrenip
öğrenmediğini değerlendirebilirsiniz.

75
Etkili Sınıf Yönetimi
Tekniklerinin Kullanılması

Sınıf kurallarının öğretilmesi: Sınıf
kuralları ve bu kurallara uymanın ve
uymamanın sonuçları belirlenmeli ve tüm
öğrencilere öğretilmelidir. Uzmanlar
sınıf kurallarının en fazla yedi tane olması
durumunda akılda kalabileceğini
belirtmektedirler.
76

Öğrenci davranışlarınındeğiştirilmesi:
Öğrencilerin uygun davranışlarını
arttırmak için, etkili ödüllendirme
sistemleri; uygun olmayan davranışlarını
azaltmak için ise etkili caydırma sistemleri
benimsenmelidir.
77

Eğitim ortamının çekici kılınması:
Eğitim ortamının tüm öğrenciler için
zevkli ve ilginç hale gelmesine; dolayısıyla,
öğrencilerin dikkatlerinin ders dışına
kaymasının önlenmesine yardımcı olacak
araç-gereç ve etkinlikler hazırlanmalıdır.
78
Kaynaştırma Eğitiminde Dikkat
Edilecek Hususlar
Kaynaştırma eğitimine alınan öğrencilerin yeterli
ve
yetersiz
oldukları
yönler
birlikte
değerlendirilmeli, fiziksel, sosyal, duyusal vb.
özellikleri tanınmaya çalışılmalıdır.
 Kaynaştırma eğitiminde normal sınıf içinde tek
bir engel türüne yönelik yerleştirme yapılmalıdır.
Yani işitme, görme vb. engelliler aynı sınıfta
olmamalıdır.
 Kaynaştırma eğitimine alınacak öğrencilerin
birden fazla özür ve davranış problemi
olmamasına dikkat edilmelidir.

79
Kaynaştırma eğitimi okulda olduğu kadar,
okul dışı ortamlarda da sürdürülmeli,
kesintiye uğratılmamalıdır.
 Eğitim üniteleri somuttan soyuta, bilinenden
bilinmeyene, basitten karmaşığa doğru olacak
şekilde planlanmalı, yaparak, yaşayarak
öğrenme etkinliklerine ağırlık verilmelidir.
Her
aşamada
kaynaştırma
öğrencisini öğrenmeye karşı güdüleyici, teşvik
edici sözler kullanılmalı, kendilerine güvenleri
oluşturulmalıdır.

80
Öğrencinin-öğrenciye yardımlaşma ve işbirliği
etmesi
uygulamalarına
yer
verilmelidir.
Öğrencilerin kaynaştırma öğrencisini kabul
etmesi ve ona yardımcı olması sağlanmalıdır.

Çocuklara başarabileceği görevler verilmeli,
başarısız
olduğu
noktada
bırakılmamalı,
öğrenmeyi engelleyecek sözler söylenmemeli,
başarısı ödüllendirilmelidir.

Kaynaştırma öğrencisinin özür ve özelliği ne
olursa olsun durumunu olduğu gibi kabul etmek,
benlik ve kişilik gelişimine saygı duymak temel
alınmalıdır.

81
Çocuğun kişiliğini, güvenini, ilgisini
sarsacak sözlerden kaçınılmalıdır.
Kaynaştırma eğitiminin engelli çocuğu
normal hale getirmek değil, onun ilgi ve
yeteneklerini en iyi şekilde kullanmasını
sağlamak ve toplum içinde yaşamasını
kolaylaştırmak olduğu unutulmamalıdır.
82
DESTEK ÖZEL EĞİTİM
HİZMETLERİ
Özel eğitim destek hizmetleri,kaynaştırma
uygulamaları sırasında gerektiğinde özel
gereksinimli öğrenciye ve gerektiğinde de normal
sınıf öğretmenine yardımcı olmak amacıyla,var
olan ve özel eğitim uzmanlarınca sunulabilecek
hizmetlerdir. Destek özel eğitim hizmetleri;
* Kaynak odada eğitim
*Sınıf içi hizmetleri
*Özel eğitim danışmanlığı
83
KAYNAK ODADA EĞİTİM
Kaynaştırma öğrencisinin gereksinim
duyduğu alanlarda öğrenciye destek sağlayarak
öğrencinin o dersle ilgili olarak başarabileceği en
üst düzeye gelmesini sağlamak için verilen
eğitim hizmetidir.

Kaynak oda normal eğitim okullarında özürlü
öğrenciye destek hizmet sağlamak amacıyla
hazırlanmış bir sınıftır.Bu sınıfta özel eğitim
öğretmeni çocuğun ihtiyaç duyduğu derse
bireysel ve grup eğitimi verebilmektedir.

84
SINIF İÇİ YARDIM
Kaynaştırma öğrencisinin sınıfına özel eğitim
öğretmeninin girerek sınıf öğretmenine yada
kaynaştırma öğrencisine hizmet sunduğu eğitim
türüdür. Bu yardım türünde özel eğitim
öğretmeni sınıf öğretmenini grup ya da bireysel
ders anlatırken izleyerek uygun destek eğitimini
verebilir.

Örn: sınıf öğretmeni ve özel eğitim
öğretmeni eğitim programını birlikte
hazırlayabilirler.Bu şekilde çocuğun ne zaman
grupla ne zaman bireysel ders alacağı planlanmış
olur.

85
ÖZEL EĞİTİM DANIŞMANLIĞI

Sınıfında kaynaştırma öğrencisi bulunan
sınıf öğretmeninin kaynaştırma öğrencisine
ilişkin aldığı danışma hizmetidir. Özel
eğitim danışmanlığı bu konuda
uzmanlaşmış özel eğitimciler tarafından
yapılmalıdır.
86
BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM
PROGRAMI (BEP)

Tanımı: Bireyin gelişimi veya ona uygulanan
programın gerektirdiği disiplin alanlarında (öz-bakım,
akademik beceriler, sosyal beceriler, iletişim v.b)
eğitsel gereksinimlerini karşılamak üzere uygun
eğitim ortamlarından (okul, özel eğitim okulu, özel
sınıf, mesleki eğitim merkezi, vb.) ve destek
hizmetlerden (kaynak oda, sınıf-içi yardım, dil ve
konuşma terapisi, fiziksel rehabilitasyon v.b) en üst
düzeyde yararlanmasını öngören, eğitim kurumu
tarafından geliştirilmiş ve engelli çocukların,
öğretmenlerin, anne-babaların özel gereksinimlerini
karşılamak için oluşturulmuş yazılı dökümandır. Bu
doküman aile, öğretmen ve ilgili uzmanların işbirliği
ile planlanır ve bireyin ailesinin onayı ile uygulanır.
87
Bireyselleştirilmiş Eğitim
Programı Hazırlama Aşamaları







