EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
HUNUTLU ENTEGRE TERMİK
SANTRALİ
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(KÜL DEPOLAMA SAHASI VE İSKELE)
PROJESİ
ADANA İLİ, YUMURTALIK İLÇESİ, SUGÖZÜ KÖYÜ
ÇED BAŞVURU
DOSYASI
ÇED RAPORU
ANKARA-2014
NİHAİ ÇED
RAPORU
Proje Sahibinin Adı
Adresi
Telefon Ve Faks Numaraları
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A. Ş.
Karanfil Sokak Karanfil Aralığı No:2
Levent/ İstanbul
0.212.269 96 69
0.212.269 96 09
Projenin Adı
Hunutlu Entegre Termik Santrali 2x(600 MW e/616 MW m/1.332,8
MW t) (Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Proje Bedeli
1.200.000.000 €
Proje İçin Seçilen Yerin Açık
Adresi (Adı, mevkisi, birden
fazla il veya ilçede yer
alıyorsa bunları tanımlayan
yörenin adı)
ADANA İLİ, YUMURTALIK İLÇESİ, SUGÖZÜ (HUNUTLU) KÖYÜ
Proje İçin Seçilen
Koordinatları, Zonu
Yerin
Koor. Sırası : Sağa Değer,
Koor. Sırası : Enlem,Boylam
Yukarı Değer
Saat Yönünde
Saat Yönünde: Derece.kesir
Eleman Sırası: Sağa (Y):Yukarı
Eleman Sırası: Enlem:Boylam
(X)
Datum
: ED-50
Datum
: WGS-84
Türü
: UTM
Türü
: COĞRAFİ
D.O.M.
: 33
D.O.M.
:Z.O.N
: 36
Z.O.N
:Ölçek Fak. : 6 derecelik
Ölçek Fak. : 6 derecelik
SANTRAL SAHASI
1 754810.0452 4078429.3407 1 36.81580993 35.85625522
2 755044.4191 4078503.8536 2 36.81641768 35.85890470
3 754762.5303 4078728.1382 3 36.81851292 35.85582318
4 754962.5235 4079158.1532 4 36.82233067 35.85820685
5 754953.5289 4079184.1548 5 36.82256719 35.85811484
6 755055.5287 4079387.1646 6 36.82436748 35.85932518
7 754892.5183 4079637.1665 7 36.82666227 35.85758337
8 754316.5081 4078909.1313 8 36.82026243 35.85088894
KÜL DEPOLAMA SAHASI
1
1 36.82307550 35.85528074
754699
4079233
2
2 36.82503561 35.85733767
754876
4079456
3
3 36.82274084 35.85907934
755039
4079206
4
4 36.82125991 35.85808267
754955
4079039
İSKELE
1 7551212499 4078140.5970 1 36.81312643 35.85964329
2 755132.6944 4078146.8131 2 36.81317931 35.85977352
3 755906.5609 4076885.7734 3 36.80161687 35.86801505
4 755900.1408 4076614.7339 4 36.79917834 35.86785211
5 755882.1043 4076615.1634 5 36.79918708 35.86765033
6 755888.6509 4076890.0930 6 36.80166060 35.86781598
7 755121.2567 4078140.6013 7 36.81312647 35.85964337
DOLGU SAHASI
1 754791.5737 4078419.1963 1 36.81572357 35.85604498
2 7550321933 4078069.7326 2 36.81251241 35.85862233
3 755233.7026 4078189.9705 3 36.81354065 35.86091904
4 755061.7346 4078509.9243 4 36.81646767 35.85910063
SUALMA BORU HATTI
1
2
3
4
5
6
7
8
755147.5901
755876.9960
755880.5309
755894.6409
755880.4499
755866.3580
755869.8734
755141.7534
1
2
3
4
5
6
7
8
755190.3893
755910.1681
755925.6553
755955.8106
755915.9002
755885.7059
755901.6581
755160.4908
4078135.6333 1 36.81307464
4077402.3017 2 36.80627534
4077405.8176 3 36.80630604
4077391.6311 4 36.80617450
4077377.5257 5 36.80605134
4077391.7211 6 36.80618296
4077395.2528 7 36.80621380
4078132.0514 8 36.81304397
DEŞARJ BORU HATTI
4078079.8812 1 36.81256115
4077127.1766 2 36.80378933
4077138.8783 3 36.80389050
4077098.9680 4 36.80352302
4077068.8127 5 36.80326231
4077108.6935 6 36.80362953
4077120.8527 7 36.80373469
4078101.5186 8 36.81276402
35.85993657
35.86785760
35.86789836
35.86805157
35.86788795
35.86773494
35.86777548
35.85987001
35.86039712
35.86813655
35.86831388
35.86863809
35.86818111
35.86785646
35.86803915
35.86006959
TERMİK SANTRAL
17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı ÇED Yönetmeliği EK-I Çevresel
Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi'nde 2(a).Madde
de belirtilen "Toplam ısıl gücü 300 MWt (Megawatt termal) ve daha
fazla olan termik güç santralleri ile diğer yakma sistemleri" sınıfında
yer almaktadır.
Projenin ÇED Yönetmeliği
Kapsamındaki Yeri (Sektörü,
Alt Sektörü)
KÜL DEPOLAMA SAHASI
17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı ÇED Yönetmeliğinde EK-1 ÇED
Uygulanacak Projeler Listesinde Madde 12 "Günlük kapasitesi 100
ton ve üzeri atıkların yakılması (oksitlenme yoluyla yakma, piroliz,
gazlaştırma veya plazma vb. termal bertaraf işlemleri), belediye
atıkları hariç olmak üzere alanı 10 hektardan büyük ve/veya hedef
yılı da dahil günlük 100 ton ve üzeri olan atıkların ara işleme tabi
tutulması ve düzenli depolanması için kurulacak tesisler."
İSKELE
ÇED Yönetmeliği EK-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak
Projeler Listesi'nde 10(b).Madde de belirtilen "1.350 DWT ve üzeri
ağırlıktaki deniz araçlarının yanaşabileceği ticari amaçlı liman, iskele
ve rıhtımlar (güneşlenme ve sportif amaçlı iskeleler hariç)" sınıfında
yer almaktadır.
Raporu
Kuruluşun Adı
Hazırlayan
Raporu
Hazırlayan
Kuruluşun Adresi, Telefon
Ve Faks Numaraları
Raporu
Hazırlayan
Kuruluşun Yeterlik Belge
No’su ve Tarihi
Raporun Sunum Tarihi (Gün,
Ay, Yıl)
Şehit Cevdet Özdemir Mahallesi,
1351. (203) Sokak, No:1/7, Çankaya-ANKARA
Tel: 0.312.479 84 00
Faks: 0.312.479 84 99
Yeterlik Belgesi No:67
Veriliş Tarihi: 25.04.2011
29/05/2014
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
İÇİNDEKİLER
Sayfa No
i
x
xiii
xvi
xvii
xix
İçindekiler Tablosu
Tablolar Dizini
Şekillerin Dizini
Fotoğraflar Dizini
Ekler Dizini
Kısaltmalar
BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI ..............................................................................1
Proje (Termik Santral ve Liman, Kül Depolama Alanı vb. diğer üniteler) Konusu Faaliyetin
Tanımı, Tesisin Faaliyet Aşamasındaki Ana Üretimi, Ürün Cinsi, Proses ve Yakma
Sistemlerinde Kullanılan Yakıtın Miktarı, İlgili Üniteler Amaçları, Üretim Kapasitesi, Teknik
Özellikleri, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik ve Sosyal Yönden
Ülke, Bölge ve/veya İl Ölçeğinde Önem ve Gereklilikleri .........................................................1
BÖLÜM II. PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU ...........................................................15
II.1
1/25.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı (Plan Notları ve Hükümleri), Onaylı
Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planı (Plan Notları ve Lejantları Üzerinde, Değil İse
Mevcut Arazi Kullanım Haritası Üzerinde Gösterimi) (Tesisin Kurulacağı Alanın Çevresinde
Yer Alan Sanayi, Yerleşim Yerleri İle İlgili Detaylı Bilgiler) Proje (Termik Santral, İskele, Kül
Depolama Alanı vb. Diğer Üniteler) Yer Seçimi (İlgili Valilik veya Belediye Tarafından
Doğruluğu Onanmış Olan Faaliyet Yerinin, Lejant ve Plan Notlarının Da Yer Aldığı 1/100.000
Ölçekli Çevre Düzeni Planının İlgili Paftası, Plan Hükümleri, Lejantı Proje Sahasının Bu Plan
Üzerinde Gösterilmesi. Doğruluğu Onanmış Olan Faaliyet Yerinin, Lejant ve Plan Notlarının
Da Yer Aldığı 1/25.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı (Plan Notları ve Hükümleri), Onaylı Nazım
İmar Planı ve Uygulama İmar Planı (Plan Notları ve Lejantları Aslının Aynıdır Islak Tasdikli)
Üzerinde Gösterimi, Kıyı Yapılarına İlişkin Onaylı 1/1.000 ve 1/5.000 Ölçekli İmar Planları
Aslının Aynıdır Islak Tasdikli .................................................................................................15
II.2
Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu (Bütün İdari ve Sosyal
Ünitelerin, Teknik Alt Yapı Ünitelerinin Varsa Diğer Ünitelerin Proje Alanı İçindeki
Konumlarının Vaziyet Planı Üzerinde Gösterimi, Bunlar İçin Belirlenen Kapalı ve Açık Alan
Büyüklükleri, Binaların Kat Adetleri ve Yükseklikleri, Temsili Resmi) Proje Kapsamındaki
Faaliyet Ünitelerinin (Termik Santral Ve İskele, Kül Depolama Alanı vb. Diğer Üniteler)
Konumu (Bütün İdari ve Sosyal Ünitelerin, Teknik Altyapı Ünitelerinin Varsa Diğer Ünitelerin
Yerleşim Planı, Bunlar İçin Belirlenen Kapalı ve Açık Alan Büyüklükleri, Binaların Kat Adetleri
ve Yükseklikleri, Temsili Resmi, Kıyı-Kenar Çizgisinin ve Batimetrik Bilgilerin Vaziyet Planı’na
İşlenmesi ve Koordinat Noktalarının Gösterilmesi) ...............................................................28
BÖLÜM III. PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI ...........................................36
III.1
Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları .....36
III.2
Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu 36
III.3
Projenin Fayda-Maliyet Analizi ....................................................................36
III.4
Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak,
Proje Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer
Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri ..................................................................................36
III.5
Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin İhtiyaç
Duyulan ve Yatırımcı Firma veya Diğer Firmalar Tarafından Gerçekleştirilmesi Beklenen
Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Faaliyetleri .....................................................................37
III.6
Kamulaştırma ve/veya Yeniden Yerleşimin Nasıl Yapılacağı .......................40
III.7
Diğer Hususlar.............................................................................................41
BÖLÜM IV. TERMİK SANTRAL, İSKELE, KÜL DEPOLAMA TESİSİ VB. DİĞER ÜNİTELER
KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT
ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) ...................................................................42
IV.1
Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (Etki Alanının Nasıl ve Neye Göre
Belirlendiği Açıklanacak ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek) ....................................42
i
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2
Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal
Kaynakların Kullanımı () .......................................................................................................45
IV.2.1
Meteorolojik ve İklimsel Özellikler (Bölgenin genel ve yerel iklim koşulları,
projenin bulunduğu mevkiinin topografik yapısı, aylık, mevsimlik ve yıllık sıcaklık, yağış ve
nem dağılımı, buharlaşma durumu ve bunların grafikleri, proje alanının sisli, kar yağışlı, karla
örtülü günler, en yüksek kar örtüsü ve kar kalınlığı vs. gibi sayılı günler dağılımı, enverziyonlu
gün sayıları, kararlılık durumu, rüzgar yönü ve hızı, rüzgar hızı dağılımları, yıllık ve mevsimlik
rüzgar gülü, fırtınalı günler sayısı, vb.) ..................................................................................45
IV.2.2
Bölgesel Jeolojik Özellikler ve Proje Alanının Jeolojisi (jeolojik yapının fizikokimyasal özellikleri, tektonik hareketler, mineral kaynaklar, heyelan, benzersiz oluşumlar, çığ,
sel, kaya düşmesi başlıkları altında incelenmesi, proje sahasının 1/25.000 ölçekli genel
jeoloji haritası ve inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/1.000 ve/veya 1/5.000’lik) jeolojik
harita ve lejantı, stratigrafik kolon kesiti, jeoteknik etüt raporu (proje yerinin detaylı jeolojijeoteknik etütleri), depremsellik ve doğal afet potansiyeli, bölgedeki kırık ve çatlaklar ile
kayma yapacak alanların olup olmadığı, heyelan ve taşkın riski, 1/25.000 ölçekli jeoloji harita
ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun
olarak detaylandırılması) ......................................................................................................58
IV.2.3
Hidrojeolojik Özellikler (yeraltı su seviyeleri, halen mevcut her türlü keson,
derin, artezyen vb. Kuyu lokasyonlarının yer ve kotları ile geçilen litolojik özellikleri
gösterilerek, jeomekanik özellikleri ile birlikte kütlesel geçirgenlik değerleri, kuyu emniyetli
çekim değerleri, suyun fiziksel ve kimyasal özellikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan
kullanımı, faaliyet alanına mesafeleri ve debileri) Hidrolojik Özellikler ve Yüzeysel Su
Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Faaliyet Alanına Mesafeleri ve Debileri ........69
IV.2.4
Hidrolojik Özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan, akarsu
ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda
akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası, drenaj, tüm su
kaynaklarının kıyı ekosistemleri) ...........................................................................................70
IV.2.5
Soğutma Suyunun Temin Edileceği Sulardaki Canlı Türleri ve Diğer Özellikler
(bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler;
bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma
kararları, dalga hareketleri, sıcaklık, derinlik, tuzluluk vb.) İle Yüzeysel Su Kaynaklarının
Mevcut ve Planlanan Kullanımı (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl,
gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları, su yolu ulaşımı tesisleri, turizm,
spor ve benzeri amaçlı su ve/veya kıyı kullanımları, diğer kullanımlar) .................................74
IV.2.6
Deniz Dibi Zemin Etüt Raporu......................................................................99
IV.2.7
Proje Sahasının Hidrografik ve Oşinografik Özellikleri ...............................102
IV.2.7.1
Proje Sahasının 1/1.000 Ölçekli Batimetri Haritası (www.shodb.gov.tr
adresinde belirlenen “Hidrografik Harita Standartları”na uygun ve örneği verilen rapor ile
birlikte)
...............................................................................................................102
IV.2.7.2
Proje Sahası ve Civarının Akıntı Sirkülasyonuna Ilişkin Akıntı Hız ve Yön
Ölçüm Sonuçları ve Grafiksel Değerlendirmeler .................................................................103
IV.2.7.3
Deniz Tabanı Düşey Devamlılığının Tespitine Yönelik Jeolojik-Jeofiziksel
(sismik veya sondaj uygulamaları) Çalışma Sonuçları ve Değerlendirmeleri ......................104
IV.2.7.4
Deniz Tabanı Sediment Cinsi ve Dağılımına Ilişkin Değerlendirmeler Ile
Sahanın Sediment Dağılım Haritası ....................................................................................107
IV.2.7.5
Bölgede Deniz Suyunun Oşinografik Parametlerine (tuzluluk-yoğunluk vb.)
Ilişkin Ölçüm Sonuçları Ve Değerlendirmeler ......................................................................109
IV.2.8
Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu (toprak yapısı, arazi kullanım
kabiliyeti sınıflaması, taşma kapasitesi, yamaç stabilitesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için
kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır ve tarım amaçlı kullanım durumları
vb.)
..................................................................................................................118
IV.2.9
Tarım Alanları (tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin
büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri
ve ekonomik değeri ile birim alan itibarıyla verimi, kullanılan tarım ilaçları) .........................121
ii
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2.10
Orman Alanları, Alan Miktarları, Bu Alanlardaki Ağaç Türleri ve Miktarları,
Kapladığı Alan Büyüklükleri, Kapalılığı ve Özellikleri, Mevcut ve Planlanan Koruma ve/veya
Kullanım Amaçları, Proje Alanı Orman Alanı Değil Ise Proje ve Ünitelerinin En Yakın Orman
Alanına Mesafesi, 1/25.000 Ölçekli Mescere Haritası .........................................................122
IV.2.11
Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları,
Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları,
Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri,
Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu kapsamındaki alanlar,
varsa deniz içerisindeki kültür varlıklarının araştırılması) ....................................................123
IV.2.12
Karasal ve Sucul (İskenderun Körfezi) Ortamındaki Flora ve Fauna (türler,
endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri,
ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş
türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar
için alınan merkez av komisyonu kararları) Proje Alanındaki Vejetasyon Tiplerinin Bir Harita
Üzerinde Gösterilmesi. Projeden ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar Için Alınması
Gereken Koruma Önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında) Arazide Yapılacak Flora
Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde Gerçekleştirilmesi ve Bu Dönemin Belirtilmesi .......126
IV.2.13
Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan
işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve
ekonomik değerleri) ............................................................................................................147
IV.2.14
Soğutma Suyunun Temin Edileceği Sulardaki Canlı Türleri (bu türlerin tabii
karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme,
beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları) ......150
IV.2.15
Hayvancılık ve Su Ürünleri (balıkçılık, varsa voli yerleri, yetiştirilen türler,
beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri) ....
..................................................................................................................151
IV.2.16
Kömürün Sahaya Getirilmesi Hangi Hattan Alınacağı, Proje Sahasının
Platforma Olan Uzaklığı......................................................................................................152
IV.2.17
Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları, Benzersiz Özellikteki
Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar ...................................................152
IV.2.18
Devletin Yetkili Organlarının Hüküm Ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler
(askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar vb.)
..................................................................................................................153
IV.2.19
Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Kirlilik Yükü (Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında arka plan gürültü ölçümleri, NO x, PM
için mevcut kirlilik yükünün açıklanması) ............................................................................154
IV.2.20
Proje Yeri ve Etki Alanının Hava, Su, Toprak ve Gürültü Açısından Mevcut
Kirlilik Yükünün Belirlenmesi, Etki Alanı Içinde Derin Deniz Deşarjı Yapılan Diğer Tesislerin
Kümülatif Etkisi vb (Deniz Suyunun Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 4: Deniz Suyunun
Genel Kalite Kriterleri uyarınca, Bakanlığımızdan yeterlik/ön yeterlik belgesi almış
laboratuarlarca yapılan analiz sonuçları raporda yer almalıdır) ...........................................163
IV.2.21
Diğer özellikler ...........................................................................................163
IV.3
Sosyo-Ekonomik Çevrenin Özellikleri ........................................................163
IV.3.1
Proje Alanı ve Etki Alanındaki Ekonomik Özellikler (yörenin ekonomik
yapısını oluşturan başlıca sektörler (balıkçılık faaliyetleri, su ürünleri bakımından ekonomik
türler, bölge balıkçılığının incelenmesi, voli yerleri, balıkçı, balıkçı teknesi ve balıkçı
kuruluşları yönünden), yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektördeki mal ve hizmet
üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler) ..............................163
IV.3.2
Nüfus, Yöredeki Kentsel ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus
Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler .................................................165
IV.3.3
Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu
hizmetlerden yararlanılma durumu) ....................................................................................165
IV.3.4
Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları
(yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi
bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.) ................................................................................166
iii
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.3.5
Gelir (bölgede gelirin iş kollarına dağılımı iş kolları itibariyle kişi başına düşen
maksimum, minimum ve ortalama gelir) .............................................................................167
IV.3.6
İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı) ......................................167
IV.3.7
Sağlık (bölgede mevcut endemik hastalıklar) .............................................167
IV.3.8
Diğer özellikler ...........................................................................................167
BÖLÜM V. TERMİK SANTRAL, İSKELE, KÜL DEPOLAMA TESİSİ, TANIMLANAN ALAN
ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER ........................................................168
(Bu bölümde projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza
indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için
ayrı ayrı ve ayrıntılı şekilde açıklanır) .................................................................................168
V.1
Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve
Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler (Termik Santral, İskele, Kül Depolama
Tesisi, Platformdan Tesise Kömür İletim Hattı, Soğutma Suyu İsale Hattı Vb.) ...................168
V.1.1
Arazinin Hazırlanması ve Ünitelerin Inşası Için Yapılacak Işler Kapsamında
(ulaşım altyapısı dahil) Nerelerde ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Artığı
Toprak, Taş, Kum vb Maddelerin Nerelere, Nasıl Taşınacakları veya Hangi Amaçlar Için
Kullanılacakları; Kullanılacak Malzemeler, Araçlar ve Makineler, Kırma, Öğütme, Taşıma,
Depolama Gibi Toz Yayıcı Mekanik Işlemler, Tozun Yayılmasına Karşı Alınacak Önlemler ....
..................................................................................................................168
V.1.2
Arazinin Hazırlanması ve Ünitelerin İnşası İçin Yapılacak İşler Kapsamında
Nerelerde ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında
Kullanılacak Malzemeler .....................................................................................................169
V.1.3
Arazinin Hazırlanması Sırasında ve Ayrıca Ünitelerin Inşasında Kullanılacak
Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Toksik Olanların Taşınımları, Depolanmaları,
Hangi Işlem Için Nasıl Kullanılacakları, Bu Işler Için Kullanılacak Alet ve Makineler (tesisin
yapılacağı alanda olası hafriyat için kazı ve doldurma alanlarının yerleri ve miktarları
belirtilmeli ve 1/25.000 ölçekli haritada işaretlenmeli) .........................................................170
V.1.4
İnşaat Sırasında Kırma, Öğütme, Taşıma ve Depolama Gibi Toz Yayıcı
Işlemler, Kümülatif Değerler (kullanılacak malzemeler, araçlar ve makineler, kırma, öğütme,
taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, tozun yayılmasına karşı alınacak
önlemler, tesiste tesisin inşaat aşamasında oluşabilecek toz emisyonu miktarlarının emisyon
faktörleri kullanılarak hesaplanması ve sonuçlarının, toz emisyonu için hesaplamalar sonucu
elde edilen kütlesel debi değerleri SKHKKY Ek-2’de belirtilen sınır değerleri aşmışsa
modelleme yapılması, tesiste oluşabilecek emisyonlarla ilgili yapılacak hesaplamalarda
kullanılacak olan emisyon faktörlerinin hangi kaynaktan alındığı) .......................................170
V.1.5
Arazinin Hazırlanması Sırasında ve Ayrıca Ünitelerin Inşasında Kullanılacak
Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksik ve Kimyasal Olanların Taşınımları,
Depolanmaları, Hangi Işlem Için Nasıl Kullanılacakları, Bu Işler Için Kullanılacak Alet ve
Makineler
..................................................................................................................173
V.1.6
Projeyi Bir Yılda Kullanacak Gemi Sayısı Ve Özellikleri, Iskelenin Yıllık
Yükleme Ve Boşaltma Kapasitesi, Taşınacak Yük Miktarı (proje kapsamında 3. şahıslara
hizmet verilip verilmeyeceği hakkında bilgi verilmelidir) Proje Kapsamında Yer Alan Kıyı
Yapılarının Boyutları, Adetleri, Özellikleri, Kapasiteleri, Derinliği ve Inşaat Tekniği .............173
V.1.7
Faaliyetin Olabilecek Taşkınlardan ve Yüzey Sularından Korunabilmesi
Taşkın Önleme ve Drenaj Ile Ilgili Işlemlerin Nerelerde ve Nasıl Yapılacağı, Olası Taşkın
Riskinin Değerlendirilmesi, Taşkın Önleme Çalışmalarının Belirtilmesi ...............................178
V.1.8
Proje Kapsamında Yapılacak Dolgunun Amacı, Özellikleri, Boyutları,
Kaplayacağı Alan (m2), Hacim (m3), Dolgu Yapım Tekniği, Kullanılacak Dolgu Malzemesinin
Özellikleri (kayaç cinsleri, mineralojik, fiziksel ve kimyasal özellikleri vb.), Analiz Sonuçları
(deniz suyuna dayanıklılık vb.), Miktarı, Dolgu Malzemesi Ve Proje Kapsamında Kullanılacak
Diğer Malzemelerin Deniz Ortamı Ile Kısa-Orta-Uzun Vadede Etkileşimi, Korozyona Karşı
Dayanıklılığı, Gerekli Çizimler (detay görünüşler, en/boy kesitler vb.) .................................180
V.1.9
Dolgu Malzemesinin Nereden ve Nasıl Temin Edileceği, Faaliyet Alanına
Uzaklığı, Dolgu Malzemesi Proje Alanına Taşınırken Kullanılacak Yollar (bu yollar hakkında
ilgili karayolları bölge müdürlüğünden görüş alınması) .......................................................181
iv
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.1.10
Proje Alanı Içindeki Su Ortamında Herhangi Bir Amaçla Kazı, Dip Taraması
vb. İşlemlerin Yapılıp Yapılmayacağı, Yapılacak Ise Nerede, Ne Kadar Alanda, Nasıl
Yapılacağı, Inşaat Tekniği ve Inşaat Süresince Kullanılacak Ekipmanlar, Çıkarılacak
Malzemenin Miktarı, Özellikleri (Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Ek 11-A’ya göre
Bakanlığımızdan yeterlilik/ön yeterlilik belgesi almış laboratuarlarca yapılan analiz sonuçları),
Nereye Taşınacağı veya Hangi Amaçlar Için Kullanılacağı .................................................182
V.1.11
Proje Kapsamındaki Su Temini Sistemi ve Planı, Kullanılacak Su Miktarı,
Özellikleri, Nereden ve Nasıl Temin Edileceği, Ortaya Çıkan Atık Suyun Miktar ve Özellikleri,
Nasıl Arıtılacağı ve Nereye Deşarj Edileceği (arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin
açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu oluşacak atık suların cins ve miktarları,
deşarj edileceği ortamlar, yapılması düşünülen paket atıksu arıtma tesisine ait akım
şemasının ve proses tipinin raporda net bir şekilde ifade edilmesi), Alınacak Önlemler (inşaat
ve işletme aşaması için proses, içme ve kullanma suyu ile ilgili su yönetim planı
hazırlanması, su temininin yetersizliği durumunda ne yapılacağına ilişkin açıklama) ..........182
V.1.12
Proje Kapsamındaki Soğutma Suyu Alma ve Deşarj Yapılarında Kullanılacak
Malzemeler, Soğutma Suyu Sistemi Ile Ilgili Yapıların Inşaatı Sırasında Alınacak Önlemler ....
..................................................................................................................186
V.1.13
Soğutma Suyunun Tekrar Denize Verilmeden Önce Hangi Amaç Için
Kullanılacağı, Bununla Ilgili Yapılması Düşünülen Üniteler, Özellikleri ve Denize Tekrar
Verilen Suyun Miktarı, Yapısında ve Miktarında Olası Değişiklikler ....................................187
V.1.14
Taşkın Önleme Ve Drenaj Ile Ilgili Işlemlerin Nerelerde ve Nasıl Yapılacağı ...
