TRABZON
SAĞLIK TURİZMİ
FIRSATLARI VE ANALİZİ
HAZIRLAYAN
Dr. Dursun Aydın
Türkiye Sağlık Turizmi Derneği Kurucu Başkanı
Visitturkeyforhealthcare Platformu Başkanı
2014
T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI
TRABZON
İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
TRABZON
SAĞLIK TURİZMİ
FIRSATLARI VE ANALİZİ
HAZIRLAYAN
Dr. Dursun Aydın
Türkiye Sağlık Turizmi Derneği Kurucu Başkanı
Visitturkeyforhealthcare Platformu Başkanı
Bu Rapor Trabzon İl Sağlık Müdürlüğü tarafından hazırlatılmış, DOKA tarafından finanse edilmiştir.
Bu raporun tüm hakları Trabzon İl Sağlık Müdürlüğü’ne ait olup, kaynak gösterilmeksizin alıntı yapılamaz.
5846 sayılı Yasa gereğince Trabzon İl Sağlık Müdürlüğü’ne ait olup onayı olmaksızın tamamen veya kısmen
çoğaltılamaz.Bu işin yüklenici firması Aren Tanıtım, Organizasyon ve Danışmanlık Hizmetleri Ltd.Şti’dir.
2
ARAŞTIRMACI HAKKINDA:
Dr. Dursun Aydın
Türkiye sağlık turizminin mimarı Dr. Dursun Aydın, 1966’da Konya’nın Beyşehir ilçesinde doğdu. İlk, orta ve
lise eğitimini turizmin başkenti Antalya’nın Manavgat ilçesinde tamamladı. Tıp eğitimini Erzurum’da tamamlayıp
1993’de mezun oldu.
Dr. Aydın,1996 yılında kamudan ayrılarak Erzurum’da, bir grup arkadaşıyla doğunun ilk özel sağlık kuruluşunu kurdu. 2005’e kadar burada, şirketin yönetim kurulu başkanlığı ve hastanenin başhekimlik görevini yürüttü.
Sağlıkta dönüşümden önce 1998’den itibaren Avrupa’da çalışan vatandaşlarımızın bölgeye izine geldiğinde, özel
hastanelerde hizmet alınabilmesinin önünü açmıştır. Bu çalışmaların sonunda, başta Erzurum olmak üzere 15
ilde, konu hakkında çalışmalar yaptı. Bu illerdeki bazı özel hastanelere danışmanlık verdi. Avrupa’da yaşayan vatandaşlarımız ve turistlerin Anadolu’nun muhtelif illerindeki özel sağlık kuruluşlarından, hizmet almasını sağladı.
Böylece sağlıkta dönüşüm programı başlamadan önce ülkemizde sağlık sistemi kokuşmuş olmasına rağmen
sigortaları kapsamında Anadolu’da gurbetçilere ve turistlere, kaliteli hizmet verilmeye başlanmıştır. Bu sayede
ülkemize döviz girdisi de sağlanmıştır. 2005 yılına kadar Dr. Aydın sürekli Avrupa’ya gidip ilgili kurumlarla görüşerek, sağlık ve sigorta sistemlerini incelemiş, yaşlı bakımı ve evde bakım konuları üzerine çalışmıştır. Böylece
1998 yılından itibaren Türkiye’de sağlık turizminin temellerini atmıştır.
Dr. Aydın, 2005 yılında Erzurum’daki hastane işletmeciliğini devredip; çalışmalarını Ankara’da sağlık turizmi
danışmanlık ve evde bakım hizmetine yönlendirerek devam ettirmiştir. Dr. Aydın Ankara’ya yerleşmesinin ardından, sağlık turizmi, yaşlı bakımı ve evde bakım alanındaki çalışmalarına hız vermiştir. 2005 yılında ülkemizin,
bölgesinde sağlık alanında cazibe merkezi olması ve sağlık turizminin gelişmesi için Türkiye Sağlık Turizmi
Derneği’ni kurmuştur. Dernek; çok hızlı bir şekilde araştırma, inceleme çalışmalarına başlayıp bir dizi toplantılar,
konferanslar, paneller ve uluslararası kongreler yapmıştır. Dr. Aydın, 2010 yılına kadar bu derneğin kurucu genel
başkanlığını yürütmüştür.Sağlık turizmi sektörünü sağlıklı ve uluslararası standartlara göre sağlıkta dönüşümün
ortaya koyduğu kaliteli sağlık hizmetine paralel olarak yürütülmeliydi. Aydın; sağlık turizmininkamudaki çalışmalarına katkı verilmesi, konunun yasal zeminin oluşturulması amacı ve heyecanıyla kamuya geri dönmeye karar
verdi. Dr. Aydın, 2009 yılında özel sağlık sektörüne veda ederek kamuya geri döndükten sonra; ilk olarak Ankara
Halk Sağlığı Laboratuvarı Müdürlüğü’nü, daha sonra ise Ankara İl Sağlık Müdür Yardımcılığını 2010 yılına kadar
kısa bir süre yürüttü.
Dr. Aydın, 2010 yılı ortalarında Sağlık Bakanlığı’nda, ülkemizin sağlık turizmini düzenlemek, koordine
etmek ve Türkiye’yi sağlık turizmi konusunda bölgesinde lider bir ülke yapmak üzere kurulan Sağlık Turizmi
Koordinatörlüğü’nün başına getirildi. Üç yıllık sürede Sağlık Bakanlığı’nda sağlık turizmi ile ilgili birçok çalışmalar yapıldı. Sağlık turizmi sektörü kurumsallaşmaya başladı.Sağlık Turizmi ile alakalı birçok mevzuat çıkartılarak
araştırmalar yapıldı ve yabancı hastalara yönelik çağrı merkezi kuruldu. Son olarak da sağlık turizmi ile ilgili
tüm iş ve işlerin yürütülmesi ve kurumlar arası koordinasyonun sağlanması görevi Sağlık Bakanlığı’nın teşkilat
kanunuyla Sağlık Bakanlığı’na verildi.. Bu kapsamda Sağlık Turizmi Daire Başkanlığı kurulunca Dr. Dursun Aydın
sağlık turizmi daire başkanı olarak görevlendirildi. T.C Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetlerin Genel Müdürlüğünde
Daire Başkanlığı görevini 2013 sonlarında bıraktı. Halen Ankara İl Sağlık Müdürlüğü’nde tabip olarak çalışmaktadır.
Dr. Dursun Aydın birçok sivil toplum kuruluşunun kuruculuğunu yapmış ve yönetiminde bulunmuştur.En
önemlisi 2005 yılında Türkiye Sağlık Turizmi Derneği’nin kuruluşunu yaparak 2010 yılına kadar Derneğin Başkanlığını yürütmüştür.Son olarak da Şubat 2014 tarihinde Uluslararası Hasta Hizmetleri Derneği’ni (İPSA) kurmuş halen de başkanlığını yürütmektedir.Bu oluşumla birlikte sağlık turizmi ile ilgili birkaç sivil toplum kuruluşunun bir araya gelmesiyle kurulan Visitturkeyforhealthcare platformunun da kurucu başkanlığına getirilmiştir.
Dr. Dursun Aydın evli ve 3 çocuk babası olup İngilizce ve Arapça bilmektedir. Sağlık turizmi ile ilgili ulusal
ve uluslararası birçok toplantıda bildiriler sunmuş, konuşmalar yapmıştır. Sağlık turizmi alanında çok sayıda yurt
için ve yurtdışında yayınlanmış makaleleri ve raporları mevcuttur.
3
4
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ.........................................................................................................................................................................................................7
YÖNETİCİ ÖZETİ.......................................................................................................................................................................................9
BÖLÜM 1: YÜKSELEN DEĞER SAĞLIK TURİZMİ...................................................................................................................... 13
1. Sağlık Turizmi Kavramı................................................................................................................................................................ 15
2. Dünyada Sağlık Turizmi................................................................................................................................................................ 18
3. Türkiye’de Sağlık Turizmi............................................................................................................................................................. 21
4. Sağlık Turizmi İstatistikleri ....................................................................................................................................................... 23
5. Yaşlı Ve Engelli Turizmine Genel Bakış................................................................................................................................... 26
6. Türkiye Sağlık Turizmi Stratejisi............................................................................................................................................... 27
6.1. Sağlık Bakanlığı’nın Sağlık Turizmi Stratejisi (2014-2017).................................................................................. 27
6.2. T.C. Onuncu Yıl Kalkınma Planında Sağlık Turizmi................................................................................................... 28
BÖLÜM 2: TRABZON’DA SAĞLIK TURİZMİ FIRSATLARI....................................................................................................... 31
1. Trabzon Hakkında............................................................................................................................................................................ 32
2. Trabzon’da Sağlık ve Turizm Altyapısı...................................................................................................................................... 34
3. Trabzon’un Turizm Alt Yapısı........................................................................................................................................................ 36
4. Trabzon’da Sağlık Turizmi ve Medikal Turizmin Önemi................................................................................................... 38
5. Trabzon’da Diğer Sağlık Turizmi Çeşitleri............................................................................................................................... 39
6. Trabzon Sağlık Turizmi Destinasyonları.................................................................................................................................. 40
BÖLÜM 3: Trabzonmedikal Turizm Destinasyonu ve Markalaşma................................................................................... 41
1. Trabzon Medikal Turizmi Anket Sonuçları.............................................................................................................................. 42
2. Trabzon’da Medikal Turizmi Pazar Analizi.............................................................................................................................. 47
3. Trabzon’un Markalaşma Yolları ve Markalaşmanın Önemi............................................................................................. 50
4. Trabzon Sağlık Turizmi Swot Analizi........................................................................................................................................ 52
5. Trabzon Sağlık Turizmi Stratejisi (Kısa, Orta ve Uzun) ................................................................................................... 54
Bölüm 4: Sonuç Ve Öneriler.................................................................................................................................................. 55
Bölüm 5: Ekler VE KAYNAKÇA................................................................................................................................................... 59
1. Sağlık Turizmi İle İlgili Mevzuat................................................................................................................................................. 60
2. Raporun Hazırlanmasında Kullanılan Formlar...................................................................................................................... 71
3. Genel Değerlendirme Formu........................................................................................................................................................ 74
4. Swot Analizi Çalışması Katılımcı Bilgileri............................................................................................................................... 79
5. Kaynakça............................................................................................................................................................................................. 80
5
6
ÖNSÖZ
Dünya nüfusunun %3’lük kesiminin başka ülkelere medikal tedaviler (onkolojik tedaviler gibi tıbbi tedaviler,
cerrahi işlemler, kaplıca-kür terapileri, fiziksel rehabilitasyon tedavileri, ve wellness vb.) için seyahat etmektedir. Ülkemiz için en büyük pazar niteliğindeki Avrupa vatandaşlarının gerçekleştirdikleri tıp turizmi amaçlı seyahatleri son beş yılda %24 oranında artmıştır. .Ülkemizde tedavi gören yabancı hasta sayısı 2008 yılında 74.000
iken 2012 yılında 262.000 seviyelerine yükselmiştir. 2013 yılında 300.000’i aşmış olup, 2023 yılında 2 milyon
yabancı hastanın ülkemizde tedavi göreceği öngörülmektedir.
2012 yılında 152,5 milyar USD ihracat performansı olan ülkemizin, döviz gelirinin 2,5 milyar USD’lik kısmını
yabancı hasta hizmetlerimiz aracılığıyla kazandığını tahmin etmekteyiz. 2023 yılında ise iki milyon yabancı
uyruklu hasta ve yirmi milyar USD döviz girdisi olarak hedeflenmektedir. Ülkemizi çevreleyen coğrafya sağlık
turizmi faaliyetlerimiz için verimli bir vaha gibidir. Keza 740 milyon nüfuslu Avrupa kıtası yaşlanmış ve yaş ortalaması kıta genelinde çoğu ülkede %20’nin üzerine çıkmaya başlamıştır. 143 milyon nüfuslu ve yıllık 1 milyar
dolarlık hasta çıkışı sergileyen Rusya Federasyonu da 39 olan yaş ortalaması ve %18 olan yaşlı nüfus yüzdesi
ile bir başka arz açığı odağı ve hasta havuzu konumundadır. İleri yaş turizminde 10 yıl kalkınma planında 10 bin
yatak kapasitesi,150 bin yaşlı yabancı turist,750 milyon USD gelir hedeflenmiştir.
Ayrıca 2012 yılında 32 milyon turist ülkemizi ziyaret etmiş olup bunun yaklaşık bir milyonu Trabzon’a gelmiştir. Ülkemiz turizmde ziyaretçi sayısı bakımından 6. sıraya yükselmiştir. Sağlık sistemi bakımından tüm dünyanın
hayranlık içinde izlediği bir dönüşüm olmuştur. Böylece ülkemiz sağlık turizminde bölgesinde lider olma yolunda
emin adımlara ile hızla ilerlemektedir.
Bu raporda öncelikli olarak turizm sektöründe sağlık turizminin yeri ve gelecekteki önemi vurgulanmış ve bir
durum tespiti yapılmıştır. İkinci olarak da Trabzon’un sosyoekonomik geleceği için alternatif turizm olarak sağlık
turizmi açısından yapılması gerekenler vurgulanmıştır. Trabzon bazında sağlık turizmi açısından konuyu bu denli
etraflıca hazırlanmış bir rapor bugüne kadar yayınlanmamıştır. Bu raporu hazırlatma kararı DOKA VE İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ Yönetiminin ne denli ileri görüşlü ve ufkunun geniş olduğunu göstermektedir. Trabzon sağlık
turizmi fırsatlarının belki de en önemli öğesi bu vizyondur. Tekrar bu raporu hazırlatan il sağlık müdürlüğüne ve
raporun hazırlanmasında büyük emeği geçen ve 15 yıllık sağlık turizmi birikiminin bir sonucu olarak bizleri aydınlatan ve Trabzon’a büyük katkı sağlayacak bu raporu hazırlayan Türkiye’deki sağlık turizminin mimarı Dr. Dursun Aydın’ı tebrik ederim. Bu raporun hazırlanmasında özellikle anketlerim yapılmasında titiz çalışmalarından
dolayı uluslararası hasta hizmetleri derneği yönetim kurulu üyesi Mustafa Eser’e teşekkur ederim. Bu raporun
Trabzon hatta ülkemiz için yol gösterici olmasını dilerim.
Enginer Birdal
Türkiye Sağlık Turizmi Derneği Genel Başkanı
7
8
YÖNETİCİ ÖZETİ
Yükselen Eğilim Sağlık Turizmi
Sağlık turizmi dünyada ve ülkemizde ortalama yıllık %20’den fazla hızla büyüyen bir alternatif turizm çeşididir. Bu sektörün dünyada yıllık ticari hacmi yaklaşık 100 milyar USD olup, 20 milyonu aşkın insan, sağlık turizmi
amacıyla seyahat etmektedir. Özellikle turizm ülkelerinde turizmin 12 aya yayılması, turizm sektörünün sürdürülebilirliği ve rantabilitesi için en önemli alternatif turizm çeşidi olan sağlık turizminin geliştirilmesi bir zorunluluk
ve fırsat olmuştur. Ülkemize gelen turistlerin ortalama bir hafta kalmalarına ve toplamda 700 USD civarında
ödeme yapmaktadırlar. Ancak ülkemize tedavi amaçlı gelen bir yabancı hasta (medikal turist) ortalama 10 gün
kalmakta 10 bin USD, rehabilitasyon amaçlı gelen yabancı hasta ortalama bir ay kalmakta ve 7 bin USD sadece
sağlık kuruluşuna ödemek yapmaktadır. Ayrıca bu yabancı hastalar mutlaka yanlarında en az bir refakatçisi ile
gelmekte konaklama ve sağlık dışı diğer harcamaları da 2-3 bin USD’yi geçmektedir. Kısacası sağlık turistlerinin
sayıları az olsa da ülkeye bıraktıkları döviz miktarı normal turistlere göre 10-15 kat daha fazladır.
Dünyada sağlık turizmde ön sıralarda olan ülkelerin aynı zamanda turizm ülkesi olduğunu görmekteyiz. Ayrıca
bu ülkelerin çoğunda kaliteli sağlık hizmeti de yaygın olarak sunulmaktadır. Sağlık turizminde önde gelen ABD,
İngiltere, Kosta - Rika, Malezya, Tayland, Singapur. Güney Kore, İsrail, Macaristan ve Türkiye aynı zamanda turizmde de iddialı ülke örneklerdir.
Sağlık Turizminde Nereden Nereye
Trabzon sağlık turizmi açısından değerlendirilirken ve bu alanda yatırım planlanırken tek başına düşünülmemelidir. Bu süreçlerde Karadeniz Bölgesi hatta Türkiye’nin tüm zenginlikleri ve fırsatları ile birlikte
değerlendirilmesi gerekir. Sağlık turizminin tüm bileşenlerinin entegrasyon içinde yürütülmesi gerekir.
Bu raporda ülkemizde sağlık turizmi sektörünün gelişmesi için neler yapılmış, rakamlar nereden nereye gelmiş, nereye gidiyoruz gibi konulara ayrıca yer verilmiştir. Son yıllarda turizmdeki ve sağlık turizmindeki gelişmeleri, aşağıdaki veriler gözler önüne sermektedir.
Dünya genelinde turizm hareketlerinde bir artış olduğu gözlenmektedir. Dünya Turizm Örgütü’nün (World
TourismOrganisation/WTO) verilerine göre 2010 yılında turist sayısı 980 milyon iken, bu rakam ortalama yıllık
% 3,5’lik bir büyüme ile 2011 yılında 1 milyarı geçmiştir. Türkiye dünya turizm destinasyonları arasında 2010
yılında 27 milyon turist ile 7. sırada iken, 2011 yılında 29 milyon turist ile bir üst sıra olan 6. sıraya yükselmiştir.
Ancak bu turizm hareketlerinden elde edilen gelirler açısından değerlendirildiğinde Türkiye sıradaki ülkeler arasına girememektedir (UNWTO 2012).
İnsanları uluslararası turizm hareketlerine yönelten nedenlerden birisi hiç şüphesiz “sağlık” olmaktadır.
Dünyada sağlık amaçlı turizm hareketlerinin yukarıda bahsedilen büyümeye paralel bir seyir izlediğini söylemek
doğru bir tespit olacaktır. 2010 yılında sağlık turizminin pasta büyüklüğünün 100 milyar dolar olduğu ifade
edilmektedir. Bu harcamayı yaklaşık 22 milyon sağlık turisti gerçekleştirmektedir. Sağlık turizminin bir alt dalı
olarak değerlendirilen medikal turizmin dünyadaki potansiyeline ve gelişme sürecine bakıldığında ilerleyen
yıllarda önemli düzeyde küresel bir rekabet ortamının olacağı düşünülmektedir (Aydın, Aypek, Aydın, Şahbaz ve
Arslan 2011).
Tablo 1. Yıllara Göre Türkiye’de Sağlık Hizmeti Alan Uluslararası Hasta Dağılımı.
Yıllar
2008
2009
2010
2011
2012
Kamu Sağlık Kuruluşları
Özel Sağlık Kuruluşları
Toplam
Sayı
Yüzde
Sayı
Yüzde
Sayı
Yüzde
17.817
21.442
32.675
41.847
43.904
24,1
23,3
29,8
26,8
16,8
56.276
70.519
77.003
114.329
218.095
76,0
76,7
70,2
73,2
83,2
74.093
91.961
109.678
156.176
261.999
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
9
Tablo 1’de yıllara göre sağlık hizmeti alan uluslararası hasta dağılımı verilmiştir. Uluslararası hastalar; Medikal Turistler, Turistin Sağlığı Kapsamında Hizmet Alan Hastalar, Sağlık Alanında İkili Anlaşmalı Ülkelerden Gelen
Hastalar ve Sosyal Güvenlik Kurumu Kapsamında Gelen Hastalardan oluşmaktadır.
Grafik-1. Yıllara Göre Türkiye’de Sağlık Hizmeti Alan Uluslararası Hasta Sayıları, 2012*
*Önceki raporlarda sunulan verilerle karşılaştırma yapabilmek için Grafik 1’de üniversite
hastanelerinin tamamı (devlet üniversiteleri ve vakıf üniversiteleri) kamu sağlık kuruluşları içinde
verilmiştir.
Grafik-1’de görüldüğü üzere, yıllara göre Türkiye’de sağlık hizmeti alan uluslararası hasta sayısı sürekli olarak
artış göstermektedir. Özellikle de 2010 yılından sonra ciddi bir artış olduğu görülmektedir. Bu eğilim Türkiye’nin
medikal turizm potansiyelini ortaya koymaktadır. Grafikten okunması gereken diğer bir eğilim ise özel sektörün
uluslararası hasta sayısındaki artışın kamu sektöründen oldukça fazla olduğudur.
Trabzon’da medikal turizm
Türkiye birçok alanda olduğu gibi son yıllarda turizmde ve sağlık alanında hızla ilerleme kaydetmiştir. Sağlık
turizmi alanında bölgesinde lider konuma doğru koşmaktadır. Trabzon’un bugün turizmde, gelecekte sağlık turizminde Karadeniz’de ve Türkiye’de hatta dünyada ayrı bir yeri olacaktır.
Bu rapor ile sağlık turizminin Dünyada, Türkiye’de ve Trabzon’da geldiği noktayı özetledik. Trabzon’un sağlık
turizmi fırsatlarını ortaya koymaya çalıştık. Yatırımcıların dikkatini çekmek ve Trabzon sağlık turizmi fırsatlarını
vurgulamak için aşağıdaki açılardan değerlendirdik:
1. Turizmin 12 aya yayılmasında Trabzon için en uygun alternatif turizm çeşidi sağlık turizmidir.
2. Sağlık turizmi için teşvikler, devlet destekleri, yapılmış ve yapılaması planlanan mevzuat düzenlemelerini
anlattık
3. Trabzon’un sağlık turizm fırsatlarını değerlendirdik. Sağlık turizmi açısından Trabzon’un SWOT analizini yaptık.
4. Trabzon için en rantabl, kaliteli ve sürdürülebilir sağlık turizm çeşitlerini inceledik.
5. Trabzon sağlık turizmde bir durum tespiti yapmak ve yol haritası çizmenin gerektiğini vurguladık.
6. Trabzon’da sağlık turizmi yatırımları için doğru ve uygulanabilir hedefler ve projeler gösterilmeye çalışılmıştır. Ancak bu projeler üzerine ayrı bir çalışma yapılması gerekir.
7. Trabzon’un coğrafik, fiziki ve turizmdeki konumu göz önünde bulundurularak yeni kültür ve turizm bölgeleri
ilan edilmesi gerektiğini gördük.Turizm alanında yapılması gereken daha bir çok konunun olduğunu tespit
ettik.
10
8. Trabzon sağlık turizminde tanıtım ve markalaşmanın ehemmiyeti özellikle değerlendirilmiş olup başarının
bu iki kelimede (Tanıtım ve Markalaşma ) saklı olduğu üzerinde durulmuştur
9. Trabzon için yeni sağlık turizmi destinasyonlarının özelliklede rehabilitasyon ve yaşlı tatil köyleri için yenilikçi bir yaklaşım doğal güzelliklerin içinde olan yerlerde ve geniş alanlarda kurulmasının gerektiğini izah ettik.
10. Trabzon’daki sağlık kuruluşlarını ayrıca irdeledik alt yapılarını sağlık turizmi açısından değerlendirdik.
11. Sahada bir hafta süren anket çalışması yapıldı. Bu anket sonuçları özenle değerlendirilip analizleri yapıldı.
12. Medikal turizmde marka olunabilecek branşlar ayrıca değerlendirildi.
13. Trabzon medikal turizm açısından Pazar analizi yapıldı.Ancak bu konuda daha geniş bir çalışmaya ihtiyaç
vardır.
14. Sağlık kuruluşlarında uluslararası hasta hizmetleri biriminin nasıl örgütlenmesi gerektiği üzerinde duruldu.
Trabzon’da Medikal Turizm ve Sağlık Kuruluşları
Bu rapor üç aylık bir sürede detaylı bir çalışma sonunda hazırlanmıştır. İlk bölümde sağlık turizminin dünyadaki ve Türkiye’deki seyri anlatılmıştır. İkinci bölümde Trabzon’un genel durumu, sağlık alt yapısı ve bölge için
uygun sağlık turizmi çeşitlerinden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde ise sadece tıbbi tedaviyi kapsayan medikal
turizm açısından Trabzon ve sağlık kuruluşları değerlendirilmiştir. Bu bölüm çok geniş olarak değerlendirilmiş
olup sahada bir hafta süren görüşmeler ve anketler ile desteklenmiştir.
Bu bölümde genel olarak sağlık altyapının uygun olduğu ancak özel sağlık sektörünün ve turizm yatırımlarının
çok az olduğu görülmüştür. Sağlık turizmini istenen seviyeye gelmesi için mutlaka turizm sektörünün geliştirilmesi ile marka ve pazar çalışmalarının detaylı bir şekilde yapılması gerektiği görülmüştür. Trabzon’un komşu
ülkelerden oluşan önemli bir sağlık turizmi pazarı olduğu, son yıllarda ise Arap turistlerin cazibe merkezi olmaya
başladığı görülmektedir. Örneğin Trabzon’un Gürcistan, Azerbaycan, İran ve Irak için önemli bir onkoloji veya
rehabilitasyon merkezi olabileceği net olarak bu rapor ile anlaşılmıştır.
Bu çalışma Trabzon sağlık turizmi için bir ilk olması hasebi ile çok önemli başlangıçtır. Mutlaka ilde bir komisyon oluşturularak benzeri çalışmaların devamı sağlık turizmi sektörü ve Trabzon sağlık turizmi destinasyonunun
oluşturulmasında önemli bir konudur.
Ayrıca yeni açılan Kanuni EAH ve KTÜ Farabi Hastanesi ve bu konuda öncülük eden özel hastaneler çok
önemli görevler düşmektedir. Sağlık turizmi sektörü il Sağlık Müdürlüğü ve DOKA’nın şu anki motivasyon ve
desteğini iyi değerlendirmesi gerekir.
Dr. Dursun Aydın
Araştırmacı
11
12
BÖLÜM 1
YÜKSELEN DEĞER SAĞLIK TURİZMİ
1. Sağlık Turizmi Kavramı
2. Dünyada Sağlık Turizmi
3. Türkiye’de Sağlık Turizmi
4. Sağlık Turizmi İstatistikleri
5. Yaşlı ve Engelli Turizmine Genel Bakış
6. Türkiye Sağlık Turizmi Stratejisi
6.1 Sağlık Bakanlığı’nın Sağlık Turizmi Stratejisi
(2014-2017)
6.2.T.C Onuncu Yıl Kalkınma Planında Sağlık Turizmi
13
14
1. SAĞLIK TURİZMİ KAVRAMI
1.1 Sağlık Turizminde Tanımlar ve Kavramlar
Sağlık turizminin tanımında gerek ülkemizde gerekse de uluslararası alanda ciddi bir gayretin olduğu gözlemlenmektedir. Daha önceleri sağlık turizminden özellikle ve genellikle tıp turizmi anlaşılırken son dönemlerde
bu yaklaşımın sağlık turizmi kavramına tam karşıt gelmediği ve olması gerekeni tam olarak ifade etmediği
yönünde artan oranda itirazlar yükselmekte.
Önceleri belki de bir ihtiyaçtan kaynaklı olarak tıp turizmi ile sağlık turizmi eşanlamlı olarak kullanılırdı. Artık
bunun böyle olmaması gerektiği, sağlık turizmi kavramını bir şemsiye kavram olarak kabul etmek gerektiği, sağlık turizmi kavramının altında çeşitli alt tanımların yapılmasının zorunluluğu, bu alt tanımlarda titiz davranılması
gerektiği hususunda tüm sektör oyuncuları birbirine benzer görüşler ifade etmekte.
Sağlık turizminde asıl olan, sağlık turistinin kendi yaşadığı yerden başka bir yere sağlık amacı ile seyahat
etmesidir. Ross (2001), genel tanımıyla sağlık turizmini kendi yaşadığı yerden başka bir yere sağlık amacı ile seyahat eden insanların oluşturduğu bir turizm türü olarak kabul etmekte1. Theobold (1998) ise, sağlık turizminde
saat sınırlamasına giderek 24 saat ya da daha fazla bir süreyle ev ortamından uzakta hizmet alan kişiyi sağlık
turizmi kapsamında değerlendirmekte.