Bireyselleştirilmiş eğitim programını hazırlayacak
ekibin oluşturulması,
Çocuğun eğitsel performans (işlevde bulunma)
düzeyinin belirlenmesi,
Uygun eğitim ortamları ve bu ortamlarda sunulacak
destek hizmetlerin belirlenmesi,
Bireyselleştirilmiş öğretim programının hazırlanması,
Uzun ve kısa dönemli amaçların belirlenmesi,
Uygun öğretim materyalleri ve öğretim
yöntemlerinin belirlenmesi,
BEP’ in uygulanması, izlenmesi ve değerlendirme
biçimine karar verilmesi.
88
BEP ’ in İçeriği:





* Kimlik Bilgileri
* Hazırlama Tarihi
* Sağlık Bilgileri
* Hazırlayan Kişi
* Uygulandığı Gelişim Alanları
 Bilişsel
 Psiko-motor
 Sosyal
 İletişim – Dil
 Duygusal
 Öz- Bakım
 Günlük Yaşam Becerileri
 Akademik Beceriler
89
*
*
*
*
*
*
Materyaller
Amaçlar ( Uzun ve Kısa Dönemli )
Değerlendirme
Performans Düzeyi
Yardım Düzeyi
Özel ve Destek Eğitim Hizmetleri
90
BEP Yazmanın Amaçları
Bireyselleştirilmiş eğitim programının temel amacı,
bu öğrencilere en üst düzeyde yararlanabilecekleri eğitim
fırsatları sunmaktır. BEP yazma 2 amaca ulaşmamıza
yardım eder. Bunlar;
1. BEP yazma, engelli öğrencilerin eğitimiyle ilgilenen
insanlarla sizi bir araya getirir. Bu ekipteki insanlar,
“Çoklu Disiplinli Ekip” yada “BEP Ekibi” olarak
isimlendirilir. Bu ekip her bir çocuğun
gereksinimlerini tartışır ve her bir öğrencinin
öğrenmesi için uygun yönergeye karar verirler. BEP
ekibindeki her bir üyenin katkısı öğrencinin
öğrenmesi bakımından önem taşır.
91
2. BEP, çocuğun ilerlemesini
belgelemek için resmi bir kaynak
sağlar ve aynı zamanda çocuğun
gereksinimlerinin okul tarafından
karşılanması için kaynak gösterir.
92
BEP Hazırlama Ekibinin Üyeleri
Çocuğun ailesi,
Okul Müdürü,
Rehber Öğretmen,
Sınıf öğretmeni,
Özel Eğitim Öğretmeni,
Psikolog,
Değerlendirme sonuçlarını yorumlamak için biri,
Ailenin yada okulun davet edeceği bilgili diğer
kişi,
 Uygun ise öğrencinin kendisi.








93
BEP Hazırlama Basamakları








BEP dokümanı yaşları 2 – 14 yaş arasında değişen
çocuklar için 7 öğeyi içermelidir. Bunlar ;
Öğrencinin betimlenmesi,
Öğrencinin var olan performans düzeyinin belirlenmesi ve
betimlenmesi,
Öğrenciye ilişkin yıllık amaçların ve öğretimsel hedeflerin
yazılması,
Amaçlara ulaşılması için gerekli özel eğitim ve ilgili
servislerin betimlenmesi,
Öğretmenin genel eğitim ders programında
katılamayacağı alanların betimlenmesi,
Öğrencinin katılacağı değerlendirme sürecinin
tanımlanması,
Öğrencinin amaçlara doğru ilerlemesinden ailesinin
düzenli olarak nasıl bilgilendirileceğinin betimlenmesi.
94
1. Basamak ÖĞRENCİNİN
BETİMLENMESİ:






Ad / Soyad
:________________________
Sınıf
:________________________
Doğum Tarihi :_____________________
Anne – Baba :_____________________
Okul
: ________________________
Anadili
:_____________________
Evde Konuşulan Dil: _____________________
Özür Grubu :_______________________
İkincil Özür : ______________________
95
Neden Anadili Yazılır?
BEP ekimini ve çocuğun eğitimiyle
görevli uzmanları olası çift dillilik yada
Türkçe’yi kullanmada sınırlılıkları olduğu
hakkında uyarmaktır.
 Neden Özür Sınıflandırması Yazılır?
Tüm BEP ekibi üyelerinin öğrencinin
ilerlemesini etkileyen özrü ve bunun
öğrenci üzerindeki etkilerini bilmelerini
sağlamak nedeniyle birincil özür yazılır.

96
2. Basamak PERFORMANS
DÜZEYİNİN BELİRLENMESİ VE
BETİMLENMESİ
Öğrencinin performans düzeylerinin ifade
edilmesi için öncelikle performans düzeylerinin
belirlenmesi ve daha sonrada uygun şekilde
betimlenmesi gerekmektedir.
A. Performans Düzeyinin Belirlenmesi:
Temelde şu sorulara yanıt aranır;
 * Öğrencinin eğitimsel açıdan zayıf ve kuvvetli
yanları nelerdir ?
 * Öğretmenin hangi beceri yada alanlarını
geliştirmeye gereksinimi vardır ?
97
? Çocuk İle İlgili Bilgileri
Uygulamaya Yönelik Çalışmalar:
Öğrencinin güçlü yada şuan zayıf olup
geliştirilmeye gereksinimi olan yönleri
hakkında bilgiye şu yolardan ulaşabiliriz;
 Kayıtların incelenmesi
 Görüşme
 Gözlem
 Standart testler
 Ölçüt – Bağımlı testler
 Gelişimsel Ölçekler
 Çalışma örnekleri
98
a) Kayıtlar:
* Tıbbi kayıtlar;
* Öğrenci dosyaları
* R.A.M ‘ lardan şimdiye kadar aldığı raporlar
* Karnelerin vb. kayıtların incelenmesi
b) Görüşme:
* Aile,
* Öğrencinin öğretmeni,
* Öğrenci hakkında bilgi sahibi diğer okul personeli,
* Öğrencinin kendisi ile görüşmeler yapılır.
99
c) Gözlem:
Öğrencinin kendisi günü farklı zamanlarında
ve sınıf, ev, oyun gibi farklı ortamlarda gözlenir.
d) Standart Testler:
 Öğrenciyi aynı yaştaki akranlarıyla karşılaştırma
olanağı verir,
 Çocuğun beceri düzeyleri hakkında sayısal bilgi
verir,
 Ayrıntılı değerlendirme yapılması gereken alanları
gösterir.
100
e) Ölçüt – Bağımlı Testler:
 Standart testler yoluyla toplanmış bilgilerin
doğrulanması ve ayrıntılanmasına yardımcı
olur,
 Öğrencinin güçlü ve zayıf yönlerini test
eder,
 Öğretim amaçlarının belirlenmesinde
kullanılır,
 Öğrencinin ilerlemesinin izlenmesine
olanak verir.
101
f) Gelişimsel Ölçekler:
Bunlar öğrencinin gelişimsel basamakları
içindeki yerinin belirlenmesi ve bunu izleyen
ardışık becerilerin belirlenmesine yardımcı
olur.
g) Çalışma Örnekleri:
Öğrencinin kendi çalışmalarının
incelenmesi, yaptığı hataların belirlenerek
bunların giderilmesine yönelik çalışmaların
planlanmasına yol gösterir.
102
?? Öğretimi Planlamaya Yönelik
Çalışmalar:




Öğrencinin performans düzeyinin belirlenmesi
sırasında genel gelişiminin değerlendirilmesinden, belirli
bir becerideki gelişiminin değerlendirilmesine doğru bir
yol izlenir. Süreç, öğrencinin bir becerideki ustalığının
değerlendirilmesiyle son bulur. Performans düzeyinin
belirlenmesi aşamaları şöyledir;
1. Global bir alanın seçilmesi ve alt basamaklarının
belirlenmesi,
2. Seçilen bir beceri alanında öğrencinin zayıf olan
becerilerinin belirlenmesi,
3. Zayıf olan becerilerle ilgili “ Beceri Analizlerinin”
yapılması,
4. Bireyin beceri analizi basamaklarındaki ustalık
103
derecesinin belirlenmesi.
1. Global bir alanın seçilmesi ve
alt basamaklarının belirlenmesi,
 Global
değerlendirme alanları
genellikle öğretmen gözlemleri yada
standardize test sonuçlarından
sağlanan bilgilere dayanır. Öğrenci
davranış örneklerinin incelenmesini
içerir. Okuma alanında beceriler,
“kelime tanıma,kelime anlama ve
metin anlama” şeklinde örneklenebilir.
104
A. Gelişim Dönemleri İçindeki
Beceri Alanlarının ve Bunların
Sıralamasının Belirlenmesi







Performans düzeyinin belirlenmesi, öğrencinin
tüm gelişim alanlarında yeterliliklerinin ve
zayıflıklarının belirlenmesidir. Bunun için 7 gelişim
alanı ele alınır.
Motor Becerilerinin Gelişimi
İletişim Becerilerinin Gelişimi
Sosyal Becerilerinin Gelişimi
Bilişsel Becerilerinin Gelişimi
Akademik Becerilerinin Gelişimi
Öz-Bakım Becerilerinin Gelişimi
Günlük Yaşam Becerilerinin Gelişimi
105
B. Ders Programı (Müfredat )
İçindeki Beceri Alanlarının ve
Bunların Sıralamasının
Belirlenmesi

Program alanlarının belirlenmesi,
öğretmenin değerlendirme yapılacak
beceri alanlarını belirlemesine yardım eder.
Öğretmen çeşitli beceri alanlarını
değerlendirerek öğrencinin zayıf yönlerini
ortaya çıkarır ve bunlar o öğrenci ile ilgili
öğretimsel hedefleri oluşturur.
106
Örn:
Yazı Yazma İle İlgili Beceri Alanları ve
Sıralaması
1. sınıf:
 El tercihi gelişmiştir.
 Kalemi uygun bir biçimde tutar.
 Harfleri kopyalar.
 Kelimeleri kopyalar.
 Kelimeler arasında boşluk bırakarak yazar.
Vb.
107
2. Seçilen Bir Beceri Alanında
Öğrencinin Zayıf Olan
Becerilerinin Belirlenmesi,
“gelişim alanlarındaki”
ve “program alanlarındaki” zayiı
ve güçlü yanlarının belirlenmesi
performans düzeyinin
belirlenmesindeki önemli
basamaklardan birsidir. Kaba
değerlendirme olarak da isimlendirilir.
 Öğrencinin
108
ÖRN: X Öğrencisinin Gelişim Alanlarındaki Zayıf Olan Becerileri
Motor Becerilerindeki Zayıflıklar
a)İletişim Becerilerindeki Zayıflıklar
a)
b)
Sosyal Becerilerdeki Zayıflık
a)
b)
Bilişsel Becerilerdeki Zayıflık
a)
b)
Akademik Becerilerdeki Zayıflıklar
a)
b)
Öz-Bakım Becerilerindeki Zayıflıklar
a)
b)
Günlük Yaşam Becerilerindeki Zayıflıklar
a)
b)
109
Örn. = Bir öğrencinin yazılı bir kelimeyi
bakarak kopya edebilmesi için gerekli ön
gereklilik becerileri;
 Kalemi uygun şekilde tutabilmesi,
 Basit çizgileri (dik, yatay, eğik
çizgiler)kopya edebilmesi,
 Basit şekilleri (daire, kare, üçgen ) kopya
edebilmesi,
 Harfleri kopya edebilmesi,
 Defteri soldan sağa doğru kullanabilmesi.
110
Örn. = Bir öğrencinin bir toplama
problemi çözebilmesi için gerekli ön
gereklilik becerileri;
 Miktar kavramını bilmesi,
 Sayıları tanıyabilmesi,
 Sayıları sıralayabilmesi,
 Toplama işaretini tanıyabilmesi,
 Toplama işlemini çözebilmesi,
 Okuduğu toplama problemini, toplama
işlemine dönüştürebilmesi.
111
3. Zayıf Olan Becerilerle İlgili
“Beceri Analizlerinin” Yapılaması
 Beceri
Analizi, karmaşık bir beceriyi
yada davranış serisini küçük,
öğretilebilir bileşenlere ayırmayı
kapsar.
112
Diş Fırçalama Beceri Analizi:








Diş macununu başat olan eline alır.
Diğer eliyle diş macununun kapağını açar.
Diş macununun kapağını lavabonun kenarına
koyar.
Diş fırçasını eline alır.
Diş macununu fırçanın üzerine sıkar.
Diş macununu lavabonun kenarına bırakır.
Başat olmayan eliyle musluğu açar.
Fırçayı ıslatır.
113












Başat olan elini ağız seviyesine kaldırır.
Dişlerinin dış yüzeyini fırçalar.
Dişlerinin aralarını fırçalar.
Dişlerinin iç yüzeyini fırçalar.
Bardağa su doldurur.
Bardaktaki suyu ağzına alır.
Ağzını su ile çalkalar ve tükürür.
Diş fırçasını yıkar ve yerine koyar.
Diş macununun kapağını kapatır ve yerine
koyar.
Lavaboyu temizler.
Musluğu kapatır.
Elini ve ağzını kurular.
114
SULU BOYA BECERİ ANALİZİ:








Başat olmayan eliyle sulu boya kutusunun
yanından tutar.
Başat olan eliyle sulu boya kutusunun kapağını
kenarından tutar.
Başat olan eliyle tuttuğu kapağı kavrayarak
yukarı doğru kaldırarak açar.
Ellerini kapaktan ve kutudan geri çeker.
Başat olan eliyle fırçaya doğru uzanır.
Fırçayı baş parmağı ve işaret parmağının
arasına gelecek şekilde kavrar.
Fırçayı tutar.
Başat olan eliyle fırçayı masada duran su
bardağına doğru uzatır.
115









Başat olan eliyle fırçayı su dolu bardağın içine
sokar.
Fırçayı suyun içinde bir sağa, bir sola doğru
çevirir.
Başat olan eliyle ıslanan fırçayı sulu boyaya
doğru yöneltir.
Başat olan eliyle sulu boyada mavi renge fırçayı
sürer.
Başat olan eliyle fırçayı masada duran su
bardağına doğru uzatır.
Başat olan eliyle tekrar fırçayı suya sokar.
Başat olan eliyle tekrar sulu boyada mavi renge
fırçayı sürer.
Başat olmayan eliyle resim kağıdını tutar.
Başat olan eliyle fırçayı sağdan sola, soldan
sağa doğru kağıt üzerinde gezindirmeye başlar.
116










Başat olan eliyle fırçayı masada duran su bardağına
doğru uzatır.
Başat eliyle fırçayı su dolu bardağın içine sokar.
Fırçayı suyun içinde bir sağa, bir sola doğru çevirir.
Başat olan eliyle fırçayı peçeteye sürer.
Fırçanın boyadan temizlenip temizlenmediğini kontrol
eder.
Başat olan eliyle fırçayı masada duran su bardağına
doğru uzatır.
Başat olan eliyle fırçayı su dolu bardağın içine sokar.
Fırçayı suyun içinde bir sağa, bir sola doğru çevirir.
Başat olan eliyle ıslanan fırçayı sulu boyaya doğru
yöneltir.
Başat olan eliyle sulu boyada kahverengi boyaya fırçayı
sürer.
117








Başat olan eliyle fırçayı masada duran su
bardağına doğru uzatır.
Başat olan eliyle tekrar fırçayı suya sokar.
Başat olan eliyle tekrar sulu boyada kahverengi
boyaya fırçayı sürer.
Başat olmayan eliyle resim kağıdını tutar.
Başat olan eliyle fırçayı sağdan sola, soldan
sağa doğru kağıt üzerinde gezindirmeye başlar.
Başat olan eliyle fırçayı masada duran su
bardağına doğru uzatır.
Başat eliyle fırçayı su dolu bardağın içine sokar.
Fırçayı suyun içinde bir sağa, bir sola doğru
çevirir.
118









Başat olan eliyle fırçayı peçeteye sürer.
Fırçanın boyadan temizlenip temizlenmediğini
kontrol eder.
Başat olan eliyle fırçayı masada duran su
bardağına doğru uzatır.
Başat olan eliyle fırçayı su dolu bardağın içine
sokar.
Fırçayı suyun içinde bir sağa, bir sola doğru çevirir.
Başat olan eliyle ıslanan fırçayı sulu boyaya doğru
yöneltir.
Başat olan eliyle sulu boyada yeşil renge fırçayı
sürer.
Başat olan eliyle fırçayı masada duran su
bardağına doğru uzatır.
Başat olan eliyle tekrar fırçayı suya sokar.
119









Başat olan eliyle tekrar sulu boyada yeşil renge
fırçayı sürer.
Başat olmayan eliyle resim kağıdını tutar.
Başat olan eliyle fırçayı sağdan sola, soldan sağa
doğru kağıt üzerinde gezindirmeye başlar.
Başat olan eliyle fırçayı masada duran su
bardağına doğru uzatır.
Başat eliyle fırçayı su dolu bardağın içine sokar.
Fırçayı suyun içinde bir sağa, bir sola doğru çevirir.
Başat olan eliyle fırçayı peçeteye sürer.
Fırçanın boyadan temizlenip temizlenmediğini
kontrol eder.
Başat olan eliyle fırçayı peçetenin üzerine bırakır.
120
 İyi
bir beceri analizinde öğretilecek
becerilerin sırasında mantıklılık
izlenmeli ve öğrencinin amaca
ulaşabilmesi için tüm basamakla yer
almalıdır. Kaşıkla yemek yemekten,
dönem ödevi hazırlamaya kadar
değişen davranışlar için uygulanabilir.
121
1. Sınıf Matematik Dersi Toplama
İşlemine Göre Hazırlanmış
Beceri Analizi

Konu: Toplamları 20’ye kadar olan doğal
sayılarla toplama işlemi yapabilme.
Ön Gereklilik Beceriler
* Uygun şekilde sıraya oturması
* Kalemi ve defterini çantasından alması
* Kalemi uygun biçimde tutması
* Defterini doğru olarak kullanması
* Kalemi ile defterine uygun çizgiler çizmesi
122







1’den 9’a kadar olan sayıları bilmesi
0 sayısını tanıması
Deftere sayıları uygun şekilde taklit
edebilmesi
1’den 5’e kadar olan sayıları ritmik
sayması
1’den 10’a kadar olana sayıları ritmik
sayması
1’den 20’ye kadar olan sayıları ritmik
sayması
Sayıları defterine yazabilmesi
123







Doğal sayıları bilmesi
Kümeleri bilmesi
Ritmik sayıları bilmesi
Sayı doğrusunu bilmesi
Toplama işleminin değişmezliğini
bilmesi
Toplama işlemini yapabiliyor olması
Toplama işlemini sayı doğrusunda
gösterebilmesi
124
HEDEF: Toplamları 20’ye kadar olan
doğal sayılarla toplama işlemini
yapabilme.



“Daha, ile, ve, toplam, artı”
kelimelerinin toplama işlemi ile ilgili
olduğunu söylemesi.
İki doğal sayının toplama işlemini
“daha, ile, ve, toplam, artı”
kelimelerini kullanarak yazması.
Verilen bir basamaklı iki doğal sayıdan
oluşan bir toplama işlemini (+) artı
işaretini kullanarak yazması.
125





Bir basamaklı iki doğal sayının toplama
işlemini yan yana yazarak göstermesi.
Bir basamaklı iki doğal sayının toplama
işlemini alt alta yazarak göstermesi.
Bir toplama işleminde, toplananları ve
toplamı gösterip yazması.
Bir toplama işleminde, toplananlar yer
değiştirilerek yazıldığında toplamın
değişmeyeceğini söylemesi.
İki doğal sayının toplamını sayı
doğrusunda göstermesi.
126