..................................................................................................................187
V.1.15
Proje Kapsamındaki Su Temini Sistemi ve Planı, Suyun Temin Edileceği
Kaynaklardan Alınacak Su Miktarı, Özellikleri, Nereden ve Nasıl Temin Edileceği, Ortaya
Çıkan Atık Suyun Miktar ve Özellikleri, Nasıl Arıtılacağı ve Nereye Deşarj Edileceği, Alınacak
Önlemler (inşaat ve işletme aşaması için proses, içme ve kullanma suyu ile ilgili su yönetim
planı hazırlanması, su temininin yetersizliği durumunda ne yapılacağına ilişkin açıklama) .187
V.1.16
Arazinin Hazırlanmasından
Ünitelerin
Faaliyete Açılmasına
Dek
Sürdürülecek Işler Sonucu Meydana Gelecek Katı Atıkların Cins ve Miktarları, Bu Atıkların
Nerelere Taşınacakları veya Hangi Amaçlar Için Kullanılacakları .......................................188
V.1.17
Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek
Yapılacak Işlerde Kullanılacak Yakıtların Türleri, Tüketim Miktarları, Oluşabilecek Emisyonlar
..................................................................................................................191
V.1.18
Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak
Işler Nedeni Ile Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları ve Seviyesi, Kümülatif
Değerler
..................................................................................................................194
V.1.19
Arazinin Hazırlanması ve Inşaat Alanı Için Gerekli Arazinin Temini Amacıyla
Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri ve
Tarım Ürün Türleri ..............................................................................................................198
V.1.20
Arazinin Hazırlanması ve Inşaat Alanı Için Gerekli Arazinin Temini Amacıyla
Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Mescere Tipi, Kapalılığı, Orman Alanları Üzerine Olası
Etkiler ve Alınacak Tedbirler, Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Tedbirler .......................199
V.1.21
İnşaat Faaliyetlerinin Proje ve Yakın Çevresinde Yeraltı ve Yerüstünde
Bulunan Kültür ve Tabiat Varlıklarına (Geleneksel Kentsel Dokuya, Arkeolojik Kalıntılara,
Korunması Gerekli Doğal Değerlere) Materyal Üzerindeki Etkilerinin Şiddeti ve Yayılım
Etkisinin Belirlenmesi..........................................................................................................199
V.1.22
Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek
Yerine Getirilecek Işlerde Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve
Diğer Teknik/Sosyal Altyapı Ihtiyaçlarının Nerelerde ve Nasıl Temin Edileceği...................200
V.1.23
Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek
Sürdürülecek Işlerden, Insan Sağlığı ve Çevre Için Riskli ve Tehlikeli Olanlar ....................200
V.1.24
Proje Kapsamında Yapılacak Bütün Tesis Içi ve Tesis Dışı Taşımaların Trafik
(araç) Yükünün ve Etkilerinin Değerlendirilmesi (bağlantı yolu veya mevcut yollarda
genişletme yapılıp yapılmayacağı, yapılacak ise kim tarafından yapılacağı hakkında bilgi
verilmeli ve ilgili karayolları bölge müdürlüğünün görüşü alınmalıdır) ..................................202
v
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.1.25
Arazi ve Inşaat Çalışmalarının Projenin Mevcut Deniz Trafiğine Etkisi ve
Alınacak Önlemler ..............................................................................................................204
V.1.26
İnşaat Faaliyetlerinden Ötürü Deniz Ortamının Kirlenmesini ve Çamur
Yayılmasını Önlemek Için Alınacak Önlemler .....................................................................204
V.1.27
Proje Alanında Olabilecek Akıntının Yapılacak Dolgu Üzerindeki Etkileri ...205
V.1.28
Proje Alanında Peyzaj Öğeleri Yaratmak veya Diğer Amaçlarla Yapılacak
Saha Düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) Ne Kadar Alanda
Nasıl Yapılacağı, Bunun Için Seçilecek Bitki ve Ağaç Türleri vb. ........................................205
V.1.29
Karasal ve Sucul Flora/Fauna Üzerine Olası Etkiler ve Alınacak Tedbirler
(Tüm Ünitelerin İnşaatına İlişkin Faaliyetlerden Kaynaklanacak Etkiler, Soğutma Suyu İsale
Hattı Dahil)
..................................................................................................................205
V.1.30
Diğer Faaliyetler ........................................................................................207
V.2
Termik Santral ve Liman, Kül Depolama Alanı, İşletme Aşamasındaki
Faaliyetleri, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler ....................207
V.2.1
Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri, Hangi Faaliyetlerin Hangi
Ünitelerde Gerçekleştirileceği, Kapasiteleri, Her Bir Ünitenin Ayrıntılı Proses Akım Şeması,
Temel Proses Parametreleri, Prosesin Açıklaması, Faaliyet Üniteleri Dışındaki Diğer
Ünitelerde Sunulacak Hizmetler, Kullanılacak Makinelerin, Araçların, Aletlerin ve Teçhizatın
Özellikleri (soğutma sistemi ve diğer prosesler arasındaki farkların ayrıntılı açıklaması) ....207
V.2.2
Proje Ünitelerinde Üretilecek Mal ve/veya Hizmetler, Nihai ve Yan Ürünlerin
Üretim Miktarları, Nerelere, Ne Kadar ve Nasıl Pazarlanacakları, Üretilecek Hizmetlerin
Nerelere, Nasıl ve Ne Kadar Nüfusa ve/veya Alana Sunulacağı .........................................225
V.2.3
Proje Ünitelerinde Kullanılacak Suyun Hangi Prosesler Için Ne Miktarlarda
Kullanılacağı, Nereden, Nasıl Temin Edileceği, Suya Uygulanacak Ön Işlemler (Arıtma
Birimleri Ile Katma-Besleme Suyu Olarak Katılacağı Birimleri Kapsayan), Su Hazırlama Ana
Akım Şeması ..................................................................................................................226
V.2.4
Soğutma Sistemine Ilişkin Bilgiler, Soğutma Suyu Akım Şeması, Kullanılacak
Kimyasal Maddeler ve Miktarları, Soğutma Suyunun Deşarj Edileceği Hat ve Ortam, Termal
Modelleme Çalışması, Modelleme Çalışmasında Kullanılan Yöntem, Modelin Tanımı, Deşarj
Edilecek Ortama Olan Etkileri ve Alınacak Önlemler, Mevcut Su Kalitesine Ilişkin Analiz
Sonucunun Rapora Eklenmesi, Soğutma Sisteminde Aylar Bazında Giriş Çıkış Su Sıcaklık
Farklarının Belirlenmesi ......................................................................................................230
V.2.5
Projenin Tüm Ünitelerinden (gemilerden kaynaklı atıklar dahil olmak üzere)
Kaynaklanacak Atık Suların Miktarları, Fiziksel, Kimyasal ve Bakteriyolojik Özellikleri, Atık Su
Arıtma Tesislerinde Bertaraf Edilecek Parametreler Ve Hangi Işlemlerle Ne Oranda Bertaraf
Edileceği, Arıtma Işlemleri Sonrası Atık Suyun Ne Miktarlarda Hangi Alıcı Ortamlara Nasıl
Verileceği
..................................................................................................................244
V.2.6
Proje Için Gerekli Hammaddenin Nereden ve Nasıl Sağlanacağı, Özellikleri,
Rezerv Miktarları, Taşınımları, Depolanmaları, Taşınma ve Depolanması Sırasındaki Etkileri
(Tozuma, Yanma Riski, Sızıntı Suları Vb), Kullanılacak Ulaşım Tipi, Ulaşım Yolu ve Araçlar,
Bu Araçların Miktarları ve Kapasiteleri, Depolama ve Kırma-Eleme Işleminin Nerede-Ne
Şekilde Gerçekleştirileceği, Oluşacak Toz Miktarı ..............................................................257
V.2.7
Proje Kapsamında Kullanılacak Kireçtaşının Miktarı, Nereden ve Nasıl
Sağlanacağı, Karakteristikleri (reaktivitesi ve diğer özellikleri) ............................................259
V.2.8
Proje Kapsamında Kullanılacak Ana Yakıtların ve Yardımcı Yakıtın Hangi
Ünitelerde Ne Miktarlarda Yakılacağı ve Kullanılacak Yakma Sistemleri, Yakıt Özellikleri,
Anma Isıl Gücü, Emisyonlar, Mevcut Hava Kalitesine Olacak Katkı Miktarı, Azaltıcı Önlemler
ve Bunların Verimleri, Ölçümler Için Kullanılacak Aletler ve Sistemler (Baca Gazı
Emisyonlarının Anlık Ölçülüp Değerlendirilmesi (On-Line) Için Kurulacak Sistemler, NOx
Gazı Indirgeme Sisteminin Açıklanması, Mevcut Hava Kalitesinin Ölçülmesi Için Yapılacak
Işlemler), Modelleme Çalışmasında Kullanılan Yöntem, Modelin Tanımı, Modellemede
Kullanılan Meteorolojik Veriler (Yağış, Rüzgar, Atmosferik Kararlılık, Karışım Yüksekliği Vb.),
Model Girdileri, Kötü Durum Senaryosu Da Dikkate Alınarak Model Sonuçları, Muhtemel ve
Bakiye Etkiler, Önerilen Tedbirler, Modelleme Sonucunda Elde Edilen Çıktıların Arazi
Kullanım Haritası Üzerinde Gösterilmesi, Kullanılacak Filtrelerin Özellikleri, Filtrelerin Bakımı,
vi
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Arızalanması Durumunda Alınacak Önlemler (Santralden Kaynaklanacak Emisyonlar Için Bir
Emisyon Dağılım Modellemesi Yapılması) ..........................................................................260
V.2.9
Santral Dışında Diğer Ünitelerden Kaynaklanan Emisyonlar, Azaltıcı
Önlemler ve Bunların Verimleri, Ölçümler Için Kullanılacak Aletler ve Sistemler, Toz
Oluşumuna Karşı Alınacak Tedbirler, Kullanılacak Filtrelerin Özellikleri, Filtrelerin Bakımı,
Arızalanması Durumunda Alınacak Önlemler .....................................................................274
V.2.10
Kurulacak Olan Tesisle Aynı Sistemi Kullanan Benzer Bir Faaliyette Bir
Deneme
Çalışma
Yapılması,
Işlem
Neticesinde
Ortaya
Çıkacak
Atıkların
Karakterizasyonunun Tespiti Için Analizlerinin Yapılması, Analiz Sonucuna Göre Bertarafına
Yönelik Alan Oluşturulması, Tesisin Faaliyeti Sırasında Oluşacak Külün Analizi, Miktarı ve
Özellikleri, Kül Erime Sıcaklıkları, Depolama/Yığma, Bertarafı Yapılacaksa Depolama Şartları
ve Alınacak Önlemler, Zemin ve Cephe Geçirimsizliği, Yapılacak Analiz Sonucuna Göre Bu
Atıkların Nerelere ve Nasıl Taşınacakları, Alternatif Yol Güzergahları veya Hangi Amaçlar
Için Yeniden Değerlendirilecekleri.......................................................................................277
V.2.11
Kül Depolama Tesisinin Tasarımı ve Drenaj Sistemi, Zemin Sızdırmazlığının
Sağlanması Için Yapılacak Işlemler ve Kontrol Yöntemleri ve Alınacak Önlemler, Kullanılacak
Olan Geçirimsiz Tabakanın Tüm Teknik Özellikleri, Nereden ve Nasıl Temin Edileceği,
Depolama Alanına Ait Her Bir Hücre Için Üst Örtü ve Zemin Suyu Drenaj Tabakası Plan ve
Kesit Bilgileri, Üst Yüzey Geçirimsizlik Tabakasının Teşkili, Ömrü, Depolama Alanının
Uyum/Rehabilitasyonun Projelendirilmesi (Endüstriyel Atık, Kül, Düzenli Depolama Alanı)
Yüzeysel Suların Drenajı Ile Ilgili Işlemlerin Belirtilmesi ......................................................288
V.2.12
Planlanan Faaliyet Sırasında (kül depolama alanı) Olası Sızıntı Sularının Yer
Altı ve Yerüstü Sularına Etkisini Tespit Etmek Amacıyla Mevcut Su Kalitesinin Tayin
Edilmesi, Projenin Tüm Aşamalarında (işletme öncesi, işletme süresi ve işletme sonrası) Su
Kalitesinin Izlenmesi Için Izleme Programı Oluşturulması, Bu Amaçla Hangi Noktalardan ve
Ne Sıklıkta Su Numunesi Alınacağı, Kontrolünün Nasıl Yapılacağının Belirtilmesi .............289
V.2.13
Drenaj Sisteminden Toplanacak Suyun Miktarı, Sızıntı Suyu Toplama
Havuzunun Toplama Karakteristiği, Arıtılma Şekli, Arıtma Sonucu Ulaşılacak Değerler,
Arıtılan Suyun Hangi Alıcı Ortama Nasıl Deşarj Edileceği, Deşarj Limitlerinin Tablo Halinde
Verilmesi, Tesiste Oluşacak Sızıntı Suyu Ile Ilgili Değerlendirmenin Şiddetli Yağış
Analizlerine Göre Yapılması, Depo Alanı Yüzey Drenaj Suları ve Sızıntı Sularının Kontrolü ve
Kirlilik Unsuru Içermesi Durumunda Nasıl Temizleneceği, Alınacak Izinler .........................289
V.2.14
Tesisin Faaliyeti Sırasında Oluşacak Diğer Katı Atık Miktar ve Özellikleri,
Depolama/Yığma, Bertarafı Işlemleri, Bu Atıkların Nerelere ve Nasıl Taşınacakları veya
Hangi Amaçlar Için Yeniden Değerlendirilecekleri, Alıcı Ortamlarda Oluşturacağı Değişimler,
Muhtemel ve Bakiye Etkiler, Alınacak Önlemler..................................................................290
V.2.15
Tesiste oluşabilecek koku toz ve haşere üremesine karşı alınabilecek
önlemler
..................................................................................................................295
V.2.16
Termik santral ve kül depolama tesisi, iskele faaliyeti kapsamında meydana
gelecek gürültü ve seviyeleri, muhtemel ve bakiye etkiler ve önerilen tedbirler, vibrasyon,
gürültü kaynakları ve seviyeleri, Çevresel Gürültü’nün Değerlendirilmesi Ve Yönetimi
Yönetmeliği’ne göre akustik raporun hazırlanması, (güncel akustik formatının esas alınması)
..................................................................................................................295
V.2.17
Radyoaktif atıkların miktar ve özellikleri .....................................................299
V.2.18
Proje ünitelerinde üretim sırasında kullanılacak tehlikeli, toksik, parlayıcı ve
patlayıcı maddeler, taşınımları ve depolanmaları, hangi amaçlar için kullanılacakları,
kullanımları sırasında meydana gelebilecek tehlikeler ve alınabilecek önlemler .................300
V.2.19
Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı (kara ve deniz)
taşımalarından kaynaklanacak trafik yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi ....................302
V.2.20
Projenin bölgedeki mevcut deniz trafiğine etkisi ve alınacak önlemler........304
V.2.21
Proje alanı ve etki alanında bulunan kıyı yapılarına etkiler ve seyir güvenliği
açısından alınacak önlemler ...............................................................................................304
V.2.22
Yapılacak iskele projesi nedeniyle alanda meydana gelebilecek kumlanma
potansiyeli ve alınacak önlemler .........................................................................................304
vii
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.2.23
Karasal ve sucul flora/fauna üzerine işletme aşamasında olabilecek etkiler ve
alınacak tedbirler ................................................................................................................305
V.2.24
Deniz ortamına olabilecek etkiler ve alınacak tedbirler (voli sahaları, deniz
suyu kalitesi, su ürünleri, deniz içindeki mevcut kültürel varlıklar ve diğer sucul faaliyetler
dikkate alınarak gerçekleştirilecek etki değerlendirmesi) ....................................................306
V.2.25
Orman alanları üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler, orman yangınlarına
karşı alınacak tedbirler .......................................................................................................307
V.2.26
Projenin tarım ürünlerine ve toprak asitlenmesine olan etkileri, toprak
asitlenmesinin tahmininde kullanılan yöntemler ve alınacak tedbirler .................................308
V.2.27
Yeraltı ve yüzey suyuna etkiler ve alınacak tedbirler ..................................309
V.2.28
Bölgenin mevcut kirlilik yükü (hava, su, toprak) dikkate alınarak kümülatif
etkinin değerlendirilmesi .....................................................................................................310
V.2.29
Tesisin faaliyeti sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı
nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği .
..................................................................................................................311
V.2.30
Projenin işletme aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre
açısından riskli ve tehlikeli olanlar.......................................................................................311
V.2.31
Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemeleri, peyzaj projesi .............................................................................................313
V.2.32
Sağlık koruma bandı için önerilen mesafe .................................................314
V.2.33
Kül taşımasında kullanılacak araçların özellikleri, atık taşıma yöntemi, taşıma
güzergahı, saha içi trafik yönetimi planı, depolama sahasında kötü hava şartlarında
yapılacak çalışmalar ...........................................................................................................314
V.2.34
Diğer faaliyetler..........................................................................................315
V.3
Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri ......................................315
V.3.1
Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam
imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı
hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb. ..........................315
V.3.2
Çevresel fayda-maliyet analizi ...................................................................316
V.3.3
Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi
(proje alanı ve etki alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri,
projenin inşası ve işletme aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların
insan yaşamı üzerine etkileri ve sosyo-ekonomik açıdan analizi, uygulamaya geçirilecek
sosyal sorumluluk projeleri, projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler
yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) ....................................................................317
BÖLÜM VI İŞLETME FAALİYETE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN
ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER ............................................320
VII.1
Rehabilitasyon ve Reklamasyon Çalışmaları .............................................320
VII.2
Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler .................................................................320
VII.3
Olabilecek Hava Emisyonları .....................................................................321
BÖLÜM VII PROJENİN ALTERNATİFLERİ ........................................................................322
(Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler gibi alternatiflerinin karşılaştırılması
yapılacak ve çıkan sonuçlar tercih sıralaması belirtilecektir.) ..............................................322
BÖLÜM VIII İZLEME PROGRAMI ......................................................................................324
VIII.1
Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi ve
İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı ..............................324
VIII.2
ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği’nde “Yeterlik
Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri” Başlığının Da Yer Alan Hususların
Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program .....................................................................................333
BÖLÜM IX HALKIN KATILIMI .............................................................................................334
(Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği,
proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve önerilerinin değerlendirilmesi ve konu ile ilgili soruların ve
açıklamaların ÇED Raporuna yansıtılması) ........................................................................334
BÖLÜM X YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN
BİR ÖZETİ
..................................................................................................................337
viii
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
(Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel
etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim
içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması, özellikle Halkın Katılımı
Toplantısında ve ÇED süreci içerisinde tüm paydaşlardan Bakanlığa iletilen soru, görüş ve
önerilere yer verilmesi, bu görüşlerin nasıl karşılandığının vurgulanması) ..........................337
BÖLÜM XI SONUÇLAR .....................................................................................................339
(Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin
gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı
sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası
seçimler ve bu seçimlerin nedenleri) ...................................................................................339
KAYNAKÇA
..................................................................................................................343
ix
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
TABLOLAR DİZİNİ
Sayfa No
Tablo 1. Projenin Teknik Tasarım Özellikleri ...........................................................................3
Tablo 2. 2011-2012 Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretimi-Tüketimi ..........................................7
Tablo 3. 2011-2012 Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Birincil Enerji Kaynaklara Göre
Dağılımı ..................................................................................................................................7
Tablo 4. 2011-2020 Dönemini Kapsayan Enerji ve Puant Talepleri ........................................8
Tablo 5. 2009 -2010 Yılı Tüketim Değerleri (GWh) ...............................................................10
Tablo 6. IX. Kalkınma Planı Hedefleri ...................................................................................10
Tablo 7. Bazı Ülkelerde Kömürün Elektrik Üretimindeki Payı ................................................14
Tablo 8. Koordinatlar ............................................................................................................20
Tablo 9. Proje Sahasının Yakın Çevresinde Yer Alan Tesisler .............................................25
Tablo 10. Proje Sahasının Yakın Çevresinde Yer Alan Kıyı Yapıları .....................................27
Tablo 11. Proje Ünitelerinin Öngörülen Yerleşim Alanları .....................................................28
Tablo 12.Yumurtalık Meteoroloji İstasyonları Basınç Değerleri .............................................45
Tablo 13.Yumurtalık Meteoroloji İstasyonları Sıcaklık Değerleri............................................46
Tablo 14. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri ................................................47
Tablo 15. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonları Ortalama Nem Değerleri ................................48
Tablo 16. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Buharlaşma Değerleri .......................................49
Tablo 17. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Tablosu .......................................50
Tablo 18. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri.....................51
Tablo 19. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları ..............52
Tablo 20. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu İlkbahar ve Yaz Mevsimlerindeki Rüzgârın Esme
Sayıları .................................................................................................................................53
Tablo 21. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Sonbahar ve Kış Mevsimlerindeki Rüzgârın
Esme Sayıları .......................................................................................................................53
Tablo 22. Uzun Yıllar Yönlere Göre Ortalama Rüzgâr Hızı Değerleri ....................................56
Tablo 23. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızı, Maksimum Rüzgar Hızı ve
Rüzgar Yönü Tablosu ...........................................................................................................57
Tablo 24. Ortalama Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgârlı Günler Sayısı ...........................................58
Tablo 25. Deprem Kayıtları ...................................................................................................63
Tablo 26. Sondaj Kuyularına Ait Derinlik, Koordinat ve Yeraltı Su Seviyesi Bilgileri ..............66
Tablo 27. Sondaj Kuyularının Genel Özellikleri .....................................................................67
Tablo 28. Yeraltı Suyu Potansiyeli ........................................................................................69
Tablo 29. Çalışma Bölgesi Algleri .........................................................................................76
Tablo 30. Çalışma Bölgesinin Zooplanktonik Organizmaları .................................................79
Tablo 31. Çalışma Bölgesinin Denizel Bentik Organizmaları ................................................81
Tablo 32. Proje Sahası Balık Faunası ..................................................................................84
Tablo 33. Literatür Bilgilerine Göre bölge Karasularında Bulunan Omurgalı Türleri ve Koruma
Statüleri ................................................................................................................................93
Tablo 34. İnceleme Alanında Açılan Jeoteknik Sondaj Kuyularına Ait SPT-N30 Değerleri ve
Litolojileri ............................................................................................................................101
Tablo 35. Tane Boyu Analiz Sonuçları ................................................................................108
Tablo 36. CTD İstasyon Derinlikleri ....................................................................................110
Tablo 37. Dalga Kabarma Mesafeleri .................................................................................115
Tablo 38. Belirgin Dalga Yükseklikleri Aşılma Süreleri ........................................................118
Tablo 39. Yumurtalık İlçesi Arazi Varlığı .............................................................................119
Tablo 40. Arazi Kullanım Kabiliyeti .....................................................................................119
Tablo 41. Tarım Arazilerinin Dağılımı .................................................................................121
Tablo 42. Tarım Ürünleri (2012) .........................................................................................121
Tablo 43. Sulak Alanlar ......................................................................................................125
Tablo 44. Faaliyet Alanı ve Çevresindeki Tespit Edilen Bitki Türleri ....................................129
Tablo 45. Proje Sahası ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış
Gösteren İkiyaşamlı Türleri ve Koruma Statüleri .................................................................138
x
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 46. Proje Sahası ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış
Gösteren Sürüngen Türleri ve Koruma Statüleri .................................................................139
Tablo 47. Proje Sahası ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış
Gösteren Kuş Türleri ve Koruma Statüleri ..........................................................................141
Tablo 48. Proje Sahası ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış
Gösteren Memeli Hayvan Türleri ve Koruma Statüleri ........................................................143
Tablo 49. Tehlike Kategorileri .............................................................................................146
Tablo 50. Su Ürünleri Üretimi .............................................................................................151
Tablo 51. Adana İli Hayvan Mevcudiyeti (2012) ..................................................................152
Tablo 52. Adana İli Hayvansal Ürünler (2012) ....................................................................152
Tablo 53. Ölçüm Noktalarına Ait Koordinatlar .....................................................................154
Tablo 54. Gürültü Ölçüm Sonuçları.....................................................................................155
Tablo 55. PM10 Ölçüm Sonuçları ........................................................................................155
Tablo 56. NO2, SO2, HCI ve HF Ölçüm Sonuçları ...............................................................156
Tablo 57. Çöken Toz Konsantrasyon Değerleri ..................................................................156
Tablo 58. Analiz Sonuçları ..................................................................................................157
Tablo 59. Deniz Suyundaki Radyoaktivite Sonuçları ...........................................................158
Tablo 60. Yeraltı Suyu Analiz Sonuçları..............................................................................158
Tablo 61. Yüzey Suyu Analiz Sonuçları ..............................................................................160
Tablo 62. Toprak Numunelerine Ait Analiz Sonuçları ..........................................................161
Tablo 63. Toprak Kalite ve Verimlilik Analiz Sonuçları ........................................................161
Tablo 64. Adana İli Nüfus Bilgileri .......................................................................................165
Tablo 65. Yumurtalık İlçesi Nüfus Bilgileri ...........................................................................165
Tablo 66. Adana İli Göç İstatistikleri....................................................................................165
Tablo 67. Yumurtalık İlçesi Eğitim Kurumlarının Sayısı .......................................................165
Tablo 68. İnşaat Aşamasında Kullanılacak Ekipman Listesi ...............................................168
Tablo 69. Toz Miktarlarının Hesaplanmasında Kullanılacak Emisyon Faktörleri .................171
Tablo 70. İnşaat Aşaması Toz Emisyon Kaynakları ve Kütlesel Toz Debileri ......................171
Tablo 71. Kütlesel Debiler (SKHKKY Tablo 2.1) .................................................................171
Tablo 72. Tesis Etki Alanındaki Yerleşim Yerlerinde İnşaat Aşamasında Kontrollü ve
Kontrolsüz Şartlarda Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri...................172
Tablo 73. Kazıklı İskele İnşaatı Sırasında Kullanılacak Ekipman Listesi .............................176
Tablo 74. Evsel Nitelikli Atık Suların Bazı Tipik Özellikleri ..................................................183
Tablo 75. Sektör: Evsel Nitelikli Atık Sular (Sınıf 1: Kirlilik Yükü Ham BOİ Olarak 5-120
Kg/Gün Arasında, Nüfus =84-2000)* (SKKY Tablo 21.1) ....................................................184
Tablo 76. Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-6 Deşarj Değerleri ...................................................184
Tablo 77. Derin Deniz Deşarjına İzin Verilebilecek Atıksuların Özellikleri (SKKY, Tablo 22)
...........................................................................................................................................185
Tablo 78. Kullanılacak Motorinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri ........................................192
Tablo 79. Hesaplamalarda Kullanılan Emisyon Faktörleri (560 kW'a Kadar Motorlar Için Tier
4 Emisyon Standartları-EPA) ..............................................................................................192
Tablo 80. İş Makinelerinden Kaynaklanması Beklenilen Kirletici Değerler ..........................192
Tablo 81. İnşaat Aşamasında Oluşacak Toplam Egzoz Gazlarının Kütlesel Debi ...............194
Tablo 82. Teçhizat Tipi ve Bunların Net Güç Seviyelerine Uygun Olarak Tanımlanan Ses
Gücü Seviyeleri ..................................................................................................................195
Tablo 83. İnşaat Aşamasında Kullanılacak Olan Makine Ekipmanların Ses Gücü Düzeyi ...196
Tablo 84. Proje Sahasındaki Makine/Ekipmandan Kaynaklanan Gürültü Seviyesinin
Mesafeye Göre Değerleri ...................................................................................................197
Tablo 85. Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri..............................................198
Tablo 86. İnşaat Aşamasında Meydana Gelecek Trafik Yükü .............................................202
Tablo 87. Trafik Yükü .........................................................................................................203
Tablo 88. Yaygın Olarak Uygulanmakta Olan Baca Gazı Desülfürizasyon Prosesleri .........219
Tablo 89. Demineralizasyon Suyunu Kullanacak Üniteler ve Tüketim Miktarları .................227
Tablo 90. Kullanılacak Su Miktarları ...................................................................................228
Tablo 91. Farklı Delik Çapları İçin Gerekli Delik Sayısı ve Delikler Arası Mesafeler ............232
xi
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 92. Seyrelme Hesaplamaları Sonucunda Elde Edilen Seyrelme ve Sıcaklık Farkı
Değerleri.............................................................................................................................234
Tablo 93. Soğutma Suyu Deniz Deşarj Sistemi Difüzör Ön Tasarımı ve Seyrelme
Modellemeleri Raporu’nda Kullanılan Senaryolar ...............................................................238
Tablo 94. Tüm Senaryolar İçin Kıyıdan 250 m Açıkta Tanımlanan Gözlem Profili Boyunca
Meydana Gelen En Yüksek Sıcaklık Farkı Değerleri...........................................................242
Tablo 95. Derin Deniz Deşarjları İçin Uygulanacak Kriterler (SKKY, Tablo 23) ...................249
Tablo 96. Tablo 20.2, Sektör: Endüstriyel Nitelikli Diğer Atıksular (Hava Kirliliğini Kontrol
Amacıyla Kullanılan Sulu Filtrelerin Çıkış Suları ve Benzerleri) ..........................................254
Tablo 97. Sektör: Su Yumuşatma, Demineralizasyon ve Rejenerasyon, Aktif Karbon Yıkama
ve Rejenerasyon Tesisleri (SKKY Tablo 20.7) ....................................................................256
Tablo 98. Sektör: Kömür Hazırlama, İşleme ve Enerji Üretme Tesisleri (Termik Santraller ve
Benzerleri) (SKKY, Tablo 9.3) ............................................................................................256
Tablo 99. Atıksular ve Atıksuların Bertarafı .........................................................................257
Tablo 100. Proje Kapsamında Kullanılacak Kalkerin Özellikleri ..........................................260
Tablo 101. Santralden Kaynaklı Meydana Gelecek Emisyonlar ve Kütlesel Debileri ...........261
Tablo 102. Santralden Kaynaklı Emisyonların Kütlesel Debileri ..........................................262
Tablo 103. Modelleme Çalışması Sonuçları (Senaryo-1) ....................................................264
Tablo 104. Modelleme Çalışması Sonuçları (Senaryo-2) ...................................................264
Tablo 105. Yeni Tesisler İçin S Değeri ................................................................................266
Tablo 106. Yumurtalık Maksimum Rüzgar Şiddeti Ortalamaları (m/sn) ...............................270
Tablo 107. Kül Analiz Sonucu .............................................................................................277
Tablo 108. Kül Depolama Sahasının Koordinatları .............................................................278
Tablo 109. Kül Depolama Sahasının İşletme Ömrü ...........................................................280
Tablo 110. Tesis İşletme Aşamasında Proje Sahasında Çalıştırılacak Makine Ekipman Listesi
...........................................................................................................................................295
Tablo 111. Ünitelerden Kaynaklanan Gürültü Seviyesinin Mesafeye Göre Değerleri ...........297
Tablo 112. Endüstri Tesisleri İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri (Ek-7, Tablo 4) ............297
Tablo 113. Santralde Kullanılacak Kimyasallar ...................................................................300
Tablo 114. İşletme Aşamasında Meydana Gelecek Trafik Yükü .........................................303
Tablo 115. Fayda-Maliyet Analizi ........................................................................................316
Tablo 116. Toprak Numunesi Örneklem Noktaları ..............................................................326
Tablo 117. Bitki Numunesi Örneklem Noktaları ..................................................................327