Öte yandan doktorların ve sağlık personelinin bulundukları yerden bir başka yere giderek tedavi yapmalarını
medikal turizm kapsamına alanlar da bulunmakta ve örneğin, “sınır ötesi çalışan doktorları” bu tanıma dâhil
eden ve bunların sundukları sağlık hizmetlerini tıp turizm olarak kabul edenler bulunmakta.
Theobald’un (1998) söz konusu 24 saatlik alt sınır yaklaşımından yola çıkacak olursak 24 saatten daha az
süreyle evden uzak kalan kişi sağlık turisti olarak kabul edilmeyip “ziyaretçi” olarak değerlendirilecektir. Buna
göre 24 saatten daha az süreyle Türkiye’de kalıp tedavi gördükten sonra yeniden ülkesine dönenler örneğin THY
tarafından yabancı sağlık turistleri için uygulanan indirimli tarifeden yararlanamayacak. Her ne kadar Theobald
(1998) ve kendisiyle aynı görüşte olan bilim adamları hoş ve ucu açık sonsuza dek sürecek bir tartışmanın kapısını aralasalar da bu yaklaşımın günümüz ekonomi dünyasında pek karşılığının olmayacağı aşikârdır.
Sağlık turizmine talep boyutu ile bakıldığında çok daha değişik sağlık turisti tipleri ile karşılaşmak mümkündür. Bu sağlık turistlerinin amaçlarını yukarıdaki kategorilerden birine dâhil etmek mümkün olabilir.
1.2 Sağlık Turisti Sınıflandırması
Cohen (2006), sektöre olan talep bağlamında bir sınıflandırmaya gitmiştir. Buna göre; sağlık turizmi pazarı
açısından turistler ya da ziyaretçiler 5 temel kategoride gruplandırılabilir. Bunlar;
•
Yalnızca turist: Ziyaret ettikleri ülkede herhangi bir hizmet veya tıbbi tedaviden yararlanmadan deniz,
güneş ve sahil gibi klasik tatil geçiren insanlar.
•
Tatilde tedavi edilen turist: Seyahati sırasında rahatsızlanma ya da kaza nedeni ile tıbbi hizmet ve tedavi
alan insanlar. Bu türdeki turistler daha ziyade acil hasta sınıfına girerler.Bu grup yıllık 34 milyon turist çeken
ülkemiz için ülkemiz için önemli bir bölümdür.
•
Tatil ve tedavi amaçlı turistler: Bu turistler ziyaret ettikleri ülke ya da bölgeye tam anlamı ile tıbbi nedenlerle gitmezler. Ancak ziyaret ettikleri bölgede bazı rahatsızlıkları için tedavi olanakları olması tercih
nedenidir. Diğer bir deyimle tatil ile sağlık hizmeti alımını birleştiren turistlerdir.
•
Tatil yapan hastalar: Bu ziyaretçiler esasen bir bölgeye tedavi amaçlı giderler, ancak iyileştikten sonra,
ya da tedavi sonrası gittikleri bölgede tatil de yapan ziyaretçilerdir.
•
Yalnızca hastalar: Bu gruptakiler ağırlıklı olarak tıp turistleri olup bir bölgeye gidiş amaçları yalnızca o bölgede tedavi olmak ya da operasyon geçirmek olup tatil gibi bir amaçları bulunmaz. Bu grup gerçek anlamda
bir medikal turizm diye kabul ettiğimiz gruptur. Bu raporda tamamen bu kesimin üzerinde durulacaktır.
15
Yukarıda yer alan çeşitli yaklaşım ve tanımlardan anlaşılacağı üzere sağlık turizmi ile aslında ve daha ziyade
medikal turizme işaret edilmekte ve sağlık turizmi bu tanımla dar bir alana, medikal turizm ağırlıklı bir alanına
sıkıştırılmakta. Bu yaklaşımın doğru ya da yanlışlığı, haklı ya da haksızlığı ayrı bir tartışma konusunu içermekle
birlikte sağlık turizminin bu kadar dar bir alana sıkıştırılmasının ve bundan büyük oranda medikal turizmin anlaşılmasının doğru olmadığı gayet açık bulunmaktadır.
Zira bu tanımlama yönteminde sağlık turizminin diğer ayaklarını oluşturan Termal, SPA-Wellness ve İleri Yaş
ve Engelli Turizm türleri büyük oranda göz ardı edilmekte ve ikinci sınıf muamelesine tabi tutulmakta. Özellikle
ülkemizin zengin yer altı termal kaynakları açısından sahip olduğu potansiyelden hareketle termal turizm ve
bununla doğrudan bağlantılı ileri yaş ve engelli turizmi konusu gereken önemi hak etmektedir.
1.3 Sağlık Turizmi Türevleri
Türkiye ve Dünyadaki gelişmeleri yakın takibe alan T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Turizmi Daire Başkanlığı bu
bağlamda, biraz da Türkiye gerçekliğinden hareketle, sağlık turizminde şöyle bir sınıflandırmaya gitmekte olup
ülkemizde sağlık turizmi yaygın olarak bu şekliyle kullanılmaktadır:
Tablo 1:
1.4 Tıp Turizmi
İngilizce (MedicalTourism) terkibinden devşirilerek Türkçede Medikal Turizm olarak ifade edilen tıp turizmi
ile sağlık turistinin iyilik halinin gelişmesi için yapılan tıbbi işlem ya da etkinlik anlaşılmakta (Tram 2006).
“Hastalığın iyileştirilmesi” durumu, tıbbi checkup, sağlık taraması, diş tedavisi, kalp ameliyatı, protez takılması,
kanser tedavisi, nöroşirurji, organ nakilleri ve nitelikli tıbbi müdahaleleri gerektiren diğer işlemleri içermektedir.
Bunlara ek olarak daha çok tedavi ve cerrahi müdahale amaçlı seyahatleri vurgulayan tıp turizm son dönemlerde sağlık turizminin önemli bir unsuru olarak turizm literatürüne girmiştir.
Yukarıda Cohen’in tanımlamasında belirtildiği üzere turizm pazarı müşteri gruplarından doğal olarak birinci
grupta yer alanlar klasik ziyaretçi kategorisinde yer aldığı için tıp turizmi hizmet sunucularını doğrudan ilgilendirmemekte. Diğer kategori ziyaretçiler içerisinde ise en önemli müşteri kategorisi kuşkusuz en sondakiler
olup, geriye doğru sağlık turizmi talep özelliği azalan kişilerden oluşmaktadır. Kuşkusuz her grup için sunulacak
hizmet türü ve pazar stratejileri farklı olacaktır.
1.5 Küresel Bazda Tıp Turizminde Sık Talep Edilen Tedavi ve Tıbbi Müdahale Türleri
Orta ve Güney Amerika ülkelerinden bazıları kozmetik, obezite ve plastik cerrahi konusunda büyük tanınırlığa sahip hale gelmiş bulunuyorlar. Hindistan, Singapur ve Tayland kalp damar cerrahisi ve ortopedik cerrahi
konularıyla öne çıkmakta. Hindistan’daki fiyatların diğer rakiplerine nazaran daha düşük olması ülkeyi sağlık
turistinin gözünde daha cazip hale getirmektedir. Diğer yandan sağlık alanında oldukça ileri düzeyde olan
Belçika, Kanada, Almanya, İsrail ve İtalya’da karmaşık ameliyat ve diğer ileri sağlık hizmetleriyle öne çıkmakta.
Türkiye ise göz, estetik, ortopedi, beyin cerrahisi, kardiyovaskuler cerrahisi ve onkoloji bölümlerinde ön plana
çıkmaya başlamıştır. Organ naklinde son dönemlerde başta yüz nakli, böbrek, karaciğer ve uterus nakilleri ile
çok ses getirmeye başlamıştır.
1.6 Termal ve SPA-Wellness Turizmi
Günümüzde turizm türleri amaca, talebe ve insanların zevk ve hobilerine göre çok çeşitlilik göstererek değişik
alanlardaki yeniliklerle giderek zenginleşirken, sağlıkturizmi de zinde kalmayı bir yaşam biçimi haline getirmiş,
ruh ve beden güzelliğineönem veren insanlara da hizmet vermeye başlamıştır. Bu bölüm ülkemizde termal kaynak olarak dünyada 7 Avrupa’da 1. sırada ancak tesis ve alt yapı olara çok gerilerde olan ülkemiz için gelecekte
çok önemli olabilecek bir sağlık turizmi çeşidini oluşturmaktadır.
16
1.7 İleri Yaş Turizmi
Yine son dönemde sağlık turizminde yaşlıların bakımı ile ilgili kurulan tesislerve bu amaçla yapılan seyahatlerde yaşlanan dünya nüfusu için sağlık turizminin yeni bir türü olarak turizm faaliyetlerinde yerini almaya
başlamıştır.
Türkiye İstatistik Kurumu 31 Aralık 2011 verilerine göre 74.724.269 olan Türkiye nüfusunun yarısını 29 yaş
altında olanlar oluştururken 65 yaş ve üzeri olanların sayısı ise hiçte azımsanamayacak bir sayı olan 6 milyona
ulaşmış bulunmakta. Buna 50-64 yaş gurubuna dâhil olan 9,5 milyon civarındaki ileri yaşlı sınıflandırmasına
girenleri eklersek ortaya 5,5 milyon civarında (50 yaş ve üstü) müthiş bir sayı ile karşılaşmaktayız.
Artık Türkiye nüfusunun salt genç bir nüfus olduğu savını ileri sürmek ve bütün politikaları bu veriyi temel
alarak yapmak, bütüncül yaklaşımın önünde bir engel olarak durmakta. Her ne kadar bu sav ve yaklaşım tamamen yanlış olmamakla birlikte 15 milyonluk diğer büyük bir gurubu dikkate almamak demek olacağı için eksik bir
yaklaşım olarak kalmaya mahkûm olacaktır. Aşağıda görüleceği üzere ülkemizin nüfusunu 5 ana guruba ayırmak
mümkündür;
Tablo 2: TÜİK Türkiye Demografik Verileri10:
Kaynak: TÜİK 2011verileri
İleri yaş ve yaşlıların toplum içerisindeki mutlak sayı ve oranlarının artışı yalnız Türkiye ile sınırlı bulunmamakta;
özellikle gelişmiş Avrupa ve ABD gibi ülkelerde % 20’lere varan yaşlı popülâsyonları söz konusu olmaktadır. Buna
ayrıca Ortadoğu, Balkan ve diğer komşu ülkelerde bulunan milyonlarca yaşlıyı ilave edecek olursa ülkemizin
önünde sağlık turizmi açısından çok ciddi bir potansiyelin durduğunu görürüz.
1.8 Engelli Turizmi
Türkiye’deki engellilerin toplam nüfusa oranı ise % 12 civarında. Bir diğer ifadeyle ülkemizde 9 milyon civarında engelli insan bulunmaktadır. Günümüzde turizm türleri amaca, talebe ve insanların zevk ve hobilerine göre
çok çeşitlilik göstererek değişik alanlardaki yeniliklerle giderek zenginleşirken gerek ülkemizde gerekse pek çok
ülkede bulunan engelliler bu olumlu gelişmeden eşit olarak yararlanamamaktadır.
Tablo-3:
Aşağıda bazı ülkelerde bulunan engelli sayısı yer almaktadır:
Kaynak: Tüik 2012 verileri
17
2. DÜNYADA SAĞLIK TURİZMİ
2.1 Uluslararası Hasta Sınıflaması
Medikal turizm kapsamında değerlendirilen özelliklede yatarak tedavi gören hastalar turist olarak değerlendirmekten daha ziyade uluslararası hasta olarak nitelemek daha doğru olacaktır.Çünkü bu kişiler tamamen
tedavi amaçlı seyahat etmektedirler ve asıl işleri hep sağlık kuruluşlarında olmaktadır. Hasta hakları ve tedavi
usul ve esasları ile ilgili mevzuatlara tabi olup buna göre hizmet almaktadırlar. Gerektiğinde yasal süreçlerde bu
konu ile ilgili mevzuata tabi olarak işlem görmektedirler. Hatta bu grubun büyük bir bölümü turizmle eğlence ile
gezmek ile de ilgileri olmayıp tedavi sonrası direk olarak ülkelerine dönmektedirler.Ortak nokta herne sebeple
olursa olsun kişi sağlığını kaybetmiş ve bu kaybettiği sağlığına kavuşmak için bir sağlık kuruluşuna başvuruyor
ve buradan bir sağlık hizmeti alıyor yani bu kişi Türkiye’de yerleşik olmayan birhastadır. Türkiye dinamikleri
göz önünde bulundurularak oluşturulan uluslararası hasta sınıflaması Tablo 1’de verilmekte ve aşağıda kısaca
tanımlanmaktadır.
Tablo-1: Uluslararası Hasta Sınıflaması
2.2 Medikal Turizm Kapsamında Hizmet Alan Hastalar
Medikal Turistler Termal/SPA/wellness turizmi, yaşlı turizmi ve engelli turizmi ile birlikte sağlık turizminin
diğer bir alt bileşeni olan medikal turizm (tıp turizmi); genellikle ikinci ve üçüncü basamak sağlık kurum ve kuruluşlarında hekimler tarafından yapılan tedavi amaçlı uygulamalardan yararlanmak için hastanın ikamet ettiği
yerden başka bir yere seyahat etme eylemi olarak tanımlanabilir.
Medikal turizm kapsamındaki bu uygulamalar ağırlıklı olarak; tıbbi check-up, sağlık taraması, diş tedavisi,
kalp ameliyatı, protez takılması, kanser tedavisi, nöroşirurji, organ nakilleri ve nitelikli tıbbi müdahaleleri gerektiren diğer işlemleri içermektedir (Aydın, Constantinides, Mike, Yılmaz, Genç ve Lanyi 2012).
2.3 Turistin Sağlığı Kapsamında Hizmet Alan Hastalar
Turizm sağlığı, turistin konakladığı ve gezdiği çevrenin sağlık açısından etkisini kapsar. Turizm sağlığı genellikle çevre sağlığının konusu olmaktadır. İkamet edilen yerden başka bir ülkeye tatil amaçlı giden turistlerin
bu eylem sürecinde acil veya plansız sağlık hizmeti almak zorunda kalmasına turistin sağlığı denilmektedir.
Kısacası, turistin sağlığı, sağlık amacı dışında başka bir amaçla turizm faaliyetine katılan kişilerin, turizm hareketi süresince acil hallerde ihtiyaç duymaları halinde turist olarak bulundukları yerde sağlık hizmetlerinden
yararlanmaları anlamına gelmektedir.
2.4 Sağlık Alanında İkili Anlaşmalı Ülkelerden Gelen Hastalar
Uluslararası ilişkilerin önemli bir uygulama alanı ve mekanizması Sağlık Alanında Milletlerarası İkili Anlaşmalardır. Bu anlamda T.C. Sağlık Bakanlığı’nın da bazı ülkelerle sağlıkla ilgili birçok alanda yapmış olduğu ikili
18
anlaşmalar vardır. Bu ülkelerden belirli sayıda hasta Türkiye’ye ilgili protokol kapsamında gelmekte olup, tedavisi Sağlık Bakanlığınca planlanmaktadır. Bu hastalar kamu hastanelerine veya üniversite hastanelerine Bakanlıktan resmi bir yazı ile gönderilmektedir. Türkiye’nin Sudan, Afganistan, Yemen, Arnavutluk, KKTC, Kosova,
Azerbaycan ve Bosna Hersek ile bu kapsamda ikili anlaşmaları olan ülkelerden bazılarıdır.
2.5 Sosyal Güvenlik Alanında Milletlerarası Anlaşma Kapsamında Gelen Hastalar
Bu grup hastalar genellikle Avrupa da çalışan Türk vatandaşlarımız için yapılmış SGK kapsamında sosyal
güvenlik sözleriyle çerçevesi belirlenmiştir. Anlaşmalı ülkelerdeki ülke vatandaşını ve bizim orada yaşayan vatandaşımızı kapsar. Karşılıklı olarak tatil amaçlı kısa süreliğine diğer ülkeye gidildiğinde acil sağlık hizmeti gerektiğinde bu kapsamda hizmet alınır. SUT ücreti ve kurallarına göre hizmet verilir. Karşılıklılık ilkesi geçerlidir
yani ülkenin kendi vatandaşına sunduğu sağlık hizmeti sunum prensibi geçerlidir. Avrupa’da yaşayan 5 milyonu
aşkın Türk vatandaşı ve bu kapsama giren 200 milyonu aşkın Avrupa vatandaşı ve bunların büyük bir kısmının
yazın tatile geldiği göz önünde bulundurulduğunda önemli bir konu olduğu aşikârdır. En önemli problem SGK için
geçerli olan SUT fiyatlarından sağlık hizmeti sunmak zorunda olmamızdır. Çok düşük olan bu fiyatlandırma, bu
konuda çözülmesi gereken önemli bir porblemdir.
2.6 Sağlık Turizmini Besleyen Nedenler
Gelişmiş ülkelerde bulunan insanları daha az gelişmiş ülkelere sevk eden en önemli unsurların başında kendi
ülkelerinde bu sağlık hizmet ve imkânlarının bulunmayışı ve kaliteli sağlık hizmeti arayışı yanı sıra sağlık hizmetlerin pahalı olması, erişim ve bekleme sürelerinin bulunması, mahremiyet gibi konular gelmektedir.
Diğer yandan internet, e-posta, telefon, sosyal medya ve benzeri modern teknolojiler potansiyel turistlerin
oturdukları yerden dünyanın her yerine erişimini, sunulan hizmetlerin incelenmesini, fiyat karşılaştırmalarını ve
tedavi ve hizmetlerin derhal ve doğrudan kullanılabilirliğini olası hale getirmektedir. Gelişmiş ülkelerden daha
az gelişmiş ülkelere hasta akışının en önemli bir başka itici unsuru düşük maliyetlerin yanı sıra alıcı ülkede ilave
turistik paketlerin sunulmasıdır.
2.7 Sağlık Turizminde Küresel Gelişmeler
Nereden bakılırsa bakılsın sağlık turizmi önüne geçilemeyecek ve geçilmemesi de gereken bir olgu olarak
önümüzde durmakta. Ülkeler arasında çeşitli alanlarda iş birliği ve ortaklıkların artması, bireyin sınır ötesi seyahat özgürlük ve imkânının çoğalması, vize ve ulaşım gibi engelleyici unsurların azalması, sağlık turizminin
ülkelerin gelirlerinde ciddi artışlara sebep olması, gezi ve tatil turizminin bıraktığı gelirlerin (ortalama 750 USD)
kişi başına sağlık turizminden elde edilen gelirlere oranla çok daha düşük olması gibi nedenlerden dolayı pek
çok ülke sağlık turizmini ulusal bir turizm politikası olarak ele almaya, bu alanda ciddi yatırımlar yapmaya yönelmekte. Sağlık turizminden hasta başına ortalama 9000 USD tıbbi tedavi geliri elde edilmektedir. Bu hastanın
refakatçisinin ve kendisinin tedavi süresinde ve sonrasında harcayacağı meblağ yaklaşık 3000 USD olduğu
düşünülünce sağlık turizmi normal turistten çok daha fazla getirisi olan bir durumdur.
Amerika’da yapılan bir araştırmada yurtdışında sağlık hizmetleri almak için en azından 6.000 (altı bin) Dolar
ve üstü harcamalarda tasarruf yapıldığı, bu miktarın altında kalan tedavilerde yurtdışına gitmenin bir tasarruf
sağlamadığı belirtilmekte. Diğer yandan, yapılan tedavi ve sunulan hizmetlerin çeşitliliği ve bunlar arasında çok
ciddi fiyat farkları olması nedeniyle sağlık turizminde turist başına ortalama bir fiyat vermek oldukça zor görünmekte. Bununla birlikte açık kalp ameliyatı, kök hücre nakli, diz ve kalça yenilemeleri gibi karmaşık ve ağır tıbbi
müdahalelerde on binlerle ifade edilen miktarlar söz konusu olabilmektedir.
Bu nedenle Hindistan, Almanya, Malezya, Singapur, Amerika Birleşik Devletleri ve Tayland gibi ilk 10’a dâhil
olan ülkelerde özellikle ciddi girdiler sağlayan tedavi türleri öne çıkmakta. Ayrıca bu ülkeler kamu ve özel sektör
paydaşları olarak birlikte işbirliğine yönelmiş, ülkeleri yararına artı değer oluşturarak politika ve alt yapılarını
buna göre kurgulamışlardır. Örneğin Almanya, 11 Eylül terörist saldırılarından sonra yeni bir hedef ülke arayan
özellikle zengin körfez ülkelerinden gelen hastalara kucak açarak ABD’den boşalan yeri doldurmayı başarmıştır.
Sessiz sedasız yürüyen Almanya, Kuveyt başta olmak üzere diğer zengin Arapları ülkesine çekmekte ve bu guruba sağlık hizmetleri sunmakta epey yol almış bulunmakta.
Aynı şekilde, sağlık turizminde dünya genelinde birinciliğe oynayan Hindistan 2012 yılında 1 milyonu aşkın
sağlık turisti sayısına ulaşmayı hedeflemekte idi.
19
Dünyanın şimdi sağlık turizmi bağlamında yeniden şekillendiği ya da diğer bir ifadeyle ayrıştırılıp pazar
bölgeleri olarak işaretlendiği ve sunucu ülkeler tarafından pay edilmeye başlandığı göz önüne alınırsa, Türkiye
olarak nereye yoğunlaşacağımız, hedef kitlemizi kimlerin oluşturacağı, belirlediğimiz hedeflere ulaşabilmek
için tanıtım konusunda nasıl bir yöntem izleyeceğimiz gibi konularda tüm paydaşlarla oturup ivedilikle plan ve
stratejiler yapmaya başlamamız tarihi bir zorunluluk olarak ortaya çıkmakta.
Medikal turizm pazarında günümüzde birçok Asya ülkesi hâkim durumdadır ancak çok sayıda ülke de pazara
girmeye çalışmaktadır. Özellikle Hindistan oldukça düşük fiyatları ile pazarda önemli bir yer edinmiştir. Bu ülke
medikal turizm sektörünün hacmini 2012 yılına kadar 1,2 milyar Pound’a kadar yükseltmeyi hedeflemekte idi.
Dünya genelinde ise 2006 yılı verilerine göre, sağlık turizmi toplam harcamaları 60 milyar Dolara ulaşmıştır
ve 2012 yılına kadar bu rakamın 100 milyar Dolara ulaşması beklenmekte. ABD’deki sağlık turizmi harcamalarının 5,5 milyar Dolar, Avrupa’da 3,5 Milyar Euro civarında olduğu, yaklaşık 120 yıldır sağlık turizmine hizmet
veren Macaristan, Çek Cumhuriyeti ve Romanya gibi ülkelerden Çek Cumhuriyeti’nin bu sektörden kazancı 1
milyar Doları aştığı belirtilmektedir.
Medikal turizm pazarında talep Kuzey Amerika, Batı Avrupa ve Orta Doğu olarak üç bölgede yoğunlaşırken, bu
bölgelerdeki talebin destinasyonlara dağılımı bakımından; Avrupalı medikal ziyaretçilerin favori ülkesi Hindistan,
Malezya ve Tayland’dır. Malezya İslami referansı nedeni ile Ortadoğu pazarına hâkimdir. Singapur, daha önce
belirtildiği üzere Japon pazarının temel destinasyonudur. Küba doğal olarak Orta Amerika pazarına yönelmiştir.
Medikal turizm için dünyadaki en önemli bölge kuşkusuz Asya kıtasıdır. Bölge yılda 1,3 milyon medikal turisti
çekmektedir ve Tayland, Singapur, Hindistan, Güney Kore ve Malezya gibi ülkelerle bu faaliyetin kapsamı şaşırtıcı boyutlara ulaşmıştır. Tayland’da medikal turizm hareketleri 1970’lerde cinsiyet değişimi operasyonları ile
başlayıp daha sonraları estetik cerrahiye yönelim göstermiştir.
Hindistan günümüzde medikal turizmin merkezi olarak kabul edilmektedir ve bu alanda en önemli küresel
merkez haline gelebilmek için teknolojisini yenilemiş, batılı tıbbi yöntemleri uyarlamış, düşük maliyetler ve hızlı
bakım sağlayabilmesini reklamlarında vurgulamıştır. Bu ülkede 1990’ların ortasından itibaren ekonomik liberalleşme sayesinde özel hastaneler teknolojiyi ve diğer tıbbi malzemeyi daha kolay ithal edebilir hale gelmiş bu
sayede de altyapılarını batılı hastanelerin düzeyine getirebilmişlerdir. Bununla birlikte, hastanelerin iyileşmesi
ve maaşların artması sayesinde denizaşırı çalışan doktorlar da kendi ülkelerine geri dönmeye başlamışlardır.
Geriye dönen doktorların çoğunun uluslararası deneyimlerinin olması, potansiyel turistleri kendilerini daha rahat
hissedebilmeleri için reklamlarda kullanılabilecek bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Hindistan’daki büyük
hastane zincirleri yabancı hastalar için özel tercümanlar istihdam ederken, büyük oranda İngilizce konuşabilen
bir ülke olmasının avantajlarından da yararlanılmıştır.
Teknolojinin batılı ülkeler düzeyine getirilmesine, doktorların deneyimli ve batılı prosedürlere aşina olmasına
rağmen, iş gören maliyetleri çok düşüktür ve sigorta daha az masraflıdır. Bu ülkede kalp ameliyatı gibi enfeksiyon riski yüksek ameliyatlarda bile başarı oranları dünyanın en iyi hastaneleri ile karşılaştırabilir durumdadır.
Ülkemizde medikal turizm birçok bölgede termal turizmi ile birlikte yürütülebilmektedir ve bu ülkenin çok
önemli bir avantajıdır. Özellikle kaplıcaların birçok rahatsızlığı tedavi edici etkisi bu birlikteliği kolaylaştırmaktadır.
Termal turizm açısından önemli bir jeo-termal kuşak üzerinde yer alan Türkiye, bu alandaki kaynak zenginliği ve
potansiyeli bakımından da dünyada ilk 7 ülke arasına girmektedir.
Konu ile ilgili uzmanların değerlendirmelerine göre, ülkemize gelen hastaların büyük bir çoğunluğu Avrupa’dan
ve komşu ülkelerden gelmektedir. Bunlardan göz ameliyatı için Türkiye’yi tercih eden turistler ülkede ortalama
4-5 gün kalmaktadır. Sadece göz ameliyatı için gelen hastalar ülkemize ortalama 2.500 Dolar döviz bırakmaktadır. Son yıllarda özellikle Irak, Azerbaycan, Gürcistan, Libya ve Ortadoğu ülkelerinden beyin cerrahisi, ortopedi,
onkoloji ve estetik cerrahiden ciddi sayılarda hasta gelmeye başlamıştır. Ayrıca organ nakli hızla yükselen bir
sağlık turizmi alanı olmaktadır.
Medikal turizmi geliştirmeyi amaçlayan ülkelerin sayısı da giderek artmaktadır. Asya’daki sağlık turizminin
başarısı küresel ilgiliyi ve rekabeti artırmakta ve bu durdurulamaz gibi gözükmektedir. Örneğin, termal turizm
seyahatleri konusunda Singapur maliyeti nispeten yüksek bir destinasyon olmasına rağmen, 2012 yılında 1.8
milyar Dolar gelir getirmesi beklenen 1 milyon hastayı çekmek istemektedir. Bu hedef gerçekleşirse ülkede en
az 13.000 yeni iş olanağı yaratacaktır.
Yine Filipinler medikal turizme olan ilgisini, yeni bir havalimanı yaparak ve tüm dünyadaki hastaların bir
şekilde İngilizce konuşan Filipinli doktorlara aşina olduklarını vurgulayarak göstermiştir. Dubai, Orta Doğu turistlerinin Asya’ya gitmelerini engellemek için yeni bir Sağlık Kenti kurmuştur.
Hindistan’daki en büyük özel uluslararası sağlık servis grubu olan Apollo’nun 2004 yılında 37 tane hastanesi,
Kuveyt, Sri Lanka ve Nijerya’daki hastaneler ile ortaklığı vardır ve Dubai, Bangladeş, Pakistan, Tanzanya, Gana,
Filipinler, Londra ve Chicago’daki büyüyen özel kuruluşlar ve uluslararası bağlantıları olan diğer kuruluşlar ile
bunu planlamaktadır.