İki toplananı olan bir toplama işleminde,
toplamı bulup yaması.
Üç toplananı olan bir toplama işleminde,
toplamı bulup yazması.
Toplamı ve bir toplananı verilen toplama
işleminde, verilmeyen toplananı bulup
yaması.
Sayı doğrusunda, iki toplananı ve toplamı
işleminin toplamını bulup yazması.
sayı doğrusunda, iki toplananı verilen bir
toplama işleminin toplamını bulup
yazması.
127



Sayı doğrusunda, toplamı ve
toplananlardan biri verilen bir toplama
işleminin verilmeyen toplananını bulup
yazması.
Sayı doğrultusunda, bir basamaklı üç
toplananı ve toplamı verilen bir toplama
işlemini yazması.
Bir basamaklı üç toplananı verilen bir
toplama işleminin sonucunu, sayı
doğrusundan faydalanarak bulup
yazması.
128
Beceri Analizinin Öğretime
Katkıları:
1.
2.
3.
4.
5.
Bilgi sağlama
Öğretimi Bireyselleştirme
Öğretimi Kolaylaştırma
Objektif değerlendirme
Tekrarlanabilme
Dezavantajları:
1. Zaman alıcıdır.
2. Bu ölçümler becerilerin hiyerarşisinden ziyade
izole becerilerin öğretimiyle sonuçlanabilir.
129
BECERİ ANALİZİ YAPMA
YOLLARI
En az 5 yöntemi vardır. Bunlar;
 Gözleyerek beceri analizi yapma,
 Uzman danışmanlığı ile beceri analizi
yapma,
 Davranışı yaparak beceri analizi yapma,
 Bellekten beceri analizi yapma,
 Davranışların sıralanması ile beceri analizi
yapma.(Ana maddeler yazılır)
130
Örn: Ayakkabılarını Giyme
( Ana Başlıklar)
Ayakkabılarını ters olmayacak şekilde
düzeltir.
 Bir ayağını giymesi gereken ayakkabıya
sokar.
 Diğer ayağını giymesi gereken ayakkabıya
sokar.
 Bir ayakkabının bağcığını bağlar
 Diğer ayakkabının bağcığını bağlar.

131
Sağlıklı ve eksiksiz beceri analizi
yapabilmek için aşağıdaki soruları
cevaplandırmak gereklidir;
Söz konusu beceriye / göreve aşina
mısınız? Bu beceriyi düzenli olarak
gerçekleştiriyor musunuz?
 Basamak atlama olasılığı var mıdır?
 Özel bir takım araçlar gerekli midir?
 Özel araçların bulunduğu ortama
gereksinimi var mıdır?

132
 Cevabınız
EVET ise “Bellekten
Beceri Analizi”
 Cevabınız
HAYIR ise “Davranışı
Yaparak Beceri Analizi”
133
Değerlendirme “Tek Fırsat Öğretimi”
yada “Çoklu Fırsat Öğretimi” ile
yapılır.
TEK FIRSAT YÖNTEMİ:
Bir bireyin beceri analizinde yer alan davranışlardaki
ustalığını değerlendirmek için düzenlenmiştir. Tek fırsat
yöntemi ile performans alırken;
 Öğrenciye beceri yönergesi verilir. Örn: “Dişlerini Fırçala”
 Öğrenciyi gözleyerek bağımsız yaptığı basamaklara (+)
işareti konur.
 Öğrencinin yapamadığı yada yanlış yaptığı basamaklara
(-) konur.
 Öğrencinin eksi (-) aldığı basamaktan itibaren
değerlendirme sona erdirilir.
134
DİŞ FIRÇALAMA DAVRANIŞI BECERİ ANALİZİ DEĞERLENDİRMESİ
Yönerge
: Diş Fırçalama
Öğretmen
: Ayşegül
Değerlendirme Yöntemi: Tek Fırsat
Öğrenci
: Murat
Davranış Basamakları
Tarih
1/3
2/3
3/3
4/3
1. Diş macununu başat olan eline alır.
+
+
+
+
2. Diğer eliyle diş macununun kapağını açar.
+
+
+
+
3. Diş macununun kapağını lavabonun kenarına koyar.
+
-
+
+
4. Diş fırçasını eline alır.
+
-
+
+
5. Diş macununu fırçanın üzerine sıkar.
+
-
+
+
6. Diş macununu lavabonun kenarına bırakır
-
-
+
+
7. Başat olmayan eliyle musluğu açar.
-
-
+
+
8. Fırçayı ıslatır.
-
-
+
+
9. Başat olan elini ağız seviyesine kaldırır.
-
-
+
+
10. Dişlerinin dış yüzeyini fırçalar.
-
-
+
+
11. Dişlerinin aralarını fırçalar.
-
-
+
+
12. Dişlerinin iç yüzeyini fırçalar.
-
-
+
+
13. Bardağa su doldurur.
-
-
+
+
14. Bardaktaki suyu ağzına alır.
-
-
-
+
15. Ağzını su ile çalkalar ve tükürür.
-
-
-
-
16. Diş fırçasını yıkar ve yerine koyar.
-
-
-
-
17. Diş macununun kapağını kapatır ve yerine koyar.
-
-
-
-
18. Lavaboyu temizler.
-
-
-
-
19. Musluğu kapatır.
-
-
-
-
20. Elini ve ağzını kurular.
-
-
-
-
Basamakların Doğruluk Oranı
% 25
%10
%65
%70
Materyaller
: Diş Fırçası, Diş Macunu
Yanıt Bekleme Süresi: 6 Saniye
Kaydetme Anahtarı : + (doğru) - (yanlış)
135
ÇOKLU FIRSAT YÖNTEMİ:

Bireylerin beceri analizindeki davranışların
tümündeki ustalık derecesini
değerlendirmek için düzenlenmiştir.
Uygulama sırasında, doğru olmayan bir
davranış yapılırsa; bir davranış sıra dışı ise,
davranışı yapmak için zaman sınırı aşılmış
ise uygulamacı birey için o basamağı
tamamlar ve sonraki basamağı sunar.
Böylece doğru olarak yapılan her davranış
doğru yanıt olarak işaretlenir.
136
Çoklu Fırsat Yöntemine göre
performans belirlerken;
Öğrenciye beceri yönergesi verilir. Örn:
“Pantolonunu Çıkar.”
 Öğrencinin beceriyi gerçekleştirmesi için 5
sn. süre ile beklenir.
 Öğrenciyi gözleyerek bağımsız olarak
yaptığı basamaklara (+) konur.
 Öğrencinin yapamadığı yada yanlış yaptığı
basamak için öğrenciye hiçbir şey
söylenmeden bu basamak öğretmen
tarafından yapılır. Bu basamağa (-) konur.