Tablo 118. Örneklem Noktaları ...........................................................................................328
xii
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
ŞEKİLLER DİZİNİ
Sayfa No
Şekil 1. Dünya Elektrik Üretiminde Enerji Kaynaklarının Payları (TWh) ..................................6
Şekil 2. 2011-2012 Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Birincil Enerji Kaynaklarına Göre
Dağılımı ..................................................................................................................................8
Şekil 3. Elektrik Enerjisi Talep Tahminleri (Senaryo 1–Yüksek Talep) ....................................9
Şekil 4. Elektrik Enerjisi Talep Tahminleri (Senaryo 2–Düşük Talep) ......................................9
Şekil 5. Enerji Kaynaklarının Tahmin Edilen Ömürleri ...........................................................11
Şekil 6. 2009 Yılı Dünya Kömür Rezervlerinin Ülkelere Göre Dağılımı (milyar ton) ...............12
Şekil 7. Dünya Kömür Rezerv Payları ...................................................................................12
Şekil 8. 2009 Yılı Dünya Kömür Üretimleri (milyon ton) ........................................................13
Şekil 9. Yer Bulduru Haritası.................................................................................................16
Şekil 10. Proje Sahasını Gösteren Uydu Görüntüsü .............................................................17
Şekil 11. 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı ....................................................................22
Şekil 12. 1/5.000 Ölçekli Mevzii İmar Planı ...........................................................................23
Şekil 13. 1/1.000 Ölçekli Mevzii İmar Planı ...........................................................................24
Şekil 14. Proje Sahası Civarındaki Yerleşim Yerleri ..............................................................25
Şekil 15. Proje Sahasının Yakın Çevresinde Yer Alan Tesisler .............................................26
Şekil 16. Proje Sahasının Yakın Çevresinde Yer Alan Kıyı Yapıları ......................................27
Şekil 17. Proje Sahasına Ulaşım İçin Kullanılacak Yol Güzergâhı ........................................37
Şekil 18. Kalker Sahasının Yeri ve Kalkerin Taşınmasında Kullanılacak Yol Güzergâhı .......39
Şekil 19. İnşaat Aşaması Proje Etki Alanı Haritası ................................................................43
Şekil 20. İşletme Aşaması Proje Etki Alanı Haritası ..............................................................44
Şekil 21. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Basınç Değerleri Grafiği .....................................46
Şekil 22. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Sıcaklık Değerleri Grafiği ...................................47
Şekil 23. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri Grafiği.......................................48
Şekil 24. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonları Ortalama Nem Değerleri Grafiği ......................49
Şekil 25. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Buharlaşma Değerleri Grafiği .............................50
Şekil 26. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Grafiği...........................................51
Şekil 27. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı..52
Şekil 28. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Mevsimlere Ait Rüzgar
Diyagramı .............................................................................................................................54
Şekil 29. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Aylık Ait Rüzgar Diyagramı
.............................................................................................................................................55
Şekil 30. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgâr Hızına Göre Yıllık Rüzgar
Diyagramı .............................................................................................................................56
Şekil 31. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği .............................57
Şekil 32. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği ..........................57
Şekil 33. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Ortalama Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler
Sayısı Grafiği........................................................................................................................58
Şekil 34. Yumurtalık Bölgesinin Genelleştirilmiş Stratigrafik Kesiti (Yılmaz, E., 2010)
(ölçeksiz) ..............................................................................................................................61
Şekil 35. Proje Sahasına En Yakın Konumdaki Fayları Gösterir Harita .................................64
Şekil 36. Deprem Haritası .....................................................................................................64
Şekil 37. Sondaj Lokasyonlarını Gösterir Harita....................................................................66
Şekil 38. Yerleşime Uygunluk Haritası ..................................................................................68
Şekil 39. Proje Sahası Yakınındaki Yüzeysel Su Kaynaklarının Gösterimi............................73
Şekil 40. Deniz Tarafı İnceleme Alanı ...................................................................................99
Şekil 41. Akıntı Yön-Zaman Grafiği.....................................................................................103
Şekil 42. Akıntı Hız-Zaman Grafiği......................................................................................103
Şekil 43. Akıntı Hız-Yön Grafiği ..........................................................................................104
Şekil 44. İnceleme Alanındaki Sismik Lokasyon Haritası ....................................................105
Şekil 45. İnceleme Alanındaki Sonar Çalışma Lokasyonları ...............................................106
Şekil 46. İnceleme Alanındaki Sediment Numunesi Alım Noktaları .....................................107
xiii
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 47. Yüzey Sediment Dağılım Haritası ........................................................................108
Şekil 48. Ölçüm Yapılan Oşinografik İstasyonlara Ait Lokasyon Haritası ............................109
Şekil 49. Sıcaklık Değişiminin Enine Kesit Grafiği...............................................................111
Şekil 50. Tuzluluk Değişiminin Enine Kesit Grafiği ..............................................................112
Şekil 51. Yoğunluk Değişiminin Enine Kesit Grafiği ............................................................113
Şekil 52. İletkenlik Değişiminin Enine Kesit Grafiği .............................................................114
Şekil 53. İskele Sahası Rüzgâr Gülü (1982-1999) ..............................................................115
Şekil 54. Güney-Güneydoğu (SSE) Yönü İçin Uzun Dönem Belirgin Dalga İstatistiği .........116
Şekil 55. Güney (S) Yönü İçin Uzun Dönem Belirgin Dalga İstatistiği .................................117
Şekil 56. Güney-Güneybatı (SSW) Yönü İçin Uzun Dönem Belirgin Dalga İstatistiği ..........117
Şekil 57. Güneybatı (SW) Yönü İçin Uzun Dönem Belirgin Dalga İstatistiği ........................118
Şekil 58. Sulak Alanların Proje Sahasına Mesafesi ............................................................126
Şekil 59. Türkiye’nin Fitocoğrafik Bölgeleri .........................................................................127
Şekil 60. Taksonların Fitocoğrafik Bölgelere Göre Dağılımı ................................................129
Şekil 61. Bölgede Saptanan Karasal Fauna Elemanlarının Tür Sayısı Bakımından Birbirlerine
Oranları ..............................................................................................................................138
Şekil 62. Testudo Graeca (Yaygın Tosbağa) Türünün Ülkemizdeki Yayılışı .......................140
Şekil 63. Karasal Omurgalı Türlerinin BERN’e Göre Dağılımı .............................................145
Şekil 64. Alanda Tespit Edilen Fauna Türlerinin IUCN Kategorilerine Göre Dağılımı .........146
Şekil 65. Adana İli Maden Haritası ......................................................................................150
Şekil 66. Tipik Kazıklı Sistem Tekniği .................................................................................176
Şekil 67. S Tipi Boru Döşeme Yöntemine Ait Şemetik Gösterim .........................................177
Şekil 68. Makine/Ekipmandan Kaynaklanan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılımı ..............197
Şekil 69. Trafik Hacim Haritası ...........................................................................................203
Şekil 70. İş Akım Şeması....................................................................................................210
Şekil 71. Kritikaltı ve Süperkritik Buhar Kazanının Çalışma Prensibi ...................................211
Şekil 72. Tek Geçişli Soğutma Sisteminin Çalışma Prensibi ...............................................213
Şekil 73. Ters Ozmos Akım Şeması ...................................................................................215
Şekil 74. Ters Ozmos Akım Şeması ...................................................................................216
Şekil 75. Demineralize Su Ünitesi İş Akış Şeması ..............................................................218
Şekil 76. Tipik Islak Arıtma Baca Gazı Desülfürizasyon Sistemi .........................................220
Şekil 77. Tipik SCR Sistemi ................................................................................................222
Şekil 78. Tipik Elektostatik Filtre Sistemi.............................................................................222
Şekil 79. Su Kütle Diyagramı .............................................................................................229
Şekil 80. Difüzör Yapısının Temsili Görüntüsü ....................................................................233
Şekil 81. RMA2 Modelinde Oluşturulan Batimetrik Haritanın Google Earth Görüntüsüyle
Birlikte Görünümü...............................................................................................................236
Şekil 82. RMA2 Modelinde Oluşturulan Ağ Sistemi ............................................................237
Şekil 83. Sedef ve Hunutlu Termik Santrallerinin Deşarj Hattı Ağ Sistemi Yakından Görünüm
...........................................................................................................................................237
Şekil 84. Tanımlanan Sınır Koşulları Örneği .......................................................................240
Şekil 85. Çalışma Alanında Tanımlanan Gözlem Noktaları ve Profilleri ..............................241
Şekil 86. Kıyıdan 250 m Açıkta Tanımlanan Gözlem Profili Boyunca Modelleme Zamanı
Sonunda Meydana Gelen Sıcaklık Farkı Grafiği .................................................................241
Şekil 87. Hunutlu ve SEDEF Termik Santrallerinin Birlikte Deşarjına Bağlı 216. Saat
Bölgedeki Sıcaklık Farkı Değişimi (Senaryo-5) ...................................................................242
Şekil 88. Arıtma Tesisi İş Akım Şeması ..............................................................................247
Şekil 89. Baca Gazı Atıksu Arıtma Tesisi............................................................................252
Şekil 90. Nötralizasyon Havuzu Şematik Gösterimi ............................................................256
Şekil 91. HCI için Abak Hesabı ...........................................................................................268
Şekil 92. J/JI Degeri Hesabı için Kullanılan Abak ................................................................269
Şekil 93. İçtaş, Diler, Hunutlu ve Sedef Termik Santral Bacaları İçin N 4,09 m/sn Hızlı
Rüzgarda Ortama Yayılan Baca Gazlarının Sıcaklık Dağılımının (A) Üstten, (B) Kuzeyden
Yatay Görünümü (Ortam Sıcaklığından 1OC Daha Sıcak Olan Bölge) ................................272
xiv
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 94. İçtaş, Diler, Hunutlu ve Sedef Termik Santral Bacaları İçin Tüm Hâkim Rüzgâr
Yönlerinde Ortama Yayılan Baca Gazlarının Sıcaklık Dağılımının Kuzeyde Görünümü (Ortam
Sıcaklığından 1OC Daha Sıcak Olan Bölge) .......................................................................273
Şekil 95. 180 m Yüksekliğe Sahip Hunutlu Termik Santral Bacaları İçin N 4,09 m/sn Hızlı
Rüzgârda Ortama Yayılan Baca Gazlarının Sıcaklık Dağılımının (A) Üstten, (B) Yandan
Görünümü (Ortam Sıcaklığından 1 OC Daha Sıcak Olan Bölge) ..........................................273
Şekil 96. Kül Depolama Sahasının 3 Boyutlu Görünümü ....................................................279
Şekil 97. Taban Geçirimsizlik ve Drenaj Sistemi .................................................................282
Şekil 98. Drenaj Geokompoziti ...........................................................................................282
Şekil 99. Jeosentetik Kil Kaplama .......................................................................................283
Şekil 100. Depolama Sonrası Atık Üzerinin Kapatılmasını Gösteren Kesit .........................284
Şekil 101. Havza Planı .......................................................................................................286
Şekil 102. Kuşaklama Kanalı Tipkesiti ................................................................................286
Şekil 103. Külün Silolara Pnömatik Aktarımı ve Silobaslara Dolum Körüğü İle Aktarımı ....288
Şekil 104. Ünitelerden Kaynaklanan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılımı ..........................296
Şekil 105. Ölçüm Lokasyonlarını Gösteren Harita ..............................................................324
Şekil 106. Proje Sahasında Önerilen Toprak Örnekleme Noktaları .....................................326
Şekil 107. Önerilen Bitki Örnekleme Noktaları ....................................................................327
Şekil 108. Önerilen Örneklem Noktaları ..............................................................................328
xv
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
FOTOĞRAFLAR DİZİNİ
Sayfa No
Fotoğraf 1. Proje Sahasına Ait Fotoğraflar-1 ........................................................................18
Fotoğraf 2. Proje Sahasına Ait Fotoğraflar-2 ........................................................................18
Fotoğraf 3. Proje Sahasına Ait Fotoğraflar-3 ........................................................................19
Fotoğraf 4. Proje Sahasına Ait Fotoğraflar-4 ........................................................................19
Fotoğraf 5. Proje Sahasının Temsili Görüntüsü-1 .................................................................29
Fotoğraf 6. Temsili Termik Santral Görüntüsü-1 (Shanghai Caojing Power Plant, China) .....29
Fotoğraf 7. Temsili Termik Santral Görüntüsü-2 (Shanghai Caojing Power Plant, China) .....30
Fotoğraf 8. Temsili Termik Santral Görüntüsü-3 (Shanghai Caojing Power Plant, China) .....30
Fotoğraf 9. Temsili Termik Santral Görüntüsü-4 (Shanghai Caojing Power Plant, China) .....31
Fotoğraf 10. Soğutma Sistemi Temsili Görüntüsü .................................................................31
Fotoğraf 11. Kömür Stok Alanının Temsili Görüntüsü-1 ........................................................32
Fotoğraf 12. Kömür Stok Alanının Temsili Görüntüsü-2 ........................................................32
Fotoğraf 13. Kömürün Taşınacağı Konveyör Bant Sisteminin Temsili Görüntüsü .................33
Fotoğraf 14. BGD Ünitesinin Temsili Görüntüsü ...................................................................33
Fotoğraf 15. DeNOx Ünitesinin Temsili Görüntüsü ................................................................34
Fotoğraf 16. Elektrostatik Filtre Ünitesinin Temsili Görüntüsü ...............................................35
Fotoğraf 17. Alçak Kıyı, Kumlu Plaj ve Kum Tepeleri ............................................................86
Fotoğraf 18. Kayalık Plaj Bölgesi ..........................................................................................86
Fotoğraf 19. Alçak Kıyıdan Sonra Belirlenen, Dalga Etkisinde Bulunan Kıyısal Kum Habitatı
.............................................................................................................................................87
Fotoğraf 20. Cystoseria’lı Kayalık Habitatdan Görünüm .......................................................88
Fotoğraf 21. Kayalık Habitattan Görünüm.............................................................................88
Fotoğraf 22. Kum Habitatından Görünüm .............................................................................89
Fotoğraf 23. Çamur Habitatından Görünüm..........................................................................89
Fotoğraf 24. Proje Sahasından Görünüm-1 .......................................................................128
Fotoğraf 25. Proje Sahasından Görünüm-2 ........................................................................128
Fotoğraf 26. S Tipi Boru Döşeme Yöntemiyle Boru Döşenmesine Örnek ...........................178
Fotoğraf 27. Halkın Katılımı Toplantısına Ait Görüntü-1......................................................334
Fotoğraf 28. Halkın Katılımı Toplantısına Ait Görüntü-2......................................................335
Fotoğraf 29. Halkın Katılımı Toplantısına Ait Görüntü-3......................................................335
xvi
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
EKLER DİZİNİ
EK 1 Resmi Kurum Yazışmaları
1. Bağlantı Görüşü
2. BOTAŞ’ın 20.09.2012 Tarih ve 28550 Sayılı Yazısı
3. BOTAŞ International Limited’in 31.05.2013 tarih ve 0482 Sayılı Yazısı
4. Karayolları Genel Müdürlüğü 5. Bölge Müdürlüğü’nün 23.10.2012 Tarih ve 53989
Sayılı Yazısı
5. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir, Hidrografi ve
Başkanlığı’nın 04.10.2013 Tarih ve 290-13 Sayılı Yazısı
Oşinografi
Dairesi
6. Adana Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 17.10.2012 Tarih ve 11607 Sayılı
Yazısı
7. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü’nün 05.06.2013
Tarih ve 110565 Sayılı Yazısı
8. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün
08.01.2013 Tarih ve 3952 Sayılı Yazısı
9. Aksaray Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü’nün 06.01.2014 Tarih ve 47
Sayılı Yazısı
10. Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu
11. Kamu Yararı ve Zaruret Oluru
12. Yumurtalık Belediye Başkanlığı’nın 11.10.2012 Tarih ve 809 Sayılı Yazısı
13. Adana Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü’nün 14.02.2014 Tarih ve 2319
Sayılı Tarım Dışı Kullanım İzni Hakkındaki Yazısı
14. Adana Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 29.01.2014 Tarih ve 650 Sayılı İskele
İmar Planı Uygunluk Yazısı
EK 2 İş Termin Planı
EK 3 Harita ve Planlar
1. 1/25.000 Ölçekli Topografik Harita
2. Kıyı Kenar Çizgisi İşlenmiş Genel Yerleşim Planı
3. 1/100.000 Ölçekli Mersin-Adana Çevre Düzeni Planı, Plan Notları ve Lejantı
4. 1/5.000 Ölçekli Nazım İmar Planı
5. 1/1.000 Ölçekli Uygulama İmar Planı
6. İskele, Soğutma Suyu Alma ve Derin Deniz Deşarj Yapıları Amaçlı 1/1.000 Ölçekli
Uygulama İmar Planı ve 1/5.000 Ölçekli Nazım İmar Planı
7. Jeoloji Haritası
8. Batimetri Haritası
9. Arazi Varlığı Haritası
10. Mescere Haritası
EK 4 Meteoroloji Bültenleri
1. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Uzun Yıllar Bülteni (1964-2012)
2. Standart Zamanlarda Gözlenen En Yüksek Yağış Değerleri
xvii
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
3. Tekerrür Eğrileri
4. Fevk Hadiseleri
EK 5 İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu
EK 6 Hidrojeolojik Etüt Raporu
EK 7 Ekosistem Değerlendirme Raporu ve Peyzaj Onarım Planı
EK 8 Mevzii İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu
EK 9 Oşinografik, Jeofizik ve Jeolojik Etüt Raporu
EK 10 Rüzgâr ve Dalga Analizi Raporu
EK 11 Mevcut Durum Ölçüm ve Analiz Raporları
1.
Gürültü Ölçümleri
2.
PM10 Ölçüm ve Analiz Raporları
3.
Difüzyon Tüpü ile Hava Kalitesi Ölçüm ve Analiz Raporları
4.
Çöken Toz Ölçüm ve Analiz Raporları
5.
Deniz Suyu Ölçüm ve Analiz Raporları
6.
Yeraltı Suyu Ölçüm ve Analiz Raporları
7.
Yüzey Suyu Ölçüm ve Analiz Raporları
8.
Toprak Numunesi Analiz Raporları
9.
Kalker Ocağından Alınan Numunelere Ait Deney Sonuçları
EK 12 Hava Kalitesi Dağılımı Modelleme Raporu
EK 13 Soğutma Suyu Deniz Deşarj Sistemi Difüzör Ön Tasarımı Ve Seyrelme
Modellemeleri Raporu
EK 14 Akustik Rapor
EK 15 Atık Isının Atmosferik Etkileşimi Raporu
EK 16 Kül Depolama Sahası Avan Proje Raporu
EK 17 Sosyal Etki Değerlendirme Raporu
ÇED Raporunu Hazırlayanların Tanıtımı
xviii
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
KISALTMALAR
$
%

µ
µg/m3
µm
‰
€
0
C
A.Ş.
AB
ABD
ADR
AKM
Al
BAT
BGD
bkz.
BOİ
BOTAŞ
BYTY
Ca
CaSO3
cc
cm
CO
CO2
Cr2O3
Cu
ÇED
ÇGDYY
dBA
DeNOx
DSİ
DWT
EF
EİH
EPA
EPDK
ETKB
FAO
Fe
Fe2O3
ɣ
GB
GIS
GPS
gr/m2
GSYH
GSYİH
GWh
H+
Dolar
Yüzde
Alfa
Mikron
Mikrometre/metreküp
Mikrometre
Binde
Euro
Santrigrat derece
Anonim Şirketi
Avrupa Birliği
Amerika Birleşik Devletleri
Tehlikeli Madde Kodları
Askıda Katı Madde
Alüminyum
Best Available Tecniques (Mevcut En İyi Teknikler)
Baca Gazı Desülfürizasyonu
Bakınız
Biyolojik Oksijen İhtiyacı
Boru Hatları ile Petrol Taşıma
Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği
Kalsiyum
Kalsiyum Sülfit
Cubic Centimetre (“Kübik Santrimetre”)
Santimetre
Karbonmonoksit
Karbondioksit
Krom (II) Oksit
Bakır
Çevresel Etki Değerlendirmesi
Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği
Desibel-A
Baca Gazı Azot Oksitleri Giderme Sistemi
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
Deadweight Tons
Elektrostatik Filtre
Elektrik İletim Hattı
Environmental Protection Agency (ABD Çevre Koruma Kurumu)
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
Food and Agriculture Organization (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü)
Demir
Hematit
Gama
Güneybatı
Geographic Information Systems (Coğrafi Bilgi Sistemleri)
Global Positioning System (Küresel Konumlama Sistemi)
Gram/metrekare
Gayri Safi Yıllık Hasıla
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla
Gigawattsaat
Hidrojen İyonu
xix
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
H2CO3
H2O
H2SO4
ha
HCI
HF
HP
HPDE
HTES
IP
IPPC
IUCN
İDK
K
kcal/kg
KD
kg/cm
kg/cm2
kg/da
kHz
km
km2
kN/m2
KOİ
kV
KVS
kWh
Leq
LP
m
m/sn
m2
m3
m3/sa
m3/yıl
MAK
max.
Mg
mg/L
ml
mm
Mn
MS
MTA
Mtoe
MW
MWe
MWm
MWt
N
N2
Na
Karbonik Asit
Su
Sülfirik Asit
Hektar
Hidroklorik Asit
Hidroflorik Asit
High Pressure (Yüksek Basınç)
High Density Polyetylene (Polietilen)
Hunutlu Termik Santrali
Intermediate Pressure (Ortalama Basınç)
Integrated Pollution Prevention and Control (Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol
Direktifi)
International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (Dünya
Korunma Birliği ya da Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası
Birlik)
İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu
Potasyum
Kilokalori/kilogram
Kuzeydoğu
Kilogram/santimetre
Kilogram/santimetrekare
Kilogram/dekar
Kilohertz
Kilometre
Kilometrekare
Kilonewton/metrekare
Kimyasal Oksijen İhtiyacı
Kilovolt
Kısa Vadeli Sınır Değer
Kilowattsaat
Eşdeğer Gürültü Seviyesi
Low Pressure (Düşük Basınç)
Metre
Metre/saniye
Metrekare
Metreküp
Metreküp/saat
Metreküp/yıl
Merkez Av Komisyonu
Maksimum
Magnezyum
Miligram/litre
Mililitre
Milimetre
Mangan
Milattan Sonra
Maden Teknik Arama Genel Müdürlüğü
Milyon Ton Petrol Eşdeğeri
Megavat
Megavat (elektrik)
Megavat (mekanik)
Megavat (termal)
North (Kuzey)
Nitrojen
Sodyum
xx
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
NaOCI
NaOH
NE
NNE
NO2
NOx
O2
OECD
OHörn.
P
P2O5
Pb
PCDD/F
pH
PM10
ppm
RO
SCR
SEÖS
SGS
SiO2
SKHKKY
SKKY
SMS
SO2
SPT
ß
SSE
SSW
SW
T.C.
TABS
TEİAŞ
TM
ton/yıl
TOX
TPH
TWh
UATF
UN
UNEP
UVS
vb.
VOC
WEO
YASS
YHGS
YSK
Zn
Sodyumhipoklorit
Sodyum Hidroksit
NorthEast (Kuzeydoğu)
North-NorthEast (Kuzey-Kuzeydoğu)
Azot Dioksit
Azot Oksitler
Oksijen
Organisation for Economic Co-operation and Development (İktisadi İşbirliği ve
Gelişme Teşkilatı)
Hidroksit İyonu
Örneğin
Fosfor
Fosfor pentoksit
Kurşun
Poliklorinatlı Dibenzodioksinler
H+ İyonu Konsantrasyonu
Partikül Madde
Parts Per Million (Milyonda bir)
Reverse Osmosis (Ters Ozmoz)
Selective Catalytic Reactor (Seçici Katalitik İndirgeme)
Sürekli Emisyon Ölçüm Sistemi
Sualtı Görsel Sayım
Silisyum oksit
Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrol Yönetmeliği
Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği
Surface Water Modelling Solution (Yüzey Suyu Modellemesi)
Kükürt dioksit
Standart Penetrasyon Testi
Beta
South-Southeast (Güney-Güneydoğu)
South-Southwest (Güney-Güneybatı)
Southwest (Güneybatı)
Türkiye Cumhuriyeti
Tehlikeli Atık Beyan Sistemi
Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi
Trafo Merkezi
Ton/yıl
Toplam Organik Halojenler
Toplam Petrol Hidrokarbon
Terawattsaat
Ulusal Atık Taşıma Formu
United Nation (Birleşmiş Milletler)
United Nations Environment Programme (Birleşmiş Milletler Çevre Programı)
Uzun Vadeli Sınır Değer
Ve benzeri
Volatile Organic Compounds (Uçucu Organik Bileşenler)
World Energy Outlook
Yeraltı Su Seviyesi
Yaban Hayatı Geliştirme Sahası
Yer Seviyesi Konsantrasyon Değeri
Çinko
xxi
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI
Proje (Termik Santral ve Liman, Kül Depolama Alanı vb. diğer üniteler) Konusu
Faaliyetin Tanımı, Tesisin Faaliyet Aşamasındaki Ana Üretimi, Ürün Cinsi, Proses ve
Yakma Sistemlerinde Kullanılan Yakıtın Miktarı, İlgili Üniteler Amaçları, Üretim
Kapasitesi, Teknik Özellikleri, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde
Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İl Ölçeğinde Önem ve Gereklilikleri
Faaliyetin Konusu ve Tanımı
EMBA Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Adana İli, Yumurtalık İlçesi, Sugözü (Hunutlu)
Köyü sınırları içerisinde gerçekleştirilmesi planlanan ve işbu Çevresel Etki Değerlendirmesi
(ÇED) Raporu’na konu Hunutlu Entegre (Kül Depolama Sahası ve İskele) Termik Santrali
(HTES) Projesi, 2x(600 MW e/616 MW m/1.332,8 MW t) kurulu gücünde olacak şekilde dizayn
edilmiş olup, proje ile yılda 9.000 GWh elektrik enerjisi üretilmesi planlanmaktadır. Santral,
her biri 600 MW e kurulu gücünde olan iki ünite olacak şekilde tasarlanmıştır. Söz konusu
proje;
Termik santral,
Kül depolama sahası,
Kömür stok alanı (kubbe tipi),
İskele,
Dolgu sahası,
Sualma ve deşarj yapılarından oluşan entegre bir projedir.
Proje kapsamında; 180 m’lik bir adet baca, 210.000 m3/yıl (378.000 ton/yıl) kapasiteli
bir adet kül depolama sahası, 2 adet tamamı kapalı kubbe tipi 170.000 ton/yıl kapasiteli
kömür stok alanı, 100.389 m2’lik dolgu sahası ve 1.755 m uzunluğundaki iskele ile sualma ve
deşarj yapılarından oluşmaktadır.
Raporun ilerleyen bölümlerinde santral sahası, kömür stok alanı ve kül depolama
sahası ve iskele alanı “proje sahası” olarak anılacaktır.
Santralde yakıt olarak kullanılacak olan ithal kömür, dünyanın farklı ülkelerinden deniz
yolu ile proje sahasına getirilmek suretiyle temin edilecektir.
Proje için T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)’na lisans başvurusu
yapılmıştır.
HTES ile üretilecek elektrik enerjisi, bir taraftan 2 km mesafedeki Sugözü şalt
tesisine, diğer taraftan da yaklaşık 500 m mesafedeki Sedef 2 şalt tesisine bağlanacak ve
ulusal şebeke ile irtibatlandırılacaktır (Bkz. Ek 1). Bahsi geçen enerji iletim hattı (EİH), işbu
ÇED Raporu’nun konusu olmayıp, ayrı bir ÇED süreci kapsamında değerlendirilecektir.
EMBA Elektrik Üretim A.Ş. tarafından yapılması ve işletilmesi planlanan HTES
Projesi; 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı ÇED Yönetmeliği EK-I Çevresel Etki
Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi'nde;
Madde 2 (a): "Toplam ısıl gücü 300 MWt (Megawatt termal) ve daha fazla olan
termik güç santralleri ile diğer yakma sistemleri”
Madde 10 (b): "1.350 DWT ve üzeri ağırlıktaki deniz araçlarının yanaşabileceği
ticari amaçlı liman, iskele ve rıhtımlar (güneşlenme ve sportif amaçlı iskeleler hariç)"
Madde 12 "Günlük kapasitesi 100 ton ve üzeri atıkların yakılması (oksitlenme
yoluyla yakma, piroliz, gazlaştırma veya plazma vb. termal bertaraf işlemleri), belediye
1
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
atıkları hariç olmak üzere alanı 10 hektardan büyük ve/veya hedef yılı da dâhil günlük 100
ton ve üzeri olan atıkların ara işleme tabi tutulması ve düzenli depolanması için kurulacak
tesisler."
kapsamında yer almaktadır.
HTES Projesi; 29.04.2009 tarihli ve 27214 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan,
“Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik”in Ek-1
“Çevreye Kirletici Etkisi Yüksek Olan Faaliyetler” listesinde Madde 1.1.1 "Katı ve sıvı yakıtlı
tesislerden toplam yakma sistemi ısıl gücü 100 MW veya daha fazla olan tesisler" sınıfında
yer almaktadır. Bu nedenle tesis işletmeye geçtiğinde çevre izni alınacaktır.
Tesisin Üretim Kapasitesi, Teknik Özellikleri, Ürün Cinsi, Proses ve Yakma
Sisteminde Kullanılan Yakıtın Miktarı
Santralde yakıt olarak ithal kömür kullanılması planlanmaktadır. Tesiste üretim
faaliyetleri sırasında her bir ünitede 191 ton/saat olmak üzere toplam 382 ton/saat (2.865.000
ton/yıl) kömür tüketilecektir. Kullanılacak ithal kömür, uluslararası pazarlardan (Güney
Amerika, Güney Afrika ve Avustralya) temin edilecek olup, sahaya deniz yolu ile getirilecektir.
Santral sahasına getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen 120.000 DWT-150.000
DWT kapasiteli kuru yük gemileri kullanılacaktır. Kıyıdan yaklaşık 2,5-3,0 km açığa
demirleyecek olan kuru yük gemilerinden alınacak olan kömürler, mavnalar yardımıyla 1.755
m uzunluğundaki iskeleye nakledilecektir. İskeleye nakledilen kömür, daha sonra 3 m
genişliğinde ve yaklaşık 1.450 m uzunluğundaki kapalı bant konveyörler aracılığı ile santral
sahası sınırları içerisindeki yine kapalı olarak projelendirilen 2 adet kubbe tipli kömür stok
alanına taşınacaktır.
Dünyanın değişik ülkelerinden ithal edilecek kömürlerin alt ısıl değerleri birbirinden
farklı olmakla beraber, kömür ithalatı, 24.02.2011 tarih ve B.18.0.ÇYG.0.02.04-010.06/619
sayılı Genelge’deki “Termik Santraller İçin İthal Taşkömürü Limit Değerleri”ne göre
yapılacaktır. Yapılması önerilen santralde kullanılacak olan kömürün alt ısıl değeri 6.000
kcal/kg-6.400 kcal/kg olacaktır.
Kapalı bant konveyörler ile kömür stok alanına nakledilecek kömürler, kazana
gönderilmeden önce kömür öğütme ünitesine gönderilerek burada, önce kırıcıdan geçirilerek
değirmene gönderilecek, daha sonra yakılmak üzere kazana beslenecek ve son olarak
kazanda yanma işlemine tabii tutulacaktır.
Önerilen santralde, kömür yakıldığında oluşacak SO 2 konsantrasyonunu “Büyük
Yakma Tesisleri Yönetmeliği”nde belirlenen sınır değerlerin altına çekebilmek için iki adet
Baca Gazı Desülfürizasyon (BGD) tesisinin kurulması planlanmıştır.
Baca gazı kükürt arıtma sisteminde kalker (kireçtaşı) kullanılacaktır. Sistemde
kullanılacak olan kalker, piyasadaki ruhsatlı ocak alanlarından satın alınacak ve kamyonlar
vasıtasıyla santral sahasına taşınacaktır. Baca gazı kükürt arıtma sisteminde yaklaşık 12
ton/saat kalker (90.000 ton/yıl) kullanılması öngörülmektedir.
Planlanan santralde, baca gazındaki NOx emisyonlarının da yönetmelik sınır
değerlerin altında kalması için düşük NOx brülörler kullanılacak ve kazan ön hava ısıtıcısı ile
ekonomizer arasına DeNOx (SCR- Selective Catalytic Reactor) yerleştirilecektir.
2
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kömürün yanması sonucu oluşacak baca gazının içerdiği uçucu küllerin, atmosfere
atılarak çevre kirliliğine neden olmasını önlemek için ise yüksek verimli ''Elektrostatik Filtreler
(EF)" kullanılacaktır.
Termik santral kazan besleme suyu (make-up) ve soğutma suyu denizden temin
edilecektir. Denizden temin edilecek soğutma suyu tekrar denize deşarj edilecektir. Santralde
toplam olarak kullanılacak su miktarı yaklaşık 199.240 m3/saat ≈ 200.000 m3/saat olup,
bunun 194.000 m3/saat’lik kısmı kondenserlerde, 4.600 m3/saat’lik kısmı kapalı çevrim
soğutma suyu sisteminde, 640 m3/saat’lik kısmı ise ön arıtma sisteminde kullanılacaktır.
Santralin işletilmesi sırasında yakma sonucunda oluşan uçucu kül ve yatak külü
çimento ve sanayi gibi değişik sektörlerde kullanılabilmektedir. Bu nedenle HTES'den
kaynaklanacak küllerin çimento fabrikalarına satışı gerçekleştirilecektir. Ayrıca yatırımcı firma
tarafından planlamakta olan Trabzon Vakfıkebir Çimento Fabrikası işletmeye geçtikten sonra
deniz yolu ile küllerin çimento fabrikasına gönderilmesi de planlanmaktadır. Küllerin piyasaya
satışının yapılamaması durumunda ise proje sahası sınırları içerisinde küllerin
depolanabileceği bir adet kül depolama sahası projelendirilmiştir.
Proje kapsamında baca gazı kükürt arıtma sisteminde kalkerin kullanılması sonucu
meydana gelecek alçıtaşı ise alçıpan üretimi yapan fabrikalara satılacak, satışın olmaması
durumunda ise kül depolama sahasında depolanabilecektir.
Proje kapsamında termik santral için tesis edilecek üniteler aşağıda listelenmiştir:
Elektroklorlama ünitesi,
Desalinizasyon ünitesi,
Soğutma suyu sistemi,
Demineralizasyon ünitesi,
Pulverize kömür kazanı (2 adet),
Türbin-jenaratör seti (2 adet),
Kondenser (yoğunlaştırıcı) (2 adet),
Baca gazı kükürt arıtma sistemi (BGD Ünitesi (2 adet))
Elektrostatik filtre (2 adet),
Baca gazı azot oksit giderme ünitesi (DeNOX (SCR))
Baca (1 adet, baca için iki ayrı duman kanalı olacaktır)
Kömür ve kül nakil sistemleri,
Yüzer platform ve iskele (1.755 m uzunluğunda)
Yardımcı yakıt depolama tesisi,
Şalt sahası,
Arıtma tesisleri,
Yardımcı ekipmanlar ve üniteler (Laboratuvar, kazan dairesi, bunker binası,
makine dairesi, kırıcı binası, tamir atölyesi, su tasfiye binası, şalt sahası, besleme suyu
depolama tankları
HTES projesinin teknik tasarım parametreleri Tablo 1’de sunulmaktadır.
Tablo 1. Projenin Teknik Tasarım Özellikleri
Özellik
2x(600 MW e/616 MWm/1.332,8 MWt)
%43,84
İthal kömür
382 ton/saat (2x191 ton/saat)
6.000 kcal/kg-6.400 kcal/kg
Parametre
Kurulu güç
Brüt verim
Kullanılacak yakıt türü
Kullanılan kömür miktarı
İthal kömürün alt ısıl değeri
3
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Özellik
6.200 kcal/kg-6.800 kcal/kg
%0,90 (max.)
%12 (max.)
Pulverize kömür yakma teknolojisi
1.4000C
Fuel-oil (25 m3-30 m3)
3
3
Doğal gaz (40.000 m -50.000 m )
Kubbe tipi 2 adet 170.000 ton/yıl kapasiteli
378.000 ton/yıl
640 m3/saat
194.000 m3/saat
Parametre
İthal kömürün üst ısıl değeri
Kömürün kükürt içeriği
Kömürün kül içeriği
Kömür yakma teknolojisi
Kazan içi gaz sıcaklığı
Start-up aşamasında kullanılacak yakıt
Kömür stok alanı
Kül depolama sahası
Ön arıtmada kullanılacak su miktarı
Soğutma suyu miktarı (kondenser)
Sistemde kullanılacak (soğutma suyu harici) su
miktarı (make-up, diğer prosesler vb.)
Baca yüksekliği
Baca iç çapı
Santralin çalışma süresi
Kalker miktarı
Kül miktarı
Alçıtaşı miktarı
Üretilecek elektrik enerjisi
İskele uzunluğu
Sualma yapısının uzunluğu
Deşarj yapısının uzunluğu
Kapalı bant konveyör genişliği
Kapalı bant konveyör uzunluğu
4.600 m3/saat
180 m
7m
7.500 saat/yıl
12 ton/saat (90.000 ton/yıl)
45,8 ton/saat (343.500 ton/yıl)
25 ton/saat (187.500 ton/yıl)
9.000 GWh
1.755 m
1.055 m
1.314 m
3m
1.450 m
Tesisin Ömrü
Proje inşaat aşaması 40 ay sürecek olup, projenin ekonomik ömrü 30 yıldır. Ancak
modernizasyon ve teknolojik yenilemelerle santralin ekonomik ömrü uzatılabilecektir. Santral
işletmeye geçtiğinde, yılda 7.500 saat işletmede olacağı öngörülmektedir. Projenin İş Termin
Planı Ek 2’de verilmiştir.