20
3. TÜRKİYE’DE SAĞLIK TURİZMİ
3.1 Türkiye Sağlık Ekonomisi İçinde Sağlık Turizmi Sektörünün Yeri
Tüm dünyada sağlık endüstrisinin önemi hızla artarken, global hacminin 60 milyar USD olduğunu tahmin ettiğimiz sağlık turizmi sektörü yıllık %20 gibi yüksek bir büyüme sergilemektedir. Keza otoritelerce, dünya nüfusunun %3’lük kesiminin başka ülkelere medikal tedaviler (onkolojik tedaviler gibi tıbbi tedaviler, cerrahi işlemler,
kaplıca-kür terapileri ve fiziksel rehabilitasyon tedavileri, wellnessvb) için seyahat etmektedir.
IPK’s World Travel Monitor isimli çalışmada sağlık turizmi kapsamında 2011 yılında Avrupa’da 9,4 milyon
(740 milyonluk Avrupa nüfusuna oranı %1,3’dür, yine bu değer toplam ülke dışı seyahatlerin %2,4’dür) seyahat
gerçekleşmiştir. (Kaynak: ITB World Travel Trends Report 2012/2013, IPK International)
Ülkemiz için en büyük pazar niteliğindeki Avrupa vatandaşlarının gerçekleştirdikleri tıp turizmi amaçlı
seyahatleri son beş yılda %24 oranlarında artmıştır. 2012 yılında 152,5 milyar USD ihracat performansı olan
ülkemizin, döviz gelirinin 2,5 milyar USD’lik kısmını yabancı hasta hizmetlerimiz aracılığıyla kazandığını tahmin
etmekteyiz. Buradaki performansımızı kısa süre içerisinde 5 milyar USD bandının üzerine, on yıl sonra da 20
milyar bandına taşımak yönünde hedefler koymuş bulunmaktayız.
Kamunun ve özel sektörün mevcut sağlık yatırımlarını kullanarak, hiçbir ek yatırım yükü doğurmadan, sağlık
sistemimize yüksek cari fazlası olan işlem kalemleri sunan uluslararası hasta hizmetlerimiz, 75 milyar TL düzeyine ulaşan ve son iki yıldır %11 düzeyinde büyüyen ulusal sağlık harcamalarımızın ekonomimiz üzerinde yarattığı
basıncı ilerleyen dönemlerde dengeleyebilecek yegane unsurdur. 75 milyon nüfuslu ülkemizi çevreleyen coğrafya
sağlık turizmi faaliyetlerimiz için verimli bir vaha gibidir. Keza 740 milyon nüfuslu Avrupa kıtası yaşlanmış ve yaş
ortalaması kıta genelinde çoğu ülkede %20’nin üzerine çıkmaya başlamıştır. 143 milyon nüfuslu ve yıllık 1 milyar
dolarlık hasta çıkışı sergileyen Rusya Federasyonu da 39 olan yaş ortalaması ve %18 olan yaşlı nüfus yüzdesi ile
bir başka arz açığı odağı ve hasta havuzu konumundadır. 65 milyon nüfuslu Türki Cumhuriyetler ve 220 milyon
nüfuslu Ortadoğu-Kuzey Afrika bloğu tarihi misyon ve mirasımızı, sağlık hizmetleri alanında da ülkemize yüksek
bağlılık göstererek canlı tutmaktadırlar. Özellikli tedavilerde ve cerrahi işlemlerde bu iki coğrafi alanın en büyük
sağlık hizmet tedarikçisi konumundayız.
PPP modeliyle 2015 yılından itibaren hizmet vermeye başlayacak olan şehir hastanelerimiz, sağlık turizmi
hizmet sunum gereklerine göre dizaynedilmektedir. Her biri milyar dolarlık projeler olan şehir hastanelerimizin
yatırım geri dönüşleri, toplam hasta sayısı ve milliyet çeşitliliği her yıl artmakta olan sağlık turizmimiz sayesinde
daha hızlı ve planlı bir biçimde gerçekleştirilecektir. Şehir hastanelerinde diğer önemli bir unsurda fiyattır. Çevre
ülkelerinden gelecek uluslararası hastalar için kamu hastanelerimizde gerek yasal düzenleme gerekse de ücretlendirmeile ilgili uygun fiyat politikası medikal turizm için çok önemli bir fırsattır.
3.2 Türkiye Sağlık Turizminde Riskler ve Rekabet
SağlıkTurizmi altyapısı mükemmel bir şekilde oluşturduktan sonra en önemli konu sürdürülebilirlik. Bunun
için kaliteli sağlık hizmeti sunumu, eğitilmiş profesyonel insan kaynağı ve devlet politikasıdır. Ülke olarak tüm
bunları temin ettikten sonra sağlık turizmini zirveye oturtabiliriz, ancak maharet zirveye çıkmak değil zirvede
durabilmektir.
Sağlık turizmi hizmeti sunulurken tıbbi hatalar ve komplikasyonlar yıllar boyunca oluşturulmuş olumlu havayı
birden bitebilir. Bu açıdan mevzuat çalışmaları ve denetleme çok önemlidir. Sağlık turizminde diğer tehlikeli bir
konuda ücretlendirme politikasıdır. Rekabet havasında ucuz sağlık hizmeti politikası benimsenir ise uzun vadede
kaliteli sağlık hizmetinden bahsetmek mümkün olmayacaktır. Sağlık turizminde hizmet kalitesi ve ileri teknoloji
kullanımı çok önemlidir. Ucuz sağlık hizmeti de aranan bir şart olsa da en son şartlardan birisidir. Bugün en ucuz
sağlık turizmi fiyatları Hindistan’dadır, fakat Hindistan’ın sağlık turizminde ilk sıralarda yer almasının en önemli
sebebi ucuzluk değildir. ABD deki Hindistanlı gurbetçiler ve eğitim gören hekimler, ayrıca Hindistan’daki batılı
sağlık yatırımları Hindistan’ın sağlık turizmi sektörünü dünya liderliğine yükseltmiştir.
21
Türkiye turizminde rekabet ucuz turizm politikası ile yapılmaktadır. Bunun acısını yılardır çekmekteyiz aynı
hatayı sağlık turizminde yapmamalıyız. Uzun vadede ucuz sağlık hizmeti değil kaliteli sağlık hizmeti, ülkenin
konumu ve sağlıktaki imajımızı iyi kullananlar kazanacaktır. Ülke insanına sağlık hizmeti devlet borcu ve sosyal
devlet olmanın gereği sunulur, ticari olarak hiçbir zaman düşünülmez. Ancak sağlık turizmi ülkeye döviz girdisi
yani hizmet ihracatı için yapılmalıdır ve ticari olarak düşünülmelidir. Aksi halde Türkiye’de sağlık turizmi gelişir,
tüm kaynaklar yabancılar için kullanılır, hatta kendi vatandaşımıza hizmet sunumunda aksamalara bile sebebiyet
verebiliriz.
Sağlık turizmi sağlık kuruluşlarında profesyonel işletim ve kaliteli hizmet sunumu gerektirir. Dolayısı ile her
kuruluş sağlık turizmi hizmeti vermesi mümkün değildir ve doğruda değildir. Sağlık turizminde doğru tanıtım
ve reklam önemlidir. Haksız rekabet sağlık turizminde en büyük problemlerden biridir. Kurumsal yapısı olan
geniş kadrolara sahip markalaşmış bir sağlık kuruluşu ile altyapısı tam olmayan, markalaşmaya önem vermeyen
belki de tek tercümanı bile olmayan küçük bir sağlık kuruluşunun aynı bulvarda sağlık turizmi hizmeti sunması
rekabet açısından önemli bir sorundur. Haksız rekabeti engellemek için ve sağlık turizminin sürdürülebilirliği için
sağlık turizmi hizmeti sunan sağlık kuruluşlarında akreditasyon ve ilave şartların uygulanması belki de ayrı bir
değerlendirme ile puanlanarak sıralamaya veseviyelendirmeye tabii tutulması önemli ve gereklidir.
Ülkemizde sağlık hizmetlerine halkımızın her bölgede kolay ve yaygın erişimi için sağlık insan gücünde ve
sağlık yatırımlarında yıllardır başarı ile planlama uygulanmaktadır. Ancak bu planlama Türkiye de yaşayan 75
milyon nüfus için yapılmaktadır yurtdışından gelen hastalar için ayrı bir planlama yapılmamaktadır. Sağlık
turizminin kendi dinamikleri içinde ayrı bir planlama yapılması ihtiyacı doğmuştur. Bunun için Sağlık Bakanlığı
tarafından yeni çalışmalar başlatılmıştır. Konaklama tesislerinde aynı ildeki özel sağlık kuruluşlarına belirli
şartlarda şube açma imkânı tanınmıştır. Yabancı hekim ve hemşirenin özel sağlık kuruluşlarında çalıştırılmasının
önü açılmıştır. Planlama kapsamı dışında sağlık kuruluşlarının sağlık serbest bölgelerde yatırım yapmasının yasal
olarak önü açılmaya çalışılmakta ve konuyla ilgili yasa çıkmış olup yönetmelik çalışmaları devam etmektedir.
Son olarak da yapılan mevzuat değişikliği ile100 yağın üstünde olan ve yatan hastalarının % 10’nundan fazlası
uluslararası hasta olan hastaneler talep etmeleri halinde planlama dışında bazı branşlarda uzman doktor
çalıştırabileceklerdir.
22
4. SAĞLIK TURİZMİ İSTATİSTİKLERİ
Sağlık turizmi ile ilgili kayıtlar ve istatistikler Sağlık Bakanlığı’nın yabancı hasta web kayıt sistemine kaydedilen
verilere göre yapılmakta olup her yıl raporlanıp analizi yapılarak kitap olarak yayınlanmaktadır. Ancak veriler
düzenli olarak girmediği için bu raporlar sadece genel bir fikir vermektedir. Bu veriler HBYS üzerinden daha
sistemli bir şekilde toplanması için çalışmalar devam etmektedir. Sağlık kuruluşlarının verileri itina ile girmesi
planlama ve sağlık turizminde strateji belirlemek için çok önemlidir.
Grafik-1. Yıllara Göre Türkiye’de Sağlık Hizmeti Alan Uluslararası Hasta Sayıları (2008-2012)
Grafik-2. Medikal Turizm Kapsamında Hastaların Geldiği İlk 10 Ülke, (2012)
23
Grafik-3.Turistin Sağlığı Kapsamında Hastaların Geldiği İlk 10 Ülke, (2012)
Grafik-4.Uluslararası Hastaların Başvurdukları Hastane Türleri, (2012)
Tablo 1.Hastane Türlerine Göre Uluslararası Hastaların Geliş Şekilleri, (2012)
Hasta Geliş Şekli
İkili Anlaşmalı
Ülkeler
Medikal Turizm
SGK ile
Anlaşmalı
Ülkeler
Sayı
%
Sayı
%
Sayı
%
Sayı
Devlet
Hastanesi
8
1,5
8235
4,9
3328
15,5
Eğitim ve
Araştırma
Hastanesi
534
98,2
4586
2,7
2679
Özel Hastane
0
0,0
154696
91,3
Üniversite
Hastanesi
2
0,4
1945
1,1
Toplam
544
100,0
169462
100,0 21530
Hastane Türü
24
Toplam
Turistin
Sağlığı
%
Sayı
%
15784 22,4
27355
10,4
12,4
5243
13042
5,0
15427
71,7
47972 68,1
218095
83,2
96
0,4
1464
3507
1,3
100,0
70463 100,0 261999
7,4
2,1
100,0
Tablo 2. Sağlık Turizmi İlk 10 Ülke (2013 / 1 Ocak-1 Kasım)
Libya
Irak
Azerbaycan
Bulgaristan
Almanya
Hollanda
Gürcistan
Rusya
Suriye
Fransa
= =
=
=
=
=
=
=
=
= 10.222
9.479
6.006
2.713
8.217
2.792
1.537
2.498
1.676
1.056
hasta
hasta
hasta
hasta
hasta
hasta
hasta
hasta
hasta
hasta
Tablo 3.Sağlık Turizminde İlk Dört İlimizin (2013 1 Ocak-1 Kasım) Performansları
İlimiz
Sağlık Turisti Sayısı
İstanbul
33.779
Antalya
6.864
Ankara
5.672
İzmir
4.338
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (Sağlık Turizmi Daire Başkanlığı)
25
5. YAŞLI VE ENGELLİ TURİZMİNE GENEL BAKIŞ
İleri yaş turizmi kapsamında ülkemize gelen misafirlerimiz gezi turları ve meşguliyet terapilerinin yanı sıra bakım evlerinde rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanmaktadırlar. Engelliler için de özel bakım,klinik otellerde
ve rehabilitasyon merkezlerinde verilmektedir.
Avrupa ülkelerinin 65 yaş üstü nüfusu toplam nüfusun % 20’sinin, engelli nüfusu %12’sinin üzerindedir. Bu
kitlenin bakım masrafları ülkelerinin ekonomilerini çok zorlamaktadır. Buna rağmen hastaların diledikleri standartlar yükselmektedir. Artık bu grubun bakımları için özellikle iklimi iyi, güneşli ve turizm imkânları gelişmiş
bölgeler aranmaktadır. Bu alanda en iyilerden biri İspanya destinasyonu olmakla beraber bu destinasyon çok
pahalıdır. Türkiye coğrafi yakınlığı, iklimi, kaliteli ve ekonomik sağlık hizmeti sunumuyla potansiyel olarak bu
turizme elverişli bir ülkedir. Ancak yaşlı ve engelli turizmi için altyapı ve mevzuatlarımız hazır değildir, bu alanda
eksiklikler bir an evvel giderilmeli ve yatırımlar yapılmalıdır. Yaşlı ve engelli turizminde gereken yapılırsa pek
yakın gelecekte büyük bir döviz girdisi elde edilebilir. Bunun için yüksek teknolojili teknik alt yapı ve çok sayıda
hekime de ihtiyaç yoktur. Daha ziyade eğitilmiş ve kalifiye ara personele ve geniş kapsamlı yatırımlara ihtiyaç
vardır.
Trabzon için yaşlı turizmi için ayrı bir çalışma yapılması ihtiyacı olup uzun vadede bu çalışma mutlaka yapılmalıdır. Özellikle çevre ülkelerdeki yaşlı nüfus attığında bu konu çok daha fazla önem arz edecektir.
5.1 Sağlık Turizminin Bir Türevi Olarak İleri Yaş ve Yaşlı Turizmi
Özellikle 19. ve 20. yüzyılda büyük bir ivme kazanan teknolojik ve ekonomik gelişmelere bağlı olarak sağlık
ve sosyal yaşam alanındameydana gelen iyileştirmeler sonucunda tüm dünyada ortalama yaşam sürelerinin
arttığı gözlemlenmektedir. Bu artışa paralel olarak ülkelerin nüfus yapılarında da “demografik kayma” ya da
“demografik deprem” denebilecek değişimler ortaya çıkmış bulunmaktadır.
Konunun önemine binaen Birleşmiş Milletler tarafından ilki 1982 yılında Viyana’da, ikincisi 2002 yılında
Madrid’de düzenlenen Dünya Yaşlanma Asambleleri düzenlenerek BM’ye üye tüm ülkelerin bu kır saçlı akınına
karşı gerekli önlemleri hayata geçirmeleri tavsiye edilmiştir. Almanya, Hollanda, Belçika gibi pek çok Avrupa
Birliği’ne üye ülkelerde 65 yaş ve üstü nüfus oranının genel nüfusa oranının %20’ler civarında seyrettiği gerçeğinden hareketle Avrupa Birliği kendi bünyesinde ayrı bir birim oluşturmuş ve AB genelinde bu gelişmeleri yakın
takibe almıştır.
Birleşmiş Milletler ve Dünya Yaşlanma Örgütü verilerine göre şu an 600 milyon civarında olduğu belirtilen 65 yaş
ve üstü bireylerin sayısının 2050 yılında 2 milyarı bulacağı öngörülmektedir. Bu artış yalnız Avrupa ülkeleri ve Amerika
Birleşik Devletleri gibi gelişmiş (şimdilerde sarsıntıda bulunan) ülkelerle sınırlı kalmamakta, başta Türkiye olmak üzere
geçiş döneminde ya da geçiş dönemini tamamlamak üzere olan ülkelerde de ciddi oranlara ulaşmış bulunmaktadır.
Yukarıdaki verilerden de anlaşılacağı üzere sayıları hızla artan yaşlılar sağlık, sosyal, kültürel ve ekonomik
açıdan yeni durumların ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. Örneğin yaşlanma olgusuna paralel olarak sağlık
ve destek hizmetlerine olan talepte de bir artış meydana gelmekte. Nitekim sağlık turizmi kapsamında ortaya
çıkan sınır ötesine doğru yapılan hareketliliğin büyük bir kısmı bu kitle tarafından oluşturulmaktadır. Sağlık hizmetlerinden yararlananların çoğunu da bu kitle meydana getirmektedir. Sağlık Bakanlığı Sağlık Turizmi Daire
Başkanlığı verilerine baktığımızda Türkiye’ye tedavi amacıyla gelen yabancı ve/veya yurtdışında yaşayan Türk
asıllı hastaların çoğunluğunun bu gruba ait olduğunu görürüz. Bugüne kadar daha ziyade fark edilmeyen bir grup
olarak kalan ileri yaş ve yaşlılar artık kendilerinin görülmesini, farkına varılmasını ve kendi yaş ve konumlarına
uygun hizmet yöntemlerinin geliştirilmesini arzu ve talep etmektedirler. Ayrıca ileri yaş ve yaşlılara özel tatil,
dinlence, eğlence, sosyal aktivasyon ve benzeri tamamlayıcı ve destekleyici faaliyet ve buna uygun altyapıların
geliştirilmesi önem taşımaktadır.
Geriatrik Tedavi Merkezi: Yaşlılıkta gelişen hastalıkların tanı ve tedavisi, rehabilitasyonu ile beraberinde
bakım hizmetlerinin sunulmasına yönelik olarak kurulan sağlık kuruluşlarıdır. Bu merkezler hastane bünyesinde
ya da hastaneye bağlı olarak hizmet verir. Bu tesislerde konaklayan kişilere yönelik günübirlik ayaktan tedavi ve
rehabilitasyon hizmeti sunulur. Ayrıca birçok ülkede %10’lara yaklaşan engelli nüfusun da diğer insanlar gibi gezip eğlenmek hakkıdır. Ancakbu kesim altyapı yoksunluğundan dolayı genelde turizme katılamamaktadır. Bu da
sosyal ve ruhsal birçok sorunu beraberinde getirmektedir. Engelli turizmi önümüzdeki yıllarda çok konuşulacak
konulardan biri olacaktır, ülkemiz de bu konuda çalışmalar yapmaya başlamıştır.
26
6. TÜRKİYE SAĞLIK TURİZMİ STRATEJİSİ
Ülkemizde sağlıkta dönüşüm programı sonrasında sağlık hizmetlerinin sunumunun kalitesi ve erişilebilirliği
artmıştır. Türkiye bu başarısıyla sağlık alanında dünyaya rol model bir ülke olmuştur. Tüm bunlara paralel olarak
da son beş yılda ülkemizde sağlık turizmi hızla yükselmiş ve bu alanda çok yol kat etmiştir. On yıl önce binlerce
insanımız sağlık hizmeti almak için yurt dışına gidiyor ve pek çok insanımızda Türkiye yerine yurt dışında tedavi
olmayı arzuluyordu ama bugün yılda üç yüz bine yakın yabancı hasta ülkemizde tedavi olmaktadır.
Sağlık turizmi artık bakanlık politikasından öte hükümet politikası hatta devlet politikası olmuştur. Sağlık turizmi
ülkemizin yurtdışında sosyal ve siyasal göstergelerinden birisi olmuştur. Bakanlığımızın 2013-2017stratejik
eylem planında ve Türkiye cumhuriyetinin 10 yıl kalkınma planında yerini geniş olarak almıştır.
6.1 Sağlık Bakanlığı Stratejik Eylem Planı 2013 – 2017
Sağlık Bakanlığının 4 ana amaçlarından bir tanesi direkt sağlık turizmi ile ilgili olup aşağıda detayı verilmiştir.
AMAÇ 4: Türkiye’nin ekonomik ve sosyal kalkınmasına ve küresel sağlığa katkı aracı olarak sağlık sistemini
geliştirmeye devam etmek.
HEDEF 4.5. Türkiye’de sağlık turizmini güçlendirmek
Hedefe Yönelik Stratejiler
4.5.1. Sağlık turizmi kapsamında tanıtım yapmak ve cazibe oluşturmak
• Sağlık turizminin uluslararası düzeyde tanıtımı için Kültür ve Turizm Bakanlığı ile işbirliği yapmak
• Sağlık turizmini ülkemize gelen yabancı turistlere tanıtımı için Kültür ve Turizm Bakanlığı ile işbirliği
yapmak
• Uluslararası katılımlı fuarlarda sağlık turizmine yönelik tanıtıcı programlar oluşturmak
• Uluslararası havacılık şirketleri ile sağlık turizmini tanıtmak için işbirliği yapmak
• Sağlık turizmi ve diğer turizm hizmetlerini entegre etmek için sektörler arası işbirliği yapmak
4.5.2. Sağlık turizmi kapsamında verilen hizmet sunumunun kalitesini iyileştirmek
•
•
•
•
Sağlık turizmi hizmeti verecek sağlık tesislerinin standartlarını belirlemek
Sağlık turizmi sunan sağlık tesislerinin altyapı,eğitim ve teknoloji kapasitesini artırmak
Sağlık turizmi hizmeti veren akredite sağlık tesislerinin sayısını artırmak
Sağlık turizmi hizmeti veren tesislerin ulusal ve uluslararası denetimini yapmak ve yaptırmak
4.5.3. Sağlık turizmi hizmet kapsamını genişletmek
• Termal Turizmi (Kaplıca + Spa & Wellness) ve Yaşlı Bakımı amaçlı sağlık turizmi standartlarını
belirlemek
• Termal Turizmi (Kaplıca + Spa & Wellness) ve Yaşlı Bakımı amaçlı sağlık turizmi altyapı, eğitim ve
teknoloji kapasitesini artırmak
• Termal Turizmi (Kaplıca + Spa & Wellness) ve Yaşlı Bakımı amaçlı sağlık turizmi hizmeti veren
akredite tesislerin sayısını artırmak
• Sağlık turizmi faaliyetleri ile kanıta dayalı alternatif tıp uygulamalarının entegrasyonunu sağlamak
27
4.5.4. Sağlık turizmi yönetişimini iyileştirmek
• Sağlık turizmi uygulamalarının kanıta dayalı yapılmasını sağlamak için bilimsel danışma kurulları
oluşturmak
• Sağlık turizmi kapsamında yatırım, planlama ve teşvikler konusunda sektörler ile işbirliğini sürdürmek
• Sağlık turizmi hizmetlerinde çalışacak ara elemanların eğitim standartlarını belirlemek için sektörler
arası işbirliği yapmak ve selemanların eğitimini MEB ve YÖK ile işbirliğiyle sağlamak
Tablo-1. SH 4.5Türkiye’de sağlık turizmini güçlendirmek.
MEVCUT
DURUM
ULAŞILACAK
HEDEF
ULAŞILACAK
HEDEF
2011
2017 T
2023 T
Sağlık turizmi kapsamında gelen hasta sayısı (bin)
156 (1)
700
2.000.000
Sağlık turizminden elde edilen gelir (yıl) (SGP ABD$)
1 milyar
8 milyar
20 milyar
Sağlık turizmi kapsamında hizmet veren akredite
olmuş sağlık kuruluşlarının oranı (%)
2,5 (1)
4.5
6
PERFORMANS GÖSTERGESİ
(1) Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
6.2 Türkiye Onuncu Yıl Kalkınma Planında Sağlık Turizmi
Uzun dönemde artması beklenen sağlık harcamaları; sağlık teknolojilerinin daha yoğun kullanımı, ilaç ve
tıbbi malzeme üretimine odaklanma, sağlık turizmini geliştirme gibi fırsat alanlarını da beraberinde getirecektir. Sağlık hizmeti sunum kalitesinde rekabetçiliği giderek artan ülkemiz, başta Avrupa ve OECD ülkeleri olmak
üzere nüfusu giderek yaşlanan ülkelere sağlık hizmeti sunma potansiyeline sahiptir. Sağlık turizmi; döviz gelirleri
nedeniyle cari denge, emek yoğun yapısı itibarıyla istihdam, turizmde çeşitliliğin ve katma değerin artırılması
yoluyla gelir artışı, sağlık altyapısının güçlendirilmesine bağlı olarak yatırım etkisi yaratabilecek bir alandır.
Uzun dönemde artması beklenen sağlık harcamaları; sağlık teknolojilerinin daha yoğun kullanımı, ilaç ve
tıbbi malzeme üretimine odaklanma, sağlık turizmini geliştirme gibi fırsat alanlarını da beraberinde getirecektir. Sağlık hizmeti sunum kalitesinde rekabetçiliği giderek artan ülkemiz, başta Avrupa ve OECD ülkeleri olmak
üzere nüfusu giderek yaşlanan ülkelere sağlık hizmeti sunma potansiyeline sahiptir. Sağlık turizmi; döviz gelirleri
nedeniyle cari denge, emek yoğun yapısı itibarıyla istihdam, turizmde çeşitliliğin ve katma değerin artırılması
yoluyla gelir artışı, sağlık altyapısının güçlendirilmesine bağlı olarak yatırım etkisi yaratabilecek bir alandır.
Plan döneminde özellikle sağlıklı yaşama yönelik kaplıca, SPA ve benzeri imkânlar ile sağlık altyapısının değerlendirilerek, sağlık turizminin geliştirilmesi önem arz etmektedir.
6.3 Sağlık Turizminin Geliştirilmesi Programı
6.3.1 Programın Amacı ve Kapsamı
Tıbbi tedavinin alınması, termal kaynakların kullanılması, rehabilitasyon hizmetlerinin ve kişilerin kendilerini
iyi ve sağlıklı hissetmesini sağlayan hizmetlerin giderek artmasına paralel olarak sağlık turizmi, ülkemizin potansiyeli dikkate alındığında önemli bir fırsat sunmaktadır.
Bu programla, Türkiye’nin dünyada yükselen pazar konumunda olduğu medikal turizm, termal turizm ve ileri
yaş-engelli turizmi alanlarındaki hizmet kalitesinin yükseltilerek rekabet gücünün artırılması amaçlanmaktadır.
6.3.2 Program Hedefleri
• Termal turizmde 100.000 yatak kapasitesinin oluşturulması
• Termal turizmde 1.500.000 (600.000’i tedavi amaçlı) yabancı termal turiste hizmet sunulması
28
• Termal turizmde 3 milyar dolar gelir elde edilmesi
• Medikal turizmde dünyanın ilk 5 destinasyonu içerisinde olunması
• 750.000 medikal yabancı hastanın tedavi edilmesi
• Medikal turizmde 5,6 milyar dolar gelir elde edilmesi
• İleri yaş turizminde 10 bin yatak kapasitesi oluşturulması
• İleri yaş turizminde 150.000 yabancı turistin ülkemizi ziyaret etmesi
• İleri yaş turizminde 750 milyon dolar gelir elde edilmesi
6.3.3 Performans Göstergeleri
• Termal, medikal ve ileri yaş turizminde yatak kapasitesi
• Termal, medikal ve ileri yaş turizminde turist sayısı
• Termal, medikal ve ileri yaş turizminde turizm geliri
• Medikal turizmde Türkiye’nin dünyadaki sırası
6.3.4 Program Bileşenleri
1. Bileşen: Sağlık Turizmine Yönelik Kurumsal ve Hukuki Altyapının Geliştirilmesi
• Hedef ülke, bölge ve branşları dikkate alan bir sağlık turizmi stratejisi ve eylem planı hazırlanması
• Kamu kurumları arasında koordinasyon mekanizmalarının geliştirilmesi, kamu ile özel sektör arasında
işbirliğinin güçlendirilmesi
• Fiyat farklılaştırmasına da imkân tanıyan mevzuat altyapısının oluşturulması
• İstatistik altyapısının geliştirilmesi
2. Bileşen: Sağlık Turizmi Alanında Fiziki ve Teknik Altyapının İyileştirilmesi
• Termal turizm varlıkları ve medikal turizm altyapısı envanterlerinin hazırlanması
• Hastane, termal otel, ileri yaş ve engelli bakım merkezleri gibi tesislerin sağlık turizminde kullanım
imkânlarının artırılması
• Sağlık turizmi kapsamında yatırım ve planlama konusunda destek sağlanması, arazi temini için yeni
modellerin oluşturulması
3. Bileşen: Sağlık Turizmi Hizmet Kalitesinin Artırılması
• Sağlık turizmi alanında çalışan personelin nitelik ve nicelik olarak geliştirilmesi
• Sağlık turizmine yönelik hizmet ve tesis standartlarının yükseltilmesi
• Konaklama ve diğer yardımcı hizmetler için kolaylaştırıcı mekanizmaların geliştirilmesi
4. Bileşen: Sağlık Turizmi Alanında Etkin Tanıtım ve Pazarlama Yapılması
• Hedef ülke ve bölgelerde tanıtım ve pazarlama faaliyetlerinin artırılması
• Tanıtım ve pazarlama alanında kamu ve özel sektör işbirliklerinin artırılması
29
6.3.5 Koordinatör ve Sorumlu Kurum/Kuruluşlar
Genel Koordinatörler: Sağlık Bakanlığı, Kültür ve Turizm BakanlığıBileşenlerden Sorumlu Kurum/Kuruluş
1.