137
PANTOLON KATLAMA DAVRANIŞI BECERİ ANALİZİ DEĞERLENDİRMESİ
Yönerge
: Pantolonunu katla
Öğretmen
: Ayşegül
Değerlendirme Yöntemi: Çoklu Fırsat
Öğrenci
: Göksenin
Davranış Basamakları
Tarih
1/8
2/8
3/8
4/8
1. Masaya yaklaşır.
+
+
+
+
2. Pantolonun kot pantolon olduğunu söyler.
+
+
+
+
3. Masaya düzensiz konulan pantolonu iki eliyle masadan alır.
+
+
+
+
4. Pantolonun kemer kısmı yukarıda paça kısmı aşağıda ve ön cep kısımları kendisine bakacak
şekilde masaya koyar.
-
+
+
-
5. Pantolonu iki eliyle kemer yan dikişlerinden tutar.
+
+
+
+
6. Pantolonu tuttuğu kemer kısımlarından boyun hizasında kaldırır.
+
+
+
+
7. Pantolonun ön cep kısmı iç tarafa gelecek şekilde iki yan dikişleri kemer kısmından üst üste
getirir.
-
+
+
+
8. Başat olmayan eliyle pantolonun birleştirdiği kemer kısmından tutar.
-
+
+
-
9. Başat eliyle pantolonun ağ kısmından tutar.
-
+
+
-
10. Başat eliyle pantolonun ağ kısmını dışa doğru çeker.
-
+
+
-
11. Pantolonu baş hizasında havaya kaldırır.
-
+
+
-
12. Pantolonun hafifçe ileri – geri sallar.
-
-
+
-
Basamakların Doğruluk Oranı
% 41,6
%91,6
%100
%50,0
Materyaller
: Pantolon
Yanıt Bekleme Süresi: 6 Saniye
Kaydetme Anahtarı : + (doğru) - (yanlış)
Ölçüt
: Birbirini izleyen 3 gün için % 100 doğru performans
138
Tekli Fırsat Yöntemi:
Öğretim öncesinde; performans belirlerken
 Öğretim sırasında; öğretimin nasıl gittiğine ilişkin
değerlendirme yaparken kullanabiliriz.

Yararları
 Değerlendirme kısa sürede tamamlanır.
 Bireyin yaptığı ilk yanlış davranışta
değerlendirme sona erdirilerek öğretime geçildiği
için öğretime ayrılan süre artar.
 Değerlendirme sırasında öğretmenin
gerçekleşmesi çok düşük bir olasılık olduğu için
uygulamanın etkisi daha kesin olarak ortaya
konmuş olur.
139
Sınırlılığı

Bireyin yanlış yaptığı ilk
basamakta değerlendirmeye son
verildiği için, tüm basamaklara
ilişkin bir değerlendirme
yapılmamış olur.
140
Çoklu Fırsat Yöntemi:
Tamamlanması daha fazla zaman alır.
 Uygulayıcıya daha fala bilgi sağlar
 Öğretmen, beceri analizinde hangi bireysel
becerilerin yada küçük beceri kümelerinin
ustalığını öğrenebilir.
 Ancak, doğru olarak yerine getirilemeyen
basamakların uygulayıcı tarafından yerine
getirilmesi sırasında öğrenme
gerçekleşebilir. Bu durum uygulamanın
etkililiğini net olarak görmemizi engeller.

141
BEP Performans Düzeyinin
Betimlenmesi
Bir öğrencinin eğitsel performans düzeyi
yazılırken şu öğeleri içerdiğinden emin
olunmalıdır.
 Yetersizliğin öğrencinin genel ders programına
katılımını ve ilerlemesini nasıl etkilediğinin bir
ifadesi,
 Yetersizlikten etkilenen beceri alanlarındaki
öğrencinin performans düzeyinin betimlenmesi,
 İlerleme için hedeflere eşlik eden mantıklı
ipuçları yazma.
142
3. Basamak AMAÇ VE
HEDEFLERİN BELİRLENMESİ VE
İFADE EDİLMESİ
Yıllık Amaçlar, öğrencinin varolan performans
düzeyine dayalı olarak bir akademik yıl içinde
bekleyebileceğimiz çıktıları tahmin etmek için
kullanılır.

Kısa Dönemli Hedefler, çocuğun şimdiki
performans düzeyi ile yıllık amaçları arasında
anlamlı artan ve ölçülebilir çıktıları betimler. Son
kısa dönemli hedef, öğrencinin yıllık amacı
başarmadan önceki son aşama olmalıdır.