Çalışacak Personel Sayısı
HTES projesinin inşaat aşamasında ortalama 2.000 kişinin (inşaat faaliyetlerinin en
yoğun olduğu dönemde) çalıştırılması planlanmaktadır. İşletme aşamasında ise 550 kişinin
çalıştırılması planlanmaktadır.
Projenin Hizmet Amaçları, Önem ve Gerekliliği
Dünya ve türkiye'de enerji kaynakları ve elektrik enerji üretimi
Enerji ve bu çerçevede elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik gelişmenin ve sosyal
refahın önemli bir göstergesidir. Kullanım kolaylığı, istenildiği anda diğer enerji türlerine
dönüştürülebilmesi ve günlük hayattaki yaygınlığından dolayı bir ülkede fert başına enerji
tüketimi, o ülkenin milli gelir seviyesinin ve dolayısıyla da kalkınma ve yaşam standardının bir
göstergesi olarak kabul edilmektedir.
2008 yılında Türkiye’de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.000 kWh iken, dünya
ortalaması 2.500 kWh, gelişmiş ülkelerde 8.900 kWh, Amerika Birleşik Devletleri (ABD)'de
ise 12.322 kWh civarındaydı.
4
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ülkemizin ekonomik ve sosyal bakımdan kalkınmasının sağlanması için
endüstrileşme bir hedef olduğuna göre bu endüstrinin ve diğer kullanıcı kesimlerin ihtiyacı
olan enerjinin, yerinde, zamanında ve güvenilir bir şekilde karşılanması gerekmektedir.
Ancak, artan enerji fiyatları, dünya enerji talebindeki artış, hızla tükenmekte olan fosil
yakıtlara bağımlılığın yakın gelecekte devam edecek olması, yeni enerji teknolojileri
alanındaki gelişmelerin artan talebi karşılayabilecek ticari gelişimden henüz uzak oluşu,
ülkelerin enerji arz güvenliği konusundaki kaygılarını her geçen gün daha da artırmaktadır.
2008-2009 yıllarında yaşanan küresel mali kriz enerji talebi üzerinde geçici bir
daralma yaratmış olmakla birlikte, orta ve uzun vadede, dünyadaki nüfus artışı, sanayileşme
ve kentleşme, doğal kaynaklara ve enerjiye olan talebi önemli ölçüde arttırmıştır. Yapılan
projeksiyon çalışmaları, mevcut enerji politikalarının devamı halinde, 2035 yılında dünya
enerji talebinin, ortalama yıllık %1,4’lük artışlarla, 2008 yılına göre %47 (12,271 Mtoe’den
18,048 Mtoe’ye) daha fazla olacağına işaret etmektedir. Talep artışının %89,7’sinin, 20082035 döneminde ekonomik büyüme oranları yüksek (yıllık ortalama %4,6) öngörülen ve hızlı
nüfus artış oranına sahip İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD-Organisation for
Economic Co-operation and Development) dışı ülkelerde (özellikle Çin ve Hindistan’da), yıllık
ortalama %2,2'lik bir değerle, oluşacağı hesaplanmaktadır. Aynı dönemde yıllık gayrisafi yurt
içi hasıla (GSYH) artış ortalaması %1,8 olarak öngörülen OECD ülkelerinde ise yıllık
ortalama %0,3’lük artışlar beklenmektedir. 2015-2035 yılları arasında Çin’in, dünyanın en
fazla enerji tüketen ülkesi konumunda olacağı, 2035 yılında Hindistan’ın sırasıyla Çin, ABD
ve AB’nin ardından dördüncü büyük enerji tüketicisi olması beklenmektedir. Söz konusu dört
büyük tüketici, 2035 yılına gelindiğinde dünya toplam enerji arzının %55’ini tüketmekte
olacaktır. Bu talep artışının sürdürülebilir koşullarda karşılanabilmesi için ise enerji
sektöründe yaklaşık 33 trilyon ABD Doları (2009 rakamlarıyla) değerinde yatırım yapılmasına
ihtiyaç duyulduğu hesaplanmaktadır.
Türkiye elektrik enerjisi brüt tüketimi (Türkiye brüt üretimi+dış alım–dış satım) 2010
yılında %8,4 artarak 210,4 Milyar kWh, 2011 yılında ise %9,4 artış ile 230,3 Milyar kWh
olarak gerçekleşmiştir. Türkiye net tüketimi (iç tüketim, şebeke kaybı ve kaçaklar hariç) 2010
yılında 172 Milyar kWh, 2011 yılında ise 186 Milyar kWh olmuştur. Kaynaklar açısından
bakıldığında, 2011 yılı itibariyle (geçici rakamlardır), toplam elektrik üretiminin %44,7’si doğal
gazdan, %18,2’si yerli kömürden, %22,8’i hidrolik kaynaklardan, %10’u ithal kömürden,
%1,7’si sıvı yakıtlardan, %2,1’i rüzgârdan ve %0,5’i jeotermal ve biyogazdan sağlanmıştır
(Elektrik Üretim Sektör Raporu, EÜAŞ, 2011).
Tüm dünyada son 25 yılda, özellikle elektrik enerjisine talebin yoğunlaştığı
gözlemlenmektedir. Elektriğin 2035 yılına kadar en hızlı büyüyen (%2,5) son kullanıcı enerji
formu olması, nihai enerji tüketimindeki payının 2008'deki %17 düzeyinden 2020'de %20'ye,
2035'te ise %23'e çıkması beklenmektedir. Ancak elektrik sektörü de 2009 yılında finansal
zorluklar ve zayıf talep sebebiyle ciddi şekilde etkilenmiştir. %2'ye yakın gerçekleşen talep
düşüşü, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülen en büyük yıllık azalmaya işaret
etmektedir (EÜAŞ, 2010, 2011).
Uluslararası Enerji Ajansı tarafından hazırlanan senaryo çalışmasına göre (World
Energy Outlook, WEO, 2011) elektrik üretiminin, 25.468 TWh'ye ve 2035 yılında da 39.368
TWh'ye yükselmesi beklenmektedir. Bu rakamlar 2009-2035 döneminde %96,4'lük artışa
işaret etmektedir.
Benzer şekilde, ABD Enerji Bilgi İdaresi olan EIA tarafından hazırlanan Referans
Senaryo Çalışması'na (IEO, 2011) göre; 2008 yılında 19.100 TWh olan elektrik üretiminin
2020 yılında 25.500 TWh'ye yükselmesi beklenmektedir. 2008-2035 döneminde ise toplam
%84,3’lük bir artışla (yıllık %2,3’lük artışlarla), 2035'de üretimin 35.200 TWh'ye yükseleceği
hesaplanmaktadır (EÜAŞ, 2011).
5
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Özellikle gelişmekte olan ülkelerde görülen büyük ekonomik gelişmeler elektrik
talebinin de bu ülkelerde artmasına sebep olmaktadır. Kişi başına gelirin artmasıyla yaşam
standartları artmakta, bu da endüstri, aydınlatma ve ev aletleri için olan elektrik talebini
arttırmaktadır. Tüm dünyada elektrik enerjisi kurulu güç kapasitesinin 2035 yılına kadar brüt
4.160 GW artması beklenmektedir. Bu bağlamda elektrik sektörünün, Uluslararası Enerji
Ajansı tarafından hazırlanan Yeni Politikalar Senaryosu'na göre; 2010-2035 döneminde
yapılması beklenen 32,8 trilyon dolarlık enerji yatırımlarındaki payının tek başına 16,6 trilyon
dolar (2009 rakamlarıyla) olacağı öngörülmektedir. Geriye kalan 8 trilyon dolarlık yatırımın
petrol, 7,1 trilyon dolarlık yatırımın doğal gaz ve 0,7 trilyon dolarlık yatırımın ise kömür
sektöründe yapılacağı hesaplanmaktadır. Bu yatırımların %64'ünün, talep ve üretimin en hızlı
arttığı OECD dışı ülkelerde (tek başına Çin 5,1 trilyon dolar) yapılması beklenmektedir
(EÜAŞ, 2010).
Enerji kaynakları açısından incelendiğinde, birincil enerji arzında, petrol, doğal gaz ve
kömürden oluşan fosil kaynaklı yakıtların ağırlıklı konumunun önümüzdeki yıllarda da devam
etmesi beklenmekte ve enerji talebindeki artışın (2008-2035 dönemi) %75,7’lik bölümünün
bu kaynaklardan karşılanması öngörülmektedir. Biyokütle ve çöp için bu oran %8,5, diğer
yenilenebilirler için %6,6, nükleer için %6,4, hidrolik için ise %2,8’dir. 2020 yılında birincil
enerji arzındaki en büyük paya (%29,8) sahip olacağı hesaplanan petrolün, 2030 ve 2035
yıllarında ilk sıradaki yerini kömüre (sırasıyla %29,1 ve %29,3) bırakacağı düşünülmektedir.
Doğal gazın ise elektrik üretimindeki payını koruması (yaklaşık %21,4) beklenmektedir.
2008-2035 döneminde elektrik üretiminde ise kömür ve doğal gazın en önemli kaynaklar
olmaya devam edeceği, kömürün payının %41'den %42,8’e, doğal gazın payının %21,3’ten
%21,7’ye yükseleceği; petrolün payının ise %5,5’den %1,6’ya, hidroliğin payının %15,9’dan
%13,3’e, nükleerin payının da %13,5’den %10,8’e düşeceği öngörülmektedir. En büyük
yüzdelik artış ise rüzgârda beklenmektedir. Aynı dönemde rüzgârın %1,1’lik payının %5'e
yükseleceği öngörülmektedir (EÜAŞ, 2010).
Uluslararası Enerji Ajansı tarafından belirtilen dünya elektrik üretiminin kaynaklara
göre dağılımı Şekil 1'de verilmiştir.
Kaynak: EIA,2010
Şekil 1. Dünya Elektrik Üretiminde Enerji Kaynaklarının Payları (TWh)
6
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) tarafından yayımlanan 2012 Yılı Faaliyet
Raporu’na göre; 2012 yılı Türkiye elektrik enerjisi üretimi bir önceki yıla göre %7,8' e karşılık
gelen 4148,3 MW artışla 57.059,4 MW olarak gerçekleşmiştir. Termik santrallerde 1.096,1
MW, hidrolik santrallerde 2472,3 MW, jeotermal ve rüzgâr santrallerde ise 579,9 MW artış
sağlanmıştır. Söz konusu rapora göre, 2011 yılında üretilen elektriğin %73’ü termik
(taşkömürü, linyit, fuel oil, doğal gaz, LPG, nafta ve diğerleri), %24,2 hidrolik ve %2,8'i
jeotermal ve rüzgâr santrallarından sağlanmıştır. 2011-2012 yılı için elektrik enerjisi üretim
miktarları Tablo 2’de ve elektrik enerjisi üretim kaynaklarına göre dağılımı Tablo 3’te
verilmiştir.
Tablo 2. 2011-2012 Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretimi-Tüketimi
Enerji
Kaynakları
Termik
Hidrolik
Jeo+Rüzgar
Toplam
Dış Alım
Dış Satış
Brüt Tüketim
2011
GWSaat
171.638,3
52.338,6
5.418,2
229.395,1
4.555,8
3.644,6
230.306,3
%
74,8
22,8
2,4
100
-
2012
GWSaat
174871,7
57.865
6.760,1
239.496,8
5.826,7
2.953,6
242.369,9
%
73
24,2
2,8
100
-
Artış
%
1,9
10,6
24,8
4,4
5,2
Kaynak: TEİAŞ 2012 Faaliyet Raporu
Tablo 3. 2011-2012 Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Birincil Enerji Kaynaklara Göre Dağılımı
Enerji
Kaynakları
Kömür
Sıvı Yakıtlar
Doğal Gaz
Yenilenebilir
ve Atık
Hidrolik
Jeo+Rüzgar
Toplam
2011
GWSaat
66.217,9
903,6
104.047,6
%
28,9
0,4
45,49
2012
GWSaat
68.013,1
1.638,6
104.505,5
%
28,4
0,7
43,6
Artış
%
2,7
81,3
0,4
469,2
0,2
714,5
0,3
52,3
52.338,6
5.418,2
229.395,1
22,8
2,4
100
57.865
6.760
239.496,8
24,2
2,8
100
10,6
24,8
4,4
Kaynak: TEİAŞ 2012 Faaliyet Raporu
Tablo 3’ten de görüleceği üzere ülkemizde kömür yakıtının elektrik üretimindeki payı
2011 yılında %28,9, 2012 yılında ise %28,4 olmuştur (Bkz. Şekil 2).
2012-2021 dönemini kapsayan Üretim Kapasite Projeksiyon çalışmasında Enerji ve
Tabi Kaynalar Bakanlığı (ETKB) tarafından, makro ekonomik hedeflere uygun olarak yapılan
model çalışması sonucunda elde edilen yüksek ve düşük talep tahmin serileri kullanılmıştır.
Talep serileri belirlenirken; 2012 yılında her iki talep serisi için de bu yıl için programlanan
tüketim tahminleri alınmış, sonraki yıllarda ise yüksek talep serisinde ortalama %7,5, düşük
talep serisinde ise %6,5 olarak gelişen ETKB tarafından hesaplanan talep serileri
kullanılmıştır. Ayrıca bu dönem için yük eğrisi karakteristiğinin değişmeyeceği kabulü ile
puant yük serileri elde edilmiştir (Bkz. Tablo 4, Şekil 3 ve Şekil 4).
7
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kaynak: TEİAŞ 2012 Faaliyet Raporu
Şekil 2. 2011-2012 Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Birincil Enerji Kaynaklarına Göre Dağılımı
Tablo 4. 2011-2020 Dönemini Kapsayan Enerji ve Puant Talepleri
Yüksek Talep
YIL
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Düşük Talep
2012
2013
2014
2015
PUANT TALEP
MW
38.000
41.000
43.800
46.800
50.210
53.965
57.980
62.265
66.845
71.985
Artış (%)
5,2
7,9
6,8
6,8
7,3
7,5
7,4
7,4
7,4
7,7
ENERJI TALEBİ
GWh
244.026
262.010
281.850
303.140
325.920
350.300
376.350
404.160
433.900
467.260
Artış (%)
6,0
7,4
7,6
7,6
7,5
7,5
7,4
7,4
7,4
7,7
38.000
40.130
42.360
44.955
5,2
5,6
5,6
6,1
244.026
257.060
273.900
291.790
6,0
5,3
6,6
6,5
8
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yüksek Talep
YIL
2016
2017
2018
2019
2020
2021
PUANT TALEP
MW
47.870
50.965
54.230
57.685
61.340
65.440
Artış (%)
6,5
6,5
6,4
6,4
6,3
6,7
ENERJI TALEBİ
GWh
310.730
330.800
352.010
374.430
398.160
424.780
Kaynak: TEİAŞ 2012 Kapasite Projeksiyon Raporu
Kaynak: TEİAŞ 2012 Kapasite Projeksiyon Raporu
Şekil 3. Elektrik Enerjisi Talep Tahminleri (Senaryo 1–Yüksek Talep)
Kaynak: TEİAŞ 2012 Kapasite Projeksiyon Raporu
Şekil 4. Elektrik Enerjisi Talep Tahminleri (Senaryo 2–Düşük Talep)
9
Artış (%)
6,5
6,5
6,4
6,4
6,3
6,7
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
2012 yılında en yüksek tüketimin olduğu günde puant talep 38.000 MW olarak
gerçekleşmiştir.
TEİAŞ verilerine göre Türkiye'de 27 Temmuz 2012 günü 799 milyon kWh’lik elektrik
tüketimine ulaşılmıştır. Bu dönemde saat 11'de en yüksek puant yükü 39.645 MW olarak
gerçekleşmiştir.
Kapasite projeksiyonunun yanı sıra TEİAŞ’ın resmi web sitesinden alınan istatistiklere
göre, tahmin edilen talep artışları ve puant değerleri, 2010 yılında, 2009 yılına kıyasla hayli
yüksek değerlere ulaşmış, tahminlerin üstünde sonuçlar vermiştir (Bkz. Tablo 5). Tahmini
büyüme oranı tahminlerin üstünde bir değere ulaşmıştır. Gerek TEİAŞ’ın raporlarından
gerekse Dünya Bankası raporlarından da görüleceği üzere 2012 yılından sonra bu büyüme
oranlarının düşeceği fakat krizin etkilerinin tamamen geçmesiyle tekrar normal değerlere
döneceği öngörülmektedir.
Tablo 5. 2009 -2010 Yılı Tüketim Değerleri (GWh)
Aylar
Ocak
Şubat
Mart
Nisan
Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
Ekim
Kasım
Aralık
Toplam
2009
16.851,4
15.010,0
15.983,7
14.849,1
15.297,7
15.899,6
17.743,5
17.704,6
15.379,3
15.989,9
15.779,3
17.590,9
194.079,1
2010
17.343,9
15.720,5
17.041,1
16.262,0
16.573,6
17.118,0
19.343,5
20.368,2
17.116,6
17.161,1
16.318,4
19.127,0
209.493,8
% Artış
2,92
4,73
6,62
9,52
8,34
7,66
9,02
15,04
11,30
7,32
3,42
8,73
7,94
Kaynak: TEİAŞ 2009 Faaliyet Raporu
01.07.2006 tarih ve 26215 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Kalkınma Planı (2007-2013)'na göre, VIII. Plan döneminde, ekonomik büyüme ve nüfus
artışı paralelinde birincil enerji ve elektrik enerjisi tüketiminde önemli artışlar kaydedilmiştir.
VIII. Plan döneminde, birincil enerji tüketimi yıllık ortalama %2,8 oranında bir artışla 2005 yılı
sonu itibarıyla 92,5 milyon ton petrol eşdeğerine, elektrik enerjisi tüketimi ise yıllık ortalama
%4,6 oranında bir artışla 160,8 milyar kWh’e ulaşmıştır.
IX. Kalkınma Planı döneminde; birincil enerji talebinde, ekonomik ve sosyal
kalkınmayla orantılı olarak yıllık ortalama %6,2 oranında artış öngörülmüştür. Enerji tüketimi
içinde doğal gazın 2005 yılında (bir önceki dönemde) %28 düzeyinde olan payının %34’e
yükselmesi, petrol ürünlerinin payının ise %37’den %31’e gerilemesi beklenmektedir. Diğer
yandan aynı plan döneminde elektrik talebinin, ağırlıkla sanayi üretim ve hizmetler
sektöründeki gelişmelere paralel olarak, yılda ortalama %8,1 oranında artış göstereceği
tahmin edilmektedir (Bkz. Tablo 6).
Tablo 6. IX. Kalkınma Planı Hedefleri
Enerji Hedefleri
Birincil Enerji Talebi
Elektrik Enerjisi Talebi
2006
96.560
171.450
2013
147.400
295.500
Kaynak: Kalkınma Planı (2007-2013), 01.07.2006 tarih ve 26215 sayılı Resmi Gazete
10
2007-2013
6,2
8,1
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Her geçen gün artan enerji ihtiyacı doğrultusunda Türkiye'nin 2011 yılı cari açığı 77,1
milyar dolara ulaşmış olup, 2011 yılında enerji ithalatı 54,1 milyar dolar düzeyinde
gerçekleşmiştir. Cari açığın yüzde 70,2'sini enerji ithalatı oluşturmaktadır. Türkiye'nin 106
milyar dolara ulaşan dış ticaret açığının ise yüzde 51'i enerji ithalatından kaynaklanmaktadır
(TCMB, TCEB).
Bu proje ile birlikte cari açığın azaltılması, bölgenin kalkınma potansiyelinin ortaya
çıkarılması, bölgede ve ülkede sayıları hızla artan sanayi tesislerine sağlıklı ve sürekli enerji
sağlanması, elektriğin daha ekonomik olarak üretilmesi, Türkiye’nin enerji ihtiyacının
karşılanması ve enerji piyasası kanun ve yönetmeliklerine uygun olarak serbest enerji
piyasasının rekabet koşulları çerçevesinde elektrik enerjinin tüketicilere ulaştırılması
amaçlanmaktadır. Ayrıca proje yeni bir istihdam kaynağı olup, projenin işletmeye geçmesiyle
birlikte yaklaşık 550 kişi doğrudan istihdam sağlayacaktır.
Dünyada kömür rezervi
Enerji kaynaklarının kalan ömürleri dikkate alındığında, kömürün, özellikle 2030
yılından sonra çok daha büyük önem kazanacağı anlaşılmaktadır. Mevcut üretim seviyeleri
ile dünya görünür kömür rezervlerinin 120 yılı aşkın bir sürede tüketileceği tahmin
edilmektedir. Buna karşılık görünür petrol ve doğal gaz rezervlerinin tükenme ömürlerinin
mevcut üretim seviyeleri ile sırasıyla yaklaşık 45 ve 60 yıl süreceği tahmin edilmektedir (TKİ,
2012).
Dünya toplam kömür rezervi 826 milyar ton olup, en büyük rezerv miktarı 238,3 milyar
ton ile ABD’ye aittir. Bu ülkeyi, 157 milyar ton ile Rusya, 114,5 milyar ton ile Çin, 76,2 milyar
ton ile Avustralya, 58,6 milyar ton ile Hindistan, 33,9 milyar ton ile Ukrayna, 31,3 milyar ton
ile Kazakistan ve 30,4 milyar ton ile Güney Afrika izlemektedir. Bunların dışındaki ülkelerde
ise toplam 85,8 milyar ton kömür rezervi bulunmaktadır (Bkz. Şekil 5 ve Şekil 6).
Kaynak: TKİ, Taşkömürü Sektör Raporu, 2012
Şekil 5. Enerji Kaynaklarının Tahmin Edilen Ömürleri
11
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kaynak: BP Statistical Review of Word Energy June,2010
Şekil 6. 2009 Yılı Dünya Kömür Rezervlerinin Ülkelere Göre Dağılımı (milyar ton)
Dünya rezervlerinin %60’ı ABD, Rusya ve Çin’de bulunmakla birlikte, en büyük pay
Asya Kıtası’ndadır. Türkiye toplam 2,343 milyar ton kömür rezerviyle dünya kömür rezervinin
%0,3’üne sahiptir (Bkz. Şekil 7) (BP, 2012).
Kaynak: BP Statistical Review of Word Energy June,2012
Şekil 7. Dünya Kömür Rezerv Payları
12
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Dünya kömür üretimi
2008 yılında 6,8 milyar ton olan dünya kömür üretimi 2009 yılı sonunda yaklaşık %2,2
oranında artarak 6,9 milyar ton olarak gerçekleşmiştir. Taşkömürü üretimi 2009 yılında
yaklaşık 6 milyar ton olup, bir önceki yıla göre (5,8 milyar ton) %3,4 oranında artış
göstermiştir. Dünya linyit üretimi ise 2008 yılında 965 milyon ton iken 2009 yılında 913 milyon
ton ile %5,4 oranında azalmıştır. Almanya 2009 yılındaki 169,9 milyon ton linyit üretimi ile
dünyanın en büyük linyit üreticisi olmaya devam etmektedir (IEA, 2010).
Dünya kömür üretiminin neredeyse yarısını sağlayan Çin, 2009 yılında 3.050 milyon
ton üretim gerçekleştirmiştir. Bu ülkeyi, 973 milyon ton ile ABD, 558 milyon ton ile Hindistan,
409 milyon ton ile Avustralya, 298 milyon ton ile Rusya, 253 milyon ton ile Endonezya ve 250
milyon ton ile de Güney Afrika izlemektedir (Bkz. Şekil 8).
Kaynak: BP Statistical Review of Word Energy June,2010
Şekil 8. 2009 Yılı Dünya Kömür Üretimleri (milyon ton)
Dünya elektrik üretiminde kömürün payı
Dünya kömür üretiminin yaklaşık %65’i elektrik üretimi amacıyla kullanılmaktadır.
Diğer kullanımları ise ısınma, demir çelik ve çimento sektörlerinde yoğunlaşmıştır.
Dolayısıyla kömür, elektrik üretimi amacıyla kullanılan yakıtlar arasında en yaygın olanıdır.
Kömürün elektrik üretiminde en yüksek oranda kullanılan yakıt olma niteliğinin öngörülebilir
bir gelecekte de değişmeyeceği tahmin edilmektedir (TKİ, 2010).
2007 yılı itibariyle dünya elektrik enerjisi üretiminde kömür %42 oranında kullanılmış
olup 2035 yılında da bu payın %43 olması öngörülmektedir (IEA, 2010). Çeşitli ülkelerdeki
elektrik üretiminde kömür kullanım payları, Güney Afrika Cumhuriyeti’nde %93, Polonya’da
%92, Çin’de %79, Avustralya’da %77, Kazakistan’da %70, Hindistan’da %69, İsrail’de %63,
Çek Cumhuriyeti’nde %60, Fas’ta %55, Yunanistan’da %52, ABD’de %49 ve Almanya’da
%46 şeklindedir (Bkz. Tablo 7).
13
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 7. Bazı Ülkelerde Kömürün Elektrik Üretimindeki Payı
Ülke
Güney Afrika
Polonya
Çin
Avustralya
Kazakistan
Hindistan
%
93
92
79
77
70
69
Ülke
İsrail
Çek Cumhuriyeti
Fas
Yunanistan
ABD
Almanya
%
63
60
55
52
49
46
Kaynak: U.S. Energy Information Administration / Annual Energy Outlook 2010
Türkiye'de kömürün elektrik üretimindeki payı
Türkiye'de 2012 Şubat ayı sonu itibariyle kömüre dayalı termik santrallerin kurulu
gücü 12.355,7 MW'tır. Bunun 8.139,7 MW'ı linyit, 335 MW'ı yerli taşkömürü, 3.881 MW'ı ithal
kömür santralidir.
14
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM II. PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU
II.1
1/25.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı (Plan Notları ve Hükümleri), Onaylı Nazım
İmar Planı ve Uygulama İmar Planı (Plan Notları ve Lejantları Üzerinde, Değil İse
Mevcut Arazi Kullanım Haritası Üzerinde Gösterimi) (Tesisin Kurulacağı Alanın
Çevresinde Yer Alan Sanayi, Yerleşim Yerleri İle İlgili Detaylı Bilgiler) Proje (Termik
Santral, İskele, Kül Depolama Alanı vb. Diğer Üniteler) Yer Seçimi (İlgili Valilik veya
Belediye Tarafından Doğruluğu Onanmış Olan Faaliyet Yerinin, Lejant ve Plan
Notlarının Da Yer Aldığı 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planının İlgili Paftası, Plan
Hükümleri, Lejantı Proje Sahasının Bu Plan Üzerinde Gösterilmesi. Doğruluğu
Onanmış Olan Faaliyet Yerinin, Lejant ve Plan Notlarının Da Yer Aldığı 1/25.000 Ölçekli
Çevre Düzeni Planı (Plan Notları ve Hükümleri), Onaylı Nazım İmar Planı ve Uygulama
İmar Planı (Plan Notları ve Lejantları Aslının Aynıdır Islak Tasdikli) Üzerinde Gösterimi,
Kıyı Yapılarına İlişkin Onaylı 1/1.000 ve 1/5.000 Ölçekli İmar Planları Aslının Aynıdır
Islak Tasdikli
Proje Sahasının Yeri
Proje konusu faaliyet; Adana İli, Yumurtalık İlçesi, Sugözü (Hunutlu) Köyü sınırları
içerisinde yer almaktadır. Faaliyet alanı, 1/25.000 ölçekli Mersin O35-b4 paftasında yer
almaktadır.
Proje sahası yaklaşık 418.034,9 m2’lik bir alan üzerinde kurulacaktır. HTES;
Yumurtalık İlçesi’nin 7,5 km doğusunda, Sugözü (Hunutlu) Köyü’nün 1,5 km güneybatısında,
Demirtaş Köyü’nün 2,8 km doğusunda, Herekli Mahallesi’nin 2,6 km güney-güneydoğusunda
yer almaktadır. Söz konusu proje sahasının 1,8 km doğusunda İsken (Sugözü) Termik
Santrali bulunmaktadır.
Santralin işletmeye alınmasıyla birlikte kömürün yanması sonucu oluşacak SO2’nin
giderilmesi amacıyla sistemde kullanılacak olan kalker, Adana İli, Ceyhan İlçesi, Dokuztekne
Köyü sınırları dâhilinde bulunan IB 200700174 ruhsat numaralı kalker ocağından temin
edilecektir. Söz konusu malzeme, proje sahasına kamyonlar vasıtasıyla taşınacaktır.
Proje kapsamında kömürün yanması sonucunda açığa çıkacak küllerin piyasaya
satışından sonra arta kalan kül olması durumunda bir adet kül depolama sahası
projelendirilmiştir. Söz konusu saha, proje sahası sınırlarında konumlandırılmıştır. Benzer
şekilde, kömür stok alanı da proje sahası sınırları içerisinde yer almaktadır.
Projenin yer bulduru haritası Şekil 9’da, uydu fotoğrafları Şekil 10’da, proje sahasına
ilişkin fotoğraflar Fotoğraf 1, Fotoğraf 2, Fotoğraf 3 ve Fotoğraf 4’te sunulmuştur. Proje
sahasının koordinatları Tablo 8’de, kıyı kenar çizgisi işlenmiş 1/25.000 ölçekli Topografik
Harita ve Genel Yerleşim Planı ise Ek 3’te sunulmuştur.
15
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 9. Yer Bulduru Haritası
16
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Santral Alanı
Şekil 10. Proje Sahasını Gösteren Uydu Görüntüsü
17
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 1. Proje Sahasına Ait Fotoğraflar-1
Fotoğraf 2. Proje Sahasına Ait Fotoğraflar-2
18
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 3. Proje Sahasına Ait Fotoğraflar-3
Fotoğraf 4. Proje Sahasına Ait Fotoğraflar-4
19
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 8. Koordinatlar
Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer
Koor. Sırası : Enlem,Boylam
Saat Yönünde
Saat Yönünde: Derece.kesir
Eleman Sırası: Sağa (Y):Yukarı (X)
Eleman Sırası: Enlem:Boylam
Datum
: ED-50
Türü
: UTM
D.O.M.
: 33
Z.O.N
: 36
Datum
Türü
Ölçek Fak. : 6 derecelik
: WGS-84
: COĞRAFİ
D.O.M.
:-
Z.O.N
:-
Ölçek Fak. : 6 derecelik
SANTRAL SAHASI
1
754810.0452
4078429.3407
1
36.81580993
35.85625522
2
755044.4191
4078503.8536
2
36.81641768
35.85890470
3
754762.5303
4078728.1382
3
36.81851292
35.85582318
4
754962.5235
4079158.1532
4
36.82233067
35.85820685
5
754953.5289
4079184.1548
5
36.82256719
35.85811484
6
755055.5287
4079387.1646
6
36.82436748
35.85932518
7
754892.5183
4079637.1665
7
36.82666227
35.85758337
8
754316.5081
4078909.1313
8
36.82026243
35.85088894
KÜL DEPOLAMA SAHASI
1
754699
4079233
1
36.82307550
35.85528074
2
754876
4079456
2
36.82503561
35.85733767
3
755039
4079206
3
36.82274084
35.85907934
4
754955
4079039
4
36.82125991
35.85808267
İSKELE
1
7551212499
4078140.5970
1
36.81312643
35.85964329
2
755132.6944
4078146.8131
2
36.81317931
35.85977352
3
755906.5609
4076885.7734
3
36.80161687
35.86801505
4
755900.1408
4076614.7339
4
36.79917834
35.86785211
5
755882.1043
4076615.1634
5
36.79918708
35.86765033
6
755888.6509
4076890.0930
6
36.80166060
35.86781598
7
755121.2567
4078140.6013
7
36.81312647
35.85964337
1
754791.5737
4078419.1963
1
36.81572357
35.85604498
2
7550321933
4078069.7326
2
36.81251241
35.85862233
3
755233.7026
4078189.9705
3
36.81354065
35.86091904
4
755061.7346
4078509.9243
4
36.81646767
35.85910063
DOLGU SAHASI
SUALMA BORU HATTI
1
755147.5901
4078135.6333
1
36.81307464
35.85993657
2
755876.9960
4077402.3017
2
36.80627534
35.86785760
3
755880.5309
4077405.8176
3
36.80630604
35.86789836
4
755894.6409
4077391.6311
4
36.80617450
35.86805157
5
755880.4499
4077377.5257
5
36.80605134
35.86788795
6
755866.3580
4077391.7211
6
36.80618296
35.86773494
7
755869.8734
4077395.2528
7
36.80621380
35.86777548
8
755141.7534
4078132.0514
8
36.81304397
35.85987001
36.81256115
35.86039712
DEŞARJ BORU HATTI
1
755190.3893
4078079.8812
1
20
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer
Koor. Sırası : Enlem,Boylam
Saat Yönünde
Saat Yönünde: Derece.kesir
Eleman Sırası: Sağa (Y):Yukarı (X)
Eleman Sırası: Enlem:Boylam
Datum
: ED-50
Türü
: UTM
Datum
Türü
: WGS-84
: COĞRAFİ
D.O.M.