Bileşen: Sağlık Bakanlığı
2.
Bileşen: Kültür ve Turizm Bakanlığı
3.
Bileşen: Sağlık Bakanlığı
4.
Bileşen: Kültür ve Turizm Bakanlığı
Sağlık Turizmi Koordinasyon Kurulu:
Amaç:
Bu Kurul, Türkiye Cumhuriyeti 10 yıllık kalkınma planındaki sağlık turizmi ile ilgili hedeflere ulaşmak için
yapılması gerekenleri tespit etmek, koordine etmek ve hayatiyete geçirmek amacıyla 2014’te kurulmuştur.
Koordinasyon kurulunun hedefleri; Sağlık turizmi taraflar arasında ve bakanlıklar arası koordinasyonu
sağlamak. Sağlık turizmi potansiyelimizi dünyaya duyurmak ve tanıtımı yapmak. Sağlık kuruluşlarının uluslararası
standartlarda sağlık hizmetini sunmasını sağlamak ve buna göre sınıflandırmasını yapmak. Sözkonusu
koordinasyon kurulu Sağlık bakanlığının başkanlığında kurulmuş olup çalışmalarına başlamıştır.
Sağlık Turizminde Yapılan Yasal Düzenlemeler:
Son yıllarda bu gelişmelere paralel olarak sağlık turizmi ile ilgili birçok yasal düzenlemeler yapılmış ve halen taslak olarak çalışılan birçok mevzuat çalışmaları vardır:
1. 23.07.2013 tarihli Sağlık Turizmi Yönergesi ülkemizde yabancı uyruklu kişilere sunularak sağlık
hizmetlerini özelliklede kamu hastanelerindeki işleyişi belirlenmiştir.
2. Konaklama tesislerinde sunulacak sağlık hizmetleri ile ilgili 2013/18 sayılı Sağlık Bakanlığı genelgesi ile
turistlere konaklama tesislerinde acil sağlık hizmetlerinin sunumu organize edilmiştir. Ayrıca bu genelge
ile otellerde sağlık turizmi kapsamındaki obezite, diyabet, diyaliz, rehabilitasyon ve onkolojik bakım polikliniklerinin işleyişi belirlenmiştir. Konaklama tesislerinde diş hekimliği hizmetleri ve estetik uygulamaları
yapan sağlık kuruluşlarının açılması ile ilgili düzenlemelerde devam etmektedir. Böylece sağlıklı yaşam
tesislerinin ve dünyada hızla yaygınlaşan sağlık otellerinin ülkemizde de açılmasına imkân tanınmıştır.
3. Sağlık turizmi ile ilgili yabancı dilde reklam ve tanıtım yapmanın önü açılmıştır.
4. Çalışmaları devam edan aşağıdaki mevzuatlarda önümüzdeki yıllarda yayınlanması beklenmektedir.
• Sağlık serbest bölgesi yönetmeliği,
• Kür ve rehabilitasyon merkezleri, medikal SPA merkezleri yönetmeliği,
• Sağlık seyahat acenteleri, sağlık turizmi danışman firmalar ve asistan kuruluşlar yönetmeliği
Ayrıca Ekonomi Bakanlığının yayınladığı 2012/4 sayılı Tebliğ ile sağlık turizminin yurtdışında tanıtımı ciddi
olarak finansal açıdan desteklenmektedir.
Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan, 15 Haziran 2012’de yayınlanan 6322 sayılı Kanun ile sağlık turizmi
gelirlerinden %50’sine vergi muafiyeti getirilmiştir. Konunun detayı ile ilgili tebliğ Maliye Bakanlığınca 31 Aralık
2012 tarihinde 28514 mükerrer Resmi Gazete’de yayınlanıp yürürlüğe girmiştir.
2012 yılında yayınlanan yeni teşvik yasası ile kültür ve turizm bölgelerinde yeni konaklama tesisi yapılır
ise 5 bölge yatırımları teşviklerinden faydalanılabilecektir. Bu konaklama tesisi içine sağlık ile ilgili bir yatırım
kombine edildiğinde ve sağlık otelleri ve rehabilitasyon merkezleri oluşturulduğunda da bu teşvikten faydalanılabilecektir.
Tüm bu gelişmelere bakıldığında genelde Türkiye, özelde Trabzon için sağlık turizmi fırsatları çok fazladır.
Ülkemiz sağlık turizmine tam olarak yönelmiştir. İstatistikler bunu net olarak ortaya koymaktadır. Artık Trabzon
için önce hayal edip düşünmek ve araştırmak sonra planlamak ve hemen sağlık turizmi çalışmaları ve yatırımları
için harekete geçme zamanı gelmiştir. Bu rapor bu konuda önemli bir başlangıçtır.
30
BÖLÜM-2
TRABZON’DA SAĞLIK TURİZMİ
FIRSATLARI
1.Trabzon Hakkında
2.Trabzon’da Sağlık ve Turizm Alt Yapısı
3. Trabzon’un Turim Altyapısı
4.Trabzon’da Sağlık Turizmi ve Medikal Turizmin Önemi
5.Trabzon’da Diğer Sağlık Turizmi Çeşitleri
6. Trabzon Sağlık Turizmi Destinasyonları
4.1) Sağlık Turları
4.2) Yeniden Hayata Dönüş Merkezleri (Rehabilitasyon Köyleri)
31
1. TRABZON HAKKINDA
İlin nüfusu, adrese dayalı nüfus sayımı sonuçlarına göre bir milyona yaklaşmıştır. Doğu Karadeniz Bölgesinde
yer alan Trabzon, Kafkasların ve İran transit yolunun başlangıcında yer alır. Karadeniz’e kıyısı olan diğer ülkelerin limanlarıyla bağlantısı bulunmaktadır. Tarihi ve doğa güzellikleri ile dört mevsim gezip görülebilecek turizm
şehridir.
Karadeniz sahil kıyısında yer alan Trabzon, doğal güzellikleri ve tarihi yapısı ile de önemli turizm merkezlerindendir. Karadeniz kıyılarının zümrüt kenti Trabzon’un kuruluşu M.Ö. 2000’li yıllara kadar uzanmaktadır. Kurucularının kimler olduğu hakkında kesin bilgi yoktur. Ancak Kafkaslar üzerinden gelen Orta Asya kökenli Türk
kavimlerince kurulduğu yönünde görüşler mevcuttur.
Avrupa ile Asya’nın İpek yolu üzerindeki en önemli irtibat noktasında bulunan Trabzon, bu öneminden dolayı
tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Tarihin en eski çağlarından beri insanoğlunu barındırmış
olan bu güzel kent öykülerle,türkülerle dolu zengin bir kültürel mirasa sahiptir.
Tarihsel süreçte kentin; Miletler, Persler, Romalılar, Bizanslılar ve Komnesosların egemenliği altına girdiği
bilinmektedir. 13. yüzyılın başlarında kurulup 250 yılı aşkın bir süre hüküm süren Trabzon Komnesos Prensliği,
26 Ekim 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet’in Trabzon’u fethiyle sona ermiştir.
Nereleri gezelim?
Müzeler, manastırlar, camiler, türbeler, hanlar, hamamlar, bedesten ve kenti çevreleyen surlar, sivil mimarı
örnekleri ve çarşılar kentin tarihi dokusuna bir nakış gibi işlenmiştir.
Doğunun bu gizemli kenti çok sayıda yerli ve yabancı gezgin tarafından ziyaret edilerek adından övgü ile söz
ettirmiş, ünlü seyyah Marko Polo ve Evliya Çelebi’nin anılarına da konu olmuştur.
Batılıların “muhteşem” diye adlandırdıkları Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman’ın doğup büyüdüğü ve
15 yaşına kadar yaşadığı kentte, Roma, Bizans ve Osmanlı döneminden günümüze ulaşan pek çok tarihsel anıt
vardır.
Trabzon’a veya komşu illere geldiyseniz, yazı başka güzel kışı ise esrarengiz bir görüntüye bürünen Sümela
Manastırı’nı, özellikle kışın kar altında ziyaret etmeden şehirden ayrılmamalısınız.
Ülke turizmine ve bölgenin tanınmasına önemli katkı sağlayan yaz kış ulaşımının sağlandığı, stresten ve şehir
gürültüsünden ve hava kirliliğinden uzak, gönlünüzce eğlenip doğanın tadına varabileceğiniz ender güzelliklerden olan Uzungöl’ü muhakkak görmelisiniz.
32
Tarihi ve kültürel değerler noktasında Selçuklu, Bizans ve Gürcü mimarilerinin ortak özelliklerini bir arada
barındıran 13. yüzyıldan günümüze kadar değişikliğe uğramadan ulaşan Ayasofya Müzesi’ni, yörenin en iyi korunmuş, denizden tepelere kadar uzanan Trabzon Kalesi’ni gezip görmeden şehirden ayrılmamalısınız.
Atatürk Köşkü’nü, İrene Kulesi’ni, Trabzon Müzesi’ni (Arkeoloji ve Etnografya), şehirleşmenin Roma dönemi
öncesinden başlayıp Roma-Bizans dönemi ile devam eden ve Osmanlı’nın Trabzon’u fethiyle önemli bir ticaret
merkezi haline gelen şehrin Osmanlı dönemi camileri, han, hamam, tarihi köprü ve su kemerleri ile birlikte kentin
her zaman vilayet merkezi olmuş tarihi Ortahisar Mahallesi’ni ve Trabzon Evleri’ni muhakkak ziyaret etmelisiniz.
Şehrin hareketli yapısından biraz sıyrılarak semaverinizin dumanı tüterken, çayınızda demlenirken, Trabzon’un
genel görünüşünü, Karadeniz’i ve günbatımını hepsini birden seyretmek için Boztepe’ye çıkmayı ihmal etmeyiniz.
Bölge mağara turizmi açısından incelendiğinde zengin bir yapıya sahiptir. Türkiye’nin en uzun mağaralarından
olan Çal Mağarası’nı görülmeye değer farklı bir doğa güzelliğidir.
Yemekleri
Yöresel yemekleri de oldukça çeşitli olan Trabzon’un yöresel yemeklerinin en bilinenleri şöyledir; karalâhana
dolması, kaygana, mısır ekmeği, Trabzon ekmeği, tereyağında alabalık, Hamsiköy’deHamsiköy Sütlacı, Akçaabat Köftesi, Trabzon tereyağı ve peynirinden yapılan meşhur kuymağı ve adlarını saymakla bitiremeyeceğimiz
birçok yemek. Bu farklı tatları yemeden Trabzon’dan ayrılmamalısınız.
TRABZON İLİNİN SAĞLIK KİMLİĞİ
Hastane Sayıları
S.B.
DevletHastanesi
Üniversite
Hastanesi
Özel Hastane
Sağlık Kampüsü
Yatak Kapasitesi
Eğitim
Araştırma
Hastanesi
15
1
3
0
2
Özellikli Tanı ve Tedavi Merkezler Sayıları
Özel Dal
Merkezi
Hiperbarik
Oksijen Tedavi
Merkezi
Tüp Bebek
Merkezi
Replantasyon
Merkezi
3
1
3
1
33
2. TRABZON’DA SAĞLIK VE TURİZM ALTYAPISI
Trabzon tarihi İpek Yolu üzerinde olması nedeniyle yıllarca önemli bir ticaret merkezi olmuştur. Ancak Cumhuriyet tarihinde genel olarak tarım ve balıkçılık öne çıkmış sanayi ve turizm gelişmemiştir. Buna paralel olarak
da sağlık alt yapısı gelişmemiştir.
Son yıllarda ülkemizin dışa açılımı ve komşu ülkeleri ile ilişkilerini geliştirmesine orantılı olarak Trabzon’da
gelişmelerden payını almıştır. Karadeniz’in Kafkaslara açılan kapısı olması ve özellikle Gürcistan ve Azerbaycan
ile Türkiye’nin ticari ve kültürel bağlarının güçlenmesine paralel olarak Trabzon’un önemi artmıştır.
Sağlıktaki son on yılda yapılan yatırım ve gelişmelerden Trabzon da payını almıştır. Bölge halkına sağlık
hizmetlerinin sunulmasına ilaveten çevre ülkelere de sağlık hizmeti sunulmaya başlanmıştır. Sağlıkta bölgede
birçok yeni yatırım yapılmış, teknolojik gelişmeler ve sağlıkinsan kaynağı artırılmıştır.
Aşağıdaki tablolarda da görüleceği üzere Trabzon’da azımsanmayacak sayıda sağlık kuruluşu ve sağlık insan
gücü mevcuttur. Ayrıca yapılan analizlerden ve anketlerden de görüleceği üzere Trabzon’da sağlık turizminin
gelişmemesinin temel sebebi sağlık yatırımı ve sağlık insan gücünün azlığı değildir. Asıl sebep belirli bir yol
haritasının çıkartılmaması ve etkin tanıtım ve pazarlamanın yapılmamasıdır. Bu raporda görülen bu eksiklik giderilir ise yani medikal turizme yönelik yol haritası çıkarılır ve marka olunabilecek birkaç branş öne çıkarılıp yurt
dışında etkin tanıtım yapılır ise Trabzon’da medikal turizm hızla gelişir. Yıllık gelir ve tedavi gören uluslararası
hasta sayısı birkaç yıl içinde 5-6 kat artabilir.
TRABZON’DA SAĞLIK HİZMETİ VERİLEN KURUMLAR Eğitim Araştırma Hastanesi
Devlet Hastanesi
Toplum Sağlığı Merkezi
Tıp Merkezi/Dal Merkezi
Ağız Diş Sağlığı Merkezi
Kanser Erken Tanı Eğitim Merk.
Çocuk Ergen Kadın Üreme Sağ.
Verem Savaş Dispanseri
Aile Sağlığı Merkezi
Aile Hekimliği Birimi
Halk Sağlığı Laboratuvarı
Poliklinik/Muayenehane
Laboratuvarlar
Eczane/Optik/Ecza Deposu
Yatak Sayısı
Yoğun Bakım Yatak Sayısı
Nitelikli Yatak Sayısı
112 Acil yardım Ambulans Sayısı
112 Acil Yardım İstasyon Sayısı
Diş Ünite Sayısı
MR(Cihaz) Sayısı
BT Cihazı Sayısı
34
KAMU
ÖZEL+ ÜNİVERSİTE
2
15
18
--1
1
1
1
77
229
1
------2.240
175
1.168
43
23
73
4
7
1
3
8
1 ( Diş Hekimliği Fak.)
------------145
5
279
1.086
330
758
----106
3
5
İnsan Kaynakları
KAMU
Uzman Hekim
434
ÖZEL +
ÜNİVERSİTE
392
Pratisyen Hekim
372
19
391
Asistan Hekim
46
360
406
Toplam Hekim
852
771
1.623
Diş Hekimi
79
202
281
Eczacı
21
293
314
Hemşire
1.677
710
2.387
Ebe
Diğer Sağlık Personeli
716
1.520
38
619
754
2.139
TOPLAM
826
İLDEKİ SAĞLIK HİZMETLERİNİN KULLANIMI
KAMU
Yatak Doluluk Oranı %
Yatak Devir Hızı
Yatak Devir Aralığı
Ortalama Kalış Günü
Yatan hasta sayısı
Yatılan Gün Sayısı
Muayene Sayısı
ADSM Müracaat Sayısı
Ameliyat sayısı
MR çekim sayısı
BT çekim sayısı
112 Acil Vaka Sayısı
Acil Muayene Sayısı
66,2
37,91
5,63
6,3
85.797
541.223
3.810.348
291.889
102.101
81.501
83.984
52.668
1.174.761
ÖZEL+ ÜNİVERSİTE
87,6
88,61
0,65
4,3
80.562
347.097
1.279.081
78.458
85.132
53.519
64.476
239.503
Trabzon’un bu sağlık verileri incelendiğinde konumuna göre sağlık kuruluşunda ve sağlık çalışan insan kaynağındaki yetersizlik medikal turizmin önündeki en önemli engel değildir. Zira Trabzon’a gelen uluslar arası yıllık
hasta sayısı binler ile ifade edilmektedir. Ayrıca yatak doluluk oranı daha %90‘a bile ulaşmamıştır. Bu raporun
ilerleyen sayfalarında da anlatacağımız gibi yapılan anketlerde ve analizlerde aslında Trabzon’un coğrafik konumunun ve tabiatının sağlık turizmine çok uygun olduğu, son yıllardaki verilere bakıldığındada özellikle medikal
turizmde önemli bir gelişme sağladığı görülmektedir.
35
3. TRABZON’UN TURİZM ALT YAPISI
Trabzon turizmde de hak ettiği konumda değildir. Mevcut tesislerin niteliği ve niceliği maalesef aşağıda da
görüleceği üzere azdır.
SIRA NO
TESİSİN ADI
İLİ / İLÇESİ
ODA
SAYISI
YATAK
SAYISI
SINIFI
1
ZORLU GRAND OTEL
TRABZON
157
335
5 YILDIZ
2
TRABZON NOVOTEL
YOMRA
200
400
4 YILDIZ
3
USTA PARK OTEL
TRABZON
120
245
4 YILDIZ
4
FUNDA OTEL
TRABZON
51
114
4 YILDIZ
5
SAYLAMLAR OTEL
TRABZON
66
138
4 YILDIZ
6
BÜYÜK SUMELA OTEL
MAÇKA
114
230
3 YILDIZ
7
AKSULAR OTEL
TRABZON
70
146
3 YILDIZ
8
UZUNKUM OTEL
TRABZON
34
68
3 YILDIZ
9
SEÇİLYA OTELİ
AKÇAABAT
67
120
3 YILDIZ
10
DEMİRGRAND OTEL
TRABZON
54
109
3 YILDIZ
11
BÜYÜK SÖĞÜTLÜ OTEL
AKÇAABAT
28
51
3 YILDIZ
12
KARAYEL OTEL
TRABZON
26
52
3 YILDIZ
13
NAZAR OTEL TRABZON
TRABZON
41
63
3 YILDIZ
14
ZİTAŞ OTEL
MAÇKA
60
120
3 YILDIZ
15
MORA HOTEL
TRABZON
43
86
3 YILDIZ
16
HOTEL KESOS TRABZON
MAÇKA
58
116
3 YILDIZ
17
CEBECİLER OTEL
TRABZON
24
48
3 YILDIZ
18
AKÇAABAT COSMOS OTEL
AKÇAABAT
25
59
3 YILDIZ
19
T.S. GOLD OTEL
TRABZON
26
50
3 YILDIZ
20
FENGO OTEL
TRABZON
14
28
3 YILDIZ
21
ABDİK OTEL
OF
25
50
3 YILDIZ
22
SAĞIROĞLU OTEL
TRABZON
20
40
2 YILDIZ
23
KALEPARK OTEL
TRABZON
23
44
2 YILDIZ
24
ELEGANTE OTEL
TRABZON
68
130
2 YILDIZ
25
KULELİ OTEL
TRABZON
27
54
2 YILDIZ
26
MAVİ AKDENİZ OTEL
TRABZON
23
42
2 YILDIZ
27
KALFA OTEL
TRABZON
24
37
2 YILDIZ
28
BÜYÜK OKYANUS OTEL
TRABZON
10
18
2 YILDIZ
29
CANSIZOĞLU ANZER OTEL
OF
25
50
2 YILDIZ
30
HIDIRNEBİ YAYLAKENT TES.
AKÇAABAT
51
152
DAĞ EVİ
3.195
1.574
TOPLAM
36
TURİZMYATIRIM BELGELİ OTELLER
SIRA
NO
TESİSİN ADI
İLİ / İLÇESİ
ODA SAYISI
YATAK
SAYISI
SINIFI
1
TRABZON PLAZA OTEL
TRABZON
230
460
5 YILDIZ
2
HILTON GARDEN INN TRABZON
AKÇAABAT
172
368
4 YILDIZ
3
YALIPARK OTEL
AKÇAABAT
88
182
4 YILDIZ
4
İPEK YOLU PARK OTEL
MAÇKA
64
128
4 YILDIZ
5
KİLPA OTEL
ÇAYKARA
48
96
4 YILDIZ
6
ZİSİNO OTEL
ÇAYKARA
127
254
4 YILDIZ
7
MARABA OTEL
AKÇAABAT
33
68
3 YILDIZ
8
UZUNGÖL ÖNDER OTEL
ÇAYKARA
72
144
3 YILDIZ
9
UZUNGÖL AKPINAR OTELİ
ÇAYKARA
26
75
3 YILDIZ
10
KORLUS OTEL
AKÇAABAT
66
132
3 YILDIZ
11
ÜÇKALE OTEL
TRABZON
11
22
3 YILDIZ
12
ARNOS HOTEL
AKÇAABAT
44
88
3 YILDIZ
13
KİLİTKALE OTEL
ÇARŞIBAŞI
12
24
3 YILDIZ
14
İNANLAR OTEL
ÇAYKARA
22
44
3 YILDIZ
15
UZUNGÖL İNAN KARDEŞLER
OTEL
ÇAYKARA
22
44
3 YILDIZ
BELEDİYE BELGELİ OTELLER
TESİS SAYISI
YATAK SAYISI
164
5.751
UZUNGÖL KONAKLAMA TESİSLERİ
TESİS SAYISI
YATAK SAYISI
77
2.215
TURİZM İŞLETMESİ VE BELEDİYE BELGELİ TOPLAM YATAK SAYISI
11.161
Aynı şekilde turizmde de azda olsa gelişmeler yaşanmıştır. 5-6 yıl önce turizmden hiç bahsedilmezken bugün
başta Arap turistler olmak üzere komşu ülkelerden yılda bir milyona yakın turist Trabzon’u ziyaret ediyor. Ancak
sağlıkta ve turizmde gelinen nokta hiç de tatmin edici olmayıp mutlaka başta özel sektör olmak üzere yatırım
yapması ve devletin destek vermesi gerekmektedir. Trabzon genelde turizmde özelde sağlık turizminde çok
potansiyel bir ilimiz olup daha yapılması gereken çok iş vardır.
37
4. TRABZON’DA SAĞLIK TURİZMİ VE MEDİKAL TURİZMİN ÖNEMİ
Trabzon, bulunduğu coğrafik konum itibari ile turizm ve sağlıkta çok önemli gelişmelerin olabileceği bir ildir.
Karadeniz öncelikli olarak turizme hızla kazandırılmalı, bu konu ile ilgili acil eylem planı çıkartılması gerekmektedir. Trabzon Arap dünyasında her geçen gün yıldızı parlayan bir turizm destinasyonuolmuştur. Aynı zamanda
Gürcistan, Azerbaycan, İran ve Irak başta olmak üzere komşu ve yakın ülkeler içinde önemli bir turizm merkezi
olmaya başlamıştır. Sağlıkta dönüşüm ve turizmdeki gelişmeler ve komşu ülkeler ile işbirliğimizin artışına paralel olarak Trabzon’da sağlık turizmide gelişmeye başlamıştır. Sağlık turizminin birçok türü başta yaşlı ve engelli
turizmi olmak üzere Trabzon’u marka yapabilecek kapasitededir.
Ancak biz bu raporda özellikle medikal turizmi irdeleyeceğiz. Trabzon yeni yapılan Kanuni EAH, Ahi Evren
Hastanesi, Haçkalı Baba Devlet Hastanesi ve özel hastaneler sayesinde son yıllarda medikal turizm alt yapısı
hazır hale gelmiştir. Medikal turizm Trabzon için çok önemli bir gelir ve prestij kaynağı olacaktır. Ulaşımın kolay
tedavi bedellerinin batı illerine göre ucuz olması önemli bir fırsattır. Ancak bu hastanelerde mutlaka uluslararası hasta birimi oluşturulmalı, buradaki personeller ciddi eğitimlerden geçirilmelidir. Ayrıca mutlakla yurtdışı
tanıtımlar etkili ve yeterli yapılmalıdır. Son üç yılı incelediğimizde Trabzon’da tedavi olan yabancı hasta sayısı
sürekli olarak artmaktadır.
Trabzon Sağlık Turizmi Fırsatları:
Sağlık turizmi dünyada ve ülkemizde yıllık ortalama %20’den fazla hızla büyüyen bir alternatif turizm çeşididir. Bu sektörün dünyada yıllık ticari hacmi yaklaşık 100 milyar USD olup, 20 milyonu aşkın insan sağlık turizmi
amacıyla seyahat etmektedir. Özellikle turizm ülkelerinde turizmin 12 aya yayılması, turizm sektörünün sürdürülebilirliği ve rantabilitesi için en önemli alternatif turizm çeşidi olan sağlık turizminin geliştirilmesi bir zorunluluk ve fırsat olmuştur. Ülkemize gelen turistlerin ortalama bir hafta kalmakta ve toplamda 700 USD civarında
ödeme yapmaktadırlar. Ancak ülkemize tedavi amaçlı gelen bir yabancı hasta (medikal turist) ortalama 10 gün
kalmakta 10 bin USD, rehabilitasyon amaçlı gelen bir yabancı hasta ortalama bir ay kalmakta ve sadece sağlık
kuruluşuna 7 bin USD ödeme yapmaktadır. Ayrıca bu yabancı hastalar mutlaka yanlarında en az bir refakatçi ile
gelmekte, konaklama ve sağlık dışı diğer harcamaları da 2-3 bin USD’yi geçmektedir. Kısacası sağlık turistlerinin sayıları az olsa da ülkeye bıraktıkları döviz miktarı normal turistlere göre 10-15 kat daha fazladır.
Türkiye birçok alanda olduğu gibi son yıllarda turizmde ve sağlık alanında da hızla ilerleme kaydetmiştir.
Sağlık turizmi alanında bölgesinde lider konuma doğru koşmaktadır. Trabzon’un bugün turizmde, gelecekte
sağlık turizminde Türkiye’de hatta dünyada ayrı bir yeri olacaktır. Bu raporda belirtilen stratejik eylem planı bir
an evvel hizmete geçirilmelidir.
38
5. TRABZON’DA DİĞER SAĞLIK TURİZMİ ÇEŞİTLERİ
Trabzon sahilde geniş bir sınıra sahip olup da daha keşfedilmemiş çok fazlaca değerlere sahiptir. Doğu Karedeniz Dağlarının eteklerinde yaylalar ormanlar buz gibi suları ve daha birçok doğal güzellikleri ile keşfedilmemiş
bir hazine olarak insanlığın hizmetine hazır beklemektedir.
Dünya sağlık örgütüne (WHO) göre Sağlık, fiziksel ve ruhsal olarak tam iyilik halidir. Yani insanoğlu fiziken,
ruhen ve psikolojik olarak tam iyilik halinde olmadıkça tam sağlıklı değildir. Bu açıdan bakıldığında yoğun stres
altına yaşayan insanoğlunun çalışma ortamından ayrılıp bir süre iş hayatından uzak kalması veya depresif
atak geçiren bir psikiyatri hastasının doğal ortamda dinlenmesi tatil yapması en iyi tedavi metotlarından birisidir. Gerçekten tarih boyunca yeşil tabiat ve akıp giden sular şifa kaynağı olmuştur. Günümüzde de modern
dünyanın özelliklede gelişmiş batı ülkeleri toplumunun % 20’lere varan depresyon veya anksiyete hastalığının
yegânetedavisi bu doğal güzellikler yeşil yaylalardır. Özellikle Ortadoğu ülkeleri ve Türk cumhuriyetleri yeşile ve
tabii güzelliklere hasrettir. Sadece bunların bile buralarda tatil yapmaları büyük bir pazar payı oluşturur.