143
Varolan
Performans
Düzeyi
Yıllık
Amaçlar
Hedef
Hedef
Hedef
144
Neden Amaçlar ve Hedefler
Yazılmalıdır ?
Amaçlar ve hedefler yazmak için en azından
üç eğitimsel neden vardır. Bunlar ;
 Özürlü öğrencilere olumlu yönde beklentileri
destekleyen bir bakış açısı sağlar,
 Öğrencinin ilerlemesini yada ilerlemesinin
durmasını kaydetmek ve programla ilgili bireysel
kararlar almak için açık ve net bir temel
oluşturur.
 Terapistler, öğretmenler ve aileler gibi
diğerlerinin bir öğrencinin ne gibi bilgi ve
beceriler edinmesi gerektiği gibi konularda
beklentilerini paylaşmasını sağlar.
145
Farklı Alanlara İlişkin Yıllık Amaç
Örnekleri:
Bilişsel Alan:
 Can, çarpma becerilerinde giderek artan oranda yeterlilik
gösterecektir.
 Can, basit cümleler yazarken noktalama ve imla kurallarını
doğru kullanacaktır.
Psiko-motor Alan:
 Tamer, odada yardımsız yürüyecektir.
 Tamer, yardım almadan, kendi başına oturma pozisyonunda
iken ayağa kalkacaktır.
Sosyal Alan:
 Leyla, basit oyun etkinliklerinde arkadaşlarına katılacaktır.
 Leyla, okul koridorlarında sessizce yürümek gibi okulla ilgili
basit kuralları uygulayacaktır.
146
UYGUN EYLEMLER
Yazmak
Çizmek
Çoğaltmak
Kaldırmak
Yerleştirmek
Kopya etmek
Adlandırmak
Betimlemek
Açıklamak
Listelemek
İsimlendirmek
Tekrarlamak
Seçmek
Sınıflamak
Karşılaştırmak
Tanımak
Ayırt etmek
Tanımlamak
Ayırmak
Eşleştirmek
Seçmek
Saymak
UYGUN OLMAYAN EYLEMLER
Bilmek
Anlamak
İnanmak
Geliştirmek
Dinlemek
Beğenmek
Hoşlanmak
147
Bir Yıllık Amaç ve Kısa
Dönemli Hedef Örneği
İnceleyelim...
148
Amaç: 4. sınıf düzeyindeki bir okuma parçası verildiğinde Melike,
birbirini izleyen üç haftalık metin okuma zamanının ikisinde
dakikada 125 kelimeyi % 97 doğrulukta okur.
Hedef 1: İkinci sınıf başlangıç düzeyindeki bir okuma parçası
verildiğinde Melike, birbirini
İzleyen üç haftalık okuma zamanının ikisinde dakikada 125 kelimeyi
%97 doğrulukta okuyabilme.
Hedef 2: İkinci sınıf sonu düzeyindeki bir okuma parçası verildiğinde
Melike, birbirini
İzleyen üç haftalık okuma zamanının ikisinde dakikada 125 kelimeyi
%97 doğrulukta okuyabilme.
Hedef 3: Üçüncü sınıf başlangıç düzeyindeki bir okuma parçası
verildiğinde Melike, birbirini
İzleyen üç haftalık okuma zamanının ikisinde dakikada 125 kelimeyi
%97 doğrulukta okuyabilme.
Hedef 4: Üçüncü sınıf sonu düzeyindeki bir okuma parçası verildiğinde
Melike, birbirini
İzleyen üç haftalık okuma zamanının ikisinde dakikada 125 kelimeyi
149
%97 doğrulukta okuyabilme.
Amaç ve Kısa Dönemli Hedeflerin
Bölümleri Nelerdir?
Öğrenme hedeflerinin 4 temel bölümü
bulunur. Bunlar ;
 Koşul; davranışı hangi koşullar altında
göstereceği,
 Öğrencinin adı,
 Açıkça tanımlanmış, gözlenebilir, ölçülebilir
davranış,
 Performans ölçütü.
150
Koşul:
CVC yada CVCC den oluşan 100 kelimelik
bir kelime havuzundan rastgele 20 kelime
verildiğinde,
Öğrencinin Adı:
Selim
Açıkça Tanımlanmış Davranış:
Yazacak
Performans Ölçütü:
Haftalık, birbirini izleyen üç dikte
çalışmasında kelimelerin %80’ini doğru olarak.
Not: C: Sessiz / Ünsüz
V: Sesli / Ünlü
151
Değerlendirme Programı:
* Günlük
* Haftalık
* On beş günde bir
(Sıklık)
* Ayda bir
* Öğretmen kontrol Listesi
* Gözlem
* Test
* Ölçüt Bağımlı Test
(Yöntem)
* Çalışma Kağıdı
* Egzersiz
152
Her Bir Amaç İçin Kısa – Dönemli
Hedefler Nasıl sıralanır?
2 genel strateji vardır.
Merdiven Stratejisi ( Hiyerarşi – Ardışıklık
Stratejisi ):
 Bu yaklaşımda, öğrenciler hedefleri ardışık olarak
başarmalıdır. Öğrenci 2. hedefe geçmeden önce
1. hedefi, 3. hedefe geçmeden önce 2. hedefi
başarmalıdır.
 Yıllık amaçlardan ardışık hedefler belirlemek için
“beceri analizi” kullanılabilir.
 Ardışık hedefler yazmak için yıllık amaçta yer
alan değişkenler uyarlanabilir.
153
V.P.D
1
2
3
4
* Koşulları
* Davranışları
* Ölçütleri değiştirerek
kısa dönemli hedefler
yazabiliriz.
Amaç
154
2. Pasta Dilimi Stratejisi
( Bir Alanı Kendi İçinde Önemli Becerilere
Bölme Str.):
Alt
Beceri
Beceri
Alt
•İkinci stratejide, belli bir ders programı
alanındaki
önemli
beceri bileşenlerinin
yerinin kesin olarak
belirtilmesi üzerine
odaklanılır.
Bu becerilerin ardışık olarak başarılması
gerekli değildir.
Alt
Beceri
Alt
Beceri
155
* Ardışık olmayan hedefler içinde,
uyarlamalar yada yardım
( öğretmenin ipuçları, kendini kaydetme)
ekleyerek bir ardışıklık oluşturabilirsiniz.
Sonrada bir sonraki hedefte bunları geri
çekebilirisiniz.
* Beceri farklı ortamlarda çalışarak, bir
başka deyişle “ortam sayısını” sistematik
olarak arttırarak bir yapı ardışıklık
oluşturabilirisiniz. Bu sosyal beceriler,
okul yaşamı becerileri, çalışma
becerileri yada günlük yaşam
becerileri için uygulanabilir.
156
Amaç: Boş zaman etkinlikleri ( öğle yemeği, serbest oyun, kitap
okuma ) sırasında akranlarıyla sosyal etkileşim için 5 fırsat
verildiğinde Remzi, birbirini izleyen haftalık gözlemlerin
üçündeki gözlem aralıklarının % 80’inde uygun sosyal
etkileşimler sergiler.
Hedef 1: Boş zaman etkinlikleri ( öğle yemeği, serbest oyun,
kitap okuma ) sırasında akranlarıyla sosyal etkileşim için 5 fırsat
verildiğinde Remzi, birbirini izleyen haftalık gözlemlerin
üçündeki gözlem aralıklarının % 80’inde uygun sosyal yakınlık
sergiler.
Hedef 2: Boş zaman etkinlikleri ( öğle yemeği, serbest oyun,
kitap okuma ) sırasında akranlarıyla sosyal etkileşim için 5 fırsat
verildiğinde Remzi, birbirini izleyen haftalık gözlemlerin
üçündeki gözlem aralıklarının % 80’inde akranlarını selamlar.
Hedef 3: Boş zaman etkinlikleri ( öğle yemeği, serbest oyun,
kitap okuma ) sırasında akranlarıyla sosyal etkileşim için 5 fırsat
verildiğinde Remzi, birbirini izleyen haftalık gözlemlerin
157
üçündeki gözlem aralıklarının % 80’inde akranından yardım ister.
 BEP
: Tüm hizmet planı olarak
tanımlanmaktadır.
 BÖP: Bireyselleştirilmiş günlük
plan şeklinde ifade edilebilir.
158
4.Basamak AMAÇLARIN
BAŞARILMASI İÇİN GEREKLİ
OLAN ÖZEL EĞİTİM VE İLGİLİ
HİZMETLERİN BETİMLENMESİ
Bu basamakta hangi özel eğitim ve ilgili
servislerin / hizmetlerin öğrencinin BEP’ in
de yer alan amaçlara ulaşmasına yardımcı
olacağına karar vereceksiniz.
Bilindiği gibi varolan performans
düzeyi, çocuğun şimdi ne yapabiliyor
olduğu, yıllık amaçlar da şu andan itibaren
bir yıl içinde öğrencinin neyi başarması
gerektiğini betimler.
159

Özel Eğitim; özürlü öğrencinin
gereksinimlerini karşılamak için özel olarak
desenlenmiş ve genellikle özel eğitim
öğretmenleri tarafından sağlanan öğretim
olarak tanımlanabilir.