: 33
D.O.M.
:-
Z.O.N
: 36
Z.O.N
:-
Ölçek Fak. : 6 derecelik
Ölçek Fak. : 6 derecelik
2
755910.1681
4077127.1766
2
36.80378933
35.86813655
3
755925.6553
4077138.8783
3
36.80389050
35.86831388
4
755955.8106
4077098.9680
4
36.80352302
35.86863809
5
755915.9002
4077068.8127
5
36.80326231
35.86818111
6
755885.7059
4077108.6935
6
36.80362953
35.86785646
7
755901.6581
4077120.8527
7
36.80373469
35.86803915
8
755160.4908
4078101.5186
8
36.81276402
35.86006959
Proje Sahasının Mülkiyet Durumu
HTES Projesi, Adana İli, Yumurtalık İlçesi, Sugözü (Hunutlu) Köyü sınırları içerisinde
kurulacaktır. Projenin yardımcı üniteleri olan dolgu sahası, iskele, sualma yapısı ve deşarj
yapısı ise kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında kalan ve devletin hüküm ve tasarrufu altında
bulunan deniz alanında tesis edilecektir. Deniz alanında yapılacak yardımcı üniteler için Milli
Emlak Genel Müdürlüğü'nden kiralama yapılacaktır.
Termik santral için toplam 418.034,9 m2 alan kullanılacaktır. Kullanılacak arazinin
199.671,4 m2'si şahıs, 58.985,6 m2'si hazine+itirazlı arazi ve geri kalan 159.377,9 m2’lik arazi
ise orman arazidir. Proje kapsamında kullanılacak tarım ve diğer şahıs arazileri için
kamulaştırma işlemi yapılacaktır. Bu alanlarının kamulaştırma işlemleri; 6446 sayılı “Elektrik
Piyasası Kanunu”nun 19. Maddesi ve 2942 sayılı “Kamulaştırma Kanunu”na göre
yapılacaktır. Proje sahasındaki orman vasıflı araziler için kamulaştırma söz konusu olmayıp,
bu alanlar için 6831 sayılı “Orman Kanunu”nun 17. Maddesi gereğince gerekli izinler alınacak
ve Orman Genel Müdürlüğü’nün talimatları doğrultusunda hareket edilecektir. Bu bağlamda,
Adana Orman Bölge Müdürlüğü’nün 27.02.2014 tarih ve 377708 sayılı yazısı ile Kamu Yararı
ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu onaylanmış (Bkz. Ek 1), Kamu Yararı ve Zaruret Oluru
alınmış (Bkz. Ek 1), Orman Genel Müdürlüğü’nde ön izin ile ilgili işlemler hali hazırda devam
etmektedir.
Proje sahasında yer alan tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması; 3083 sayılı
“Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu”nun 19. ve
uygulama yönetmeliğinin 65. Maddeleri ile Tarım Arazisinin Korunması ve Değerlendirilmesi
Teknik Talimatının 9.3. maddesi kapsamında uygun bulunmuş olup, Adana Gıda Tarım ve
Hayvancılık İl Müdürlüğü’nden alınan Tarım Dışı Kullanım İzni Ek 1'de sunulmuştur.
Proje Sahasının Çevre Düzeni Planları Açısından Değerlendirilmesi
Proje sahası;
16.09.2013 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylanan MersinAdana Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı’nda, “Enerji Üretim ve
Depolama Alanı” olarak işaretlenen alan içerisinde kalmaktadır (Bkz. Şekil 11 ve Ek 3).
21
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 11. 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı
22
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı’nda “Termik Santral Alanı” olarak işaretlenen
alan içerisinde kalmaktadır (Bkz. Şekil 12 ve Ek 3).
Şekil 12. 1/5.000 Ölçekli Mevzii İmar Planı
23
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planı’nda “Termik Santral Alanı” olarak işaretlenen
alan içerisinde kalmaktadır (Bkz. Şekil 13 ve Ek 3).
Şekil 13. 1/1.000 Ölçekli Mevzii İmar Planı
Proje kapsamında planlanan iskele ve dolgu sahası için "İskele Uygulama İmar
Planı" hazırlatılmış olup, iskele için imar planı istenen alana ilişkin Adana Çevre ve Şehircilik
İl Müdürlüğü'nden uygun görüş alınmıştır (Bkz. Ek 1 ve Ek 3). Proje kapsamında hazırlatılan
1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planı ile kıyı yapılarına
ilişkin planlar, çevre düzeni planında belirtilmiş olan plan kararına uygun olarak hazırlanarak
gerekli iş ve işlemler tamamlandıktan sonra uygulamaya geçilecektir.
Proje sahası ve yakın çevresi ile ilgili olarak mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığı
Teknik Araştırma ve Uygulama Dairesi tarafından 3621 sayılı “Kıyı Kanunu” kapsamında
çalışmalar yapılmış ve 21.09.2001 tarihinde onaylanmıştır. Kıyı kenar çizgisi ile deniz
arasında kalan alanlar “Kıyı Kanunu” kapsamındadır. Bu nedenle kıyı kenar çizgisinden
itibaren birinci 50 m sınırı içerisinde yapılaşma yasağı söz konusu olup, ikinci 50 m sınırı
içerisinde kalan yerlerde ise, günübirlik yapıların yapılması uygundur. Kıyı kenar çizgisinin
işlenmiş olduğu Genel Yerleşim Planı Ek 3’te sunulmuştur.
24
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje Sahasının Yakın Çevresindeki Yerleşim Yerleri
HTES; Yumurtalık İlçesi’nin 7,5 km doğusunda, Sugözü Köyü’nün 1,5 km
güneybatısında, Demirtaş Köyü’nün 2,8 km güneydoğusunda ve Herekli Mahallesi’nin 2,6 km
güney-güneydoğusunda planlanmaktadır (Bkz. Şekil 14).
Şekil 14. Proje Sahası Civarındaki Yerleşim Yerleri
Proje Sahasının Yakın Çevresindeki Sanayi Tesisleri
Yumurtalık bölgesi, enerji yatırımlarının oldukça fazla olduğu bir yerleşimdir.
Planlanan projenin yer aldığı sahanın yakın çevresinde yer alan tesisler Tablo 9 ve Şekil
15’te sunulmuştur.
Tablo 9. Proje Sahasının Yakın Çevresinde Yer Alan Tesisler
Tesisi Adı
Proje Sahasına Mesafesi (~m) ve Konumu
Doğu Akdeniz Petrokimya ve Rafineri
700 (Güneybatı)
Adana-Yumurtalık Termik Kömür Santrali
230 (Batı)
Sedef Termik Santrali
Hemen kuzeyinde
Akdeniz Termik Santrali
Hemen güneydoğusunda
Ayas Termik Santrali
2.500 (Doğu)
Sanko Yumurtalık Termik Santrali
3.100 (Doğu)
İsken Sugözü Termik Santrali
1.800 (Doğu)
Bununla beraber proje sahasına yaklaşık 8.250 m mesafede BOTAŞ’a ait boru hattı
yer almaktadır. Yapılması planlanan santralin 06.01.2011 tarih ve 27807 sayılı “Ham Petrol
ve Doğal Gaz Boru Hattı Tesislerinin Yapımı ve İşletilmesine Dair Teknik Emniyet ve Çevre
Yönetmeliği” açısından herhangi bir sakınca bulunmayacağına dairgörüşü Ek 1’de
sunulmuştur.
25
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 15. Proje Sahasının Yakın Çevresinde Yer Alan Tesisler
26
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje Sahasının Yakın Çevresindeki Kıyı Yapıları
Proje sahasının yakın çevresindeki enerji tesislerine ait kıyı kullanımları mevcuttur.
HTES iskelesinin yaklaşık 2,2 km doğusunda Sugözü Enerji Santrali’ne ait iskele, 4,5 km
doğusunda Sanko Petrokimya Tesisi İskelesi, 8,2 km doğusunda Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru
Hattı Projesine ait iskele ve yine yaklaşık 10 km doğusunda Boru Hatları İle Petrol Taşıma
Anonim Şirketi (BOTAŞ)’ne ait iskele bulunmaktadır (Bkz. Tablo 10 ve Şekil 16).
Tablo 10. Proje Sahasının Yakın Çevresinde Yer Alan Kıyı Yapıları
Tesisi Adı
HTES İskelesine Mesafesi (~km)
Yumurtalık Sugözü Termik Santral İskelesi
2,2
Sanko İskelesi
4,5
Ceyhan Haydar Aliyev Terminali
8,2
Ceyhan Botaş Limanı
10
Ceyhan Bayraktar İskelesi
16
Ceyhan Toros Gübre İskelesi
16,5
Kaynak: http://cbs.denizcilik.gov.tr/kbyst
Şekil 16. Proje Sahasının Yakın Çevresinde Yer Alan Kıyı Yapıları
Proje kapsamında BOTAŞ International Limited’ten alınan ve yapılması planlanan
faaliyetin, Ceyhan Hayvar Aliyev Deniz Terminali faaliyetleri açısından herhangi bir
sakıncasının olmadığına dair görüşleri Ek 1’de sunulmuştur.
27
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
II.2
Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu (Bütün İdari ve Sosyal
Ünitelerin, Teknik Alt Yapı Ünitelerinin Varsa Diğer Ünitelerin Proje Alanı İçindeki
Konumlarının Vaziyet Planı Üzerinde Gösterimi, Bunlar İçin Belirlenen Kapalı ve Açık
Alan Büyüklükleri, Binaların Kat Adetleri ve Yükseklikleri, Temsili Resmi) Proje
Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin (Termik Santral Ve İskele, Kül Depolama Alanı vb.
Diğer Üniteler) Konumu (Bütün İdari ve Sosyal Ünitelerin, Teknik Altyapı Ünitelerinin
Varsa Diğer Ünitelerin Yerleşim Planı, Bunlar İçin Belirlenen Kapalı ve Açık Alan
Büyüklükleri, Binaların Kat Adetleri ve Yükseklikleri, Temsili Resmi, Kıyı-Kenar
Çizgisinin ve Batimetrik Bilgilerin Vaziyet Planı’na İşlenmesi ve Koordinat Noktalarının
Gösterilmesi)
Proje sahasında tesis edilecek olan binaların öngörülen adet, boyut ve alanları Tablo
11’de, ünitelerin proje sahasındaki genel yerleşimleri ile kıyı kenar çizgisinin işlenmiş olduğu
Genel Yerleşim Planı Ek 3’te sunulmuştur. Tesisin tamamlandıktan sonraki temsili
görüntüleri ise Fotoğraf 5 ila Fotoğraf 17 arasında sunulmaktadır.
Buna göre termik santral sahasının alanı yaklaşık 210.000 m2, kömür stok sahasının
alanı 61.000 m2, kül depolama sahasının alanı 32.930 m2, dolgu sahasının alanı 100.389 m2
ve sosyal tesislerin yer alanacağı alan ise yaklaşık 14.000 m2’lik bir alan kaplamaktadır.
Tablo 11. Proje Ünitelerinin Öngörülen Yerleşim Alanları
Ünite
Kömür stok alanı
Yardımcı kazan
Soğutma suyu havuzu
Şalt sahası
Fuel-oil istasyonu
Kül siloları
Kömür bunkeri
Atıksu arıtma tesisi
Hidrojen üretim tesisi
Kireç deposu
Kireç hazırlama ünitesi
Yangın söndürme binası
Klorlama ünitesi
Ambar
Atölye
Alan (~m²)
61.000 (2 ünite)
560
4.250
8.300
1.900
6.100
250
2.100
2.100
5.000
1.300
2.100
150
4.000
2.000
28
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 5. Proje Sahasının Temsili Görüntüsü-1
Fotoğraf 6. Temsili Termik Santral Görüntüsü-1 (Shanghai Caojing Power Plant, China)
29
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 7. Temsili Termik Santral Görüntüsü-2 (Shanghai Caojing Power Plant, China)
Fotoğraf 8. Temsili Termik Santral Görüntüsü-3 (Shanghai Caojing Power Plant, China)
30
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 9. Temsili Termik Santral Görüntüsü-4 (Shanghai Caojing Power Plant, China)
Fotoğraf 10. Soğutma Sistemi Temsili Görüntüsü
31
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 11. Kömür Stok Alanının Temsili Görüntüsü-1
Fotoğraf 12. Kömür Stok Alanının Temsili Görüntüsü-2
32
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 13. Kömürün Taşınacağı Konveyör Bant Sisteminin Temsili Görüntüsü
Fotoğraf 14. BGD Ünitesinin Temsili Görüntüsü
33
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 15. DeNOx Ünitesinin Temsili Görüntüsü
34
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 16. Elektrostatik Filtre Ünitesinin Temsili Görüntüsü
35
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM III. PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI
III.1 Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları
HTES projesi kapsamında, yılda yaklaşık olarak 9.000 GWh net elektrik üretimi
olması planlanmaktadır. Proje, 1.200 MW (2x600 MW e) kurulu gücünde inşa edilecektir.
Proje’nin toplam maliyeti 1.200.000.000 Euro (€) olarak tahmin edilmektedir. Buna
göre, finansmanın %30’unun öz sermaye ve %70’inin ise yerli ve/veya yabancı kredilerden
karşılanması planlanmaktadır.
III.2 Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu
Proje’nin inşaat aşaması 40 ay, işletme ömrü ise yaklaşık 30 yıl olarak
planlanmaktadır. HTES projesi kapsamında hazırlanan İş Termin Planı Ek 2’de verilmiştir.
III.3 Projenin Fayda-Maliyet Analizi
Projenin Faydaları
Gelişmekte olan ülkelerde enerji, sanayileşme ve buna paralel olarak elektrik
kullanımının artması ile giderek önem kazanmıştır. Ülkemiz açısından değerlendirildiğinde
ise söz konusu ihtiyaç gün geçtikçe daha da artmaktadır. Proje ile yılda yaklaşık olarak 9.000
GWh net elektrik üretimi sağlanacak olup, ülkemizde yaşanması muhtemel arz açığının
kapanması için katkı sağlanmış olacaktır.
Söz konusu projenin inşaat ve işletme aşamaların çalışacak kalifiye personel dışında,
çalışacak vasıfsız personelin bölge halkından sağlanması planlanmaktadır. Böylece
bölgedeki mevcut işsizlik koşullarında istihdam imkânı da yaratacaktır. Yapılması planlanan
proje ile;
Her yıl artan elektrik enerjisi talebinin karşılanması,
Ulusal elektrik sistemindeki istikrarın sağlanması,
Bölgede ve ülkede sayıları hızla artan sanayi tesislerine sağlıklı ve sürekli enerji
sağlanması,
Bölgede istihdamın sağlanması ve işsizliğin azaltılması planlanmaktadır.
Projenin Maliyeti
Proje kapsamında yapılan fizibilite çalışmalarına göre; proje maliyetinin yaklaşık
1.200.000.000 € olacağı ve tam yük çalışma kapasitesi olarak 7.500 saat/yıl alınacağı
belirlenmiştir.
III.4
Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak,
Proje Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer
Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri
HTES'nin işletilmesiyle birlikte yıllık üretilecek enerji miktarı 9.000 GWh mertebesinde
olacaktır. HTES ile üretilecek elektrik enerjisi, bir taraftan 2 km mesafedeki Sugözü şalt
tesisine, diğer taraftan da yaklaşık 500 m mesafedeki Sedef 2 şalt tesisine bağlanacak ve
ulusal şebeke ile irtibatlandırılacaktır (Bkz. Ek 1).
36
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
III.5
Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin İhtiyaç
Duyulan ve Yatırımcı Firma veya Diğer Firmalar Tarafından Gerçekleştirilmesi
Beklenen Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Faaliyetleri
Ulaşım
Proje kapsamında herhangi bir bağlantı yolu yapılmayacaktır. Santral sahasına
ulaşım için 2 alternatif bulunmaktadır. Bunlardan ilki Sugözü Köyü’ne kadar olan mevcut
yolun kullanılarak, Köy’ün doğusu kesiminden santral sahasına inen toprak yolun
kullanılmasıdır (Bkz. Şekil 17). Bu yolun kullanılması durumunda Sugözü Köyü’nün içinden
geçiş olmayacaktır. Diğer alternatif ise Demirtaş Köyü’nden santral sahasına yaklaşık 3,5-4
km’lik mevcut toprak yolun kullanılabilir standartta bir yol haline getirilmesidir.
Şekil 17. Proje Sahasına Ulaşım İçin Kullanılacak Yol Güzergâhı
37
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje sahasına ulaşım
Proje kapsamında herhangi bir bağlantı yolu yapılmayacaktır. Santral sahasına
ulaşım için 2 alternatif bulunmaktadır. Bunlardan ilki Sugözü Köyü’ne kadar olan mevcut
yolun kullanılarak, Köy’ün doğusu kesiminden santral sahasına inen toprak yolun
kullanılmasıdır (Bkz. Şekil 17). Bu yolun kullanılması durumunda Sugözü Köyü’nün içinden
geçiş olmayacaktır. Diğer alternatif ise Demirtaş Köyü’nden santral sahasına yaklaşık 3,5-4
km’lik mevcut toprak yolun kullanılabilir standartta bir yol haline getirilmesidir.
Proje sahasına ulaşım için herhangi bir bağlantı yolu yapılmayacak olup, gerektiğinde
mevcut yollarda iyileştirme çalışmaları yapılabilecektir. Buna ilaveten, saha sınırları içinde,
tüm ünitelere ulaşımın sağlanabilmesi için servis yolları yapılacaktır. Yeni yol yapılması
durumunuda kazı işleri yamaçlardan aşağıya toprak kaydırmayacak şekilde ekskavatörlerle
yapılacaktır.
Kalker sahasına ulaşım
Proje kapsamında baca gazı arıtma sisteminde kullanılacak olan kalker, Adana İli,
Ceyhan İlçesi, Dokzutekne Köyü sınırlarındaki ruhsatlı ocak alanından temin edilerek, üstü
kapalı kamyonlar vasıtasıyla proje sahasına getirilecektir. Söz konusu ocak alanı Şekil 18’de
gösterilmiş olup, proje sahasına yaklaşık 23 km mesafededir.
38
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 18. Kalker Sahasının Yeri ve Kalkerin Taşınmasında Kullanılacak Yol Güzergâhı
39
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Mevzuat açısından değerlendirme
Proje kapsamında kurulacak tüm tesislere ve yapılara ilişkin yer planlamasında
“Karayolu Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik” hükümlerine ve
“Karayolu Kamulaştırma Sınırı Çekme Payı”na uyulacaktır.
İnşaat ve işletme aşamasında karayollarının kullanılması durumunda 2918 sayılı
“Karayolları Trafik Kanunu” ve karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere
uyulacaktır.
Projenin inşaat ve işletme aşamalarında gerekli olacak tüm malzemelerin taşınması
sırasında 2918 sayılı "Trafik Kanunu" ve bu kanuna istinaden karayolları ile ilgili olarak
çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü’nün
görüşleri doğrultusunda inşaat ve işletme aşamalarında karayoluna giriş-çıkışlarda trafik
güvenliği açısından her türlü güvenlik önlemi proje sahibince alınacaktır.
İnşaat ve işletme aşamalarında yollara zarar verilmeyecek, verilmesi durumunda tüm
zarar Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde proje sahibince
karşılanacaktır. Buna ilaveten, 31.03.2007 tarih ve 26479 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında
Yönetmelik" ve 15.05.1997 tarih ve 22990 sayılı “Karayolları Kenarında Yapılacak ve
Açılacak Tesisler Hakkındaki Yönetmelik”in 26. Maddesinde belirtilen geri çekme
mesafelerine uyulacak olup, buralarda yapılacak her türlü çalışma ile ilgili Karayolları 5.
Bölge Müdürlüğü ile protokol yapılacaktır.
Planlanan projenin mühendislik çalışması esnasında Karayolları 5. Bölge
Müdürlüğü’nün görüşü talep edilmiş, söz konusu kurumun Ek 1’de sunulan görüşünde,
bahse konu projenin karayolu ağındaki mevcut ve tasarı halindeki herhangi bir proje ile
çakışmadığı belirtilmiştir.
Barınma
Çalışanların büyük bir kısmı yöreden temin edileceğinden, bu personeller, yörede
kendi imkanları ile barınabilecektir. Ancak projenin inşaat aşamasında çalışacak ve yöre
halkından olmayan personelin barınma ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için proje sahasında
geçici olarak bir şantiye alanı tesis edilecek ve şantiye alanında personelin konaklayabileceği
prefabrik yapılar bulunacaktır.
Atıksu Arıtma Tesisi
İnşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklı atıksuların bertaraf edilmesi
amacıyla inşaat aşamasında paket atıksu arıtma tesisi kurulacaktır.
III.6 Kamulaştırma ve/veya Yeniden Yerleşimin Nasıl Yapılacağı
Kamulaştırma
Kamulaştırma işlemleri, 6446 sayılı “Elektrik Piyasası Kanunu”nun 19. Maddesi ve
2942 sayılı “Kamulaştırma Kanunu”na göre yapılacaktır. Proje kapsamında gerçekleştirilecek
olan kamulaştırma çalışmaları kapsamında özel mülkiyet sahipleri ile öncelikli olarak karşılıklı
anlaşma yoluna gidilecek, anlaşmazlık olması durumunda ise yasalara uygun olarak hareket
edilecektir.
40
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje sahasındaki orman vasıflı araziler için kamulaştırma söz konusu olmayıp, bu
alanlar için 6831 sayılı “Orman Kanunu”nun 17. Maddesi gereğince gerekli izinler alınacak,
izin işlemleri Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü’nün 17.06.2011 tarihli ve 52289 sayılı yazısı
ile yayımlanan 2011/10 Genelgesi kapsamında yürütülecektir.
Yeniden Yerleşim
Proje kapsamında yeniden yerleşim yapılmayacaktır.
III.7 Diğer Hususlar
Proje kaspamında, Adana Orman Bölge Müdürlüğü’nün 27.02.2014 tarih ve 377708
sayılı yazısı ile Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu onaylanmış (Bkz. Ek 1),
Kamu Yararı ve Zaruret Oluru alınmış (Bkz. Ek 1), Orman Genel Müdürlüğü’nde ön izin ile
ilgili işlemler hali hazırda devam etmektedir. Bu kapsamda ÇED sürecinin tamamlanmasının
ardından söz konusu ön izin alınacak, alınamaması durumunda ise yatırımcı firma hiçbir hak
talep etmeyecektir.
41
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM IV. TERMİK SANTRAL, İSKELE, KÜL DEPOLAMA TESİSİ VB. DİĞER ÜNİTELER
KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ
MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*)
IV.1 Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (Etki Alanının Nasıl ve Neye Göre
Belirlendiği Açıklanacak ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek)
Projeden etkilenecek alanın belirlenebilmesi için projeden kaynaklanan çevresel,
ekonomik ve sosyal boyutlardaki etkilerin tümünün bir arada değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Projenin çevresel etki alanları için inşaat ve işletme aşamaları gözönüne alındığında,
uzun ve kısa dönemli olmak üzere bazı etkiler meydana gelecektir.
Arazi hazırlık ve inşaat aşamasındaki çevresel etkiler (toz, gürültü, gaz emisyonları
vb.), inşaat çalışmaları tamamlandığında ortadan kalkacak mahiyette olup, kısa sürelidirler.
Planlanan tesisin arazi hazırlık ve inşaat aşamasındaki çevresel etki alanı yapılan toz ve
gürültü raporları neticesinde 200 m olarak belirlenmiştir. Yani proje sahası merkez olmak
üzere 200 m yarıçapındaki alan projenin inşaat faaliyetlerinden geçici olarak etkilenecek
alandır. Bu etkilere ait bilgiler ve alınacak önlemlerle ilgili detaylı bilgiler Bölüm V.1’de
sunulmuştur. İnşaat aşaması için oluşturulan etki alanı haritası Şekil 19’da sunulşmuştur.
İşletme aşamasında meydana gelecek çevresel etkiler, inşaat aşamasında meydana
gelecek olan çevresel etkilere nazaran daha uzun sürelidir. Projenin işletme aşamasındaki
etki alanının belirlenmesinde en belirleyici unsur baca yüksekliğidir. Yapılan çalışmalarda
03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Sanayi
Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY)” Ek-2.b.1’de belirtilen “etki alanı”
tanımı göz önüne alınmıştır. Buna göre söz konusu yönetmelikte, inşası planlanan tesisin
baca yüksekliğinin 50 katı yarıçapına sahip bir alan, etki alanı olarak tanımlanmaktadır. Bu
bağlamda, proje kapsamında tesis edilecek olan baca yüksekliği 180 m olduğundan,
planlanan tesis için yönetmelikte belirlenen etki alanı tanımına göre 9 km yarıçaplı alan,
tesisin etki alanını oluşturmaktadır (Bkz. Şekil 20). Proje kapsamında hazırlanan hava
kalitesi dağılım modeli Şekil 20’de gösterilen alan dikkate alınarak yapılmıştır.
42
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 19. İnşaat Aşaması Proje Etki Alanı Haritası
43
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 20. İşletme Aşaması Proje Etki Alanı Haritası
44
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2 Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal
Kaynakların Kullanımı (*)
IV.2.1 Meteorolojik ve İklimsel Özellikler (Bölgenin genel ve yerel iklim koşulları,
projenin bulunduğu mevkiinin topografik yapısı, aylık, mevsimlik ve yıllık sıcaklık,
yağış ve nem dağılımı, buharlaşma durumu ve bunların grafikleri, proje alanının sisli,
kar yağışlı, karla örtülü günler, en yüksek kar örtüsü ve kar kalınlığı vs. gibi sayılı
günler dağılımı, enverziyonlu gün sayıları, kararlılık durumu, rüzgar yönü ve hızı,
rüzgar hızı dağılımları, yıllık ve mevsimlik rüzgar gülü, fırtınalı günler sayısı, vb.)
Bölgenin Genel İklim Şartları
Adana İli’nde iki tip iklim görülmektedir. Birinci tip; kıyı ve ovalardaki Akdeniz iklimi,
ikincisi ise yüksek yerlerdeki karasal iklimdir. Akdeniz ikliminin karakteri yazların sıcak ve
kurak, kışların ılık ve yağışlı olmasıdır. Adana İli’nin kuzey kısımları yüksek dağlarla çevrilmiş
olması dolayısıyla kuzey rüzgârlarına karşı kapalı oluşu yaz aylarının çok sıcak geçmesine
neden olmaktadır. Yağışların yarısı kış aylarında diğer yarısı da ilkbahar ve sonbaharda
görülmektedir. Proje kapsamında, Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu’na ait uzun yıllar bülteni
(1964-2012) kullanılmıştır (Bkz. Ek 4).
Basınç
Ortalama Basınç: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık
ortalama basınç 1.009,4 hPa'dır.
Maksimum Basınç: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre ölçülen
maksimum basınç 1.031,5 hPa ile Ocak ayında gerçekleşmiştir
Minimum Basınç: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre ölçülen
minimum basınç 987,7 hPa ile Mart ayında gerçekleşmiştir.
Tablo 12.Yumurtalık Meteoroloji İstasyonları Basınç Değerleri
Aylar
Basınç
Yıllık
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Ortalama
Basınç
1014,4 1012,7 1011,1 1008,9 1008,0 1005,2 1002,3 1003,2 1007,3 1011,0 1013,9 1014,8 1009,4
(hPa)
Maksimum
Basınç
1031,5 1028,7 1024,4 1021,8 1018,1 1014,0 1009,8 1008,5 1019,0 1023,2 1027,0 1028,5 1031,5
(hPa)
Minimum
Basınç
993,5 991,3 987,7 994,1 996,1 994,8 994,2 996,3 999,2 1000,1 993,6 992,4 987,7
(hPa)
*
Bu Bölümde Proje İçin Seçilen Yerin Çevresel Özellikleri Verilirken Etki Alanı Dikkate Alınmalıdır. Bu Bölümde Sıralanan
Hususlar İtibari İle Açıklanırken, İlgili Kamu Kurum Ve Kuruluşlarından, Araştırma Kurumlarından, Üniversitelerden Veya Benzeri
Diğer Kurumlardan Temin Edilen Bilgilerin Hangi Kurumdan Ve Kaynaktan Alındığı Raporun Notlar Bölümünde Belirtilir Veya
İlgili Harita, Doküman Vb. Belgeye İşlenir. Proje Sahibince Kendi Araştırmalarına Dayalı Bilgiler Verilmek İstenirse, Bunlardan
Kamu Kurum Ve Kuruluşların Yetkileri Altında Olanlar İçin İlgili Kurum Ve Kuruluşlardan Bu Bilgilerin Doğruluğunu Belirten Birer
Belge Alınarak Rapora Eklenir
45
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
1040.0
Ortalama Basınç (hPa)
1030.0
Maksimum Basınç (hPa)
1020.0
Basınç (hPa)
Minimum Basınç (hPa)
1010.0
1000.0
990.0
980.0
970.0
960.0
Aylar
Şekil 21. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Basınç Değerleri Grafiği
Sıcaklık
Ortalama Sıcaklık: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık
ortalama sıcaklık 18,90C'dir.
Maksimum Sıcaklık: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre
maksimum sıcaklık 41,40C olarak 26 Haziran 2007 tarihinde ölçülmüştür.
Minimum Sıcaklık: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre
minimum sıcaklık -3,50C olarak 9 Şubat 1964 tarihinde ölçülmüştür.
Tablo 13.Yumurtalık Meteoroloji İstasyonları Sıcaklık Değerleri
Aylar
Sıcaklık
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Yıllık
Ortalama Sıcaklık (°C)
10,3
10,8
13,4
17,1
20,9
24,6
27,1
27,8
25,7
21,6
16
11,9
18,9
Maksimum Sıcaklık (°C)
23,7
25,0
29,2
36,1
40,0
41,4
40,0
41,0
39,4
38,8
32,4
28,4
41,4
8
26
24
24
23
26
8
12
15
11
2
4
26
Maksimum Sıcaklık Yılı
1971
1966
2008 2008 1995 2007 1988 1992 1987 1978 1992 2010 2007
Minimum Sıcaklık (°C)
-2,8
-3,5
-2,8
0,7
6,4
12,4
16,0
17,0
12,3
6,7
0,0
-2,4
-3,5
4
9
2
4
2
1
8
18
30
30
15
24
9
1989
1964
Maksimum Sıcaklık Günü
Minimum Sıcaklık Günü
Minimum Sıcaklık Yılı
1985 1965 1990 1991 1979 1987 1992 2003 2011 1967 1964
46
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
45
40
35
Sıcaklık ( C)
30
25
20
Ortalama Sıcaklık (°C)
15
Maksimum Sıcaklık (°C)
10
Minimum Sıcaklık (°C)
5
0
-5
-10
Aylar
Şekil 22. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Sıcaklık Değerleri Grafiği
Yağış
Toplam Yağış Ortalaması: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre
yıllık ortalama toplam yağış miktarı 795,9 mm’dir.