Trabzon’un yaylaları, tabiatı ve iklimi bu açıdan tüm insanlığın sağlığı için en uygun bir bölgedir. Sağlık turizminin sadece hastanelerdeki tedavi ve ameliyatlardan ibaret olmadığı çok kapsamlı bir sektör olduğu düşünüldüğünde Trabzon’un önemi bir dahaöne çıkmaktadır. Trabzon ileriki sayfalarda bahsedeceğimiz destinasyon ve
konseptte sağlık turizmi etkinlikleri için önemli bir bölgedir. Başta depresyon ve anksiyete olmak üzere psikiyatri
alanında dünyanın en önemli bir tedavi merkezi olabilir. Dünya nüfusunun hızla yaşlandığı, özellikle gelişmiş batı
ülkelerinde %20’leri geçen yaşlı nüfusa ömrünün sonunda ikinci baharını yaşatacak yegâne bölge Trabzon’un
yaylaları ve tabiatıdır. Trabzon’da kurulacak birkaç tane yaşlı köyü tarımsal etkinlikler, kültürel geziler ve denizle
birleştirildiğinde dünyaca ünlü eşi ve benzeri olmayan bir sağlık turizmi destinasyonu olacaktır.
Bu programlarda az sayıda hekime ve sağlık insan gücüne ihtiyaç vardır. Daha ziyade sağlık dışı personele
ihtiyaç vardır. Trabzon sağlık turizminde hedef dünyaca ünlü rehabilitasyon merkezi olmak veya yaşlı ve engelli
köyleri oluşturmak olmalıdır. Ayrıca Trabzon’da yüksek tıbbi teknolojiyi kullanan bir konsept geliştirebilir. Dünyaca ünlü bir kanser merkezi olabilir.
Karadeniz turları yapacak Trabzon’da iki gün kalacak turistlere sağlık taraması (check-up) eklenecek bir
sağlık turları düzenlenebilir. Kişiler hem tatilini yapar hem de bir günlük hastanedeki tetkik ve tahlil ve muayeneleri içeren bir sağlık tarama programına tabi tutulup sağlığına bir zaman ayırabilir bölgenin sağlık sistemini
yakından tanımış olur. Bu tür sağlık turları sağlık turizminde lider konumundaki Hindistan’da Malezya’da ve Kosta Rika’da yaygın olarak uygulanmaktadır. Bir haftalık tatil ve Karadeniz turlarında sağlık taraması da “bizden
bedava” kampanyası başlatılabilir. Bu kişilerin içinde ileri tedaviyi gerektirecek hastalar tespit edilmesi halinde
ayrıca ücreti karşılığında sağlık hizmeti sunulacaktır.
Kısacası Trabzon’da birçok sağlık turizmi çeşidi geliştirilebilir ve bunlar arasında entegrasyon sağlanabilir.
Bu konu “Trabzon’da Sağlık Turizminin Entegrasyonu” adı ile ayrı bir çalışma konusu olmalı ve bununla ilgili araştırmalar yapılmalıdır. Biz bu raporda bunlara geniş bir yer veremeyeceğiz, asıl konumuz olan medikal turizmi
üzerinde duracağız.Sağlık turizmi denince her kesimin aklına Trabzon gelmelidir.
39
6. TRABZON SAĞLIK TURİZMİ DESTİNASYONLARI
Bu bölümde Trabzon turizmini 12 aya yaymak için uygulanabilir projelerden ve alternatif sağlık turizmi modellerinden bahsedeceğiz. Bu projelerde hem mevcut otellerin kullanımı hem de yeni yatırımlardan özel sağlık
turizmi destinasyonlarını oluşturacağız. Bu alternatifler birbiriyle entegre edilmeli, Trabzon’a has bir destinasyon oluşturulmalıdır. Süreleri ve sıraları değişkenlik gösterebilir. Her yatırımcıdan bu programlardan hepsini
yapması beklenmeyecektir. Yatırımcının birisi yaşlı tatil köylerini yaparken diğeri kanser merkezi, bir diğeri ise
rehabilitasyona yatırım yapacaktır. Ancak tanıtımda birlikte hareket edilmeli, tüm bölümlerin entegrasyonu ve
sinerjisi mutlaka sağlanmalıdır.
6.1 SAĞLIK TURLARI
Sağlık turizminde marka olmuş birçok ülke, özellikle Hindistan ve Güney Kore kültür turlarının içine sağlık
turlarını da ilave ederek satış ve pazarlama yapmaktadırlar. Yurtdışından 10 günlüğüne gelen bir turiste aldığı
pakete ilave olarak check-up, diş taşı temizliği ve beyazlaştırması, saç ekimi, göz için lazer excimervb. sağlık
hizmetlerinden biri veya birkaçı birleştirebilir. Tatile gelen kişiler tatilinin yanı sıra ekstra sağlık hizmetide almış
olacaktır. Bunlara ilaveten paket içinde önceden satılan sağlık hizmeti alınırken ekstra hormon tetkikleri, tomografi, kemik taraması gibi daha ileri tetkiklerinde yapılması teklif edilebilir.
Sağlık turları satın alan bir turist bu check-up hizmetini aldığında bazı hastalıkları datespitedilebilir. Yeni
hastalığı teşhis edilen kişiler hemen veya daha sonra ameliyatiçin hastanelere başvurup tedavi görebilirler.
Kısırlık tedavisi (infertilite)için Trabzon’a gelen kişiler eşleri ile birlikte tedavi ve tetkikleri devam ederken
bir ay tatil yaparlar. Karadeniz dağlarının eteklerinde ve yaylalarda mutlu günler geçirirler. Trabzon’un yöresel
yemekleri, tatlılarınıyerler ve kültür gezileri yaparlar. Bu tür tedavi için yeni sağlık kuruluşu kurulmasına ve büyük
yeni yatırımlara gerek yoktur.
Sağlık turları özellikli sağlık seyahat acentelerinin yapabileceği en potansiyel sağlık turizmi türlerinden birisidir. Burada yine 50-60 kişilik gruplar özellikle kültür turları veya ileri yaş turları gibi bir yapı ile Trabzon’a gelip
10-15 günlük tatillerini yapacaklardır. Bu turlar belirli sağlık hizmetleri ve sağlık taramaları (check-up) ile kombine edilmiş olacaktır. Hatta özellikle Hindistan’da olduğu gibi belirli turlarda promosyon olarak bedava sağlık
checkupları bile kombine edilmiş turla satılabilir.
6.2.YENİDEN HAYATA DÖNÜŞ MERKEZLERİ (REHABİLİTASYON KÖYLERİ)
Trabzon’un sağlık turizminde markalaşmasının yollarından biriside bir alanda spesifik çalışma yapmaktır.
Trabzon’da yeni yapılacak otellerde özel dizayn edilmiş sağlık bölümleri ve rehabilitasyon üniteleri ile buralar
rehabilitasyon köyleri haline gelecektir. Dünya nüfusuna baktığımızda yaklaşık %12’yi engelliler oluşturuyor.
Özellikle çevre ülkelerdeki kronik hastalıklar, trafik kazaları ve savaş durumu göz önünde bulundurulduğunda
gerçekten rehabilitasyona ihtiyacı olan milyonlarca kişi vardır. Rehabilitasyon çok masraflı olmayan, ileri teknoloji gerektirmeyen ancak yoğun emek gücü, bilgi birikimi ve sabır isteyen bir branştır. Hastane binaları içinde
aylar süren rehabilitasyon hem iyi sonuç vermeyecektir hem de uygulanabilir görünmemektedir.
Trafik kazası geçiren, beyin kanaması geçiren veya savaşta ayağını kaybeden veya yaşlılıktan dolayı diz
protezi ameliyatı olan yaşlılar tedavi sonrasında 2-3 ay rehabilitasyonu devam edecektir, bu kişinin bir hastane
binası yerine Trabzon’un ılıman ikliminde yaylalarındaki otellerde kurulmuş bir rehabilitasyon merkezinde tedavi
görmesi ne güzel olur.Trabzon’da konaklama tesisi içeren tam tıbbi donanımlı rehabilitasyon köylerimiz olsaydı,
sayın İbrahim Tatlıses’in Almanya’daki rehabilitasyon merkezine gitmesine gerek kalır mıydı?
Sağlık Bakanlığı tarafından 26/09/2013 tarihinde yayınlanıp yürürlüğe giren 2013/18 sayılı Genelge gereğince konaklama tesislerinde rehabilitasyon merkezi, obezite ve diabetpolikliniği açılıp işletilebilmektedir.
Buradan elde edilen kazançlardan %50’sinin vergi muafiyeti 2013 yılı itibari ile başlamıştır. Ayrıca yeni teşvik
yasası gereğince kültür ve turizm geliştirme bölgelerinde yapılacak konaklama tesisleri 5 bölge yatırımları gibi
desteklenmektedir.
Sonuç olarak, Trabzon’u tüm dünyaya marka yapacak, Trabzon’un yaylalarında veya merkezinde rehabilitasyon köyleri kurulabilir. Bunun için yeterli teşvik ve devlet desteği vardır. Tek eksiklik vizyonu olan cesur yatırımcılardır. Uygulanabilir kapsamlı rehabilitasyon köyleri projelerine ihtiyaç vardır.
40
BÖLÜM – 3
TRABZON SAĞLIK TURİZMİ
DESTİNASYONU VE MARKALAŞMA
1. Trabzon Medikal Turizmi Anket Sonuçları
2. Trabzonda Medikal Turizmi Pazar Analizi
3. Trabzon’un Markalaşma Yolları ve Markalaşmanın Önemi
4. Trabzon Sağlık Turizmi Swot Analizi
5. Trabzon Sağlık Turizmi Stratejisi (Kısa, Orta ve Uzun)
41
TRABZON MEDİKAL TURİZMİ ANKET SONUÇLARI
Trabzon’da Temmuz 2014 tarihinde kamu, özel sağlık kuruluşlarını ve üniversite hastanesini kapsayan geniş kapsamlı bir anket çalışması yapılmıştır. Bu görüşmede çeşitli sorular sorulup cevapları alınmıştır. Ayrıca
Trabzon’un sağlık turizmi açısından SWOT analizine yönelik özel formlar doldurulmuştur.
Bu çalışmada aşağıdaki konular üzerinde durulmuştur.
1-Trabzon’un sağlık sektörünün sağlık turizmi algısı değerlendirilmiştir.
2-Trabzon sağlık turizmi için Pazar analizi ve mevcut durum tespiti yapılmıştır.
3-Trabzon için markalaşma ve fırsatlar analiz edilmiştir.
4-Sağlık ve turizm alt yapısı değerlendirilmiştir.
5-Sektörün mevcut çalışmaları ve pazarlama ve tanıtım algıları incelenmiştir.
Sağlık kuruluşlarındaki yabancı hasta kabulü yapan personelin durumu ve örgütlenme incelenmiştir.
Bu soruya verilen cevapta yabancı hasta kabulünün % 70’i 2002’den sonra, özelliklede % 60’ı 2010’dan sonra başlamıştır. Türkiye’deki sağlıkta dönüşüm programının etkisini gösterdiği 2010 tarihinden sonra Trabzon’da
yabancı hasta kabulü artmıştır. Bir başka deyişle Trabzon sağlık turizmine yeni başlamıştır. Diğer illere bakıldığında örneğin Antalya’da ve İstanbul’da yabancı hasta kabulü çok daha önceki yıllara tekabül etmektedir.
Trabzon daha işin başındadır. Buna rağmen yıllık kabul ettiği hasta sayısı 2000’leri aşması iyi bir göstergedir.
Ayrıca 2002’den önce Trabzon’daki sağlık kuruluşlarının %30’unun yabancı hasta kabul etmemiş olması da
Trabzon’un tabii bir yabancı hasta bakma potansiyelini olduğunu göstermektedir. Tarihi İpek Yolu üzerinde olan
Trabzon coğrafi konum ve yakın çevresindeki ülkeler nedeniyle sağlık turizminde potansiyel bir konumdadır. Hiçbir
çalışmanın olmadığı sağlık alt yapısının problemli olduğu sağlıkta dönüşüm programı öncesinde bile sağlık kuruluşlarının %30’unun yabancı hasta kabul etmiş olması sağlık turizmi potansiyeli açısından önemli bir bulgudur.
Bu soruya Trabzon’daki tüm sağlık kuruluşları %100’ü evet demişlerdir yani tüm sağlık kuruluşlarının web sitesi vardır. Sağlık turizmi açısından önemli bir adımdır. Tanıtımda bir başlangıçtır. Ancak web sitesinin içeriği ve
42
dizaynı çok önemlidir. İlerleyen sorularda “Web siteniz yabancı dilde yayın yapıyor mu?”sorusuna verilen cevabın
%100’ünün hayır olması da sağlık turizmi tanıtımı açısından büyük bir problemdir. Aslında sektör, tanıtımda teknolojinin ve web sitesinin öneminin farkındadır ama usulü ve profesyonel bir danışmanlık almayışları, tanıtıma
önem vermeyişlerinin bir göstergesidir. Sağlık turizminde etkili bir tanıtım çok önemlidir.
Trabzon’daki sağlık kuruluşlarının % 50’sinin web sitesi son beş yıl içinde yapılmış ve yayına girmiştir. Bu
sonuç sağlık kuruluşlarının web sitesi önemi kavradıklarını ilerleyen dönemlerde daha etkili ve yabancı dilde de
yayın yapan sitelerinin olacağı ümidini göstermektedir.
Trabzon’da hiçbir sağlık kuruluşunun web sitesi yabancı dilde yayın yapmamaktadır. Sadece bir hastanenin
yabancı dilde yayın yapmak için çalışmalarının sürdüğü, diğerlerinin ise bu konuda hiçbir hazırlığının olmadığı
görülmüştür. Sağlık turizminde çok etkili, hatta mutlak gerekli olan yabancı dilde web site yayının olmayışının,
kuruluşun ekonomik sıkıntısından kaynaklı olmayan, basit ve etkin bir tanıtım aracının bile kullanmayışının iki
sebebi vardır:
1.
Etkin olan tanıtım metotlarını bilmediklerini, bu konuda danışmanlık almadıklarını göstermektedir.
2. Sağlık turizmini kendi kuruluşları için bir hedef ve gelir getirecek bir Pazar olarak görmediklerini veya
kendi kurumlarının konuya hazır olmadıklarını göstermektedirler.
Bu sorundaki sonuç çok önemlidir çünkü yabancı dilde, orta seviyedeki bir web sitesinin hazırlanması 4-5 bin
TL’yi geçmez. Her sağlık kuruluşu istedikten sonra bu bütçeyi ayırabilir. Bunun sebebi ekonomik olarak bütçe
ayıramamak değildir. Trabzon’daki sağlık kuruluşlarının % 30’u kendini sağlık turizmine hazır görmekte ve bu
pazara yönelmek istemektedir. Trabzon’un sağlık turizmi stratejisini belirlerken bu durum tespitinin göz önünde
bulundurulması gerekir.
43
Trabzon’daki sağlık kuruluşlarının % 80’nin sağlık turizmi cirosu toplam cirolarının % 1’inden daha azdır.
Ancak tüm sağlık kuruluşların % 20’sinin sağlık turizmi cirosu, toplam cirolarının %5’ine yakın bir orana karşılık gelmektedir. Bu sonuç, yukarda tespit ettiğimiz gibi Trabzon’daki sağlık kuruluşlarının %20-30’unun sağlık
turizmi ile ilgilenmek istediği ve sağlık turizmi pazarını kendilerine hedef olarak gördükleri sonucu ile paralellik
göstermektedir.
Bu soruda Trabzon’daki sağlık kuruluşlarının sağlık turizmine verdikleri önemi ve bu hedef pazara yönelenlerin oranını direkt olarak göstermektedir. Tüm sağlık kuruluşlarına sorulan “Sağlık turizmi yani yabancı hasta
kabulü ne kadar önemlidir? Puanlayınız.” sorusuna verdikleri 70 puan ve üzeri kadar “önemlidir” cevabı %30’dur.
Başka bir yaklaşımla Trabzon’daki tüm sağlık kuruluşlarının sadece %30’u yabancı hasta kabulünü önemsiyor
ve sağlık turizmini önemli bir hedef pazar olarak görüyor. Bu oran önceki sonuçları destekleyen bir sonuçtur.
Trabzon’daki sağlık kuruluşlarının % 30’u sağlık turizmi ile ilgilenmektedirler.
Sağlık kuruluşlarının %40’ı sağlık turizmi tanıtımı için hiç bütçe ayırmamıştır.% 30’u da çok küçük bir bütçe ayırmıştır. Buna karşılık tüm sağlık kuruluşlarının %20’si sağlık turizmini önemseyip kuruluşunun ekonomik
boyutuna göre sağlık turizmi tanıtımı için önemli bir bütçe ayırmıştır. Ancak tüm sağlık kuruluşları içinde tespit edilecek olan kuruluşlar sağlık turizmine tam olarak yönelecek ise bunların etkili bir tanıtım planlaması ve
bütçesinin olması gerekir. Tanıtım, sağlık turizminde olmazsa olmaz denecek bir konudur. Esas olan “nereye
yönelik”,“nasıl”, “nerede”,“ne zamanlar”, “ne ile” (hangi araçla web sitesi, sosyal medyada tanıtım, yurtdışı etkinlikleri ve toplantılar vb.)tanıtım yapılacağıdır.
44
Sağlık turizmi sektörünün tanıtımında en önemli tanıtım araçlarından biriside yurtdışında yapılan tanıtım etkinlikleridir. Tabii ki bu yurtdışı tanıtım etkinlilerinin usulü ve zamanı, hedef ülkede çok önem arz eden bu konuda
ayrıntısı ile çalışılması gereken bir tanıtım ve pazarlama stratejisi gerektiren bir husustur. Trabzon’daki ankete
katılan sağlık kuruluşlarının %60’ı hiç tanıtım amaçlı yurtdışı etkinliği yapmamışlardır. %30’u ise kuruluşundan
bugüne kadar 1-2 kez yurtdışı tanıtım çalışması yapmışlardır. Bu etkinlik de çok cılız bir tanıtım usulü olmuştur.
Ancak sağlık kuruluşlarının %10’u kurulduklarından bugüne kadar 2 ila 5 kez yurtdışı tanıtım etkinliği yapmışlardır. Demek ki Trabzon’daki sağlık kuruluşlarının sadece %10’u, belki de bir süre sonra % 20’si sağlık turizminin
en önemli tanıtım aracı olan yurtdışı etkinliğini yapmış olacaktır. Bu durum da diğer önemli tanıtım aracı olan
yabancı dildeki web sitesi yayını ile paralellik göstermektedir. Kısacası Trabzon, sağlık turizminin tanıtımında
ciddi bir çalışma yapmamıştır ve bu hususta çok çalışması ve etkin sağlık turizmi tanıtımları yapmak zorundadır.
Bu soru ile sağlık kuruluşunun bünyesinde sağlık turizmi örgütlenmesi incelenmek istenmiştir. Sağlık kuruluşlarının %50’sinin bünyesinde sağlık turizmi ile ilgilenen sayısı 2 kişiden fazladır. Ancak bu sağlık kuruluşlarının büyük bir kesiminin kamu kuruluşu olduğu dikkat çekmektedir. Muhtemelen personel giderlerinin genel
giderler arasında dikkat çekmemesi, personel sayısı konusunda özel sağlık kuruluşlarından daha rahat oldukları
nedeniyle olabileceği gibi sağlık turizmine daha çok önem vermeye başladıklarının da bir göstergesi olabilir.
Ancak yabancı dilde web sitesi ve yurtdışı tanıtım ve sağlık turizminden elde ettikleri ciro vb. etkenler ile birlikte değerlendirildiğinde bu örgütlenmenin temel sebebinin sağlık turizmine verilen önem olmadığı aşikârdır.
Ankete katılan sağlık kuruluşlarının %30’unda ise bünyelerinde sağlık turizmi ile ilgilenen bir görevli personelinin olmadığı görülmektedir. Hâlbuki medikal turizminin başkenti İstanbul’da sağlık turizminde iddialı olan özel
sağlık kuruluşlarında tesisin büyüklüğü ve sağlık turizmine verilen önemle doğru orantılı olarak sağlık turizmi
ile ilgilenen personel sayısı en az 3-5 kişidir. Hatta büyük sağlık kuruluşlarında sağlık turizmi alanında çalışan
sayısı 50-60’lara çıkmaktadır.
Trabzon’daki sağlık kuruluşlarının %80’inin sağlık turizmi ile doğrudan ilişkili olan aracı kurum ve acenteler ile
sözleşmesi veya işbirliği yoktur. Bu durum sağlık kuruluşlarının pazarlama konusunda sağlam bir alt yapılarının
olmadığını göstermektedir. Ancak yine önceki verilerde de görüldüğü gibi %20’lik bir kesimin sağlık turizmi ile
ilişkili aracı kurum ve acenteler ile işbirliği ve sözleşmesi vardır.
45
Ankete katılan sağlık kuruluşlarının tamamı yatarak sağlık hizmeti sunan sağlık kuruluşlarıdır. Başka bir
yaklaşımla hepsi büyük sağlık kuruluşudur hastane statüsündedir. Trabzon’da ayaktan sağlık hizmeti veren
poliklinik, tıp merkezi ve laboratuar vb; sağlık turizmi yönünden hizmet vermemektedir. Burada dikkati çeken husus Trabzon’da çok sayıda sağlık kuruluşunun sağlık turizmi pazarına aynı seviyede yönelmesine gerek olmadığı,
birkaç tane sağlık kuruluşunun sağlık turizmine yönelmesi yeterli olacağıdır. Ancak bu 3-5 sağlık kuruluşunun
da çok ciddi olarak ve profesyonelce sağlık turizmi pazarına girmesinin ve gerekli çalışmaları yapmasının hem
kendileri açısından hem de Trabzon’un geneli bakımından çok fayda sağlayacağı aşikardır.
Ankete katılan sağlık kuruluşlarının % 90’ının yatak sayısı 100 ve üstüydü. Bunlar Trabzon’un, hatta Doğu
Karadeniz’in en büyük ve köklü sağlık kuruluşlarıydı. Sağlık turizmi için kapasitesi ve donanımı yeterli olan sağlık
kuruluşlarıydı.
Trabzon’da faaliyet gösteren sağlık kuruluşlarının % 70’inde yapılan ameliyat sayısı yılda 5000’in üzerindedir.
Ankete katılan sağlık kuruluşlarıkurumsallık ve sağlık hizmeti sunumu bakımından bölgenin en tecrübeli sağlık
kuruluşlarıydı. Son üç sorudan elde edilen cevaplar aslında Trabzon için sağlık turizmi konusunda yeterli tecrübe
ve alt yapıya sahip sağlık kuruluşlarının varlığının ortaya koymaktadır.
46
TRABZON’DA MEDİKAL TURİZMİ PAZAR ANALİZİ
Hedef Pazar Ülke Sıralaması
Ülkeler
Azerbaycan
Ortadoğu
Ülkeleri
Gürcistan
Irak
Kafkas
Ülkeleri
İran
Rusya
Avrupa
Ülkeleri
Afrika
Ülkeleri
Ortalama
Puan
68,8
66,6
60
41,25
40
35,5
35
21,25
13,12
Oran - %
18,03
17,45
15,72
10,81
10,48
9,30
9,17
5,56
3,43
Diğerleri
Trabzon’daki sağlık kuruluşları arasında yapılan anket ve bu tesislere başvuran yabancı hastalar incelendiğine bölgeyi sağlık için tercih eden ülkeler ortaya çıkmaktadır. Ancak burada vurgulanması gereken önemli bir
konuda sağlık turizmi ve turistin sağlığı konuları arasındaki farktır. Sağlık turizmi, ülkemize tedavi amaçlı gelen
hastaları kapsamasına rağmen turistin sağlığı ülkemize turizm amaçlı gelip de Türkiye’de hastalandığı için
tedavi sağlık kuruluşlarına tedavi amaçlı başvuran hastaları kapsamaktadır.Trabzon’a gelen yabancı hastaların
büyük bir kısmı turistin sağlığı kapsamında sağlık hizmeti alanlardan (özelikle Arap hastalar) oluşmaktadır. Fakat
Azerbaycan ve Gürcistan gibi yakın ülkelerden gelenlerin önemli bir kısmı sağlık turizmi amacıyla gelmişlerdir.
Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı gibi hedef ülkeler Azerbaycan, Gürcistan, İran, Irak, Kafkas bölgesindeki
Türk cumhuriyetleri, Rusya ve son yıllarda Arap ülkeleri olmuştur. Bu ülkeler beklenen pazarın yaklaşık %90’ını
oluşturmaktadır. Tanıtım ve pazarlama aktiviteleri bu ülkelere hitap etmek zorundadır.
Yabancı Hasta Başvuru Sayıları ve Oranları
Ülkeler Gürcistan
Ortadoğu
Ülkeleri
Azerbaycan
Avrupa Rusya Kafkas
Ülkeleri
Ülkeleri
Sayı
366
269
257
141
69
57
%
28,66
21,06
20,12
11,04
5,40
4,46
İran
Irak
21
10
1,64 0,78
Afrika Diğer Toplam
Ülkeleri
10
77
0,78
6,02
1277
Trabzon’daki sağlık kuruluşlarına başvuran yabancı hasta verilerini incelediğimiz zamanda aynı şekilde sektörün beklentileri doğrultusunda komşu ve çevre ülkeler ön plana çıktığını görüyoruz. Tabii ki Arap ülkeleri son yıllarda Trabzon’u mekân edinmiş olup gelecekte Trabzon’un hem turizminde hemde sağlık turizminde çok önemli
bir rol alacaktır. Sağlık kuruluşlarına geçmiş yıllarda başvuran yabancı hastalar incelendiğinde en büyük oranı
Gürcistan oluşturmaktadır. İkinci sırada ise Arap ülkeleri yer almaktadır. Bu iki ülkeye yönelik çok etkin tanıtım
ve pazarlama yapılması önem arz etmektedir. Ayrıca Avrupa ülkelerini üçüncü sıraya taşıyan kitlenin Avrupa’da
çalışan Türk vatandaşları olduğunu burada belirtmemiz gerekir. Özellikle Trabzonlu vatandaşlarımız Avrupa’da
çok yaygındır. Bu bakımdan tanıtımın da önemli bir lobi olarak değerlendirilmesi gerekir.
Tabii olarak bu çalışmada pazar analizi geçtiğimiz yıllarda gelen hastaların ülkeleri ve sektörün öngörüsü göz
önünde bulundurularak yapılmıştır. Fakat sağlık turizmi bir hizmet ürünü olduğu için ulaşım ve uzaklık çok önem
arz etmekte olup turizm hareketliliği ile paralellik göstererek bölgesel pazar öne çıkmaktadır.
Trabzon için pazar olarak uzaklardaki ülkeleri planlamaya almaya ve buralar için boşa enerji harcamaya gerek yoktur. Trabzon’un sağlık turizmindeki pazarı yukarıda da bahsettiğimiz gibi çevre ülkeler ve Arap ülkeleridir.
Önemli olan bu 8-10 ülkenin hangisinin önceliği alacağı ve bu pazarlara hangi argümanlar ile tanıtım yapılacağı,
nasıl çalışılacağıdır. Bu konuda ayrı ve geniş bir çalışma yapılması gerekir.
47
48
Yukarıdaki grafiklerde dikkati en çok çeken konu sadece Gürcistan ve Azerbaycan’dan Trabzon’a gelen hastaların, tüm yabancı hastaların %56’sını oluşturmasıdır. Bu iki ülkeyi %26’lık bir oranla Arap ülkeleri izlemektedir.
Bu oranlar sadece bu üç ülkeye özel ve ayrıcalıklı bir çalışma yapılması gerektiğini göstermektedir. Her ülkenin
beklentileri, Türkiye’ye geliş amaçları ve ülkelerindeki sağlık alt yapıları farklı olduğundan bu ve benzeri parametreler değerlendirilerek buna göre tanıtım ve pazarlama yapılması gerekir.
49
TRABZON’UN MARKALAŞMA YOLLARI VE MARKALAŞMANIN ÖNEMİ
Sağlık kuruluşlarında yapılan ankette sağlık kuruluşlarında en iddialı olunan ve büyük başarılar elde
edilebilecek ilk dört branş soruldu. Elde edilen sonuç aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo incelendiğinde 5-6 alanda yoğunlaşıldığı dikkati çekmektedir. Özellikle kalp hastalıkları, onkoloji hastalıkları, fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ortopedik tedavilerde başarılı olunduğu ve alt yapının daha fazla olduğu,
buna paralel olarak bu branşlara daha fazla hastanın başvurduğu görülmektedir.