İlgili Servisler / Hizmetler ise;
öğrencinin eğitimsel gereksinimlerini
karşılamak için sağlanan diğer özel eğitim
hizmetleri yada terapiler olarak
tanımlanabilir.
160
İlgili servislerden bazıları;
 Dil
– konuşma terapisi
 Odyoloji
 Rehber ve Psikolojik Danışmanlar
 Fizyoterapi
 Mesleki Eğitim
161
5. Basamak ÖĞRENCİNİN GENEL
EĞİTİM UYGULAMALARINA
KATILAMAYACAĞI ALANLARIN
BETİMLENMESİ

Özel eğitim hizmeti alan öğrencilerin çoğu
genel eğitim uygulamalarına çeşitli
derecelerde değişiklik ve uyarlamalar
yapılarak katılabilirler. Eğer
öğrencilerinizden birinin genel eğitim
uygulamalarına uygun destek yardım ve
hizmetlerle bile katılamayacaksa bu
kararınızı BEP’te açıklamalısınız.
162
DERS
ETKİNLİKLER
İ
* Tüm Derslere
Katılım
* Matematik
Dersi
* Resim Dersi
* Hayat Bilgisi
DERS DIŞI
SOSYAL
ETKİNLİKLER ETKİNLİKLER
* Teneffüs
* Toplantı
* Öğle Yemeği
* Okul / Sınıf
Partileri
* Basketbol
Takımı
* Eğitici Kollar
* Okul Klüpleri
* Türkçe
163
BEP’ te öğrencinin katılamayacağı
etkinlikleri ifade etme yoları;
1. Murat, zamanının % 10’unda, genel
eğitim uygulamalarına katılmayacak.
2. Esra, günde toplam 30 dakika genel
eğitim uygulamalarına katılmayacak.
3. Sedat, genel eğitim uygulamaları ile
ilgili tüm etkinliklere katılacak. Esin,
genel eğitim programındaki
matematik ve ingilizce derslerine
katılmayacak.
164
6. Basamak ÖĞRENCİNİN
DEĞERLENDİRİLECEĞİ
KOŞULLARI AÇIKLAYIN
Değerlendirme sırasında özürlü öğrenci
için yapılabilecek 4 ana unsur
vardır. Bunlar;
Zamanlama / Süre Kullanımı
2. Değerlendirme Ortamı
3. Sunum Formatı
4. Yanıt Formatı
1.
165
1. Zamanlama / Süre Kullanımı:
 Testi tamamlaması için daha uzun zaman
verme,
 Test sırasında daha sık ara verme olanağı
verilmesi,
 Öğrenciye testin diğer öğrencilerden farklı
bir günde yada günün farklı bir zamanında
uygulanabilmesi.
2. Değerlendirme Ortamı:
 Öğrencinin testi farklı bir odada yapmasına
izin verilmesi,
 Testi küçük bir grupla almasına izin
verilmesi.
166
3. Sunum Formatı:
 Büyük Yazılar,
 Odyo teybe kaydedilmiş yönergeler ve sorular,
 Yönergelerin basitleştirilmesi,
 Yönerge ve soruların öğretmen tarafından
öğrenciye okunması.
4. Yanıt Formatı:
 Braille,
 İşaret Dili,
 Öğrencinin sözel yanıtının öğretmen tarafından
kaydedilmesi,
 Yardımcı teknoloji.
167
7. Basamak ÖĞRENCİNİN
AİLESİNİN ÖĞRENCİNİN
AMAÇLAR KARŞISINDAKİ
İLERLEMESİ HAKKINDA
DÜZENLİ OLARAK NE YOLLARLA
BİLGİLENDİRİLECEĞİNİN
TANIMLANMASI
168
Ailenin bilgilendirilmesi
konusunda BEP iki şeyi
içermelidir;

Her bir öğrencinin yıllık amaçlar
karşısındaki ilerlemesinin nasıl ölçüleceği,

Her bir öğrencinin ailesinin çocuklarının
yıllık amaçlar ve kısa süreli hedefler
karşısındaki ilerlemesinin düzenli olarak
nasıl bilgilendirileceği.
169
Öğrencinin ilerlemesi hakkında
aileyi bilgilendiren ifadelerin iki
şeyi içermesi beklenir.
Bunlar ;
1. Öğrencinin amaçlar ve hedefler
karşısındaki ilerlemesinin nasıl olduğu,
2. Bu ilerleme ile yıl sonunda amaç ve
hedeflerin ne oranda başarılmış
olabileceği
170
 Ölçme
kriterleri kısa dönemli hedefleri
kapsar. Aşağıda ilerlemeyi ölçme
yollarına ilişkin öneriler yer
almaktadır.
 Karşılanan kısa dönemli hedef sayısı,
 Karşılanan yıllık amaç sayısı,
 Quiz, test sonuçları,
 Günlük, haftalık ilerleme tabloları,
 Ön – test / Son – test sonuçları.
171
KAYNAKÇA




















Ankara Gelişim Tarama Envanteri Ölçekleri.
Ed. Kulaksızoğlu, A. Farklı Gelişen Çocuklar. Epsilon Yayınları, İstanbul; 2003.
Fiscus, E.D ve ark. Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarının Geliştirilmesi. Ankara;
2002.
Küçük Adımlar. Zihinsel Engellilere Destek Derneği. İstanbul; 2001.
İftar, K.G. Tek Denekli Araştırma Yöntemleri. Türk Psikologlar Derneği Yayınları.
Ankara; 1997.
Marmara Üniversitesi. Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (bep)Ders Notları. 2003.
Mcloughlin, J. Assessing Special Students. Louisville Üniversitesi.
Özekes, M. Zihinsel Özürlüler İçin Beceri saptama Formu.Türk Psikologlar Derneği
Yayınları. Ankara; 1998.
Özer, R. Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı.Mer-Cem Yayıncılık. Rize, 2002.
Tekin, E. Engellilerin Eğitimi Seminer Notları. İstanbul; 2001
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hazırlama Klavuzu. Özel Eğitim ve Rehberlik
Danışma Hizmetleri Bölümü. Aralık; 2001.
Portage Eğitim Programı Ölçekleri
Sevinç, M. Gelişim ve Eğitimde Yeni Yaklaşımlar. Morpa Kültür Yayınları. İstanbul;
2003.
Varol, N. Öz-bakım Becerilerinin Öğretimi. Kök Yayıncılık. Ankara; 2004.
Yavuzer, H. Çocuğunuzun İlk 6 Yılı. Remzi Kitabevi. İstanbul; 2002.
Yıkmış, A. Matematik Öğretimi. Kök Yayıncılık. Ankara ; 2005.
www.mcaturk.com
www.pdr.org.tr
www.ruhsagligi.org
172
www.kizilirmak.meb.gov.tr
Download

(BEP) - Sınıf Öğretmenleri Bilgilendirme Sunumu