Günlük Maksimum Yağış Miktarı: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem
kayıtlarına göre maksimum yağış miktarı 210,8 mm ile Mayıs ayında geçekleşmiştir.
Tablo 14. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri
Aylar
Yağış
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Toplam Yağış
Ortalaması
122,5 102,8 86,2 62,1 56,9 19,2
9,2
6,1
(mm)
Maksimum
93,7 94,4 68,2 110,3 210,8 136,7 43,8
32,7
Yağış (mm)
47
IX
X
22,0
70,2
XI
XII
Yıllık
107,7 131,0 795,9
113,8 120,4 167,3 105,6 210,8
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
250.0
Yağış (mm)
200.0
150.0
100.0
Toplam Yağış Ortalaması (mm)
Maksimum Yağış (mm)
50.0
0.0
Aylar
Şekil 23. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri Grafiği
Standart Zamanlarda Gözlenen En Büyük Yağış Değerleri, Tekerrür Grafikleri
Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu standart zamanlarda gözlenen en büyük yağış
değerleri ve yağış şiddet-süre-tekerrür eğrileri Ek 4’te verilmiştir.
Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu standart zamanlarda gözlenen en büyük yağış
değerleri 100 yılda 24 saat içerisinde 181,3 mm olarak görülmektedir.
Proje kapsamında gerekli drenaj sistemlerinin tasarımında ve kuşaklama kanallarının
tasarımı esnasında Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından Yumurtalık Meteoroloji
İstasyonu’nda kaydedilen standart zamanlarda gözlenen bu değerler dikkate alınmıştır.
Fevk Bilgileri
Proje aşamasında ve işletme aşamasında bölgeye ait fevk bilgileri de dikkate
alınacaktır.
Yumurtalık fevk bilgileri aşağıda verilmiştir.
24.05.1988 tarihinde yağış ve sel, dolu olayı gözlenmiştir, Yağış ve sellerden
dolayı zirai ürünler zarar görmüş, dolu zirai ürünlere zarar vermiştir.
19.09.1994 tarihinde fırtına olayı gözlenmiştir. Fırtınadan dolayı zirai ürünler,
çevre ve yerleşim yerleri zarar görmüştür.
15.05.2004 tarihinde dolu olayı gözlenmiştir. Dolu sebze bahçelerine zarar
vermiştir.
Ortalama Nem
Yumurtalık Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama nispi nem
%68,0'dir.
Tablo 15. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonları Ortalama Nem Değerleri
Aylar
Nem
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Ortalama
62,2
63,8 67,5 70,9
73,8
74,8
76,3
74,8
Nem (%)
48
IX
X
XI
XII
68,0
61,3
59,6
63,4
Yıllık
68,0
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
90.0
80.0
70.0
Nem (%)
60.0
50.0
40.0
30.0
20.0
10.0
0.0
Aylar
Şekil 24. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonları Ortalama Nem Değerleri Grafiği
Buharlaşma
Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem
kayıtlarına göre yıllık ortalama açık yüzey buharlaşması 1.297,2 mm'dir. En yüksek aylık
ortalama açık yüzey buharlaşması 190 mm ile Ağustos ayında olmuştur.
Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem
kayıtlarına göre maksimum açık yüzey buharlaşması 15,9 mm ile Temmuz ayında olmuştur.
Tablo 16. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Buharlaşma Değerleri
Buharlaşma
I
II
III
IV
V
Aylar
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Yıllık
Ortalama Açık Yüzey
Buharlaşması (mm)
43,4 44,6 67,9 97,1 130,4 159,6 183,2 190,0 156,5 111,4 67,1 46,0 1297,2
Maksimum Açık Yüzey
Buharlaşması (mm)
6,1
5,0
7,1
10,1 10,5
49
12,0
15,9
11,0
13,0
13,2
8,6
4,7
15,9
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
200.0
180.0
Buharlaşma (mm)
160.0
140.0
120.0
100.0
Ortalama Açık Yüzey
Buharlaşması (mm)
80.0
60.0
Maksimum Açık Yüzey
Buharlaşması (mm)
40.0
20.0
0.0
Aylar
Şekil 25. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Buharlaşma Değerleri Grafiği
Sayılı Günler
Kar Yağışlı Günler Sayısı: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre
yıllık ortalama kar yağışlı günler sayısı 0,1’dir.
Kar Örtülü Günler Sayısı: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre
yıllık ortalama kar örtülü günler sayısı 0’dir.
Sisli Günler Sayısı: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık
ortalama sisli günler sayısı 0,3’dir.
Dolulu Günler Sayısı Ortalaması: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem
kayıtlarına göre yıllık ortalama dolulu günler sayısı 1,8’dir.
Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem
kayıtlarına göre yıllık ortalama kırağılı günler sayısı 0,4’dir.
Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem
kayıtlarına göre yıllık ortalama orajlı günler sayısı 33,3’dir.
Tablo 17. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Tablosu
Sayılı Günler
Kar Yağışlı Günler
Sayısı
Kar Örtülü Günler
Sayısı
Sisli Günler Sayısı
Ortalaması
Dolulu Günler Sayısı
Ortalaması
Kırağılı Günler Sayısı
Ortalaması
Toplam Orajlı Günler
Sayısı Ortalaması
I
II
III
IV
V
VI
0,0
0,1
-
-
0,0
-
-
0,0
-
-
-
0,0
-
0,1
0,2
0,2
0,3
0,4
0,1
0,2
2,0
2,8
Aylar
VII
Yıllık
VIII
IX
X
XI
XI
-
-
-
-
-
0,0
0,1
-
-
-
-
-
-
-
0,0
0,0
-
-
-
-
0,0
-
0,0
0,3
0,3
0,3
0,0
-
-
0,0
0,1
0,0
0,2
1,8
0,0
-
-
-
-
-
-
-
-
0,1
0,4
3,7
3,5
4,0
2,2
0,6
0,8
2,4
4,6
3,7
3,0
33,3
50
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 26. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Grafiği
Maksimum Kar Kalınlığı
Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum kar kalınlığı 2
cm ile Şubat ayında gerçekleşmiştir.
Tablo 18. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri
Kar Kalınlığı
Maksimum Kar
Kalınlığı (cm)
I
II
III
IV
V
VI
-
2
-
-
-
-
51
Aylar
VII
-
VII
IX
X
XI
XII
Yıllık
-
-
-
-
-
2
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Rüzgâr
Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgâr Yönü:
Uzun Yıllar Yönlere Göre Rüzgârın Esme Sayıları: Yumurtalık Meteoroloji
İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yönlere göre rüzgârın esme sayıları toplamları aşağıdaki
tabloda verilmiştir.
Tablo 19. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları
Yön
Ocak
Şubat
Mart
Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül
Ekim
Kasım
Aralık
Yıllık
N
14933
12569
9653
6826
4829
3029
1566
2809
6435
10349
12835
14452
100285
NNE
4329
3778
3489
2655
2194
1189
597
NE
3252
2838
3225
2566
1932
866
523
874
1924
4082
5201
5692
36004
541
1867
3264
3262
3768
ENE
797
870
914
801
597
199
27904
130
158
317
760
863
914
7320
E
1925
1551
1243
1069
724
ESE
2001
1655
1310
972
815
379
133
134
261
895
1496
1642
11452
468
233
419
731
1223
1504
2102
SE
2323
2157
1817
1378
13433
850
417
270
312
728
1926
2508
2136
SSE
372
461
747
16822
841
952
894
661
927
1207
882
490
413
8847
S
538
830
SSW
478
858
1796
2059
2751
3011
3371
3291
2974
1698
772
494
23585
2230
3311
4545
5912
6741
5845
3324
1420
467
363
SW
1123
35494
1523
3999
6361
8639
10303
12263
10786
6904
3043
1276
969
67189
WSW
W
379
641
1131
1435
1906
2390
3070
2727
1807
1083
512
363
17444
354
509
686
859
1114
1138
1530
1569
1226
734
339
241
10299
WNW
398
430
541
593
708
856
1024
1101
882
823
751
292
8399
NW
538
518
910
893
734
573
663
680
841
1046
678
564
8638
NNW
1304
1424
1446
1464
1222
1381
1553
1644
1755
1517
1601
1445
17756
Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre birinci derecede hakim
rüzgar yönü N (Kuzey), ikinci derecede hakim rüzgar yönü SW (GüneyBatı), üçüncü
derecede hakim rüzgar yönü ise NNE (KuzeyKuzeyDoğu) dır.
Uzun Yıllar Rüzgar Esme Sayıları
N
NW
NNW120000
100000
NNE
NE
80000
60000
WNW
ENE
40000
20000
W
E
0
WSW
ESE
SW
SE
SSW
SSE
S
Şekil 27. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı
52
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 20. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu İlkbahar ve Yaz Mevsimlerindeki Rüzgârın Esme Sayıları
İlkbahar
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Mart
9653
3489
3225
914
1243
1310
1817
747
1796
2230
3999
1131
686
541
910
1446
Nisan
6826
2655
2566
801
1069
972
1378
841
2059
3311
6361
1435
859
593
893
1464
Mayıs
4829
2194
1932
597
724
815
850
952
2751
4545
8639
1906
1114
708
734
1222
Mevsimlik
21308
8338
7723
2312
3036
3097
4045
2540
6606
10086
18999
4472
2659
1842
2537
4132
Yaz
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Haziran
3029
1189
866
199
379
468
417
894
3011
5912
10303
2390
1138
856
573
1381
Temmuz
1566
597
523
130
133
233
270
661
3371
6741
12263
3070
1530
1024
663
1553
Ağustos
2809
874
541
158
134
419
312
927
3291
5845
10786
2727
1569
1101
680
1644
Mevsimlik
7404
2660
1930
487
646
1120
999
2482
9673
18498
33352
8187
4237
2981
1916
4578
Tablo 21. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Sonbahar ve Kış Mevsimlerindeki Rüzgârın Esme Sayıları
Sonbahar
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Eylül
6435
1924
1867
317
261
731
728
1207
2974
3324
6904
1807
1226
882
841
1755
Ekim
10349
4082
3264
760
895
1223
1926
882
1698
1420
3043
1083
734
823
1046
1517
Kasım
12835
5201
3262
863
1496
1504
2508
490
772
467
1276
512
339
751
678
1601
Mevsimlik
29619
11207
8393
1940
2652
3458
5162
2579
5444
5211
11223
3402
2299
2456
2565
4873
Kış
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
53
Aralık
14452
5692
3768
914
1642
2102
2136
413
494
363
969
363
241
292
564
1445
Ocak
14933
4329
3252
797
1925
2001
2323
372
538
478
1123
379
354
398
538
1304
Şubat
12569
3778
2838
870
1551
1655
2157
461
830
858
1523
641
509
430
518
1424
Mevsimlik
41954
13799
9858
2581
5118
5758
6616
1246
1862
1699
3615
1383
1104
1120
1620
4173
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
İlkbahar
Yaz
N
25000
NNW
20000
NW
15000
WNW
N
35000
NNW
30000
NW
25000
20000
15000
WNW
10000
5000
W
0
NNE
NE
ENE
10000
5000
W
E
0
WSW
ESE
SW
NE
ENE
E
WSW
SE
SSW
NNE
ESE
SW
SSE
SE
SSW
SSE
S
S
Sonbahar
Kış
N
30000
NNW
25000
NW
20000
15000
WNW
10000
5000
W
0
N
50000
NNW
40000
NW
30000
NNE
NE
ENE
WNW
NNE
NE
ENE
20000
10000
WSW
SW
E
W
ESE
WSW
SE
SSW
E
0
ESE
SW
SSE
SE
SSW
S
SSE
S
Şekil 28. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Mevsimlere Ait Rüzgar Diyagramı
54
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
ŞUBAT
OCAK
150 00
NNW
NW 100 00
WNW
N
ENE
500 0
W
E
0
WSW
ESE
SW
SSW
W
E
WSW
ESE
SE
SSE
WNW
W
ENE
E
WSW
ESE
SW
SSW
SE
SSE
NİSAN
MAYIS
HAZİRAN
N
100 00
NNW
NW 800 0
NNE
NE
400 0
300 0
200 0
100 0
0
ENE
E
ESE
SE
SSE
WNW
W
N
120 00
NNW
100 00
NW 800 0
NNE
NE
600 0
400 0
200 0
0
ENE
E
WSW
ESE
SW
SSW
SE
SSE
WNW
W
N
NNE
NE
600 0
400 0
200 0
0
ENE
E
WSW
ESE
SW
SSW
SE
SSE
S
S
S
TEMMUZ
AĞUSTOS
EYLÜL
N
120 00
NNW
100 00
NW 800 0
NNE
NE
800 0
600 0
400 0
200 0
0
ENE
E
WSW
ESE
SW
SSW
SE
SSE
WNW
W
N
700 0
NNW
600 0
NW 500 0
NNE
NE
600 0
400 0
200 0
0
ENE
E
WSW
ESE
SW
SSW
SE
SSE
WNW
W
N
NNE
NE
400 0
300 0
200 0
100 0
0
ENE
E
WSW
ESE
SW
SSW
SE
SSE
S
S
S
EKİM
KASIM
ARALIK
120 00
NNW
100 00
NW 800 0
W
ENE
NNE
NE
600 0
400 0
200 0
0
S
140 00
NNW
120 00
NW 100 00
WNW
800 0
600 0
400 0
200 0
0
N
S
SW
SSW
W
W
100 00
NNW
NW 800 0
NNE
NE
S
WSW
WNW
WNW
N
SW
SSW
SE
SSE
700 0
NNW
600 0
NW 500 0
WNW
140 00
NNW
120 00
NW 100 00
NNE
NE
MART
N
140 00
NNW
120 00
NW 100 00
NNE
NE
600 0
400 0
200 0
0
ENE
E
WSW
ESE
SW
SSW
SE
SSE
S
WNW
W
N
150 00
NNW
NW 100 00
NNE
NE
800 0
600 0
400 0
200 0
0
ENE
E
WSW
ESE
SW
SSW
SE
SSE
S
WNW
N
NNE
NE
ENE
500 0
W
E
0
WSW
ESE
SW
SSW
SE
SSE
S
Şekil 29. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Aylık Ait Rüzgar Diyagramı
55
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yönlere Göre Rüzgâr Hızı:
Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yönlere göre ortalama
rüzgâr hızları tabloda verilmiştir.
Tablo 22. Uzun Yıllar Yönlere Göre Ortalama Rüzgâr Hızı Değerleri
Yön
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
Ocak Şubat
Mart Nisan Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül Ekim Kasım
Aralık
Yıllık
2,9
2,2
2,4
1,9
2,7
3,1
3,6
2,7
3,0
3,2
4,1
2,8
2,4
1,9
1,7
2,6
2,5
2,2
2,2
1,9
2,4
2,5
2,5
2,3
2,7
3,3
3,7
3,2
2,6
1,9
1,5
1,9
1,4
1,4
1,5
1,4
1,4
1,7
1,7
2,2
3,0
3,8
3,6
3,0
2,2
1,8
1,4
1,2
1,4
1,6
1,8
1,4
1,3
1,7
1,8
2,3
3,3
3,9
3,6
2,8
2,1
1,7
1,2
1,3
1,5
1,4
1,3
1,1
1,2
1,7
1,9
2,2
3,2
3,8
3,6
2,8
2,0
1,7
1,2
1,2
1,7
1,6
1,6
1,3
1,3
1,8
1,8
2,2
2,8
3,5
3,4
3,0
2,3
1,8
1,4
1,4
2,6
2,1
2,2
1,8
2,5
3,2
3,7
2,7
2,6
3,2
4,1
3,1
2,5
2,1
1,8
2,4
2,1
1,9
1,9
1,6
1,9
2,2
2,4
2,3
2,8
3,4
3,6
2,9
2,4
1,9
1,5
1,8
2,8
2,3
2,3
2,0
2,5
2,8
3,0
2,4
2,7
3,3
3,7
3,3
2,6
2,0
1,8
2,4
2,1
1,9
2,1
1,6
1,9
2,0
2,4
2,1
2,9
3,5
3,9
3,0
2,4
1,8
1,4
1,6
1,7
1,6
1,8
1,5
1,5
1,8
1,9
2,1
2,9
3,6
3,6
2,8
2,4
1,8
1,5
1,4
2,3
1,9
2,0
1,5
1,7
1,9
2,1
1,9
2,3
2,7
3,1
2,6
2,3
2,2
1,7
1,8
2,6
2,0
2,1
1,6
2,1
2,2
2,6
2,2
2,1
2,8
3,1
2,7
2,7
2,4
1,8
2,2
Yıllık Ortalama Rüzgar Hızı
N
NNW
NW
WNW
W
4.0
3.5
3.0
2.5
2.0
1.5
1.0
0.5
0.0
NNE
NE
ENE
E
WSW
ESE
SW
SE
SSW
SSE
S
Şekil 30. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgâr Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı
Ortalama Rüzgâr Hızı: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre
yıllık ortalama rüzgâr hızı 2,9 m/sn'dir.
Maksimum Rüzgâr Hızı ve Yönü: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem
kayıtlarına göre maksimum rüzgârın yönü SSW (GüneyGüneyBatı) olup, maksimum rüzgârın
hızı ise 34,9 m/sn ile Ekim ayında görülmüştür.
56
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 23. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızı, Maksimum Rüzgar Hızı ve Rüzgar
Yönü Tablosu
Rüzgâr Hızı
Ortalama
Rüzgâr Hızı
(m/sn)
Maksimum
Rüzgâr Hızı
(m/sn ) ve Yönü
I
II
III
IV
V
VI
Aylar
VII
VIII
IX
X
XI
XII
3,2
3,1
3,0
3,0
2,8
3,0
3,3
3,0
2,6
2,5
2,7
3,0
2,9
27,7
ESE
28,6
NNW
30,0
ESE
23,1
NNW
24,7
SSW
20,0
NNW
23,2
NNW
22,0
NW
25,8
WNW
27,3
SSW
34,9
SSW
24,6 34,9
WNW SSW
Yıllık
3.5
Rüzgar Hızı (m_sec)
3.0
2.5
2.0
1.5
1.0
0.5
0.0
Aylar
Şekil 31. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği
40
Rüzgar Hızı (m_sec)
35
30
25
20
15
10
5
0
Aylar
Şekil 32. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği
Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu gözlem
kayıtlarına göre yıllık ortalama fırtınalı günler sayısı 8,4’dir.
Ortalama Kuvvetli Rüzgârlı Günler Sayısı: Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu
gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kuvvetli rüzgarlı günler sayısı 41,6’dir.
57
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 24. Ortalama Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgârlı Günler Sayısı
Fırtınalı ve Kuvvetli
Rüzgârlı Günler
Fırtınalı Günler Sayısı
Ortalaması
Kuvvetli Rüzgarlı
Günler Sayısı
Ortalaması
Aylar
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Yıllık
1,4
1,4
0,9
0,6
0,4
0,2
0
0,1
0,1
0,6
1,1
1,6
8,4
5
4,7
4,1
3,9
3,2
2,9
2,9
2,5
1,9
2,4
3,3
4,8
41,6
6
5
Gün
4
3
Fırtınalı Günler Sayısı
Ortalaması
2
Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı
Ortalaması
1
0
Aylar
Şekil 33. Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Ortalama Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Grafiği
Proje kapsamında kullanılacak soğutma suyunun denizden temin edilerek tekrar
denize verilmesi nedeniyle faaliyete başlanmadan önce Meteoroloji Genel Müdürlüğü ile
irtibata geçilerek şamandıra tipi bir meteoroloji istasyonu kurulacaktır.
IV.2.2 Bölgesel Jeolojik Özellikler ve Proje Alanının Jeolojisi (jeolojik yapının fizikokimyasal özellikleri, tektonik hareketler, mineral kaynaklar, heyelan, benzersiz
oluşumlar, çığ, sel, kaya düşmesi başlıkları altında incelenmesi, proje sahasının
1/25.000 ölçekli genel jeoloji haritası ve inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/1.000
ve/veya 1/5.000’lik) jeolojik harita ve lejantı, stratigrafik kolon kesiti, jeoteknik etüt
raporu (proje yerinin detaylı jeoloji-jeoteknik etütleri), depremsellik ve doğal afet
potansiyeli, bölgedeki kırık ve çatlaklar ile kayma yapacak alanların olup olmadığı,
heyelan ve taşkın riski, 1/25.000 ölçekli jeoloji harita ve kesitlerin harita alma tekniğine
uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması)
Bölgesel Jeoloji
Adana İli ve çevresi, stratigrafi, yapı ve kaya türü özellikleri açısından, aralarında
belirgin ayrımlar bulunan, birbirleriyle tektonik dokanaklı değişik tektonostratigrafik birlikleri
kapsamaktadır. Bolkar Dağı Birliği, Devoniyen-Alt Tersiyer aralığından çökelmiş karbonat ve
kırıntılı kayalar ile beraber olistostrom özellikli kayaları kapsamaktadır. Bozkır Birliği, TriyasSenoniyen aralığında çökelmiş kıta yamacı ve okyanus tipi kayalardan, şelf tipi kayalara
kadar değişen farklı fasiyes ve ortamları temsil eden istiflerle asidik tüf, bazik ve ultrabazik
kayaları ve serpantinitleri kapsamaktadır. Aladağ Birliği, Devoniyen-Kreatase aralığını temsil
eden şelf tipi karbonat ve kırıntılı kayaları kapsamaktadır.
58
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Geyik Dağı Birliği, Kambriyen-Erken Tersiyer aralığına ait karbonat ve kırıntılı kayaları
kapsamaktadır. Görbiyes Dağı Birliği, olasılıkla Jura-Geç Kretase aralığını temsil eden
karbonat istifi ile olistolit ve olistostromal oluşukları kapsamaktadır. Görbiyes Dağı Birliği
düşük dereceli metamorfizma göstermektedir. Keban-Malatya Birliği, Üst Paleozoyik-Alt
Kreatase yaş aralığına sahip, metamorfizma geçirmiş, ağırlıklı olarak platform türü
metakırıntılı ve metakarbonatlarla temsil edilir. Misis-Andırın Birliği, Kreatase-Tersiyer zaman
aralığında çökelmiş, melanj nitelikli ve volkanosedimanter fasiyes özellikleri sunar. Örtü
birimleri, Tersiyer-Kuvaterner aralığında çökelmiş sığ deniz çökelleri ile pelajik çökellerden
oluşur (Adana İli Jeolojik Özellikleri, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Doğu Akdeniz
Bölge Müdürlüğü).
Stratigrafik Jeoloji
Bolkar dağı birliği
Birlik adını Orta Toroslar’da Bolkar dağından alır (Özgül, 1976). Çoğunlukla, yeşil şist
fasiyesli metamorfitleri kapsar. Birliğin fosil (mercan ve brachiopod) içeren en yaşlı birimi
Devoniyen yaşlı şist ve mermerlerdir (Özgül, 1971). Karbonifer şist, kuvarsit ve kireçtaşı;
Permiyen kuvarsit arakatkılı yeniden kristalleşmiş kireçtaşı ile temsil edilir. Triyas şeyl,
kuvarsit, kireçtaşı ve dolomit, metamorfizma gösteren bölgede ise mermer arakatkılı, yeşil
kloritli, serisitli şistleri kapsar.
Üst Kreatase (Senomaniyen-Türoniyen) rudistli kireçtaşı, Maastrihtiyen pelajik
kireçtaşı ile temsil edilmiştir. Birliğin en üst birimini Maastrihtiyen ve/veya Paleosen yaşta
olistostrom fasiyesinde kayalar oluşturur. Üst Paleozoyik ve Mesozoyik süresince epirojenik
hareketler etkili olmuştur (Özgül, 1976).
Bozkır birliği
Triyas-Senoniyen aralığında çökelmiş okyanus tipi kayalardan şelf tipi kayalara kadar
değişen fasiyeste farklı ortamları temsil eden istiflerle asidik tüf, bazik ve ultrabazik kayaları
ve serpantinitler kapsayan topluluk Özgül (1976) tarafından adlandırılmıştır. Geniş anlamda
bir karışık (Melange) niteliğindedir.
Bölgede Aladağ ve Geyik Dağı birliklerinin üzerinde allokton örtüler oluşturan Bozkır
birliğine ait ofiyolit ve ofiyolitlerle karışmış karbonat ve kırıntılı kaya topluluğu “Karsantı
ofiyolit karışığı” olarak tanımlanır (Özgül ve Kozlu, 2002).
Karsantı ofiyolit karışığı başlıca dünit, harzburgit, piroksenit, gabro gibi ultramafik
kayalar ile karbonat, kırıntılı, mafik ve ultramafik kaya bloklarından oluşur.
Aladağ birliği
Genellikle Devoniyen-Üst Kretase aralığını temsil eden kaya birimlerini kapsayan bu
birlik; şelf türü karbonat ve kırıntılı kayalar, olistolit ve olistostromal oluşukları içeren fliş
görünüşlü kırıntılı kayalarla temsil edilir.
Üst Tiryas’da karasallaşma evresinin izleri görülür. Buna bağlı olarak Toros
kuşağında kalınlığı 500 m’yi bulan kırmızı çakıltaşı, kumtaşı birimi görülür. Permiyen ve
Triyas kayalarıyla denetlenen kurşun-çinko cevher yataklarını kapsar (Özgül ve Kozlu, 2002).
59
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Geyikdağı birliği
Doğu Toroslar’da Adana İli kuzeyinde Kozan, Feke, Saimbeyli, Tufanbeyli İlçeleri
civarında geniş alan kaplayan Geyik Dağı birliği Kambriyen’den Tersiyer’e değin uzanan
zaman aralığında çökelmiş, başlıca şelf tipi karbonat ve kırıntılı kayaları kapsar (Özgül ve
diğerleri, 1973; Metin, 1984, Kop, 2003; Usta ve diğerleri, 2004).
Görbiyes dağı birliği
Görbiyes Dağı birliği, Mesozoyik yaşta metamorfik karbonat ve kırıntılı kayaları
kapsar. Alttan üste doğru dolomit, neritik kireçtaşı, çakmaklı kireçtaşı ve pelajik mikritlerle
beraber fliş görünümlü oluşuklardan meydana gelir. Bu kaya birimi yeşil şist fasiyesinde
metamorfizma gösterir (Özgül ve Kozlu, 2002).
Keban-malatya birliği
Keban-Malatya birliği, Üst Paleozoyik-Alt Kretase yaş aralığına sahiptir. Alt kesimi en
azından amfibolit ya da yeşilşist fasiyesi düzeyinde metamorfizma geçirmiştir. Metamorfizma
derecesi üst düzeylere doğru azalır. Ağırlıklı olarak platform türü metakrıntılı ve
metakarbonatlarla temsil edilir (Yılmaz ve diğerleri, 1992).
Misis-andırın birliği
Misis-Andırın birliği; güneyde Karataş, batıda Adana-Yakapınar (Misis), doğuda
Ceyhan ile Yumurtalık arasında uzanan bölgeyi içerisine almaktadır. Doğu Toros otokton
kayaları ile ilişkisi görülemeyen ve Adana havzası ile Amanoslar arasında kalan Misis grubu,
Dokuztekne, Andırın ve Karataş formasyonlarına ayrılarak incelenmiştir.
Örtü birimleri
Adana Havzası, Tersiyer örtü kayaları olarak bilinen birim; batıda Ecemiş fay kuşağı,
kuzeyde Aladağ İlçesi ile güneyde Adana ve batıda Kozan İlçesi arasında yüzlekler verir.
Senozoyik
Adana Havzası’nda, Tersiyer’e ait Gildirli Formasyonu, Karsantı Formasyonu,
Kaplankaya Formasyonu, Karaisalı Formasyonu, Cingöz Formasyonu, Güvenç Formasyonu,
Kuzgun Formasyonu ve Handere Formasyonu bulunur. Kuvaterner’de taraça, kaliçi, eskiyeni alüvyon çökelleri gözlenir.
Adana ve yakın çevresinin stratigrafik kolon kesiti Şekil 34’te, proje sahasının
1/25.000 ölçekli Jeoloji Haritası ise Ek 3’te verilmiştir.
60
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 34. Yumurtalık Bölgesinin Genelleştirilmiş Stratigrafik Kesiti (Yılmaz, E., 2010) (ölçeksiz)
61
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Jeomorfoloji
Adana İli sınırları içerisinde, değişik akarsu şekilleri ve bunların meydana getirdiği
vadi yarmaları, dik yamaçlar, akarsuların yatak değiştirmesiyle oluşmuş küçük adacıklar ve
ova kesiminde oluşmuş alüvyon yelpazeleri dikkati çeken morfolojik şekillerdir.
Adana İli merkezi, kuzey ve güney olmak üzere iki bölümde incelenir. Kuzey kısmında
aşınmadan dolayı iyice küçülmüş şerit ve adacıklar şeklinde yüzeylenen Post Miyosen
aşınım yüzeyleri ile yamaçlarda kayaç farklılıklarından oluşan selcik erozyonları, kaya
düşmeleri, baraj gölü çevresinde bedlands topografyası, ova tabanına geçişli olarak aşınım
ve birikim glasileri ile sırtlar ve dik yamaçlardan meydana gelir. Güney kesiminde ise delta
çökellerinin oluşturduğu alüvyonlar ile Seyhan Nehri’nin zamanla yatak değiştirmesinden
oluşan geniş taşkın alanı, kopuk menderesler, lagünler, karasallaşmış lagünler, geçici ve
daimi göller, burun seti depoları, kraveseler ile akarsu sekilerinden oluşur (Yaşar ve diğerleri,
1999).
Proje sahasında KD-GB gidişli paralel sırtların oluşturduğu çizgisel rölyefler hâkimdir.
Karataş Formasyonu’na ait dayanımlı ve kalın kumtaşı tabakalarının oluşturduğu dayanımlı
seviyeler yanal yönde uzun sırtlar oluşturmuştur. Bu uzanımlar arasında kalan göreceli
olarak dayanımsız ince taneli birimlerin oluşturduğu seviyeler aşınarak çizgisel sırt ve vadiler
oluşmuştur. Dayanımsız birimler yüksek rölyeflerden KD ve GB yönüne doğru uzanan
alüvyal akıntılar oluşturmuş ve sırtları dikine kesen alüvyal düzlükler birleşmiştir. Sırtları
dikine kesen ve denize doğru ilerleyen derelerin oluşturduğu alüvyal düzlükler geniş alanlar
kaplamaktadır.
Proje sahasındaki eğimler, %0-%20, %20-%40 ve %40’tan büyük değerler
sunmaktadır.
Faaliyet Alanı Jeolojisi
Proje sahasında derinlikleri 9 m ile 12 m arasında değişen 6 adet sondaj kuyusunda
Üst Miyosen yaşlı kumtaşı-kiltaşı ardalanmasından oluşan Kızıldere Formasyonu, kıyıya
yakın kesimlerde ise Kuvaterner yaşlı alüvyon birimler gözlenmektedir.
Yapılması planlanan proje kapsamında hazırlanan İmar Planına Esas JeolojikJeoteknik Etüt Raporu Ek 5’te sunulmuştur.
Doğal Afet Durumu
Deprem ve faylar
Adana ve yöresi aktif deprem kuşaklarından birindedir. Afrika, Arabistan ve Avrasya
Levhaları arasında bulunan, Arap ve Afrika Levhalarının kuzeye hareketi sonucunda arada
sıkışarak deforme olan Anadolu Levhacığı’nın güneydoğu sınırında yer almaktadır. Türkiye
tektonik oluşumu, jeolojik yapısı, topografyası ve meteorolojik özellikleri gibi nedenlerle, her
zaman çeşitli doğal afet tehlikelerine sahip bir ülke olmuştur. Ülkenin fiziksel ve sosyal zarar
görebilirliğinin de yüksek olduğu dikkate alındığında, meydana gelen doğal olaylar büyük
ölçüde can kayıpları, yaralanmalar ve mal kayıplarına yol açmakta ve afet sonucunu
doğurmaktadır. Türkiye'de başta depremler olmak üzere, heyelanlar, su baskınları, erozyon,
kaya ve çığ düşmeleri, kuraklık başlıca doğal afetlerdir.