En iddialı
olduğunuz ilk
dört branşı
sırasıyla yazınız.
Dünyada marka
olabileceğinizi
düşündüğünüz
iki klinik branşı
veya tıbbı
hizmeti (diyabet,
kök hücresi,
meme kanseri
tedavisi obezite
tedavisi vb.)
yazınız
Ahi Evren Hastanesi
Kardiyoloji
Kalp damar
cerrahisi
Göğüs hastalıkları
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Diş
Göz
Kadın doğum
Cerrahi
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Radyasyon
Onkolojisi
Hiperbarik
Oksijen
Tedavisi
Gastroenterolojik
Cerrahi
Onkoloji
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Fizik Tedavi
Rehabilitasyon
Özel İmperial Hastanesi
Göz
Üroloji
Ortopedi
Çocuk
cerrahi
Özel Karadeniz Hastanesi
Kardiyovasküler
cerrahi
Tüp bebek
Ortopedi ve
travmatoloji
Özel Yıldızlı Güven Has.
Ortopedi ve
travmatoloji
Üroloji
Kadın sağlığı ve
hastalıkları
Çocuk
sağlığı ve
hastalıkları
Vakfıkebir Devlet Has.
Ortopedi
Üroloji
Genel cerrahi
Dahiliye
KTÜ Farabi Hastanesi
Ortopedi ve
travmatoloji
Genel cerrahi
Göğüs hastalıkları Pediatri
Of Devlet Hastanesi
İç hastalıkları
Genel cer.
Ortopedi
Ahi Evren Hastanesi
Tavi
Dikişsiz kalp kapak ameliyatları
– açık kalp cerrahisi
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Fako(katarakt) ameliyatları
Genel cerrahi ameliyatları
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Onkoloji
Obesite tedavisi
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
Özel İmperial Hastanesi
Ürolojik cerrahiler
Göz cerrahileri
Özel Karadeniz Hastanesi
Kardiyovasküler cerrahi
Tüp bebek
Özel Yıldızlı Güven Hast.
Ortopedi ve travmatoloji
Kadın sağlığı ve hastalıkları
Vakfıkebir Devlet
Hastanesi
Genel cerrahi
Enfeksiyon hastalıkları
KTÜ Farabi Hastanesi
El cerrahisi
Organ nakli
Of Devlet Hastanesi
50
Psikiyatri
Anketin “Hangi branşlarda dünyaca iddialı ve marka olabilirsiniz?” sorusuna verilen cevap, önceki sorunun
sonuçları ile benzerlik gösterse de daha net bir tablo ortaya çıkmıştır. Sağlık turizminde bir ilin başarılı olabilmesi bir destinasyon oluşturabilmesi için markalaşması çok önemlidir. “Houston Sağlık Merkezi” denince akla dünyaca ünlü, önemli bir kalp merkezi,“Andersen” denince dünyaca ünlü kanser merkezi gelmektedir. Marka branşın
bir il için 2-3’ü kesinlikle geçmemesi gerekir. Trabzon içinde detaylı bir çalışma, gerekirse ilave yatırımlar ile 1-2
alanda marka olunmalı ve Trabzon tüm çevre ülkelere hatta dünyaya bu marka ile tanıtılmalı; bunu tüm yerel
yönetimler, yatırımcılar hatta hükümet de kabul edip desteklemelidir. Burada yapılan çalışmada Trabzon’un
aşağıdaki alanlarda markalaşabileceğine dikkat çekilmiştir. Bunların arasından 1-2 branş üzerinde yoğunlaşılıp
gerekli yatırım ve tanıtım yapılmalıdır.
Bu çalışmada,aşağıdaki tablodan da hareketle, ilk dikkati çeken ve markalaşma için uygun olan ilk üç branş
sırası ile onkoloji, kalp hastalıkları ve rehabilitasyon olabilir. İlerleyen zaman içinde bunlar arasında da iki branş,
tanıtımı ve altyapısı güçlendirilerek Trabzon’un sağlık turizmi destinasyonu olarak tüm dünyaya tanıtılabilir.
Tabii bunun sonucu olarak da bu marka branşlar ülkemizde kendi vatandaşlarımız içinde başvuru merkezi olabilecek, başta komşu iller olmak üzere tüm Türkiye bu branşlarda Trabzon’u sağlık için ziyaret edip burada derdine
derman arayacaktır. Böylelikle sağlık turizmi alt yapısı daha da güçlenecektir.
HEDEF MARKA BRANŞLAR
1.
2.
3.
4.
5.
Kalp hastalıkları (Kardiyovasküler cerrahi ve kardiyoloji)
Onkoloji (Radyasyon onkolojisi, kemoterapi ve onkolojik cerrahi)
Ortopedi
İnfertilite (Kadın sağlığı ve üroloji)
Rehabilitasyon
TRABZON’DA MARKALAŞMA YOLLARI VE MARKALAŞMANIN ÖNEMİ
Markalaşma, bir bölgenin kalkınmada en önemli kuralı ve paha biçilmez değeridir. Markalaşma için öncelikli
olarak orijinal fikir ve projeler gerekir. Aynı zamanda markalaşma için konuyla ilgili tarafların azim ve sabırla
çalışması, tanıtıma çok önem vermesi gerekir. Örneğin Coca Cola’nın,Selpak’ın, Türkiye de ki bazı sağlık gruplarının, Amerika’daki Mayo Clinic’in, John Hopkins’in sağlık alanında marka değeri kısa sürede, kolay bir şekilde
kazanılmamıştır. Trabzon’un dünyaca tanınan bir rehabilitasyon köyü veya yaşlı tatil köyü olarak tanınması ve
onkolojide veya kardiyovasküler cerrahide marka olması imkânsız değildir. Bu şekilde sağlık turizmi konseptlerinden birisiyle markalaşmış Trabzon 12 yayılmış turizminin Trabzon ekonomisine kalkınmasına ve istihdamına
ne kadar katkıda bulunacağı ortadadır. Böyle markalaşmış bir Trabzon sağlık destinasyonu başta Trabzon ve
çevre illerin insanına da büyük bir hizmet olacaktır.
Trabzon hiçbir zaman sanayi şehri olamayabilir. Trabzon tarım ve hizmet sektörünün Karadeniz’deki merkezi
olmalıdır. Hizmet sektörü daha da büyütülmeli ve insan kaynağı geliştirilmeli; kaliteli, sürdürülebilir turizm sektörü oluşturulmalıdır. Trabzon’un marka değeri üzerine çok ciddi çalışmalar yapılmalıdır.
51
TRABZON SAĞLIK TURİZMİ SWOT ANALİZİ
A.
GÜÇLÜ YÖNLERİ:
a.
b.
c.
d.
e.
f.
g.
h.
i.
j.
k.
l.
m.
n.
o.
p.
q.
r.
Kültürel, tarihi ve tabiat zenginliği
Dünyaca tanınan ve batı kültüründe çok değerli olan Sümela Manastırı’na sahip olması
Potansiyel pazar ülkelere ulaşımın kolay olması
Kapsamlı bir üniversiteye sahip olması
Hastanelerin yeterli donanıma sahip olması
Uygun iklim koşulları ve coğrafi konumu
Havalimanının olması
Son teknolojik tıbbi cihazlar
Deneyimli ve yenilikleri takip eden yönetim anlayışı
Kaliteli ve ekonomik sağlık hizmeti
Deniz yolu ulaşımına olanak sağlayan gelişmiş bir limanı olması
Güvenli yaşam için tercih edilen bölge olması
Vize uygulamasının bazı ülkelerle kalkması
Özel sektörün, DOKA ve il sağlık müdürlüğünün faaliyetleri ile özel ve kamu birlikteliğinin sağlanması
Yaz ve kış turizmine açık ve geliştirilebilir olması
Yabancı sağlık personelinin çalışmak için tercih edebileceği bir il olması
Coğrafi açıdan Doğu Karadeniz bölgesinin merkezinde bulunması
Uluslararası arenada Trabzonspor’un faaliyetleri nedeniyle Trabzon’un tanınırlığı
B.
ZAYIF YÖNLERİ:
a. Direkt uçuşların olmaması
b. Tanıtımın yeterince yapılamaması
c. Yabancı dil bilen sağlık çalışanı yetersizliği
d. Sağlık turizmi ile ilgili bilgi düzeyinin sektörde yetersiz olması
e. Fiziki şartlarının tam anlamıyla yeterli olmaması
f. Sağlık ve teknik personel eksikliği
g. Özel sağlık sektörü yatırımlarının ve yurt dışına yönelik faaliyetlerinin azlığı
h. Yurtdışı tanıtım etkinliklerine katılımın azlığı ve etkili tanıtım yapılamaması
i. Trabzon’da bugüne kadar sağlık turizmine hatta sağlık alanında büyük grup hastanelerine hiç yatırım
yapılmamış olması.
j. Kamu hastaneleri için mevzuattan kaynaklanan bürokratik sıkıntılar
k. Turizm yatırımları, modern konaklama ve büyük otel komplekslerinin olmaması
l. Deniz ulaşımının yeterince kullanılmaması
m. Kentsel görüntü ve kentsel dönüşüm planlamasına ihtiyaç duyması
C.
FIRSATLAR:
a.
b.
c.
d.
e.
Trabzon’un Kuzey Kafkaslara açılan tek kapının yolu üzerinde olması
Trabzon’a gelen turist sayısının her yıl düzenli bir şekilde artması
Deniz ulaşımının yapılabilmesi
Küreselleşen dünyada Türkiye’nin konumunun gün geçtikçe daha çok önem kazanması
Özellikle Orta Doğu ve Arap ülkeleri için çekici turizm merkezlerinin ve yaylaların bulunması
52
f. Hastane yönetimlerinin konu ile ilgili olması, il sağlık müdürlüğü ve DOKA’nın konuyu çok ciddi olarak
ele almaya başlaması
g. Arap ülkelerinin Uzungöl olmak üzere Trabzon’u yoğun şekilde tercih etmesi
h. Meditasyon vb. uygulanması açısından uygun doğal yapıya sahip olması
i. Diş hekimliği açısından gelişmiş bir fakülteye sahip bir bölge olması
j. Yurt dışında çalışan Türk vatandaşlarının çokluğu ve bunların lobicilik faaliyetinde bulunabilecek olması
k. Kaliteli sağlık hizmetinin düşük fiyatlarla ve kısa sürede verilebiliyor olunması
l. Teknolojik anlamda kaliteli sağlık kuruluşlara sahip olması (Kanuni EAH, KTÜ Farabi Hastanesi vb.)
m. Kafkaslara açılan uluslararası güzergâh üzerinde olması
n. Trabzon’daki yerel yönetimin, il sağlık müdürlüğünün, DOKA’nın ve yatırımcıların dünyada sağlık turizmi
gibi hızla yükselen bir sektörün öneminin farkına varmış olmaları
o. Trabzon’un büyükşehir belediyesi olması ve belediye başkanının hekimlik ve sağlık bakanlığı üst düzey
bürokrasisi alanında uzun yıllar çalışmış olması
D. TEHDİTLER:
a. Çok kazanamayan özel sektör yatırımlarının batıya veya yurtdışına kayması
b. Komşu ülkelerdeki iç karışıklıklar ve siyasi istikrarsızlıklar
c. Kalifiye sağlık personelinin uygun şartlar sağlayarak büyük illere göç etmesi
d. Hastanelerdeki bütçe yetersizlikleri ve yeni yatırım yapamayışları
e. Yurtiçinde uluslararası akreditasyon yapacak kurumun olmaması
f. Trabzon’un uluslar arası alanda çok tanınmaması ve yeterli tanıtım faaliyetlerinin olmaması
g. Trabzon’un turizm bölgesi olmadığı, sadece tarım bölgesi olduğu yanılgısı ve imajı
h. Personel hareketliliği ve yetişmiş insan kaynağının sürekli batıya kayması
i. Komşu ülkelerinin ekonomik durumlarının iyi olmayışı ve buralardan gelen turistlerin az harcama yapması (Arap turistler bu kitlenin aksine 10 kat daha fazla harcama yapıyorlar.)
j. Komşu ülkelerin, vatandaşlarına genelde ücretsiz sağlık hizmeti sunması(kalitesiz sağlık hizmeti sunulsa
bile bir sosyal güvencenin varlığı)
k. Eğitimli ve kalifiye insan kaynağının az olması
l. Başta İran olmak üzere yabancı ülkelerin sağlık turizminde ciddi çalışmalar başlatmış olması ve ileride
rakip olarak karşımıza çıkacak olması
m. Çevre illere göre termal kaynaklardan yoksun oluşu
n. Sağlık turizmi yatırımı açısından Trabzon’da ciddi boyutta farkındalığın olmaması ve bu konudaki
çalışmaların daha bu yıl başlamış olması (Bu çalışma ile bu dezavantaj ortadan kalkacaktır.)
o. Turizm sektörünün tabiaında olduğu gibi sağlık turizminin de ileride ülkemizde veya bölgemizde
oluşabilecek istikrarsızlıktan direkt olarak olumsuz etkilenme ihtimali.
Bu SWOT analizi Trabzon sağlık turizmi konusunda geniş olarak ilk defa yapılmıştır. Sektörün bu alanda farkındalığı oluştuktan, belkide bir süre yol katedildikten sonra çok da gecikmeden, yol haritası hazırlanırken geniş
katılımlı ve kapsamlı çalışmalarla da tekrar edilmesinde yarar vardır.
53
TRABZON SAĞLIK TURİZMİ STRATEJİSİ
Trabzon’un sağlık turizmi fırsatları ve analizi için bu rapor bir genel değerlendirme ve bir ilk olup önemli bir
adımdır. Ancak bir çok bölümü ayrı ayrı ve geniş olarak tekrar incelenmeli ve derinlemesine analiz edilmelidir.
Bu bölümde raporun en önemli bir kısımlarından olup kısaca incelenecektir.
Sağlık turizmi sektörünün Trabzon’da gelişmesi için stratejik planın çok detaylı olarak yapılması gerekir. Burada özet olarak kısa, orta ve uzun vadede yapılacaklara ve planlanması gerekenlere değineceğiz.
KISA VADEDE YAPILACAKLAR (15 AĞUSTOS-31 ARALIK 2014)
1. Sağlık turizmi ile ilgili bir komisyon oluşturulmalı, bu komisyonun çalışma usul ve esasları belirlenmeli.
2. Bu komisyondan beklenenler ve komisyonun görevleri belirlenmeli.
3. Trabzon sağlık turizminin markalaşması ile ilgili, pazarın değerlendirileceği ve analiz edileceği geniş
kapsamlı raporlar hazırlanmalı.
4. Bu raporların profesyonelce hizmet alımıyla yapılması planlanmalı ve bütçelendirilmeli.
5. Sağlık turizmi çalışanlarının konuyla ilgili eğitimleri profesyonelce yapılmalı.
ORTA VADEDE YAPILACAKLAR (1 OCAK 2015-31 ARALIK 2015)
1.
Bir yıllık çalışma planı ve hazırlanacak raporlar planlanıp komisyon kararına bağlanmalı.
2. Tüm bu çalışmalar için finansal bir kaynak bulunmalı veya fon oluşturulmalı. Bu konuda BAKA’nın katkısı
çok önemlidir. Ayrıca Dünya Bankası, Avrupa Birliği fonları veya Trabzon’daki tüm sağlık kuruluşlarının finansal
katkılarıda değerlendirilmeli.
3.
Trabzon’un mevcut durum tespiti yapılarak etkin tanıtımlara başlanmalı.
4.
Sağlık turizmi çalışanlarının ve yöneticilerin eğitimleri sürdürülmeli.
5. Trabzon’un sağlık turizmi stratejik eylem planını yürütmek ve sağlık turizmi ile ilgili tanıtımları yapmak
için bir dernek kurulmalı.
6. Sağlık turizmi derneği aracılığı ile birçok işlemler daha hızlı ve profesyonelce yapılabilir. Ayrıca Ekonomi Bakanlığından yurtdışı tanıtımlara finansal destek de sağlanabilir. Ancak bu derneğin temel amacı Trabzon
sağlık turizmini geliştirmek ve tanıtımını yapmak olmalı, geniş katılımlı bir yönetime sahip olmalı.
UZUN VADEDE YAPILACAKLAR (1 0CAK2016-31 ARALIK 2018)
1. Trabzon’un sağlık turizminde markalaşma konuları tespit edilip bununla ilgili alt yapı çalışmaları ve gerekirse yasal düzenlemeler (planlamadan muafiyet, sağlık insan kaynağının temini vb.) yapılmalı.
2. Sağlık turizmi ile ilgili markalaşma ve geniş kapsamlı tanıtım etkin bir şekilde sürdürülmeli.
3. Tüm bu çalışmalar sonrasında Trabzon; çevre ülkelerdeki sağlık turistlerine ve Trabzon’un çevresindeki
vatandaşlarımıza hizmet veren, dünyaca ünlü, 1-2 alanda markalaşmış bir sağlık merkezine dönüştürülmeli.
4. Trabzon’un sağlık turizmi ve turizm gelirleri bakımından Türkiye’deki ilk beş il içinde yerini alması sağlanmalı.
5. Özellikle bölge ve hedef ülkelerde çok iyi tanıtılmalı ve sağlık turizminde marka şehir olarak bilinirliği
artırılmalı.
6. Sağlık turizmine hizmet veren, uluslararası standartlara sahip sağlık kuruluşları oluşturulmalı.
7. Medikal turizminin haricindeki sağlık turizmi fırsatları için de önemli adımlar atılmalı ve çalışmalar
başlatılmalı.
54
BÖLÜM-4
SONUÇ VE ÖNERİLER
55
SONUÇ VE ÖNERİLER
2012 yılında 152,5 milyar USD ihracat performansı olan ülkemizin, döviz gelirinin 2,5 milyar USD’lik kısmını
yabancı hasta hizmetlerimiz aracılığıyla kazandığını tahmin etmekteyiz. 2023 yılında ise iki milyon yabancı
uyruklu hasta ve 20 milyar USD döviz girdisi hedeflenmektedir. Ülkemizi çevreleyen coğrafya sağlık turizmi
faaliyetlerimiz için verimli bir vaha gibidir. Keza 740 milyon nüfuslu Avrupa kıtası yaşlanmış ve yaş ortalaması
kıta genelinde çoğu ülkenin %20’sinin üzerine çıkmaya başlamıştır. 143 milyon nüfuslu ve yıllık 1 milyar dolarlık
hasta çıkışı sergileyen Rusya Federasyonu da 39 olan yaş ortalaması ve %18 olan yaşlı nüfus yüzdesi ile bir başka arz açığı odağı ve hasta havuzu konumundadır. İleri yaş turizminde 2023 yılında 10 bin yatak kapasitesi,150
bin yaşlı yabancı turist,750 milyon USD gelir hedeflenmiştir.
Ayrıca 2012 yılında 32 milyon turist ülkemizi ziyaret etmiş olup bunun 1 milyonu Trabzon’a gelmiştir. Ülkemiz
turizmde ziyaretçi sayısı bakımından 6. sıraya yükselmiştir. Bu, sağlık sistemi bakımından tüm dünyanın hayranlık içinde izlediği bir dönüşüm olmuştur. Böylece ülkemiz sağlık turizminde bölgesinde lider olma yolunda emin
adımlarla ile hızla ilerlemektedir. Uzun vadede turizmin sürdürülebilirliği ve bölgenin sosyoekonomik açıdan
geleceği açısından alternatif turizmin, özelliklede sağlık turizminin geliştirilmesi gerekmektedir.
Bu raporda öncelikli olarak turizm sektöründe sağlık turizminin yeri ve gelecekteki önemi vurgulanmış ve bir
durum tespiti yapılmıştır. İkinci olarak da Trabzon’un sosyoekonomik geleceği için alternatif turizm olarak sağlık
turizmi açısından yapılması gerekenler vurgulanmıştır. Raporun en önemli bölümünde ise Trabzon da medikal
turizm, markalaşma ve SWOT analizi yapılmış, tüm bunlar geniş kapsamlı bir anket sonucuna göre değerlendirilmiştir. Sağlık turizmi bağlamında Trabzon’u analiz eden bu denli etraflıca hazırlanmış bir rapor bugüne kadar
hiç yayınlanmamıştır.
Trabzon Sağlık Turizmi Fırsatları:
Sağlık turizmi dünyada ve ülkemizde yıllık ortalama %20’den fazla hızla büyüyen bir alternatif turizm çeşididir. Bu sektörün dünyada yıllık ticari hacmi yaklaşık 100 milyar USD olup, 20 milyonu aşkın insan sağlık turizmi
amacıyla seyahat etmektedir. Özellikle turizm ülkelerinde turizmin 12 aya yayılması, turizm sektörünün sürdürülebilirliği ve rantabilitesi için en önemli alternatif turizm çeşidi olan sağlık turizminin geliştirilmesi bir zorunluluk ve fırsat olmuştur. Ülkemize gelen turistlerin ortalama bir hafta kalmakta ve toplamda 700 USD civarında
ödeme yapmaktadırlar. Ancak ülkemize tedavi amaçlı gelen bir yabancı hasta (medikal turist) ortalama 10 gün
kalmakta 10 bin USD, rehabilitasyon amaçlı gelen bir yabancı hasta ortalama bir ay kalmakta ve sadece sağlık
kuruluşuna 7 bin USD ödeme yapmaktadır. Ayrıca bu yabancı hastalar mutlaka yanlarında en az bir refakatçi ile
gelmekte, konaklama ve sağlık dışı diğer harcamaları da 2-3 bin USD’yi geçmektedir. Kısacası sağlık turistlerinin sayıları az olsa da ülkeye bıraktıkları döviz miktarı normal turistlere göre 10-15 kat daha fazladır.
Türkiye birçok alanda olduğu gibi son yıllarda turizmde ve sağlık alanında da hızla ilerleme kaydetmiştir.
Sağlık turizmi alanında bölgesinde lider konuma doğru koşmaktadır. Trabzon’un bugün turizmde, gelecekte
sağlık turizminde Türkiye’de hatta dünyada ayrı bir yeri olacaktır. Bu raporda belirtilen stratejik eylem planı bir
an evvel hizmete geçirilmelidir.
Trabzon Sağlık Turizmi Fırsatlarını Değerlendirmek ve Geliştirmek İçin:
1. Sağlık turizmi ile Trabzon’un turizm sektöründeki canlılığı 12 aya yayılarak sosyoekonomik istikrarı ve sürekli istihdam sağlanmalıdır.
2. Turizmin 12 aya yayılmasında Trabzon için en uygun alternatif turizm çeşidi sağlık turizmidir.
3. Bu raporda Trabzon’un sağlık turizm fırsatlarını değerlendirdik. Sağlık turizmi açısından Trabzon’un SWOT
analizini yaptık.
4. Trabzon sağlık turizminde bir durum tespiti yapmak ve yol haritası çizmek gerekmektedir.
5. Trabzon’daki mevcut turizm yatırımlarının daha verimli kullanımının sağlanması için dünyadaki sağlık turizmi uygulamaları araştırılıp incelenmelidir.
56
6. Bu raporda Trabzon’da sağlık turizmi yatırımları için doğru ve uygulanabilir hedefler ve projeler gösterilmeye çalışılmıştır. Ancak bu projelerin her biriyle ilgili ayrı bir çalışma yapılması gerekir.
7. Trabzon’un sağlık turizminde tanıtımı ve markalaşması ile ilgili acilen gerekli girişimler yapılmalıdır.
8. Trabzon için yeni sağlık turizmi destinasyonlarının, özelliklede rehabilitasyon ve yaşlı tatil köyleri için yenilikçi bir yaklaşım ile sahilden uzak, doğal güzelliklerin içinde olan yerlerde ve geniş alanlarda kurulmasının
gerektiğini izah ettik.
9. Trabzon için, örnek ve gelecekte çok güçlü rekabet edebilecek sağlık turizmi destinasyonları raporda belirtilmiştir.
10. Kısa vadede medikal turizmde 2-3 alanda markalaşma çalışmalarının (onkoloji, kardiyovasküler ve rehabilitasyon hizmetleri) yapılması gerektiği vurgulanmıştır.
11. Uzun vadede yaşlı tatil köyleri (Ak Saçlılar Köyü)
12. Orta vadede rehabilitasyon köyleri (Yeniden hayata dönüş merkezleri)
Son yıllarda bu gelişmelere paralel olarak sağlık turizmi ile ilgili birçok yasal düzenlemeler yapılmıştır ve halen
taslak olarak çalışılan birçok mevzuat çalışmaları vardır. Bu çalışmalardan maksimum seviyede yararlanılmalıdır.
Sağlık turizmi yönergesi ülkemizde yabancı uyruklu kişilere sunularak sağlık hizmetlerini, özelliklede kamu
hastanelerindeki işleyişi belirlenmiştir. Konaklama tesislerinde sunulacak sağlık hizmetleri ile ilgili 2013/18
sayılı Sağlık Bakanlığı genelgesi ile turistlere konaklama tesislerinde acil sağlık hizmetlerinin sunumu organize
edilmiştir. Ayrıca bu genelge ile otellerde sağlık turizmi kapsamındaki obezite, diyabet, diyaliz, rehabilitasyon ve
onkolojik bakım polikliniklerin işleyişi belirlenmiştir. Konaklama tesislerinde diş hekimliği hizmetleri ve estetik
uygulamaları yapan sağlık kuruluşlarının açılması ile ilgili düzenlemelerde devam etmektedir. Böylece sağlıklı
yaşam tesislerinin ve dünyada hızla yaygınlaşan sağlık otellerinin ülkemizde de açılmasına imkân tanınmıştır.
Trabzon için bu konsept ve uygulama çok önemlidir. Sağlık turizmi ile ilgili yabancı dilde reklam ve tanıtım yamanın önü açılmıştır.
Ayrıca Ekonomi Bakanlığı’nın yayınladığı 2012/4 sayılı Tebliğ ile sağlık turizminin yurtdışında tanıtımı ciddi
olarak finansal açıdan desteklenmektedir. Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan 15 Haziran 2012’de yayınlanan 6322 sayılı Kanun ile sağlık turizmi gelirlerinden %50’sine vergi muafiyeti getirilmiştir. 2012 yılında yayınlanan yeni teşvik yasası ile kültür ve turizm bölgelerinde yeni konaklama tesisi yapılır ise 5 bölge yatırımları
teşviklerinden faydalanılabilecektir. Bu konaklama tesisi içine sağlık ile ilgili bir yatırım kombine edildiğinde ve
sağlık otelleri ve rehabilitasyon merkezleri oluşturulduğunda da bu teşvikten faydalanılabilecektir.
Tüm bu gelişmelere bakıldığında genelde Trabzon için sağlık turizmi fırsatları çok fazladır. Ülkemiz sağlık
turizmine tam olarak yönelmiştir. İstatistikler bunu net olarak ortaya koymaktadır. Artık Trabzon için önce hayal
edip düşünmek ve araştırmak sonra planlamak ve hemen sağlık turizmi çalışmaları ve yatırımları için harekete
geçme zamanı gelmiştir. Bu rapor bu konuda önemli bir başlangıçtır.
Bu rapor bu kapsamda Türkiye de bir ilk olup önemli bir örnek teşkil edecektir. Bu rapordan sonra Trabzon’da
mutlaka bir komisyon oluşturulmalı, sağlık turizmi konusunda yapılacak yol haritası belirlenmeli ve hemen
çalışmalara başlanılmalıdır. Raporda belirttiğimiz taslak stratejik eylem planı hayatiyete geçirilmesi gerekir.
Dr. Dursun Aydın
Araştırmacı
57
58
BÖLÜM 5:
EKLER VE KAYNAKÇA
1.
2.
3.
4.
5.
Sağlık Turizmi İle İlgili Mevzuat
Raporun Kullanılmasında Kullanılan Formlar
Genel Değerlendirme Formu
Swot Analizi Çalışması Katılımcı Bilgileri
Kaynakça
59
1. SAĞLIK TURİZMİ İLE İLGİLİ MEVZUAT
1.2. SAĞLIK TURİZMİ MEVZUATLARI
Yayınlanmış Mevzuatlar
1. 23.07.2013 tarihli ve 25541 sayılı Bakan Onayı ile yürürlüğe konulan Sağlık Turizmi Ve Turist Sağlığı
Kapsamında Sunulacak Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönerge
2. Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunca 01 Ağustos 2013 tarih 2013/11 sayılıSağlık turizmi genelgesi
yayınlanmıştır.
3. Konaklama Tesisleri Bünyesinde Sunulacak Sağlık Hizmetleri Hakkında2013/18 Sayılı Genelge
4. Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına
Dair yönetmelik (11 Temmuz 2013 tarih - 28704 Sayılı R.G)
5. Özel Hastaneler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (11 Temmuz 2013 tarih - 28704
Sayılı R.G.)
6. 2012/41 Sayılı Bilgilendirme ve Tanıtım Faaliyetleri Genelgesi revize
7. Özel Hastaneler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (24 Haziran 2011 tarih - 2794
Sayılı R.G.)
8. Diyaliz Yönetmeliğinde Değişiklik, (10 Ekim 2012 tarih - 28437 Sayılı R.G)
9. 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşların teşkilat ve görevleri hakkında KHK’nin 49’uncu maddesi
gereğince ülkemizde sağlık serbest bölgelerin kurulmasının önü açılmıştır.
10. 2012/4 Sayılı Döviz Kazandırıcı Hizmet Ticaretinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğin Uygulama Usul ve
Esasları Genelgesi( Ekonomi Bakanlığından yayınlandı)
11. 6322 Sayılı kanunun 9. Maddesiyle sağlık turizminden elde edilen gelirlerden %50 vergi muafiyeti sağlanmıştır. Bu kanunun uygulama usul ve esaslarıyla ilgili tebliğ 31 Aralık 2012 4. Mükerrer resmi gazetede yayınlanmıştır.(Maliye bakanlığınca yayınlanıştır)
60
23.07.2013 TARİHLİ VE 25541 SAYILI BAKAN ONAYI İLE YÜRÜRLÜĞE KONULAN SAĞLIK TURİZMİ
VE TURİST SAĞLIĞI KAPSAMINDA SUNULACAKSAĞLIK HİZMETLERİ HAKKINDA YÖNERGE
Amaç ve Kapsam
Madde 1 – (1) Bu Yönerge ileÜlkemize yurtdışından gelen uluslararası hastalar ile turistlere, kamu ve özel
sağlık kuruluşlarında sunulacak sağlık hizmetlerinin usul ve esaslarının belirlenmesi amaçlanmıştır.
(2) Bu Yönerge; 31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na tabi
olmayan; yurtdışında ikamet eden ve Türkiye’de oturma izni almamış, ülkemize belirli bir süre için eğitim amacı
dışında yasal yollarla giriş yapmış olan kişilere sunulacak sağlık hizmetlerini kapsar.
Dayanak
Madde 2- (1)Bu yönerge; 11.10.2011 Tarih ve 663 sayılı Sağlık Bakanlığı Ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 8’inci maddesinin (i) bendine ve 3359 sayılı Sağlık
Hizmetleri Temel Kanunu’nun 3’üncü maddesi (c) bendine dayanarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 3 – (1) Bu Yönergede geçen;
a)
Bakanlık: Sağlık Bakanlığını,
b)
Birlik: Kamu Hastaneleri Birliklerini,
c)
Genel Müdürlük: Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nü,
ç)
Genel Sekreterlik: Birlik Genel Sekreterliklerini,
d) Milletlerarası Sosyal Güvenlik Sözleşmesi: Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri kapsamında sağlık yardımı
alma hakkı olan yabancı ülke vatandaşlarını ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarını kapsayan Ülkemizin imzalamış
olduğu uluslararası sözleşmeyi,
e)
Kurum: Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu’nu,
f)
Müdürlük: İl /İlçe Sağlık Müdürlüklerini,
g)
Sağlık Turizmi: Sağlığına kavuşmak veya sağlığını geliştirmek için kişilerin
herhangi bir sebeple ikamet ettiği ülkeden başka bir ülkeye seyahat etmesini,
ğ)
Sağlık Alanında Milletlerarası İkili İşbirliği Anlaşmaları: Sağlık alanı ile
ilgili olarak diğer ülkelerle Bakanlığın imzalamış olduğu ikili anlaşmayı,
h) İl Sağlık Turizmi Birimi: İldeki tüm sağlık turizmi ile ilgili iş ve işlemleri takip etmek için Genel
Müdürlüğün uygun gördüğü il sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan birimleri,
ı) Uluslararası Hasta: Tedavi ve Rehabilitasyon amaçlı yurtdışından ülkemize
geçici bir süreliğine gelen kişiyi,
i)
Uluslararası Hasta Koordinasyon Merkezi: Sağlık turizmi veya
turistin sağlığı kapsamında, l. seviye illerdeki genel sekreterlik bünyesinde kurulacak, hastaların tedavilerinin
koordine edildiği merkezleri,
j) Uluslararası Hasta Birimi: Tıbbi teknolojik donanımı, nitelikli ve uzmansağlık personeli, otelcilik
hizmetleri ve hizmet kapasitesi yeterli olan Birliğe bağlı hastanelerin bünyesinde, Kurumun uygun gördüğü 1. ve
2. Seviye illerdeki hastanelerde kurulan birimi,
k)
Uluslararası Hasta Destek Hattı: Uluslararası hastalar ve turistlerin Ülkemizde alacakları sağlık
61
hizmetleri veya hasta hakları kapsamındaki müracaatlarında tercümanlık ve danışmanlık için Genel Müdürlük
bünyesinde oluşturulan, yedi gün 24 saat esasıyla çeşitli dillerde telekonferansla hizmet veren telefon hattını,
l) Turist Sağlığı: Ülkemizde herhangi bir nedenle geçici süreli olarak bulunan turistlerin, ülkemizde
bulundukları sırada ani gelişen hastalıklarda ve acil durumlarda sağlık hizmeti almasını,
m)
Hastane Yöneticisi: Birliklere bağlı hastanelerin en üst yöneticisini ifade eder.
Genel Hususlar
Madde 4
1. Birlik ve birliğe bağlı hastaneler bünyesinde, uluslararası hastalara sağlık hizmeti sunmak için gerekli
personel, altyapı, teknik, tanıtım, tercüman ve/veya tercümanlık hizmeti ile ilgili usul ve esaslar, Kurum
tarafından belirlenir.
2. Genel Müdürlük; ilde bulunan sağlık kuruluşlarına başvuran uluslararası hasta sayıları, İl’e gelen turist
sayıları, ilin coğrafik konumu, uluslararası ulaşım imkânları, ildeki hastanelerin fiziki, teknolojik şartları
ve insan kaynakları gibi unsurlar değerlendirilerek illeri 1, 2 ve 3’üncü seviye olarak belirler.
3. Bu Yönerge kapsamında hizmet alımı yoluyla çalıştırılacak personel, Bakanlık Strateji Geliştirme Başkanlığınca yayımlanan ve hizmet alımları kapsamında çalıştırılabilecek işçi sayısı ve ücretlendirme tespitine
ilişkin usul ve esasları belirleyen genelgeler ile getirilen sınırlamalara tabi değildir.
4. Uluslararası hasta birimi bulunmayan birliğe bağlı hastanelerde, uluslararası hastaların iş ve işlemleri,
hastane yöneticisi tarafından görevlendirilecek bir sağlık personeli tarafından yürütülür.
5. Bu yönerge kapsamındaki iş ve işlemler, Genel Sekreterliklerde genel sekreterin görevlendireceği bir başkan, birliğe bağlı hastanelerde ise başhekimlikler tarafından yürütülür. Kurum, birliklerde sağlık turizmi
ile ilgili iş ve işlemleri yürütecek personel sayısını, özelliklerini ve görev tanımını belirlemeye yetkilidir.
6. Bu yönerge kapsamında hizmet alım usulü ile çalıştırılacak olan yabancı dil bilen personelin KPDS/YDS
den son üç yılda en az 60 puan alması ve en az lise mezunu şarttır. İdare, yabancı dil bilen personel için
ilave kriterler belirleyebilir.
7. Birliğe bağlı sağlık tesislerinde, bu yönerge kapsamında sağlık hizmeti verilecek kişilerden, tedaviye başlamadan önce, tahmini tedavi bedelinin belirli oranında avans alınabilir.
8. Bu yönerge kapsamında sağlık hizmeti verilen kişiler, Bakanlıkça oluşturulan web tabanlı sisteme kaydedilir.
Tanıtım, Bilgilendirme ve Tercümanlık
Madde 5
1. 1. ve 2. seviye illerde bulunan birlikler, uluslararası hasta birimi bulunan hastaneler, il sağlık turizmi birimi bulunan sağlık müdürlükleri, yurtdışına yönelik olarak sağlık turizmi potansiyeli ve sunulacak sağlık
hizmetleri hakkında bilgilendirme için tanıtım yapabilir. Bu çalışmaların bedeli döner sermaye kaynaklarından karşılanır.
2. Sağlık kuruluşları sağlık turizmi tanıtımlarında Bakanlığın konuyla ilgili mevzuatına uymak zorundadır.
3. Uluslararası hasta kabul eden özel sağlık kuruluşları ve uluslararası hasta birimi bulunan birliğe bağlı
hastaneler internet sitelerini bilgilendirme amaçlı olarak asgari İngilizce olmak şartıyla düzenlemek zorundadır. Sağlık turizmi hizmeti sunan kamu veya özel sağlık kuruluşlarının internet sitelerinde, sağlık
turizmi ile ilgili iş ve işlemlerle ilgili olarak 7 gün 24 saat ulaşılabilecek çağrı merkezi veya kişilerin
iletişim bilgileri yer almak zorundadır. Sağlık kuruluşları bu çağrı merkezini hizmet alım yöntemi ile de
yürütebilirler.
4. Özel sağlık kuruluşları da dâhil uluslararası hastaların sağlık kuruluşuna başvurularında kullanılacak,
hasta rızasının alınmasına yönelik formlar asgari İngilizce olmak üzere farklı dillerde düzenlenir.
62
Uluslararası Hasta Destek Hattı
Madde 6
1. Türkçe bilmeyen uluslararası hastaların veya acil sağlık hizmetine ihtiyaç duyan turistlerin, 112 acil
çağrı merkezlerini veya sağlık hizmeti hakkında bilgi edinmek veya hasta hakları ile ilgili şikâyetleri için
184 Sabim hattını aramaları halinde, çağrı merkezleri bu çağrıları Uluslararası Hasta Destek Hattı’na
telekonferans ile yönlendirir.
2. Uluslararası destek hattına gelecek çağrılara cevap verecek ve danışmanlık yapacak yabancı dil bilen,
yeterli sayıda sağlık personeli istihdam edilir.
3. Ülkemize yurtdışından gelen Türkçe bilmeyen kişilere, 444 47 28 numaralı uluslararası destek hattından
7 gün 24 saat İngilizce, Almanca, Arapça, Rusça, Farsça, Fransızca olmak üzere gerekli olan dillerde
sağlık konularında tercümanlık ve danışmanlık hizmeti verilir. Ayrıca yaz dönemlerinde gerektiğinde
gelen çağrıların yoğunluğuna göre yabancı dil bilen yeterli sayıda tercüman, ilave hizmet alımı usulü ile
temin edilir.
4. Bu destek hattından, sağlık hizmeti alınan kuruluşun özel veya kamuya ait olduğuna bakılmaksızın ülkemizde bulunan tüm yabancılar yararlanabilir.
Uluslararası Hasta Koordinasyon Merkezi
Madde 7
1. Uluslararası hasta koordinasyon merkezi, 1’inci seviye illerdeki birlik bünyesinde kurulur. Bu merkezde,
yabancı dil bilen, sağlık turizmi konusunda deneyimli, bir sözleşmeli uzman ve yeterli sayıda personel
istihdam edilir. Bu merkezlerde hizmet alımı usulü ile tercüman çalıştırılabilir.
2. Bu merkezde çalıştırılan tercümanlar, birliğin ve gerektiğinde birliğe bağlı hastanelerin ihtiyacı olan tercümanlık ve rehberlik hizmetini sunar.
3. Bu merkezler, birliğin sorumlu olduğu bölge dâhilindeki sağlık turizmi ve turist sağlığı hizmetleri ile ilgili
tüm iş ve işlemlerin koordinasyon ve takibini yapar.
4. Bu merkezler; uluslararası hastaların havaalanından veya konaklamakta olduğu yerden hastanelere geliş
ve gidişini sağlayacak transfer hizmetlerini hizmet alımı yoluyla temin edebilir.
5. Bu merkezler; uluslararası hastaların tercümanlık, danışmanlık ve refakat hizmetlerini hizmet alım yoluyla temin edebilirler.
Uluslararası Hasta Koordinasyon Birimi
Madde 8
1. Uluslararası hasta koordinasyon birimi, 2’nci seviye illerdeki birlik bünyesinde kurulur. Bu merkezde yabancı dil bilen, sağlık turizmi konusunda deneyimli bir personel birim sorumlusu olarak görevlendirilir.
İhtiyaç halinde ilave personel ve hizmet alım usulü ile tercüman istihdam edilebilir.
2. Bu birimde çalıştırılan tercümanlar, birliğin ve gerektiğinde birliğe bağlı hastanelerin ihtiyacı olan tercümanlık hizmetini sunar.
3. Bu birim, birliğe bağlı sağlık tesislerindeki sağlık turizmi ve turist sağlığı hizmetleri ile ilgili tüm iş ve
işlemleri koordine eder ve takibini yapar.
4. 3’üncü seviye illerdeki Genel Sekreterliklerde ve bağlı hastanelerde, sağlık turizmi iş ve işlemlerinin takibini yapmak üzere bir personel Uluslararası Hasta Destek Personeli olarak görevlendirilir.
Uluslararası Hasta Birimi
Madde 9
1. Bu birim,hastaneye başvuran uluslararası hastaların tüm kayıt, tercüme, tedavi bedelinin faturalandırıl63
ması ile ilgili iş ve işlemleri yürütür. Bu birim başhekimliğe bağlı olarak çalışır ve birimde yeterli seviyede
yabancı dil bilen tabip veya sağlık personeli görevlendirilir.
2. Uluslararası hasta potansiyeline göre gerekli dilde ve yeterli sayıda yabancı dil bilen personel hizmet
alımı usulü ile istihdam edilir. Bu personel “Uluslararası Hasta Rehberi” olarak adlandırılır.
3. Bu birimde, yurtdışında yaşayan ve milletlerarası sosyal güvenlik sözleşmesi ve sağlık alanında milletlerarası ikili işbirliği anlaşmaları gereği sağlık hizmeti almak için ülkemize gelen kişilere, yönlendirme ve
rehberlik hizmetleri de sunulur. Bu kapsamdaki kişilere Sağlık Uygulama Tebliği hükümlerine göre işlem
tesis edilir.
4. Hastane yönetimi, yurtdışı hasta birimi için gerekli fiziki şartları ve teknik donanımını hazırlar.
5. Kurulan uluslararası hasta birimleri Kurum tarafından liste halinde Genel Müdürlüğe bildirilir.
İl Sağlık Turizmi Birimi
Madde 10
1. Yabancı dil bilen en az bir sağlık personeli veya tabip ile sekretarya işlemlerini yürütecek bir personel
görevlendirilir.
2. Bu birim, Sağlık Hizmetleri Şubesi veya Kamu Yataklı Sağlık Hizmetleri Şubesi veya Özel Yataklı Sağlık
Hizmetleri Şubesi bünyesinde genel müdürlüğün uygun görüşü ile birinci veya ikinci seviye illerde kurulur.
3. İl sağlık turizmi birimlerinde Müdürlük tarafından, hizmet alımı usulüyle, ihtiyaç duyulan yabancı dilde
yeterli sayıda tercüman istihdam edilebilir veya tercümanlık hizmet alımı döner sermaye kaynaklarından
temin edilir.
4. Bu birim, ildeki kamu ve özel sağlık kuruluşlarının sağlık turizmi ve turistin sağlığı hizmetleri ile ilgili denetim yapar ve koordinasyonu sağlar.
5. Sağlık turizmi ile ilgili personellerin eğitimini yapar. Sağlık turizmi ile ilgili toplantılara ili temsilen katılır.
6. İldeki sağlık turizmi ile ilgili kayıtlarının düzenli olarak tutulmasını sağlar.
7. Müdürlükte bulunan sağlık turizmi ile ilgili birimler ve kişiler, uluslararası hastalara sunulacak acil sağlık
hizmetleri hususunda 112 acil hizmetleri şubesi ile koordineli olarak çalışır.
Acil Sağlık Hizmetleri
Madde 11
1. Bu yönerge kapsamındaki kişilere, acil sağlık hizmetleri ve acil hasta nakilleri ücreti karşılığı sunulur. Ancak yurtdışında yaşayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına 112 acil sağlık hizmetleri ücretsiz sunulur.
2. Bu yönerge kapsamında ambulans ile acil hasta naklinden elde edilen gelir, hastaya ilk müdahale eden
müdürlük döner sermayesine yatırılır.
3. Bu Yönerge kapsamındaki hastaların ambulans ile yurtdışından getirilmesi halinde ambulans nakil hizmet bedeli hastanın getirildiği ilin müdürlük döner sermaye hesabına yatırılır.
4. Hava ambulansı talepleri, yurtiçinde 112 acil servisi tarafından vaka nakil formu ve yurtdışındaki talepler
Türkiye konsoloslukları aracılığıyla yapılır.
5. Türk vatandaşları ve yabancı uyruklu kişilerin uyruğuna ve sosyal güvencesinin olup olmadığına bakılmaksızın trafik kazaları sonucunda verilecek sağlık hizmetlerinin bedeli, ilgili kanun gereği Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan tahsil edilir. Trafik kazalarında, kişinin bizzat kendisinden tedavi bedeli talep edilemez.
Ancak bu yönerge kapsamında trafik kazası nedeniyle acil sağlık hizmeti alan kişinin, isteğe bağlı ilave
seyahat sigortası var ise kurumun ödemediği kısım bu sigortaya fatura edilerek poliçe kapsamında ödeme talep edilebilir.
64
Yönerge Kapsamındaki Sağlık Hizmetlerinin Ücretlendirilmesi
Madde 12
1. Bu Yönerge kapsamında verilecek sağlık hizmetlerinin bedeli 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel
Kanunu’nun 3/c maddesi hükmü uyarınca Genel Müdürlükçe belirlenir.
2. Devlet üniversitelerine bağlı tıp fakülteleri hastaneleri ve Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kurum ve kuruluşları, bu yönerge kapsamındaki uluslararası hastalar için Genel Müdürlükçe belirlenen fiyat tarifesini
uygulamak zorundadır. Özel sağlık kuruluşları ise Genel Müdürlükçe belirlenen fiyat tarifesine tabi değildir.
3. Kurum; bu Yönergede belirtilen usul ve esasların yanı sıra, yurt dışından gelen hastalara uygulanacak ücret tarifeleri konusunda yürürlükte bulunan ikili iş birliği anlaşmaları veya uluslararası anlaşmalar gereği
uyulması zorunlu olan hususları da dikkate alarak birlik veya birliğe bağlı hastanelerde uygulanmak üzere
protokol hazırlamaya ve gerektiğinde revize etmeye yetkilidir.
4. Özel kuruluş/sigorta, sağlık kuruluşuna getirmiş olduğu yönerge kapsamındaki hastalara sunduğu
tercümanlık, danışmanlık ve destek hizmetleri için hastalardan, hastanın almış olduğu sağlık hizmetleri
haricinde bir ücret talep edebilir. Bu bedel, faturada sağlık hizmetinden ayrı olarak belirtilecek olup, ayrıca
sağlık kuruluşunun sağlık hizmet bedelinin ayrıntılı dökümünün, faturanın ekinde verilmesi zorunludur.
Hasta veya özel sigorta, sağlık kuruluşundan sunulan tedavi bedelinin ayrıntısını talep etme hakkına
sahiptir.
5. Kurum, bünyesinde uluslararası hasta birimi bulunduran hastaneler, uluslararası hasta koordinasyon
merkezi veya uluslararası hasta koordinasyon birimi bulunan birlikler, Kurum tarafından hazırlanmış
sözleşme metnine sadık kalarak ve Müdürlük acil hasta nakilleri için yurt dışındaki sigortalılarla, yurt
içindeki sigorta temsilcilikleri, seyahat acenteleri, asistan kuruluşlar, danışman ve aracı kurumlar vb.
özel hukuk tüzel kişiliğine haiz şirketler ve özel kuruluşlarla bu yönergeye uygun olarak hizmet protokolü
yapabilir ve imzalanan protokolün bir örneğini Genel Müdürlüğe gönderir.
6. Ülkemizin imzalamış olduğu Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri kapsamında sağlık yardımı alma hakkı olan
ülke vatandaşları ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ülkemizde geçici olarak bulundukları sürede acil
ve ani gelişen sağlık problemlerinin tedavisi için Sosyal Güvenlik Kurumu ile anlaşmalı özel ve kamu
sağlık kuruluşlarına başvurduklarında hizmet bedeli Sağlık Uygulama Tebliği’ne göre ücretlendirilir. Bu
kapsamdaki hastalar sağlık kuruluşlarına, il sigorta müdürlüklerinden alacakları müsteşarlık belgesi ile
başvururlar.
(EK:23/12/2013-42363, 1. Md.)(7) Bu yönerge kapsamında yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti
sunucularında öğretim üyelerinin bizzat kendisi tarafından verilen sağlık hizmetleri için bu Yönerge kapsamındaki
sağlık hizmetleri için Bakanlıkça belirlenen bedelin; poliklinik muayenelerinde bir katını, diğer hizmetlerde yüzde
ellisini geçmemek üzere, üniversite yönetim kurulu kararıyla öğretim üyelerinin unvanları itibarıyla belirlenen
miktarda ilave ücret alınabilir. Öğretim üyeleri ilave ücret bedelleri hususunda hastanın önceden bilgilendirilmesi
zorunludur.
Yönerge Kapsamına Girmeyen Durumlar
Madde 13- (1)Aşağıdaki durumlar, bu yönerge kapsamına girmez.
a) Savaş, afet, açlık vb. olağanüstü durumlarda, Başbakanlık veya ilgili Bakanlığın talimatıyla belirlenen
ülkelerden, Türkiye’de bulundukları sürede alacakları sağlık hizmetleri veya bu ülkelerden sivil toplum kuruluşları
tarafından insani amaçlı tedavi amacıyla getirilerek tedavi bedeli ödenen yabancı hasta ve yaralılar,
b) Bakanlığımız veya Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) veya Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve
Akraba Topluluklar Başkanlığı tarafından uygun görülen sivil toplum kuruluşları tarafından Balkanlardan ve Türk
Cumhuriyetlerinden ülkemize tedavi amaçlı getirilen hastalar,
c) Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) tarafından getirilen hastalar,
ç) Türkiye Cumhuriyeti’nin imzalamış olduğu uluslararası anlaşma uyarınca Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri
kapsamında sağlık yardımı alma hakkı olan ülke vatandaşları ile Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarını ve ülkemize
sağlık alanında milletlerarası ikili işbirliği anlaşması kapsamında tedavi için gelenler,
d) Ülkemize eğitim, öğretim, kurs için gelen kişiler ve bunların eğitimleri süresince bakmakla yükümlü
oldukları yakınları,
65
e) Mülteciler, sığınma başvurusu sahibi ve iltica başvurusu sahibi statüsünde olanlar, sığınmacılar, vatansızlar,
insan ticareti mağdurları,
f) Ülkemizde oturma izni almış ve geçici TC kimlik numarası olan yabancı uyruklu hastalar,
g) 29/5/2009 tarihli ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28 inci ve 44 üncü maddesi kapsamında
bulunanlar.
(EK:23/12/2013-42363, 2. Md.)ğ) Türk soylu olduğuna dair belge ibraz eden Türk soylu yabancılar,
(EK: 23/12/2013-42363, 2. Md.)h) Adli vaka kapsamında sağlık hizmeti alan kişiler,
(2) Birinci fıkra kapsamındaki hastaların hizmet bedelleri, Sağlık Uygulama Tebliği’ne göre ücretlendirilir.
İnsan ticareti mağduru olduğu tespit edilen ve sağlık hizmeti giderlerini karşılayacak durumda olmayan yabancı
uyruklulara sağlık hizmetleri, resmi sağlık kurum ve kuruluşları tarafından ücretsiz olarak verilir.
Yürürlükten kaldırılan Genelge
Madde 14
1. Bu Yönergenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 13 Haziran 2011 tarih ve 26160 sayılı Sağlık Turizmi
ve Turistin Sağlığı Kapsamında Sunulacak Sağlık Hizmetleri genelgesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Madde 15-Bu Yönerge Bakan onayı ile yürürlüğe girer.
Madde 16- Bu yönergeyi Sağlık Bakanı yürütür.
66
Sayı: 54567092/010.06/32742
Konu
26/09/2013
: Konaklama Tesisleri Bünyesinde
Sunulacak Sağlık Hizmetleri
GENELGE
2013/18
Özel Hastaneler Yönetmeliğinin Ek 10 uncu maddesi ile Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları
Hakkında Yönetmeliğin Ek 2’nci maddesi ve Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmeliğin Ek 1’inci maddesinde
“Konaklama tesislerinde sunulacak sağlık hizmetleri” ile ilgili düzenleme yapılmıştır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan belgeli konaklama tesislerinde sunulacak sağlık hizmetleri, sağlık ünitelerinin
ve birimlerin kuruluş ve işleyişine dair aşağıdaki açıklamaların yapılmasında fayda görülmüştür.
A. Bu Genelgede geçen;
a)
Bakanlık: Sağlık Bakanlığı’nı,
b)
Konaklama tesisi: Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan işletme veya yatırım belgesi almış tesisleri,
c)
Müdürlük: İl Sağlık Müdürlüğünü,
d) Özel sağlık kuruluşu: Sağlık hizmeti sunmak üzere Sağlık Bakanlığınca veya müdürlükçe ruhsatlandırılmış
özel sağlık kuruluşlarını,
e) Sağlık ünitesi: Konaklama tesisinde konaklayan kişilerin ani gelişen sağlık problemlerinde ve acil
durumlarda müdahale, muayene ve sevk işlemlerinin düzenlenmesi amacıyla konaklama tesislerinde kurulan
birimleri,
f) Turizm yatırım belgesi: Konaklama tesisi açmak için ilk müracaatta Kültür ve Turizm Bakanlığınca
yatırımcıya verilen belgeyi,
g) Turizm işletme belgesi: Konaklama tesisi işletmek için Kültür ve Turizm Bakanlığınca yatırımcıya
verilen belgeyi,
h) Yönetmelik: Özel Hastaneler Yönetmeliği ile Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları
Hakkında Yönetmeliği ve Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmeliği ifade eder.
B.
Konaklama tesisinde açılacak sağlık üniteleri başvuruları ve işleyişi
1. Sağlık ünitesi işletecekler; konaklama tesisinin bulunduğu ilde faaliyet gösteren herhangi bir özel
sağlık kuruluşuna bağlı olarak, bu özel sağlık kuruluşunun kadro ve kapasitesini kullanarak başvuru yapabilir. Bir özel sağlık kuruluşu, en fazla kadrolu hekim sayısı kadar konaklama tesisinde sağlık ünitesi
açabilir.
2. Bir özel sağlık kuruluşuna bağlı olarak işletilecek sağlık ünitelerinin tüm faaliyetlerinden bağlı olduğu
sağlık kuruluşu sorumludur.
3. Bağımsız olarak açılmak istenen sağlık üniteleri planlama kapsamında ve hekim sorumluluğunda
kurulup işletilebilir.
4. Sağlık ünitesindeki hekimler, tam zamanlı veya kısmi zamanlı olarak çalışabilir.
5. Planlama kapsamında bağımsız olarak açılacak sağlık ünitelerinde ise Müdürlükçe hekim adına sağlık
ünitesi uygunluk belgesi ve sorumlu hekim çalışma izin belgesi düzenlenir.
6. Başvuru evrakları ve yapılacak işlemler: aynı il sınırları içinde bir özel sağlık kuruluşuna bağlı olarak
konaklama tesisinde açılacak sağlık ünitesi başvuruları, özel sağlık kuruluşunun mesul müdürü tarafından Müdürlüğe yapılır. Müdürlük başvuruyu değerlendirir, sağlık ünitesini yerinde inceler ve başvuruyu
sonuçlandırır.