62
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ülkemizde depremsellik bakımından oldukça aktif bir bölge olan Adana ve
çevresinde; tarihsel deprem katalogları incelendiğinde, dünyada meydana gelmiş
depremlerin yıkıcı ve en fazla can alıcı olanların önemli bir kısmının meydana geldiği görülür.
Meydana gelen bu depremler sonucunda büyük can kayıpları olmuş, birçok şehir yıkılmış ve
nehirler yatak değiştirmiştir. Bölgedeki sismik aktivitenin yüksek oluşu, bu bölgedeki tektonik
hareketlerin günümüzde de devam ettiğini göstermektedir. Bölgede meydana gelen
depremlerin oluş zamanları ve yapmış oldukları tahribatlar Tablo 25’te verilmiştir.
Tablo 25. Deprem Kayıtları
Tarih
MS 334
517
757
803
1268
1855
1945
1998
Kaynak: İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, 2011.
Yer
Klikya
Anavarza
Misis-Ceyhan
Misis-Ceyhan
Adana-İçel
Ceyhan
Ceyhan
Adana-Ceyhan
Magnitüd
7,0
7,0
8,0
6,0
6,0
6,3
Bölgede en önemli kırık, Yumurtalık Fayı olarak adlandırılan Misis Grubu ile Kızıldere
Formasyonu arasında izlenen faydır. Bu fay; güneyde Yumurtalık İlçesi dolayından, kuzeyde
N36b2 paftasına kadar yüksek açılı ters eğim fayı olarak izlenmektedir. Tortoniyen'den sonra
oluşan Yumurtalık Fayı’nı kullanarak Kuvaterner'de bazaltik erüpsiyonlar oluşmuştur.
Güneybatıda Karataş dolayında başlayan ve Delihalil yöresinde sönümlenen ikinci büyük
kırık ise, Karataş Formasyonu içerisindeki bir yüksek açılı ters eğim fayıdır. Ceyhan İlçesi
güneybatısındaki Dokuztekne üyesinin tekrarlanmasına neden olan fay da yüksek açılı ters
eğim fayı olup, yersel olarak da düşük açılı eğim fayı özelliği göstermektedir.
Proje sahasına en yakın faylar, sahanın kuzey kesiminden geçmekte olan Yumurtalık
Fayı (yaklaşık 2 km) ile Yumurtalık Fayı’nın da kuzey kesiminden geçmekte olan Karataş
Fayı (yaklaşık 6,5 km)’dır (Bkz. Şekil 35).
Proje sahası, mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığı tarafından hazırlanmış olan
Deprem Bölgeleri Haritasına göre 1. derece deprem bölgesi içinde yer almaktadır (Bkz. Şekil
36). Buna göre; projenin inşaatı, 14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”
hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilecek, deprem ihtimaline karşı gerekli tüm önlemler
alınacaktır.
63
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kaynak: Türkiye Diri Fay Haritası Serisi, MTA Genel Müdürlüğü, 2012.
Şekil 35. Proje Sahasına En Yakın Konumdaki Fayları Gösterir Harita
Şekil 36. Deprem Haritası
64
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje sahasına ait yapı ve yerleşim için yasaklanmış bölge ve afete maruz bölge
kararı bulunmamaktadır.
Heyelan
Adana ve çevresi topografik konumundan dolayı aktif heyelan bölgesi değildir. Ancak
güneyden kuzeye doğru genç dağ silsileleri ile ovalar arasında kalan engebeli görünüm arz
eden sahalar, eşik sahalar olarak adlandırılır. Yüksekliği 700-800 m’ye çıkmayan arazide
eğim %5-%20 arasındadır. Bu eğim zaman zaman daha da fazlalaşır. Kozan, Karaisalı,
Feke, Saimbeyli gibi İlçeler bu eşik sahalar üzerine kurulmuş ilçelerdir. Bu ilçelere bağlı bazı
köylerde muhtemel heyelandan ötürü iskân çalışması yapılmış, bazı köyler ise kontrol etütleri
programına alınarak belirli zamanlardaki heyelanın gelişimi izlenmektedir. Seyhan İlçesi’nde
100. Yıl mahallesinin kuzey kesiminde 07.01.2002 tarihinde 14 konutu etkileyen bir heyelan
meydana gelmiştir. Süleyman Demirel Bulvarının kuzey kesiminde göl alanına kadar olan
alanda yer yer aktif heyelanlar mevcuttur (Adana İl Çevre ve Durum Raporu, 2011).
Proje sahasında yapılan sondaj çalışmaları ve arazi gözlemlerine heyelan tehlikesi
mevcut değildir. Sahadaki eğimler %0-%20, %20-%40 ve %40’tan büyük dereceler
sunmaktadır. Proje sahasındaki düşük dayanımlı sedimanter kayaçların olduğu bölümlerde
eğim dereceleri artmaktadır. Bu nedenle söz konusu kesimlerde yapılacak çalışmalarda iksa
ve istinat duvarı uygulamaları yapılacaktır.
Kaya düşmesi
Kaya düşmesi olayları Adana’nın kuzeyinde yer alan Toros dağ kuşağına yakın
ilçelerde (Kozan, Tufanbeyli, Karaisalı) meydana gelmektedir (http://www.afad.gov.tr). Proje
sahasında herhangi bir kaya düşmesi tehlikesi bulunmamaktadır.
Çığ
Adana İli’nde çığ tehlikesi bulunmamaktadır (Adana İl Çevre ve Durum Raporu,
2011).
Sel
Adana İli, en büyük sel felaketini 1936 ve 1980 yıllarında yaşamıştır. Şehir, Tepebağ
Mahallesi hariç, büyük sel suları altında kalmıştır. Toros dağlarından sürüklenerek gelen
kaya blokları şehrin merkezi yerlerinde toplanmıştır. 1980 sel afetinde en çok Ceyhan ve
Feke İlçeleri etkilenmiştir (Adana İl Çevre ve Durum Raporu, 2011).
Fırtına, kasırga, hortum, tayfun, tornado ve tsunami tehlikesi
Akdeniz’in açık bir deniz olmamasından dolayı fırtına, kasırga, hortum, tayfun,
tornado ve tsunami tehlikesi pek mümkün olmamaktadır. Ancak, bölgede zaman zaman
fırtına ve hortumlar gözükmektedir (Adana İl Çevre ve Durum Raporu, 2011).
Benzersiz Oluşumlar
Proje sahası sınırları içerisinde herhangi bir benzersiz oluşum bulunmamaktadır.
65
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Jeoteknik Etüt Raporu
Proje kapsamında yapılan İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu Ek 5’te
sunulmuş olup, söz konusu tesisin deniz tarafındaki çalışmalar için yapılan jeoteknik etütler
hakkındaki detaylı bilgiler ise Bölüm IV.2.7’de verilmiştir.
Şişme potansiyeli
Proje sahasında şişme özelliği gösteren birimlere rastlanmamıştır.
Yeraltı suyu durumu
Yapılan 6 adet sondaj çalışmasında herhangi bir yeraltı suyuna rastlanmamıştır.
Sondaj çalışmaları
Proje sahasında derinlikleri 9 m ile 12 m arasında değişen 6 adet zemin sondaj
kuyusu açılmış (Bkz. Tablo 26, Şekil 37 ve Tablo 27) olup, araştırma ve derin sondaj
açılmamıştır.
Tablo 26. Sondaj Kuyularına Ait Derinlik, Koordinat ve Yeraltı Su Seviyesi Bilgileri
Koordinatlar
Kuyu No
Derinlik (m)
SK-1
SK-2
SK-3
SK-4
SK-5
SK-6
12,0
9,0
9,0
10,5
9,0
9,0
X
Y
4076872,766
4076654,927
4076417,785
4076342,407
4076659,522
4076607,611
487179,346
487250,303
487081,298
486911,405
487130,122
487010,886
Şekil 37. Sondaj Lokasyonlarını Gösterir Harita
66
Yeraltı Su
Sevisyesi
(YASS)
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 27. Sondaj Kuyularının Genel Özellikleri
Sondaj No
SK-1
SK-2
SK-3
SK-4
SK-5
SK-6
Derinlik
(m)
0,0-20,0
0,2-4,0
4,0-12,0
0,0-0,2
0,2-9,0
0,0-0,2
0,2-9,0
0,0-0,20
0,2-10,5
0,0-0,2
0,2-4,0
4,0-9,0
0,0-0,2
0,2-9,0
Açıklama
Litoloji
Bitkisel toprak
Grimsi renkli kumtaşı
Yer yer ayrışmış düşük dayanımlı, zayıf RQD’li kiltaşı
Bitkisel toprak
Grimsi renkli yer yer ayrışmış orta dayanımlı kumtaşı
Bitkisel toprak
Grimsi renkli yer yer ayrışmış orta dayanımlı kumtaşı
Bitkisel toprak
Yer yer ayrışmış düşük dayanımlı, zayıf RQD’li kiltaşı
Bitkisel toprak
Grimsi renkli yer yer ayrışmış orta dayanımlı kumtaşı
Kahverengi orta dayanımlı orta derecede ayrışmış kiltaşı
Bitkisel toprak
Yüksek derecede ayrışmış zayıf dayanımlı kiltaşı
Kızıldere
Formasyonu
(Üst Miyosen)
Zeminin mekanik özellikleri
Proje sahasında kumtaşı-kiltaşı ardalanmasından oluşan Kızıldere Formasyonu’na ait
kaya birimlerin bazı seviyelerinde ayrışmış özellik sunarken, bazı seviyelerinde ise pekişmiş,
sert ve dayanımlı bir yapı sunmaktadır.
Yerleşime uygunluk
Yapılması planlanan santral alanı yaklaşık 41,8 ha’lık alan üzerinde tesis edilecektir.
Yapılan çalışmalarda söz konusu sahanın yerleşime uygunluk açısından; Uygun Alanlar-2
(UA-2) (Kaya Ortamlar) ve Önlemli Alan 2.1 (ÖA.2.1) (Önlem Alınabilecek Nitelikte Stabilite
Sorunlu Alanlar) olmak üzere 2 kategoride değerlendirilmiştir (Bkz. Şekil 38).
Uygun alanlar-2 (UA-2)-kaya ortamlar: Proje sahasında yapılan sondaj
çalışmalarında; yüzeyden itibaren Üst Miyosen yaşlı türbiditik özellikli yer yer ayrışmış, düşük
dayanımlı, kiltaşı-kumtaşı ardalanmasından oluşan Kızıldere Formasyonu gözlenmiştir. Bu
alanlarda eğimler %0-20 arasında değişmektedir.
67
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 38. Yerleşime Uygunluk Haritası
Önlemli alanlar-2.1 (ÖA-2.1)-önlem alınabilecek nitelikte stabilite sorunlu alanlar:
Proje sahasında eğimlerin, %20-40 ve %40’tan büyük olduğu bu alanlarda yapılan sondaj
çalışmalarında yer yer ayrışmış, düşük dayanımlı, kahverenkli sarımsı-bej renkli kiltaşıkumtaşı ardalanmasından oluşan Kızıldere Formasyonu’na ait birimler gözlenmiştir.
Jeolojik Harita ve Kesitler
Faaliyet alanının gösterildiği 1/25.000 ölçekli Jeoloji Haritası Ek 3’te sunulmuştur.
Sonuçlar
Proje sahası ve yakın çevresinin jeolojik yapısı Üst Miyosen yaşlı türbiditik
özellikli kumtaşı-kiltaşı ardalanmasından oluşan, yer yer ayrışmış, az dayanımlı Kızıldere
Formasyonu oluşturmaktadır.
Proje sahasında derinlikleri 9 m ile 12 m arasında değişen 6 adet zemin sondaj
kuyusu açılmış olup, araştırma ve derin sondaj açılmamıştır.
Proje sahası yerleşime uygunluk bakımından Uygun Alanlar (UA)-2 (kaya
ortamlar) ve Önemli Alan 2.1 (ÖA-2.1) (önlem alınabilecek nitelikte stabilite sorunlu alanlar)
olmak üzere 2 kategoride değerlendirilmiştir.
68
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje sahasındaki eğimler, %0-%20, %20-%40 ve %40’tan büyük değerler
sunmaktadır.
Proje sahası, mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığı tarafından hazırlanmış olan
Deprem Bölgeleri Haritasına göre 1. derece deprem bölgesi içinde yer almaktadır. Proje
sahası için yatay yer ivmesi değeri amax ≥ 0,40 g alınacaktır.
Proje kapsamında, 14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”
hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilecek, deprem ihtimaline karşı gerekli tüm önlemler
alınacaktır.
Yapılan çalışmalarda proje sahasında yeraltı suyuna rastlanmamıştır.
Sismik çalışmaların sonuçlarına göre;
 Yer esneklik direnci (E) (Young Modulus): 21.269 kg/cm
 Yer esneklik direnci modülüne göre mukavemet tanımı sağlam
 Yer kesme esneklik direnci (G) (Shear Modulus):7.859 kg/cm 2
 Yer kesme esneklik direnci modülüne göre mukavemet tanımı sağlam
olarak belirlenmiştir.
Kızıldere Formasyonu’na ait birimlerdeki zemin grubu B ve yerel zemin sınıfı Z2
olarak belirlenmiştir.
Proje sahası ve yakın çevresi ile ilgili olarak mülga Bayındırlık ve İskân
Bakanlığı Teknik Araştırma ve Uygulama Dairesi tarafından 3621 sayılı “Kıyı Kanunu”
kapsamında çalışmalar yapılmış ve 21.09.2001 tarihinde onaylanmıştır.
Proje sahasına ait yapı ve yerleşim için yasaklanmış bölge ve afete maruz
bölge kararı bulunmamaktadır.
Proje sahasında 7269 sayılı yasa kapsamına girebilecek herhangi bir heyelan,
kaya düşmesi, su baskını, çığ vb. olayına rastlanmamıştır.
IV.2.3 Hidrojeolojik Özellikler (yeraltı su seviyeleri, halen mevcut her türlü keson,
derin, artezyen vb. Kuyu lokasyonlarının yer ve kotları ile geçilen litolojik özellikleri
gösterilerek, jeomekanik özellikleri ile birlikte kütlesel geçirgenlik değerleri, kuyu
emniyetli çekim değerleri, suyun fiziksel ve kimyasal özellikleri; yeraltı suyunun
mevcut ve planlanan kullanımı, faaliyet alanına mesafeleri ve debileri) Hidrolojik
Özellikler ve Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Faaliyet
Alanına Mesafeleri ve Debileri
Genel
İl’in yeraltı suyu kaynakları potansiyeli Tablo 28’de sunulmuştur.
Tablo 28. Yeraltı Suyu Potansiyeli
Yıllık Çekilen Su Miktarı (m3/yıl)
236.953.980
89.291.768
58.273.758
107.825.013
1.045.321
45.576
229.972
453.752
12.312
622.464
Yerleşim Yeri
Adana-Seyhan-Yüreğir
Adana-Karataş
Adana-Ceyhan
Adana-Kozan
Adana-Tufanbeyli
Adana-Yumurtalık
Adana-Pozantı
Adana-Karaisalı
Adana-Saimbeyli
Adana-İmamoğlu
Kaynak: Adana İl Çevre Durum Raporu, 2011.
69
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje kapsamında yapılan jeolojik etütler sırasında herhangi bir yeraltı suyuna
rastlanmamıştır (Bkz. Ek 5).
Proje çalışmaları kapsamında 167 sayılı “Yeraltısuları Hakkında Kanun” ile
“Yeraltısularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik”, “DSİ
Yeraltısuyu Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği”, hükümlerine uyulacaktır.
Proje kapsamında hazırlanan Hidrojeolojik Etüt Raporu Ek 6’da sunulmuştur.
Hidrojeolojik Etüt Raporu Kapsamında Değerlendirme
Proje kapsamında hazırlanan Hidrojeolojik Etüt Raporu Ek 6’da sunulmuştur. Proje
sahasında formasyon kiltaşı, silttaşı ve kumtaşı ardalanmasından oluşmakta olup, hakim
kaya türü kiltaşıdır. Bu formasyon proje sahasının kara kısmında Kuvaterner yaşlı alüvyonlar
ve deniz kısmında da güncel kum çökelleri ile örtülmüştür. Kara kısmında genel olarak
yapıların önemli bir kısmı için temel zemini bu birim olacaktır.
Sığ kuyular ve sondaj kuyuları
İnceleme alanın çevresinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) ve özel şahıslar
tarafından açılan sondaj kuyuları ile halk tarafından kullanım amaçlı açılan keson kuyular
bulunmamaktadır.
Yeraltı suyu taşıyan formasyonlar
İnceleme alanında bulunan formasyon kiltaşı, silttaşı ve kumtaşı ardalanmasından
oluşmaktadır. Yağışlardan süzülme, kırık ve çatlaklar boyunca olmaktadır. İnceleme alanı
içerisinde birimin yüzeysel beslenme alanı oldukça azdır.
Yeraltı Suların Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Proje kapsamında mevcut kirlilik yükünün tespitine yönelik çalışmalarda 1 adet yeraltı
suyu numunesi alınarak analiz edilmiştir. Yeraltı suyu numunesi üzerinde yapılan analiz
sonuçlarına göre; numunenin alındığı bölgedeki yeraltı suları civa, klorür ve oksijen
doygunluğu açısından II. sınıf, sıcaklık parametresi açısından IV. sınıf olup, diğer tüm
parametreler açısından ise I. sınıf su kalitesindedir. Konuyla iligli detaylı bilgiler Bölüm
IV.2.19’da sunulmuştur.
IV.2.4 Hidrolojik Özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan, akarsu ve
diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu
kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası,
drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri)
Genel1
1.
Akarsular
Seyhan Nehri: Akdeniz Bölgesi’nde, Adana’dan geçerek Akdeniz’e dökülen Seyhan
Nehri’nin uzunluğu 560 km olup, yağış alanı 20.100 km 2’dir.
1
Bu bölümdeki bilgiler, Adana İl Çevre Durum Raporu, 2011’den derlenmiştir.
70
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Seyhan Nehri, İç Anadolu’nun doğu kesiminde Uzunyayla yöresinden doğan Zamantı
Irmağı (uzunluğu 317 km) ile bunun doğusunda Doğu Anadolu sınırları üzerinden doğan
Göksu’nun (uzunluğu 198 km) birleşmesiyle meydana gelir. Seyhan Nehri’nin Adana il
sınırları içerisinde Seyhan ve Çatalan Barajları inşa edilmiştir. Seyhan Barajı 1956 yılında
işletmeye açılmış olup, sulama, enerji ve taşkın önleme amaçlıdır.
Seyhan Nehri’ne sırasıyla Eğlence, Körkün, Üçürge ve Çakıt dereleri katılmaktadır.
Adana İli içinden geçen Seyhan Nehri, ova içinde güneybatıya yönelerek ve birçok
menderesler çizerek Tarsus (Berdan) Çayı’nın denize döküldüğü noktanın 3 km kadar
doğusunda Akdeniz’e dökülmektedir.
Ceyhan Nehri: Ceyhan Nehri, Binboğa dağlarından doğar. Güneye akarak Göksun
yakınında Üstüngelen Deresi ve batıdan akan Tokat Suyu ile birleşir. Buradan doğuya doğru
akan Göksun Irmağı, Söğütlü Suyu ile birleşerek Ceyhan Irmağı’nı oluşturur. 20.670 km2
yağış alanına sahip olan Ceyhan Nehri 500 km uzunluğundadır. Kahramanmaraş İl
sınırlarında Aksu Çayı Ceyhan Nehri’ne katılır, daha sonra Aslantaş Barajı menbasında
Keşişsuyu, Andırın Çayı ve Sabunsuyu kolları katılır. Aslantaş Barajı mansabında ise Hamis,
Karaçay, Savrun, Kesiksuyu, Sumbas, Çeperce ve Handeresi kolları Ceyhan Nehri’ne
katılırlar.
Çakıt Çayı: Çakıt Çayı’nın ilk doğduğu yer Ulukışla’nın arkasındaki dağlardır. Porsuk
Çayını besleyen asıl kol, soldan katılan ve yağış alanı büyük olan Kırgeçit Deresi’dir. Daha
aşağılarda Çakıt Suyu’nu sürekli verimli tutan bir kaynak suyu olan Şekerpınarı Suyu katılır
ve bu noktadan itibaren ırmak, Çakıt Suyu adını alır.
Eğlence Deresi: Eğlence Deresi 3.000-3.500 m kotlarında çeşitli küçük kollar olarak
doğmakta ve iki ana kol olan Eğni ve Aksu Derelerini oluşturarak güney yönünde akmaktadır.
Çönekli Mahallesi’nin güneydoğusunda Kabaktaş Tepesi Mevkiinde birleşen iki dere buradan
itibaren Eğlence Çayı ismini almakta ve Çatalan yakınlarına kadar bu isimle akmaktadır.
Çatalan Baraj Gölüne dökülen Eğlence Deresi 87 km uzunluğundadır.
Körkün Çayı: Körkün Çayı ilk kaynaklarını Aladağ’ın batı eteklerinden almaktadır.
Başlangıçta Üçkapılı Dere ve Ecemiş Deresini oluşturarak güney yönünde akarken Mahmatlı
mevkiinde birleşmektedirler. Bu iki derenin birleşimiyle yine Ecemiş Deresi adı altında
akışına devem eden dere Kamışlı mevkiine kadar birçok yan kolla birleşerek büyümekte ve
bu noktadan itibaren Körkün Çayı adıyla akmaktadır. Seyhan Baraj Gölü’ne katılan Körkün
Çayı’nın uzunluğu 157 km’dir.
Üçürge Çayı: Sügeç Dağı eteklerinden doğan Üçürge Çayı 60 km uzunluğundadır.
Üzerinde sulama amaçlı Nergizlik Barajı 1995 yılında inşa edilmiş ve işletmeye açılmıştır.
Yıllık ortalama debisi 1 m3/sn’dir.
2.
Göller
Seyhan Havzası yukarı bölümlerinde kayda değer bir göl bulunmamaktadır. Yalnız
Aladağ üzerinde Yedigöller ve Dipsiz Göl ile Ulukışla civarında Çiğli ve Karagöl gibi küçük
göller bulunmaktadır.
Akyatan Lagünü: Adana İli’nin Karataş İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır.
Adana’ya 48 km mesafededir. Akyatan Gölü, Türkiye’nin en büyük lagün gölüdür. Ortalama
su seviyesindeki alanı 4.900 ha’dır. Yaz boyunca gölü besleyen suların azalması ve yüksek
buharlaşma nedeniyle göl alanı çok küçülmektedir. Suyun çekildiği alanlarda geniş çamur
düzlükleri oluşmakta ve yaz sonuna doğru tamamen kurumaktadır. Göl, güneybatıdan çıkan
2 km’lik dar bir kanalla denize bağlanmaktadır.
71
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Göl sularının yüksek olduğu dönemlerde kanal vasıtasıyla gölden denize, düşük
olduğu dönemlerde ise denizden göle doğru su akışı olmaktadır. Bu nedenle göl suyundaki
tuzluluk mevsimlere göre değişiklik göstermektedir. Gölün kuzeyi geniş tarım alanları ile
çevrilidir.
Akyatan Lagünü, yaşama ortamlarının çeşitliliği, barındırdığı hayvan ve bitki türleri ile
çok sayıda uluslararası öneme sahip sulak alan kriterine sahip bir sulak alan ekosistemidir.
Tüm bunların yanı sıra, Akyatan Lagünü, su ürünleri üretimi ve turizm faaliyetleri gibi
imkânlarıyla yöre ekonomisine önemli katkılar sağlayan çok yönlü bir sulak alan
ekosistemidir.
Ağyatan Lagünü: Ceyhan Nehri ağzının batısında yer alan 1.130 ha alana sahip,
yeraltı suları ve yağışlı dönemde nehir sularıyla beslenen bir lagündür. En fazla 3 m derinliğe
ulaşan göl ile deniz arasında bağlantıyı Hurma Boğazı adında dar bir boğaz sağlar.
Kuzeyinde geniş ıslak çayırlıklar ve kıyılarda tatlı suyun ağır bastığı yerlerde küçük bataklık
alanlar bulunur. Göldeki su seviyesinin, Çukurova’daki diğer sulak alanlara oranla daha az
farklılık göstermesi, çevresinde çamur düzlüğü ve tuzcul bataklıkların oluşumunu
sınırlamıştır.
Tuzla Gölü: Tuzla Gölü (2.800 ha), Seyhan ağzının doğusunda yer alır ve
Çukurova’daki göllerin en batıda olanıdır. Gölün suyu, yılın büyük bir bölümünde hafif
tuzludur. Su seviyesi özellikle kış yağışlarından sonra yükselir, bu dönemde göldeki tuzluluk
azalır. Gölün özellikle doğu tarafından geniş çamur düzlükleri ve tuzcul bataklıklar bulunur.
Kuzeyinde, 500 m genişliğinde bir şerit üzerinde kuru tarım yapılan tarlalar ve çayırlar vardır.
Kısa bir kanal, gölün denizle bağlantısını sağlar. Denize açılan boğazda bir balık dalyanı
bulunur.
Yumurtalık Lagünleri: Ceyhan ağzı ve Yumurtalık Körfezi arasında kalan ve lagünler,
tuzcul bataklıkları, çamur düzlükleri, sazlıklar, ıslak çayırlar, kumullar ve bir çam ormanından
oluşan dev bir sulak alan sistemidir. Başlıca sulak alanlar Çamlık (ya da Yumurtalık) Lagünü,
Yelkoma Gölü (1.150 ha), Ömer Gölü (350 ha), Yapı Gölü (300 ha) ve Darboğaz Gölü’dür
(380 ha). İlkbahar ve yaz aylarında gölün bir bölümü kuruyunca, özellikle kuzeyde geniş
çamur düzlükleri ortaya çıkar. Tatlı suyun kumullardan göle sızdığı bölümlerde sazlıklar
vardır. Tuzcul bataklıklar ve çamur düzlükleriyle çevrili olan Çamlık Lagünü, Ömer Gölü, Yapı
Gölü, Darboğaz Gölü ve daha küçük Kaldırım Gölü, kış aylarında su seviyesi yükseldiğinde
tek bir büyük göl oluşturur. Yelkoma Lagünü’nün ağzında, eski Ceyhan ağzında ve Çamlık
Lagünü’nün Yumurtalık Körfezi’ne açıldığı yerde dalyanlar bulunmaktadır.
Bölgede bulunan sulak alanların proje sahasına göre konumları ile ilgili detaylı bilgiler
Bölüm IV.2.11’de sunulmuştur.
3.
Göletler
Adana İl sınırları içerisinde DSİ tarafından yapılıp işletmeye açılan bir adet gölet
bulunmaktadır. Handeresi üzerinde, 1999 yılında inşa edilen Hakkıbeyli Göleti sulama
amaçlıdır.
Taşkın Alanları
Proje sahası ve yakın çevresi ile ilgili olarak ilgili idaresince verilmiş bir taşkın sahası
kararı bulunmamaktadır (Bkz. Ek 5).
72
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje Sahasının Hidrolojik Açısından Değerlendirmesi
Proje sahasına en yakın yüzeysel su kaynağı 35 m mesafedeki Kuru Dere, 20 m
mesafedeki İçme Dere ile 350 m mesafedeki Söğütlü Dere’dir (Bkz. Şekil 39). Söz konusu
dereler için şev üstlerinden itibaren sağlı sollu 10 m’lik şeritvari sahaların yapılaşma ve
faaliyet dışı tutulması uygundur. İlaveten, bu mesafe içerisinde taş tahkimat yapılmak
suretiyle derelere herhangi bir pasa, atık, taş vb. malzemenin karışması engellenecektir.
Proje sahası sınırlarında ise devamlı akış gösteren herhangi bir yüzeysel su kaynağı
bulunmamakla birlikte, kış mevsiminde aktifleşen yaz mevsiminde ise kuruyan cılız derelere
ait yan kollar bulunmaktadır. Buna ilaveten proje kapsamında herhangi bir yüzeysel su
kaynağından yol geçişi sağlanmayacaktır.
Şekil 39. Proje Sahası Yakınındaki Yüzeysel Su Kaynaklarının Gösterimi
Proje faaliyetleri sırasında, akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere
yataklarının zarar görmemesi, dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu
olabilecek yerlere pasa malzemesi, kazı fazlası malzeme, katı ve sıvı atıklar atılmayacak,
derelerin doğal akışı ve yatak şekli değiştirilmeyecek, derelerden herhangi bir malzeme temin
edilmeyecektir. Proje kapsamında yüzey ve yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek
tüm kirletici unsurlar ile ilgili gerekli tüm önlemler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır.
Yüzey Suların Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Proje kapsamında mevcut kirlilik yükünün tespitine yönelik çalışmalarda 2 farklı
noktadan alınan yüzey suyu numuneleri üzerine yapılan analiz sonuçları ile “Yüzeysel Su
Kalitesi Yönetmeliği” Tablo 5 “Su Kalite Sınıfları” karşılaştırıldığında; yüzey sularının
genellikle II, III ve IV. sınıf su kalitesinde olduğu görülmüştür. Konuyla iligli detaylı bilgiler
Bölüm IV.2.19’da sunulmuştur.
73
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2.5 Soğutma Suyunun Temin Edileceği Sulardaki Canlı Türleri ve Diğer Özellikler
(bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan
türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için
belirlenen koruma kararları, dalga hareketleri, sıcaklık, derinlik, tuzluluk vb.) İle
Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (içme, kullanma, sulama
suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim
miktarları, su yolu ulaşımı tesisleri, turizm, spor ve benzeri amaçlı su ve/veya kıyı
kullanımları, diğer kullanımlar)
Proje kapsamında yapılan sucul ekosistem çalışmasında, kurulacak tesisin yapılacağı
alandaki deniz canlılarının (makro algler, makro omurgasızlar ve omurgalı organizmalar)
tespiti ile bu canlıların bulunduğu habitatların tanımlanması, bu canlıların mevcudiyetleri ve
proje sahasında mevcut olan endemik, koruma altına alınan tür/türler ve koruma statülerinin
belirlenmesi, denizden alınacak ve deşarj edilecek suyun fiziksel özelliklerinin yorumlanarak,
planlanan faaliyetin bu canlılar üzerine etkileri değerlendirilmesi ve projenin sucul canlılar
üzerindeki etkisi ile alınması gereken önlemler irdelenmiş ve Ek 7’de verilen Ekosistem
Değerlendirme Raporu’nda sunulmuştur.
Metodoloji
Denizel alan çalışmalarında kıyısal alan (kıyı ve deniz) enine hatlar boyunca
taranmıştır. Tarama metodolojisi Sualtı Görsel Sayım (SGS) uygulamaları ile paralel
yürütülmüştür. Denizel bölgede var olan flora ve fauna elemanları ile bu canlıların barındıkları
habitatlar (biyotoplar) değerlendirilmiştir.
Gemi adamı ve yardımcı personel ile yapılan inceleme ve numune alma seferinde
bölgede bulunan bütün habitatlar ziyaret edilmiştir. Araştırmalara katılan tekne yeteri
büyüklükte olup, dalış malzemeleri, personel ve diğer örnekleme cihazlarının yüklenmesine
ve sefer halinde kullanımına izin verecek kapasitede olmasına özen gösterilmiştir.
Çalışmada, habitat yapılarının belirlenmesi açısından, SGS tekniği uygulanarak
biyotop (habitat) yapısı ve durumu bilgileri ile makro biyolojik çeşitlilik belirleme çalışmaları
yapılmıştır. Bu çalışmalar esnasında görüntüleme teknikleri (Sea and Sea Underwater
Imaging System) de uygulanmıştır. Biyotop (habitat) ve bitki komunitelerindeki denizel
makroflora ve makrofauna türlerinin envanteri çıkarılmıştır.
Denizel alan çalışmalarında, SGS, satıhtan kontrollü görüntüleme sistemi (AquaVu)
ve/veya doğrudan görsel belirleme ile teknenin rotası boyunca habitat özellikleri belirlenmiştir.
Alan çalışmalarında Garmin ve Magellan Marka GPS’ler yardımı ile alınan tüm veriler kayıt
edilmiştir.