67
Başvuru dilekçesine eklenecek evraklar şunlardır:
a. Turizm yatırım veya turizm işletme belgesi,
b. Özel sağlık kuruluşu ile konaklama tesisi arasında yapılacak sözleşme,
c. Sağlık ünitesinin oda esasında bütün mekânlarının ne amaçla kullanılacağını gösterir en az 1/100 ölçekli
ve yerinde görülerek onaylanan plan örneği,
d. Bir özel sağlık kuruluşuna bağlı olarak açılacak sağlık üniteleri için, ünitede çalışacak hekimlerin bağlı
olunan özel sağlık kuruluşundaki personel çalışma izin belgeleri ve listesi,
e. Sağlık ünitesinde tam zamanlı çalışacak en az bir sağlık personelinin diploması,
f. Bağlı olarak açılacak özel sağlık kuruluşunun kadrolu hekim sayısını belirtir yazı ve sağlık ünitesinin açılacağı
konaklama tesislerinin yatak kapasitesini de belirten konaklama tesisi listesi,
1. Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan belgeli olmayan konaklama tesislerinde sağlık ünitesi açma başvurusunda
bulunulması halinde turizm yatırım veya turizm işletme belgesi istenmeyecektir.
2. Sağlık üniteleri; ilaç, malzeme, tıbbi donanım ve yapılacak tıbbi işlemler açısından muayenehaneler için
belirlenen asgari özellikleri taşır. Sağlık ünitesi, Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelikte, muayenehaneler için öngörülen muayene odası şartları sağlar. Sağlık ünitelerinde sadece
muayenehanelerde yapılan işlemler yapılabilir.
3. Sağlık üniteleri, işleyiş ve denetleme açısından bağlı olduğu sağlık kuruluşlarının sorumluluğundadırlar.
C.
Konaklama tesisinde açılacak sağlık birimleri başvuru ve işleyişi
1. Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan belgeli konaklama tesislerinde sadece akut tedavisi tamamlanmış konaklama tesisinde konaklayan kişilere yönelik olmak kaydıyla fizik tedavi ve rehabilitasyon veya obeziteyle
mücadele, diyabet, diyaliz ve ayaktan kanser tedavisi gören hastalara yönelik koruyucu ve destekleyici
nitelikte birimler planlama kapsamında kurulabilir. Konaklama tesisinin bulunduğu ildeki özel sağlık kuruluşları kendi kadro ve kapasitesini kullanmak kaydıyla planlamadan istisna olarak konaklama tesislerinde
bu birimleri açılabilir.
2. Konaklama tesislerinde fizik tedavi ve rehabilitasyon veya obeziteyle mücadele, diyaliz, diyabet ve ayaktan kanser tedavisi gören hastalara yönelik koruyucu ve destekleyici nitelikte birimler haricinde başka
birim açılamaz ve sayılan hizmetler dışında başka sağlık hizmeti verilemez.
3. Özel sağlık kuruluşları, kadrosunda ilgili branşın bulunması kaydıyla her birimden bir tane açabilirler.
Ancak, sadece sorumlu hekim bulunmakta ise, konaklama tesislerinde sorumlu hekim adına fizik tedavi
ve rehabilitasyon birimi açılamaz.
4. Fizik tedavi ve rehabilitasyon birimi fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı; obeziteyle mücadele birimi
fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı veya iç hastalıkları uzmanı veya endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanı; diyabet birimi iç hastalıkları uzmanı veya endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanı;
onkoloji birimi ise onkoloji branşları veya iç hastalıkları uzmanı gözetim ve kontrolünde hizmet verir. Bu
uzmanlar konaklama tesisindeki birimlerde, müdürlüğe bildirdikleri çalışma saatlerinde hizmet verir.
5. Aynı il sınırları içinde bir özel sağlık kuruluşuna bağlı açılacak birimler için, özel sağlık kuruluşu mesul
müdürü başvuru dilekçesi ekinde;
a) Turizm yatırım veya turizm işletme belgesi,
b) Kaplıca bulunan konaklama tesisinde açılacak ise kaplıca tesisi işletme izin belgesi (kaplıca suyunun
endikasyonlarını gösterecek şekilde düzenlenmiş olacak),
c) Özel sağlık kuruluşu ile konaklama tesisi arasında yapılacak sözleşme,
d) Özel sağlık kuruluşunun konaklama tesisi içinde açmak istediği birimleri belirten yazısı ile Müdürlüğe
başvuruda bulunur.
6. İlde herhangi bir özel sağlık kuruluşuna bağlı konaklama tesisinde açılacak birimler için mesul müdür baş68
vuru dosyasını müdürlük aracılığı ile Bakanlığa gönderir. Bakanlık bu başvuruyu değerlendirip sonucunu
Müdürlüğe bildirir.
7. Konaklama tesislerinde açılacak birimler konusuna göre ilgili mevzuat çerçevesinde ruhsatlandırılır, faaliyet gösterir ve denetlenir.
8. Birimler, Ayakta Teşhis Ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelikte yer alan müessese veya poliklinik fiziki şartlarını ile tıbbi donanımı taşımak ve ilgili hekim gözetimi ve kontrolünde bulunmak zorundadır. Konaklama tesisinde açılacak diyaliz birimleri Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmeliğine
göre açılır, işletilir ve denetlenir.
D.
Konaklama tesislerinde açılacak sağlık ünitesi ile birimler için ortak uygulamalar
1. Konaklama tesisinde açılacak sağlık ünitesi ve birimler, sadece konaklama tesisinde konaklayanlara sağlık hizmeti sunar.Konaklama tesisinde konaklayan kişiler dışındakilere bu kapsamda hizmet verilemez.
2. Sağlık ünitesinde ve birimlerde çalışacak hekimlerin listesi ve çalışma programları her ayın başında aylık
olarak Müdürlüğe bildirilir ve çalışma listeleri Müdürlüğe onaylatılır.
3. Sağlık kuruluşuna bağlı açılan sağlık ünitelerinde veya birimlerde, sağlık personeli ve hekimler çalışma
saatleri ve süresi planlanarak birden fazla konaklama tesisinde çalışabilir. Hekimler sağlık ünitesinde ve
birimlerde icapçı olarak hizmet verecek olup, Müdürlüğe bildirilen çalışma saatlerinde sağlık ünitesinde ve
birimlerde bulunmak zorundadır. İcapcı hekimler, Müdürlüğe bildirilen çalışma saatlerinde haricinde acil
vakalar için çağrıldığında en kısa sürede hastaya müdahale edip sevkini sağlamakla yükümlüdür.
4. Müdürlükçe, sağlık ünitesi ve birim için uygunluk belgesi bağlı olduğu özel sağlık kuruluşu adına düzenlenir. Ayrıca çalışacak hekim ve sağlık personeli içinde çalışma izin belgesi düzenlenir.
5. Konaklama tesislerinde hiçbir surette, çalışma izin belgesi olmayan hekim veya diğer sağlık personeli
çalıştırılamaz. Çalışma izin belgesi olmayan hekim veya diğer sağlık personeli çalıştıran konaklama tesisleri hakkında ilgili mevzuata göre müeyyide uygulanır.
6. Konaklama tesisinde bulunan sağlık ünitesinde ve birimde sunulan sağlık hizmetleriyle ilgili sağlık bilgileri
ve belgeleri, otelcilik hizmetlerinden ayrı bir arşiv bölümünde hasta hakları ve mahremiyetleri çerçevesinde muhafaza edilir.
7. Sağlık ünitesi ve birimde sunulan sağlık hizmetleri ile ilgili veriler Bakanlıkça bildirilen bilgi sistemine
kaydedilmek zorundadır.
8. Konaklama tesislerinde açılan sağlık ünitesi ve birimlerde yabancı uyruklu hekimler ve hemşireler ilgili
mevzuata göre çalışabilir. Ancak yabancı uyruklu hekim çalıştırılması halinde de, özel sağlık kuruluşu
kadrolu hekim sayısından fazla konaklama tesisinde sağlık ünitesi açılamaz.
9. 11 Temmuz 2013 tarihinden önce, son bir yıl içerisinde en az altı ay konaklama tesisinde çalıştığını belgeleyen fakat başka bir sağlık kuruluşu kadrosunda bulunmayan hekimler herhangi bir konaklama tesislerinde açılacak sağlık ünitesinde veya birimde çalışma izin belgesi düzenlenerek bir defaya mahsus olmak
üzere planlamadan istisna olarak çalışabilirler. Bu hekimler konaklama tesislerindeki çalışma durumlarını
Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan alacakları bu durumu belgelendiren yazı, çalıştığı tarihten önce düzenlenmiş
noterden onaylı iş akdi, tüzel kişilik bünyesinde çalışmakta ise bu tüzel kişiliğin konaklama tesisi ile akdettiği sözleşme veya konaklama tesisine o tarihler arasında ortak olduğunu gösterir ticaret sicil gazetesi
ile belgelemek zorundadır. Bu hekimler, bir defaya mahsus başlatıldıkları konaklama tesisindeki sağlık
ünitesi veya birimdeki çalışmalarının sona ermesi halinde başka bir konaklama tesisinde açılan sağlık
ünitesinde veya birimde planlamadan istisna olarak çalışamazlar.
10. Konaklama tesislerinde açılacak sağlık üniteleri ve birimler ve buralarda çalışacak hekim ve sağlık personeli Sağlık Kuruluşları Yönetim Sistemi’ne (SKYS) kaydedilir.
11. Bakanlığımızca planlama çerçevesinde konaklama tesislerinde açılacak sağlık ünitesi veya birim ilan edilmesi halinde, hak sahibi 30.11.2012 tarihli ve 28483 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “Sağlık Hizmetleri
Lisans Yönetmeliği” hükümleri uyarınca belirlenecektir. Bu nedenle, Bakanlığımızca planlama çerçevesinde konaklama tesislerinde açılacak sağlık ünitesi veya birim ilan edilmediği dönemlerde yapılan hekimlerin sorumluluğunda bağımsız olarak sağlık ünitesi veya birim açma başvuruları değerlendirilmeyecektir.
69
E.
Denetim
1. Konaklama tesislerindeki sağlık üniteleri Müdürlükçe, bağlı olduğu özel sağlık kuruluşunun rutin denetimi
esnasında denetlenir. Denetim sırasında noksanlık ve mevzuata aykırılık tespit edilmesi halinde denetim
formunda öngörülen müeyyideler uygulanır.
2. Konaklama tesislerindeki birimler tabi olduğu mevzuata göre denetlenir. Denetim sırasında noksanlık ve
mevzuata aykırılık tespit edilmesi halinde ilgili mevzuatta öngörülen müeyyideler uygulanır.
3. Konaklama tesislerindeki sağlık üniteleri ve birimler şikâyet halinde ve gerektiğinde müdürlükçe her zaman denetlenebilir.
4. Bu genelge kapsamında açılan sağlık üniteleri ve birimlerde Bakanlığın istediği tıbbi kayıtları Bakanlığın
belirlediği kayıt sistemine düzenli olarak yapmayanlara ilgili mevzuatta öngörülen müeyyideler uygulanır.
5. Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan belgeli beş yüz yatak kapasitenin üzerindeki konaklama tesislerinden,
sağlık ünitesi açmadığı tespit edilen konaklama tesisleri il kültür ve turizm müdürlüklerine bildirilir.
İlinizde bulunan konaklama tesislerinde sağlık hizmeti sunumunun bu Genelge hükümleri kapsamında
düzenlenmesinin temini hususunda;
Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.
Prof. Dr. Nihat TOSUN
Bakan a.
Müsteşar
EKLER
EK 1 – Sağlık Ünitelerinde Aranacak Şartlar,
EK 2 – Tespit Formu,
EK 3 – Personel Çalışma Belgesi,
EK 4 – Uygunluk belgesi,
EK 5 – Denetim Formu.
Dağıtım:
81 İl Valiliği
70
RAPORUN HAZIRLANMASINDA KULLANILAN FORMLAR
TROBZON SAĞLIK TURİZMİ ENVANTERİ ANKET FORMU
A- ANKETE KATILAN KURULUŞ KİMLİK BİLGİLERİ:
1.
Kuruluşun Kimlik bilgileri:
Adı:
Adresi:
Bilgi veren kişinin adı soyadı:
İletişim bilgileri tel:
2.
e-posta:
Türü:
Özel hastane ( )
özel tıp merkezi ( )
özel poliklinik ( )
Diğerözel sağlık kuruluşu ( ) kamu hastanesi ( )
3.
Bilgi veren personel:
Sahibi( )
4.
üniversite hastanesi ( )
kuruluş üst düzey yöneticisi ( )
şef, müdür, vb sağlık Turizmi sorumlusu ( )
Kurumun Kuruluş tarihi ( yaşı):
1990’dan önce ( )
1990-2002yılları arası ( )
2002 -2010 yıları arası ( )
2010’dan sonra ( )
B-
SAĞLIK KURULUŞUN HAKKINDA SAĞLIK TURİZMİ BİLGİLER:
1.
İlk yabancı hastayı kabul tarihi:
2002 den önce ( ) 2002-2010 arası ( )
2.
Web siteniz varmı?
Yok ( )
3.
Var ( )
Web siteniz kaç yıllık faaliyette?
5 yıldan eski ( )
4.
2010’dan sonra ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
web siteniz yabancı dilde yayın yapıyor mu ?
Evet ( )
Hayır ( )
5. Yabancı hastalara sunulan hizmetin sizin için yıllık gelir cironuz % kaçını oluşturuyor?
(%100 puan üzerinden derecelendirin)
Hiç gelirim yok ( )
6.
%1-5 ( )
% 5-10
% 10’dan fazla( )
Yabancı hasta kabulü sizin için ne kadar önemli? (100 puan üzerinden)
0 ( )
7.
% 1 den az ( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90 üzerinde ( )
Sağlık turizmi tanıtımı için yıllık harcadığınız veya ayırdığınız bütçe (TL )
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az ( )
10.000-30.000 ( )
30.000 den fazla ( )
8. Sağlık turizmi tanıtımı için kaç kez yurtdışı gezisi /organizasyonu /fuarı vb. katıldınız? (kurulduğunuzdan bugüne kadar )
Hiç gitmedik ( )
9.
1-2 kez gittik ( )
2-5 kez gittik ( )
5 den fazla gittik ( )
Kuruluşunuzda sağlık turizmi ile ilgilenen veya görevli kaç kişi var?
Hiç kimse yok ( )
1 kişi ( )
2 kişi ( )
2-5 kişi ( )
71
10. Sağlık turizmi kapsamında aracı kuruluş/acente / yurtdışı sigorta vb kaç kuruluşla anlaşmanız var?
Hiç yok ( )
1-2 kuruluş ( ) 3-5 kuruluş ( ) 5 den fazla kuruluş ( )
C-
SAĞLIK KURULUŞUNUN TİBBİ HİZMET BİLGİLERİ
1.
Sağlık kuruluşunuz yatarak sağlık hizmeti sunuyor mu?
Evet ( )
2.
Hayır ( )
Sağlık kuruluşunuz kaç yataklı?
25 yataktan az ( ) 25-50 yatak ( )50 -100 yatak ( )
3.
Yıllık yaklaşık tüm ameliyat sayınız kaç? (geçen seneki veriler olabilir)
1000 den az ( )
4.
100 yataktan fazla ( )
1000- 2000 ( )2000-5000 ( )5000 den fazla ( )
En iddialı olduğunuz ilk dört branşı sırasıyla yazınız.
a.
b.
c.
d.
5. Dünyada marka olabileceğinizi düşündüğünüz iki klinik branşı veya tıbbı hizmeti (diyabet,
kök hücresi, meme kanseri tedavisi obezite tedavisi vb.)yazınız
a.
b.
c.
D-SAĞLIK TURİZMİ AVANTAJ VE DEZAVANTAJLARI VE BEKLENTİLER KONUSU
1. Sağlık kuruluşunuz için (Trabzon ili için değil)sağlık turizmi açısından alt yapı olarak en
önemli üç avantaj
a.
b.
c.
2.
Sağlık kuruluşunuz için (Trabzon ili için değil ) sağlık turizmi en büyük üç engeli yazınız.
a.
b.
3.
Trabzon olarak sağlık turizmi açısından en avantajlı olduğu konuları puanlayın (Tam puan 100)
a.
Üniversitenin tanınırlığı ve faaliyetleri ()
b.
Coğrafik konumu (
c.
Doka ajansının faaliyetleri ()
d.
İl sağlık Müdürlüğünün etkinlikleri (
e.
Özel sektörün faaliyetleri (
f.
İklimi, yaylaları ve doğal güzellikler (
g.
Kafkaslara (Başta Gürcistan, Azerbaycan) komşu olması ( )
h.
Yurt dışında çalışan Türk vatandaşlarının çokluğu ve lobi faaliyetleri (
72
)
)
)
)
)
4 –Trabzon Sağlık turizminin gelişmesi için DOKA, İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ, VİSİTTURKEY FORHEALTHCARE PLATFORMU ve ÖZEL SAĞLIK KURULUŞLARI işbirliği ve çalışmalarının devamı ne
kadar önemlidir? Puanlayınız (tam puan 100)
a.
Pek bir şeyi değiştirmez ( )
b.
Trabzon sağlık turizmini geliştirir:
30 ( )
50 ( )
70 ( )
90 ( )
100 ( )
5-Trabzon sağlık turizmi pazarı için en önemli ve doğru Pazar hangisidir sırayla puanlayınız
(100 üzerinden)
Gürcistan ( )
Ortadoğu ( )
Azerbaycan ()
Afrika ülkeleri ( )
Diğer Kafkas ülkeleri ( )
Rusya ()
İran ( ) Irak ( ) Avrupa ülkeleri ( )
73
GENEL DEĞERLENDİRME FORMU
SORULAR
HASTANELER
İlk yabancı
hastayı kabul
tarihi?
Ahi Evren Hastanesi
2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ()
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ( )
Özel İmperial Hastanesi
2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ( )
Özel Karadeniz Hastanesi
2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ( )
Özel Yıldızlı Güven
Hastanesi
2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi 2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ( )
KATÜ Farabi Hastanesi
2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ( )
Of Devlet Hastanesi
2002 den önce ( )
2002-2010 arası ( )
2010’dan sonra ( )
Ahi Evren Hastanesi
Var ( )
Yok ( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Var ( )
Yok ( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Var ( )
Yok ( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Var ( )
Yok ( )
Özel İmperial Hastanesi
Var ( )
Yok ( )
Özel Karadeniz Hastanesi
Var ( )
Yok ( )
Özel Yıldızlı Güven
Hastanesi
Var ( )
Yok ( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi Var ( )
Yok ( )
KATÜ Farabi Hastanesi
Var ( )
Yok ( )
Of Devlet Hastanesi
Var ( )
Yok ( )
Ahi Evren Hastanesi
5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
Özel İmperial Hastanesi
5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
Özel Karadeniz Hastanesi
5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
Özel Yıldızlı Güven
Hastanesi
5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi 5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
KATÜ Farabi Hastanesi
5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
Of Devlet Hastanesi
5 yıldan eski ( )
5-3 yıllık ( )
3-1 yıllık ( )
1 yıldan beri ( )
Ahi Evren Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Evet ( )
Hayır ( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Evet ( )
Hayır ( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Evet ( )
Hayır ( )
Özel İmperial Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Özel Karadeniz Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Özel Yıldızlı Güven Hast.
Evet ( )
Hayır ( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi Evet ( )
Hayır ( )
KATÜ Farabi Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Of Devlet Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Web siteniz var
mı?
Web siteniz kaç
yıllık faaliyette?
Web siteniz
yabancı dilde
yayın yapıyor
mu?
74
CEVAPLAR
Yabancı
hastalara
sunulan hizmet
sizin yıllık gelir
cironuzun
% kaçını
oluşturuyor?
Yabancı hasta
kabulü sizin için
ne kadar önemli?
Sağlık turizmi
için yıllık
harcadığınız ya
da ayırdığınız
bütçe?
Ahi Evren Hastanesi
Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
Özel İmperial Hastanesi
Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
Özel Karadeniz Hastanesi
Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
Özel Yıldızlı Güven
Hastanesi
Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
KATÜ Farabi Hastanesi
Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
Of Devlet Hastanesi
Hiç gelirim yok ( ) % 1 den az
( )
%1-5 ( )
% 5-10 ( )
%10’dan fazla( )
Ahi Evren Hastanesi
0( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
0( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
0( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
0( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
Özel İmperial Hastanesi
0( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
Özel Karadeniz Hastanesi
0( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
Özel Yıldızlı Güven Hast.
0( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi 0 ( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
KATÜ Farabi Hastanesi
0( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
Of Devlet Hastanesi
0( )
20 ( )
50 ( )
70 ( )
90+ ( )
Ahi Evren Hastanesi
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
Özel İmperial Hastanesi
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
Özel Karadeniz Hastanesi
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
Özel Yıldızlı Güven
Hastanesi
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
KATÜ Farabi Hastanesi
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
Of Devlet Hastanesi
Bütçe ayırmadım ( )
10.000 den az
( )
10.000-30.000
( )
30.000 den fazla
( )
75
Sağlık turizmi
tanıtımı için kaç
kez yurtdışı gezisi
/organizasyonu
/fuarı vb.
katıldınız?
(kurulduğunuzdan
bugüne kadar )
Kuruluşunuzda
sağlık turizmi ile
ilgilenen veya
görevli kaç kişi
var?
Sağlık turizmi
kapsamında
aracı kuruluş /
acente / yurtdışı
sigorta vb.
kaç kuruluşla
anlaşmanız var?
76
Ahi Evren Hastanesi
Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
Özel İmperial Hastanesi
Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
Özel Karadeniz Hastanesi
Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
Özel Yıldızlı Güven
Hastanesi
Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
KATÜ Farabi Hastanesi
Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
Of Devlet Hastanesi
Hiç gitmedik
( )
1-2 kez gittik
( )
2-5 kez gittik
( )
5 den fazla gittik
( )
Ahi Evren Hastanesi
Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
Özel İmperial Hastanesi
Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
Özel Karadeniz Hastanesi
Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
Özel Yıldızlı Güven Hast.
Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
KATÜ Farabi Hastanesi
Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
Of Devlet Hastanesi
Yok ( )
1 kişi( )
2 kişi
( )
2-5 kişi
( )
Ahi Evren Hastanesi
Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
Özel İmperial Hastanesi
Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
Özel Karadeniz Hastanesi
Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
Özel Yıldızlı Güven
Hastanesi
Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
KATÜ Farabi Hastanesi
Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
Of Devlet Hastanesi
Hiç yok
( )
1-2 kuruluş ( )
3-5 kuruluş ( )
5 den fazla kuruluş
( )
Sağlık
kuruluşunuz
yatarak sağlık
hizmeti sunuyor
mu?
Sağlık
kuruluşunuz kaç
yataklı?
Yıllık yaklaşık
tüm ameliyat
sayınız kaç?
En iddialı
olduğunuz ilk
dört branşı
sırasıyla yazınız.
Ahi Evren Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Evet ( )
Hayır ( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Evet ( )
Hayır ( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Evet ( )
Hayır ( )
Özel İmperial Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Özel Karadeniz Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Özel Yıldızlı Güven Hast.
Evet ( )
Hayır ( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi Evet ( )
Hayır ( )
KATÜ Farabi Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Of Devlet Hastanesi
Evet ( )
Hayır ( )
Ahi Evren Hastanesi
25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
Özel İmperial Hastanesi
25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
Özel Karadeniz Hastanesi
25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
Özel Yıldızlı Güven
Hastanesi
25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi 25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
KATÜ Farabi Hastanesi
25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
Of Devlet Hastanesi
25 yataktan az ( )
25-50 yatak
( )
50 -100 yatak
( )
100 yataktan fazla
( )
Ahi Evren Hastanesi
1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
Özel İmperial Hastanesi
1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
Özel Karadeniz Hastanesi
1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
Özel Yıldızlı Güven
Hastanesi
1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
Vakfıkebir Devlet Hastanesi 1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
KATÜ Farabi Hastanesi
1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
Of Devlet Hastanesi
1000 den az ( )
1000- 2000 ( )
2000-5000 ( )
5000 den fazla ( )
Ahi Evren Hastanesi
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Özel İmperial Hastanesi
Özel Karadeniz Hastanesi
Özel Yıldızlı Güven Hast.
Vakfıkebir Devlet Hastanesi
KATÜ Farabi Hastanesi
Of Devlet Hastanesi
77
Dünyada marka
olabileceğinizi
düşündüğünüz iki
klinik branşı veya
tıbbı hizmeti
(diyabet, kök
hücresi, meme
kanseri tedavisi
obezite tedavisi
vb.) yazınız
Ahi Evren Hastanesi
Akçaabat Haçkalı Baba
Hast.
Kanuni Eğ. Ve Ar. Hast.
Maçka Ö. B. Fiz. Hast.
Özel İmperial Hastanesi
Özel Karadeniz Hastanesi
Özel Yıldızlı Güven Hast.
Vakfıkebir Devlet Hastanesi
KATÜ Farabi Hastanesi
Of Devlet Hastanesi
78
SWOT ANALİZİ ÇALIŞMASI KATILIMCI BİLGİLERİ
1. SAĞLIK KURULUŞUNUN TÜRÜ
Özel hastane ( ) Özel tıp merkezi ( )
Özel poliklinik ( )
Diğer özel sağlık kuruluşu ( ) Kamu hastanesi ( ) Üniversite hastanesi ( )
2. SAĞLIK KURULUŞUNDA HİÇ YABANCI HASTA KABUL ETTİMİ
Evet ( )
Hayır ( )
3. SAĞLIK TURİZMİ TANITIMI İÇİN KAÇ KEZ YURTDIŞI GEZİSİ /ORGANİZASYONU /FUARI VB KATILDINIZ? (KURULDUĞUNUZDAN BUGÜNE KADAR )
Hiç gitmedi ( ) 1-2 kez gittik ( ) 2-5 kez gittik ( ) 5 den fazla gittik ( )
4. KATILIMCI İLETİŞİM BİLGİLERİ VE KURUMUNUN ADI (ZORUNLU DEĞİL )
TRABZON SAĞLIK TURİZMİ SWOT ANALİZİ ÇALIŞMASI
E. GÜÇLÜ YÖNLERİ:
s. Kültürel, tarihi ve Tabiat zenginliği
t.
u.
v.
w.
x.
ZAYIF YÖNLERİ:
n. Direk uçuşların olmaması
o.
p.
q.
r.
s.
t.
F.
p.
q.
r.
s.
t.
u.
v.
FIRSATLAR:
Kuzey Kafkaslara açılan kapı olması.
G. TEHDİTLER:
p. Çok kazanamayan özel sektörün batıya veya yurtdışına kayması
q.
r.
s.
t.
u.
v.
w.
Not: Her bölüme en fazla 10 ar tane kısa ve anlaşılır madde yazılacaktır
79
KAYNAKLAR
1. Aydın D, Aypek N, Aydın C, Şahbaz P ve Arslan S. (2011). Türkiye’de Medikal Turizm. Sağlık Bakanlığı
Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Ankara.
2. Aydın D, Constantinides C, Mike C, Yılmaz C, Genç A ve Lanyi A. (2012). Sağlık Turizminde Süreçler ve
Aracı Kuruluşlar Araştırma Raporu. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Ankara.
3.
Kalkınma Bakanlığı (2013). Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018).
4.
Kültür ve Turizm Bakanlığı İstatistikleri (2013).
1. http://sgb.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/5881,yabanci-ziyaretci-sayisi.pdf? (Erişim: 25.05.2013).
5.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (2013). Türkiye’de Kültür ve Turizm Verileri 2002-2011.
2. http://basin.kultur.gov.tr/basinodasi-edergi/2002-2011/index.html,(Erişim: 25.05.2013).
6.
Sağlık Bakanlığı (2013). Stratejik Plan 2013-2017
3. http://www.saglik.gov.tr/TR/dosya/1-82966/h/stratejikplan20132017.pdf, (Erişim: 05.06.2013)
7. Sağlık Bakanlığı (2012). Türkiye Medikal Turizm Değerlendirme Raporu. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Sağlık Turizmi Daire Başkanlığı, Ankara.
8. Sağlık Bakanlığı (2012). Sağlık Turizmi El Kitabı. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü,
BMS Matbaacılık, Ankara.
9. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sağlık Turizmi Daire Başkanlığı, http://www.saglik.
gov.tr/SaglikTurizmi/(Erişim: 24.05.2013)
10. Yıldırım HH ve Altunkaya Ü. (2006). Türkiye’nin Sağlık Turizmi Potansiyeli ve Güçlükler www.absaglik.
com/saglik_turizmi_turkiye.pdf,(Erişim: 12.06.2013).
11. UNWTO. (2012). UNWTO TourismHighlights 2012 Edition. UNWTO.
12. saglikturizmi.gov.tr (Erişim: 27.11.2013)
13. saglik.gov.tr/SaglikTurizmi (Erişim: 27.11.2013)
14. kulturturizm.gov.tr (Erişim: 29.11.2013)
80
Download

Mevcut Durum Analizi - Trabzon İl Sağlık Müdürlüğü