Fitoplanktonik ve Zooplanktonik Organizmaların Toplanması
Deniz, fitoplanktonik ve zooplanktonik organizmaları tespit etmek amacıyla 50 µm por
açıklığında, 60 cm çapında ve 1,5 m uzunluğunda plankton kepçesi kullanılmıştır. Plankton
kepçesi ile horizontal olarak 200 m (6 dakika süre ile) çekilen örnekler, 250 cc'lik plastik
kavonozlara alınmıştır. Planktonik numuneler %4'lük formaldehit ile tamponlanarak fikse
edilmişlerdir.
Laboratuvara getirilen örneklerden diyatome dışındaki alglerin geçici preparatları
hazırlanarak Nikon marka mikroskop altında teşhisleri yapılmıştır. Geçici preparatlar, lamın
üzerine alınan örneklerin üzerine lamel kapatılarak mikroskop altında incelenmeleri ile
gerçekleştirilmiştir.
74
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Daimi preparatlar ise sadece diyatome türlerinin teşhisi için hazırlanmıştır. Buna göre
diyatomelerin teşhisinde kullanılan rafe ve sitria gibi yapıların net olarak görülebilmesi için
asit ile kaynatma metodu kullanılmıştır (Round, 1973). Bu metoda göre; 2,3 devirde 2 dakika
santrifüj edilen örneklerin üzerindeki formollü su dökülerek, geri kalan tortu kısmına 20 ml'lik
saf su alınmıştır. Buda çalkalandıktan sonra 100 ml'lik erlen'lere aktarılmıştır. Üzerine, daha
önceden hazırlanmış olan 0,1 N potasyum permanganattan 2 ml ilave edilmiştir. Bu şekilde
ağzı kapalı olarak oda koşullarında dört saat bekletilmiştir. Bekleme süresi sonunda 7 ml HCl
örneklerin üzerine eklendikten sonra erlenler bu hali ile çeker ocakta 20 dakika kaynatılmıştır.
Kaynatmayı takiben asitten uzaklaştırmak için tekrar 2,3 devirde 2 dakika santrifüj işlemi
uygulanmıştır. Alttan kalan tortu kısım lamellerin üzerine yayılarak kurumaya bırakılmıştır.
Lam üzerine kanada balzamı damlatılmış ve bunun üzerine kurumuş örneğimizi içeren lamel
kapatılmıştır. Ardından kanada balzamının kurumasını sağlamak için etüv'de iki gün süre ile
0
70 C'de beklemeye bırakılmıştır.
Zooplanktonik organizmaların tanınması için de, geçici ve kalıcı olmak üzere iki çeşit
preparat hazırlanmıştır. Geçici preparatlar, çalışma sırasında lam üzerine alınan örneklerin
üzerine lamel kapatılarak ya da doğrudan incelenmesiyle elde edilmiştir. Daimi preparatların
yapılmasında, 0,00 numaralı böcek iğnesi kullanılmıştır. Daimi preparatların hazırlanmasında
“Euromex Arnhem” marka binoküler mikroskop kullanılmıştır. Alınan organizma lamın tam
ortasına gelecek şekilde ayarlanmış ve organizmanın deforme olmasını engellemek
amacıyla, lamelin dört kenarına plastilin değdirilerek kapatılmış ve gliserin içerisindeki suyun
tamamen buharlaşması sağlandıktan sonra, lamelin kenarları entellan ile kapatılarak
etiketlenmiştir.
Bentik Organizmaların Toplanması
Bentik omurgasızlar, sığ alanlardan standart dip kepçesi ile taban taranarak, derin
bölgelerde ise “Peterson” dip kepçesi ile toplanmıştır. Yanık Değirmen Dere’deki bentik
organizmalar ise dip kepçesi ve alanda mevcut olan taşların kap içinde yıkanmasıyla
toplanmıştır.
Toplanan örnekler %80’lik etil alkole konulup laboratuvara getirilmiştir. Arazide ve
laboratuvarda çeşitli por çaplarına sahip eleklerden geçirilerek örnekler ayrılmış ve teşhisleri
yapılmıştır. Teşhislerde Nikon marka binoküler mikroskop kullanılmıştır. Teşhisleri yapılan
örnekler %80’lik alkolde saklanmıştır (Wetzel and Likens, 1991).
Balık Örneklerinin Toplanması
Deniz ve lagün alanlarındaki balık örneklemeleri, balıkçı ağları ile gerçekleştirilmiştir.
Çeşitli gözenek çaplarına sahip balık ağları bir gün süre ile bekletilmiş ve ağlardaki balıklar
toplanarak teşhis edilmişlerdir. Bölgenin yapısına uygun olarak örneklemi detaylandırmak için
1.200 m ağ kullanılmıştır.
Bulgular
Algler
Algler, gerek yapısal olarak gerekse de dış görünüşleri bakımından oldukça farklı
görünümdedirler. Yapısal olarak eukaryotik (gelişmiş hücre tipi) ve prokaryotik (basit yapılı
hücre tipi) olmak üzere iki büyük gruba ayrılırlar. Buna göre mavi-yeşil algler göstermiş
oldukları hücre organizasyonları bakımından prokaryot hücre özelliği taşımaktadırlar. Belirgin
bir hücre çekirdeğinin olmaması ve çok basit olan kromatofor yapısındaki pigmentlerin
dağılımı ve prokaryotik hücre özellikleri bakımından diğer alglerden ayrılırlar.
75
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Dış görünümleri bakımından tek hücreli ve ipliksi formlardan karışık olarak gelişmiş
bireylere kadar değişik biçimlerde gözlenebilmektedirler (Round, 1973).
Ekolojik olarak algler, karlı alanlar, tamamen buzla kaplı alanlarda da ve deniz
yüzeyinden 1 km aşağıda bulunabilirler. Fakat %70'nin dağıldığı asıl yayılış alanı sulardır. Bu
ortamlarda organik karbon bileşiklerinin major primer üreticisidirler. Mikroskobik fitoplankton
formunda meydana gelebilirler. Makroskobik ve mikroskobik formların her ikisi de kara ve su
hattı boyunca ve bu ortamların her ikisinde de meydana gelebilirler. Gövde ya da benzer
işlevlere sahip yapıları ile derelerin alt kısımları ve sedimenlere, toprak partiküllerine ya da
0
kayalara tutunurlar. Yukarıda da belirtildiği gibi buzla kaplı alanlarda bulundukları gibi 70 C
ya da daha yüksek sıcaklıktaki kaynak sularında da yaşayabilirler. Bazıları çok tuzlu su
ortamlarında bile gelişebilirler. Göllerde ve denizlerde yüzeyden 100 m aşağıda ya da daha
düşük ışık yoğunluğu ve yüksek basınç altında yaşayabilirler. Denizlerde yüzeyden 1 km
aşağıda da yaşayabildikleri görülmüştür (Elliot et. al., 1992).
Algler su ortamında primer üretici canlılardır. Yapılarındaki pigmentleri sayesinde
karbondioksit ve suyu ışığın etkisi ile karbonhidratlara çevirirler, böylece su ortamındaki
besin değerinin ve çözünmüş oksijen oranının artmasını sağlarlar. Sonuçta kendi
gelişimlerini sağlayarak besin zincirinin ilk halkasını oluştururlar. Bu şekilde üretime olan
katkıları ve üst basamaktaki canlılarla olan ilişkileri açısından önem taşımaktadırlar. Çalışma
bölgesinde tespit edilen algler Tablo 29’da verilmiştir.
Tablo 29. Çalışma Bölgesi Algleri
BACILLARIOPHYCEAE
Amphiprora gigantea
Asterionella japonica
Asterolampra van-heurckii
Asteromphalus flabellatus
Bacteriastrum delicatulum
Bacteriastrum hyalinum
Campylodiscus sp.
Chaetoceros affinis
Chaetoceros costatum
Chaetoceros decipiens
Chaetoceros gracile
Chaetoceros lorenzianum
Coscinodiscus perforatus
Coscinodiscus sp.
Cylindrotheca closterium
Dactyliosolen mediterraneus
Ditylum brightwellii
Guinardia flaccida
Gyrosigma sp.
Gyrosigma spenceri
Gyrosigma tenuissumum
Hemiaulus hauckii
Lauderia borealis
Leptocylindricus danicus
76
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Leptocylindrus minimus
Licmophora abbreviata
BACILLARIOPHYCEAE
Melosira sulcata
Navicula sp.
Nitzschia longissima
Nitzschia paradoxa
Nitzschia sigma
Pleurosigma elongatum
Pleurosigma normanii
Podocystis sp.
Pseudonitzschia pungens
Pseudosolenia calcar-avis
Rhizosolenia alata
Rhizosolenia delicatula
Rhizosolenia fragilissima
Rhizosolenia imbricata var. shrubsolei
Rhizosolenia robusta
Rhizosolenia setigera
Rhizosolenia sytliformis
Skeletonema costatum
Striatella unipunctata
Surirella fastuosa
Thalassionema nitzschioides
Thalassiothrix longissima
Thalassiothrix mediterranea
DINOPHYCEAE
Amphisolenia bidentata
Ceratium biceps
Ceratium breve
Ceratium concilians
Ceratium contortum
Ceratium euarcuatum
Ceratium furca var. eugrammum
Ceratium fusus
Ceratium fusus var. seta
Ceratium inflatum
Ceratium kofoidii
Ceratium longirostrum
Ceratium macroceros var. gallicum
Ceratium minutum
Ceratium trichoceros
Ceratium tripos var. atlanticum
DINOPHYCEAE
Cerotocorys gourreti
77
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Dinophysis caudata
Dinophysis caudata
Dinophysis doryphora
Dinophysis fortii
Dinophysis hastata
Dinophysis rotundata
Gonyaulax diegensis
Gonyaulax polygramma
Ornithocercus quadratus
Ornithocercus quadratus
Oxytoxum scolopax
Pavillardinium intermedium
Podolampas bipes
Podolampas elegans
Podolampas spinifera
Prorocentrum compressum
Prorocentrum micans
Protoperidinium brochi
Protoperidinium divergens
Protoperidinium mediterraneum
Protoperidinium steini
Pyrocystis fusiformis
Pyrocystis pseudonoctiluca
Spiraulax jollifei
CHLOROPHYCEAE
Acinetospora crinita
Anadyomena stellata
Caulerpa racemosa
Caulerpa prolifera
Cladophora sp.
Ceramium sp.
Chaetomorpha linum
Dasycladus vermicularis
Dasycladus clavaeformis
Enteromorpha sp.
Enteromorpha compressa
Enteromorpha linza
Halimeda tuna
PHAEOPHYCEAE
Colpomenia sinuosa
Cystoseria barbata
Cystoseria corniculata
Dictyota dichotoma
Dictyota linearis
Dilophus mediterraneus
78
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Padina pavonia
Sargassum acinarum
Sargassum vulgare
Taonia atomaria
RHODOPHYCEAE
Acanthophora nayadiformis
Cladostephus spongiosus
Cladostepus verticillatus
Corallina elongata
Dasya ocellata
Diegena simplex
Gelidium sp.
Halymenia latifolia
Hypneia musciformis
Jania rubens
Laurencia papillosa
Spyridia filamentosa
Lithophyllum lichenoides
Zooplanktonik organizmalar
Zooplanktonik organizmaların önemli bir grubunu oluşturan Cladocera ve Copepoda,
oldukça küçük, çoğunlukla mikroskobik hayvanların oluşturduğu gruplardır. Cladocera
takımına ait türlerin büyük bir çoğunluğu tatlısularda yayılış göstermektedir. Podon, Euadne
ve Penilia gibi cinsleri ise denizeldir. Tatlısularda yaşayan türler genellikle planktonik olup,
göllerin limnetik bölgelerinde bulunurlar. Bu hayvanlar hem partenogenetik olarak hem de
eşeyli olarak çoğalabilmektedirler. Çevre koşulları elverişli olduğu zaman populasyondaki dişi
bireyler mayoz geçirmemiş çok sayıda yumurta üretirler. Çevre koşulları elverişsiz olmaya
başladığında ise, dişi bireyler mayoz geçirmiş daha az sayıda yumurta üretirler. Bu
yumurtalar döllendikten sonra, kuluçka odacığının çevresi oldukça kalın bir kılıf ile kuşatılarak
yumurta çevre koşullarına dayanıklı hale getirilir.
Zooplanktonik organizmaların bir diğer grubu ise Rotifera'dır. Rotifera'ya ait bireylerde
oldukça küçük, mikroskobik canlılardır. Büyük bir çoğunluğu tatlısularda yayılış
göstermektedir. Denizel tür sayısı tatlısulara göre daha azdır. Gölcüklerde, küçük su
birikintilerinde, acısu ortamlarında ve tuzlusularda yaşayan türleri de mevcuttur. Türlerin
büyük bir kısmı planktonik olup, göllerin limnetik ve littoral bölgelerinde yaşarken bir kısmı da
dip kesimlerde sesil olarak yayılış gösterirler. Tatlısu sistemlerinin su kalitesini saptamada,
Rotifera türlerinin indikatör olarak kullanılmaları, sucul ekosistemlerde birçok omurgasız ve
omurgalı canlının besinlerini oluşturmaları nedeniyle önem taşımaktadır. Çalışma bölgesi
zooplanktonik organizmaları Tablo 30’da verilmiştir.
Tablo 30. Çalışma Bölgesinin Zooplanktonik Organizmaları
COPEPODA
Acartia clausi
Acartia discaudata
Acartia negligens
Aetideus giesbrechti
Calocalanus pavo
Calocalanus pavoninus
Calocalanus styliremis
CLADOCERA
Evadne spinifera
Evadne tergestina
Penilia avirostris
Podon polyphemoides
DIGER HOLOPLANKTON
Amphipoda
Radiolaria
79
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Calanus minör
Calanus tenuicornis
Candacia armata
Candacia ethiopica
Centropages furcatus
Centropages violaceus
Coryceaus spp.
Corycaeus clausi
Clausocalanus arcuicornis
Clausocalanus furcatus
Ctenocalanus vanus
Euterpina acutifrons
Farranula rostrata
Labidocera brunescens
Labidocera pavo
Lucicutia flavicornis
Mecynocera clausi
Haloptilus longicorois
Nannocalanus minor
Paracalanus parvus
Temora stylifera
Oithona helgolandica
Oithona nana
Oithona plumifera
Oithona spinirostris
Pontella mediterranea
Oncea media
Oncea mediterranea
Clytemnestra scutellata
Appendicularia
Chaetognatha
Doliolida
Foraminifera
Heteropoda
Pterepoda
Siphonophora
MEROPLANKTON
Balık larvası
Bivalvia
Cirripedia
Decapoda
Echinodermata
Gastropoda
Polychaeta
Bentik organizmalar
Bentik hayvanlar arasındaki karmaşık ilişkiler konusundaki çalışmalar, çevresel
değişkenlerle ilişkili olarak tanımına ve dağılımına odaklanmıştır. Her ne kadar bu gibi
incelemeler toplulukların ilk değerlendirmeleri için gerekli olsa da, düzenleyici çevresel
değişkenlerin fizyolojik kökenli deneysel incelemeleri, planktonik topluluklar arasındaki
çalışmalarda kullanıldığı kadar bentik topluluklar arasında kullanılmamıştır. Denizlerde, bentik
faunanın populasyon, verimlilik ve beslenme ilişkileri az anlaşılabilmiştir; akarsularda biraz
daha iyi bilinmektedir.
Denizlerdeki bentik faunanın dağılımı, beslenme, gelişme ve üremeleri için farklı
gereksinimlerinin olması sonucu, son derece heterojendir. Bu gereksinimler büyük ölçüde,
oksijen içeriğindeki değişimler ve besin için gereken canlı ya da ölü organik madde girdisi
gibi, yaşam ortamlarındaki değişimlerden ve mevsimsel değişimlerden etkilenir. Bentik
organizmalar ya bu değişikliklerin üstesinden gelebilecek uyumsal mekanizmalara sahiptirler
ve uygun koşulları beklemek için durağan evreye girererler, ya da ölürler. Bentik canlıların
dağılımları, gelişimleri, verimlilikleri ve üreme potansiyelleri çevresel parametre
değişikliklerine karşı uyum yeteneklerine bağlıdır.
Bentik hayvanlar son derece çeşitlidir ve protozoalardan büyük makroomurgasızlar ve
omurgalılara kadar neredeyse tüm şubelerle temsil edilirler. Bu gerçek, heterojen habitat,
beslenme, gelişme, üreme, ölüm ve davranış özellikleri ile birleşince bu hayvanların bütünsel
ve fonksiyonel bir yaklaşımla ele alınmalarını son derece zorlaştırmaktadır. Çalışma bölgesi
nin bentik organizmaları Tablo 31’de verilmiştir. Bu çalışma kapsamında alanda tespit edilen
türlerle birlikte literatür taraması sonucu alanda bulunması muhtemel türlerde verilmiştir.
80
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 31. Çalışma Bölgesinin Denizel Bentik Organizmaları
ŞUBE
TÜR
SINIF
NEMERTINI
ANNELIDA
Nemertini sp.
POLYCHAETA
Amphictene auricoma
Aricidea sp.
Capitella sp.
Capitomastus sp.
Cirratulus sp.
Cossura sp.
Eunice floridana
Gleycera cf rouxi
Glycera sp.
Goniada norvegica
Harmohoe impar
Harmothoe sp.
Hermonia hystrix
Hteromastus filiformis
Lumbrinerides cf amoureuxi
Lumbrineris sp.
Magelona papillicornis
Malaccoceros sp.
Marphysa bellii
Monticellina heterochaeta
Naineris laevigata
Neanthes pelagica
Nephths caeca
Nephthys sp.
Neridines sp.
Nerine cf cirratulus
Nereis diversicolor
Notomastus latericeus
Onuphis eremita
Paradoneis lyra
Ploynoidae (sp.)
Pomatoceros trigueter
Prinospio fallax
Prinospio sp.
Pseudocapitella incerta
Sigalion cf. Mathildae
Sigambra parva
Spio sp.
Spiochaepterus costarum
Spionidae sp.
Spiophanes bombyx
Sthenelais boa
ARTHROPODA
CRUSTACEA
Acanthonyx lunulatus
81
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Achaeus cranchii
Alpheus dentipes *
Alpheus glaber *
Alpheus macrocheles
Ampelisca brevicornis
Ampelisca diadema
Apseudes intermedius
Athanas nitescens
Atylus vedlomensis
Bathyporeia lindstromi *
Bodotria arenosa mediterranea
Caprella equilibra
Caprella sp.
Carpias stebbingi
Cestopagurus timidus
Charybdis longicollis
Chlorotocus crassicornis
Clibanarius erythropus
Cumella limicola
Diastylis rugosa
Ebalia cranchii
Ebalia nux
Ericthonius brasiliensis
Eriphia verrucosa
Ethusa mascamne
Eurydice sp.
Eurynome aspera
Galathea sp.
Galathea squamifera
Galathea strigosa
Gammaridae sp.
Goneplax rhomboides
Hippolyte inermis
Hippolyte varians
Inachus thoracicus
Leptomysis sp.
Liocarcinus arcuatus
Liocarcinus corrugatus
Liocarcinus maculatus
Lissa chiragra
lnachus dorsettensis
Lophogaster typicus
Lysianassa longicornis
Macropodia rostrata
Pagurus chevreuxi
Palaemon serratus
82
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Palinums elephas
Pandalina brevirostris
Penaeus semisulcatus
Philocheras bispinosus bispinosus
Primela denticulata
Processa edulis
Scalpellum scalpellum
Scyllarus arctus
Scyllarus pygmaeus
Sphaeroma serratum
Tylos latreillii
Upogebia pusilla
Upogebia tipica
Uromunna petiti
Urothoe grimaldii
MOLLUSCA
PLACOPHORA
Chiton olivaceus
GASTROPODA
Acteon tornatilis
Anachis savignyi
Bittium reticulatum *
Bittium submamillatum *
Bolma rugosa
Caecum trachea *
Cerithium vulgatum *
Cerithium rupestre *
Columbella rustica
Euparthenia bulinea
Jujubinus exasperates *
Loripes lacteus *
Macoma Cumana *
Myrtea spinifera *
Nassarius gibbosulus
Philine catena
Smaragdia viridis
Tricolia speciosa *
Turritella turbona *
Tonna galea *
MOLLUSCA
BIVALVIA
Acanthocardia tuberculata *
Abra alba *
Chamelea gallina *
Conus ventricosus
Dentalium dentalis
Donax venustus *
Dosinia lupinus
Glans aculeate *
Glycymeris glycymeris
Gouldia minima
83
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Lissopecten hyalinus
Loripes lacteus *
Modiolula phaseolina
Modiolus adriaticus
Myrtea spinifera *
Paphia lucens
Parvicardium exiguum *
Plagiocardium papillosum *
Striarca lactea
Tellina balaustina
Tellina pulchella
Venus verrucosa
ECHINODERMATA
ASTROIDAE
Astropecten irregularis
OPHIUROIDEA
Amphiopholis squamata
Amphiura chiajei
Ophiura albida
Ophioderma longicaudum
HOLOTHUROIDEA
Holothuria mammata
Schizaster canaliferus
ECHINOIDEA
Echinocardium cordatum
Echinocyamus pusillus
Paracentrotus lividus
Schizaster canaliferus
CHORDATA
PORIFERA
ENTEROPNEUSTA
Saccoglossus sp.
ASCIDIACEAE
Holocynthia sp.
DERMOSPONGIAE
Ircinia sp.
Clathrina sp.
Axinella sp.
* Alanda tespit edilen türler
Balıklar
Balıkların yaşadıkları habitatlarda dikkate alındığında, proje sahası genel olarak
kumluk-kayalık zemin alanlardan oluşmaktadır. Proje sahasında tespit edilen balık türleri
Tablo 32’de verilmiştir.
Tablo 32. Proje Sahası Balık Faunası
Tür
Familya: Rhinobatidae
Rhinobatos rhinobatos (Linnaeus, 1758)
Familya: Dasyatidae
Gymnura altavela (Linnaeus, 1758)
Familya: Torpedinidae
Torpedo nobilliana Bonaparte, 1835
Familya: Rajiidae
Raja sp.
Familya: Echeneidae
Echeneis naucrates (Linnaeus, 1758)
Familya: Sparidae
84
Avrupa Kırmızı Listesi
(ERL)
Bern Sözleşmesi
EN A4cd ver3.1
-
VU A2bd+4bd ver3.1
-
DD
-
-
-
-
-
-
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Avrupa Kırmızı Listesi
(ERL)
Tür
Bern Sözleşmesi
Lithognathus mormyrus (Linnaeus, 1758)
Pagellus erythrinus (Linnaeus, 1758)
-
Diplodus annularis (Linnaeus, 1758)
NE
-
Diplodus sargus sargus (Linnaeus, 1758)
NE
-
Diplodus vulgaris (Geoffroy Saint-Hil., 1817)
NE
-
Dentex dentex (Linnaeus, 1758)
NE
Oblada melanura (Linnaeus, 1758)
NE
-
Sparus aurata (Linnaeus, 1758)
Familya: Serranidae
Epinephelus marginatus (Lowe, 1834)
Serranus scriba (Linnaeus, 1758)
Familya: Mullidae
Mullus barbatus barbatus (Linnaeus, 1758)
Mullus surmuletus (Linnaeus, 1758)
Familya: Sciaenidae
Umbrina cirrosa (Linnaeus, 1758)
Familya: Siganidae
Siganus rivulatus Forsskål, 1775
Familya: Soleidae
Solea solea (Linnaeus, 1758)
Familya: Pomacentridae
Chromis chromis(Linnaeus, 1758)
Familya: Labridae
Coris julis (Linnaeus, 1758)
Labrus viridus (Linnaeus, 1758)
NE
-
EN A2d ver 3.1
III
NE
-
NE
-
NE
-
NE
-
LC ver 3.1
-
NE
-
NE
-
LC ver 3.1
-
VU A4ad ver 3.1
-
Sympodus mediterraneus (Linnaeus, 1758)
LC ver 3.1
-
Sympodus sp.
-
Thalassoma pavo (Linnaeus, 1758)
LC ver 3.1
Familya: Gobiidae
Gobius sp.
-
Familya: Scaridae
Sparisoma cretense (Linnaeus, 1758)
LC ver 3.1
-
Familya: Carangidae
Trachurus trachurus (Linnaeus, 1758)
NE
-
Familya: Triglidae
Chelidonichthys lucerna (Linnaeus, 1758)
NE
-
-
-
Egzotik tür
-
Familya: Balistidae
Balistes carolinensis (Gmelin, 1789)
Familya: Tetradontidae
Lagocephalus spadiceus (Richardson, 1844)
Çalışma Bölgesi Kıyısal Alanının Habitat Yapısı
Çalışma bölgesinin habitat yapısına bakıldığında; farklı özellikteki zemin yapıları ve
bunlar ile ilişkili biyolojik yaşam modellerinin varlığı izlenmiştir. Kıyıdan açık bölgelere doğru
gidildikçe farklı habitat tipleri bulunmaktadır. Kıyı kesimlerdeki baskın habitat kumluk zemin
ve kayalık zemin yapısıdır. Kıyıdan uzaklaştıkça Cystoseria’lı kayalık, daha sonra da çıplak
kayalık (rocky) habitat baskın duruma geçmektedir. 8-10 m derinlikten sonra ise kum zemin
yapısı baskın hale geçmektedir.
85
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yapılan arazi uygulamasında, sahanın habitat yapısı ve habitatların dağılımı
değerlendirilmiş ve kıyı bölgesinin “kum (sandy beach)” ve “kum tepeleri (sand dune)”
sistemlerinden oluşan “alçak kıyı” yapısına sahip olduğu belirlenmiştir. Bu sistemde, özellikle
koyun her iki ucunda yer yer kayalıkların da olduğu belirlenmiştir (Bkz. Fotoğraf 17 ve
Fotoğraf 18).
Fotoğraf 17. Alçak Kıyı, Kumlu Plaj ve Kum Tepeleri
Fotoğraf 18. Kayalık Plaj Bölgesi
86
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Faaliyet alanının olduğu bölgede ve yakın çevresinde, arka sahil ve iç sahil (gel-git
zonu) ile birlikte denizel ortamın kıyıdan itibaren ilk 20-50 m’sinin (derinlik: 0,5-1 m) “kumlu
taban (sandy bottom)” habitat tipinde olduğu belirlenmiştir (Bkz. Fotoğraf 19).
Fotoğraf 19. Alçak Kıyıdan Sonra Belirlenen, Dalga Etkisinde Bulunan Kıyısal Kum Habitatı
Yapılan alan çalışmalarında, kum taban habitatından sonra, Cystoseria’lı kayalık,
yaklaşık 6 m derinlikten sonra da kayalık habitat başlamaktadır. Bu durum, 8-10 m’lere kadar
devam etmekte, bu derinlikten sonra ise kum, alan çalışmalarının birtirildiği 15 m’lik
derinlikten sonra ise çamurlu zemin (muddy bottom) yapısı baskın hale geçmektedir (Bkz.
Fotoğraf 20, Fotoğraf 21, Fotoğraf 22, Fotoğraf 23).
87
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 20. Cystoseria’lı Kayalık Habitatdan Görünüm
Fotoğraf 21. Kayalık Habitattan Görünüm
88
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 22. Kum Habitatından Görünüm
Fotoğraf 23. Çamur Habitatından Görünüm
89
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Algler
Araştırma alanı içerisinde deniz alanında 6 ayrı alg sınıfı ve Angiospermae ait toplam
127 takson kaydı verilmiştir. Örnekleme sonucunda elde edilen verilere göre fitoplanktonik
organizmaların bağlı formlara göre tür çeşitliliği bakımından daha baskın oldukları
görülmektedir. Özellikle Bacillariophyceae grubu algler çeşitlilik bakımından en zengin sınıf
olmuştur. Bu sınıfa ait 49 takson, Dinophyceae’ya bağlı 41, Chlorophyceae'ya ait 13,
Phaeophyceae’ya bağlı 10, Rhodophyceae’ya bağlı 12 ve Angiospermae’ye ait 1 takson
bulunmuştur.
Araştırma alanında alglerin gelişim ve dağılım alanlarında rol oynayan bazı faktörler
vardır. Bunların başında deniz suyu sıcaklığı, ışık geçirgenliği, pH, tuzluluk ve çözünmüş
oksijen gelmektedir.
Geniş bir alandan en küçük birim alana kadar her bölgenin kendi sıcaklık derecesine
özgü belirli alg türleri bulunmaktadır. Geniş alanların mevsimsel sıcaklık farkları çok daha az
olmasına karşın, koy özelliğindeki kıyısal alanların sıcaklıkları daha hızlı değişim
göstermektedir. Sıcaklığa bağlı olarak fotosentez hızının solunum hızından fazla olduğu
ilkbahar ve yaz aylarında mevsimlik olduğu kadar yıllık ve çok yıllık bitkilerin hepsini bir arada
görmek olasıdır.
Algler fotosentez için ışığa gereksinim duyarlar ve ışığın su içerisindeki yayılışına
bağlı olarak dağılım gösterirler. Suda asılı duran partiküller ışığın alt katmanlara inmesini
engeller ve bu durum alg gelişimini olumsuz etkiler. Örnekleme tarihinde ışık geçirgenliğinin
oldukça uygun olduğu görülmüştür. Ancak aşırı miktardaki dalga hareketleri dip kısımları
karıştırarak kumulların su kütlesine karışmasına neden olmaktadır. Bu durum alglerin gelişimi
için geçici bir sorun teşkil etmekle birlikte biyolojik döngü açısından önemli sorunlar
yaratmamaktadır.
Deniz suyu pH'sı genellikle alkali özellik göstermektedir. Bu durum alglerin
dağılımında da etkilidir. pH değişimlerinde en çok etkilenen grupları çoğunlukla kahverengi
ve kırmızı algler oluşturmaktadır. Zaten çalışma bölgesindeki çok ciddi bir pH artışı söz
konusu değildir ve deniz suyunda pH'yı etkileyebilecek ciddi bir girdi de bulunmamaktadır.
Örnekleme sonuçlarına göre; Bacillariophyta grubu alglerin yoğunluk açısından en
baskın grup oldukları dikkati çekmektedir. Bacillariophyceae içerisinde Pseudonitzchia
pungens, Tallassiothrix fraunfeldii, Bacteriastrum hyalinum Pleurosigma spp., Pseudosolenia
calcar-avis, Chaetoceros affinis, Guinardia flaccida, Dinophyceae sınıfına bağlı Ceratium
furca var. eugrammum, C. macroceros var. gallicum, C. fusus var. seta, Dinophysis caudata,
Pyrocystis pseudonoctiluca, Protoperidinium steini, P. divergens türleri ön plana çıkmaktadır.
Bacillariophyta, tüm çalışma alanında baskın organizma grubu olmuştur. Ardından
Pyrrophyta ve Cyanophya divizyoları ön plana çıkmaktadır. Rhodophyta ve Chlorophyta’nın
yoğunluk değerleri birbirlerine daha yakın bulunurken, en düşük yoğunluğa Phaeophyta
divizyosu sahiptir.
Zooplanktonik organizmalar
Sucul ekosistemlerdeki besin zincirinde; karbonhidratlar, yağlar ve proteinler ilk olarak
fitoplanktonik alg grupları tarafından sentezlenir ve buradan daha yüksek besin kademelerine
geçerler. Bu bitkisel protein ilk olarak zooplanktonun Crustacea grubunda hayvansal proteine
dönüşür. Deniz ve okyanusların büyük bir kısmında Copepodlar zooplanktonun en önemli
grubudur. Sıcak okyanuslar boyunca baskın zooplankton formları genelde Copepod'lardır.
90
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Bitkisel proteini hayvansal proteine dönüştürmeleri nedeniyle Copepod'lar denizel
ortamda hayvansal proteine gereksinim duyan canlılar için besin zincirinde çok önemli bir
halkaya sahiptirler.
Deniz çalışmasından elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde; zooplanktonik
organizmalar içerisinde en baskın grubu Copepoda oluşturmakta ve 36 tür ile temsil
edilmektedir. Copepoda sınıfına ait Oithona plumufera, Farranula rostrata, Temora stylifera,
Haloptilus longicorois Acartia clausi, Paracalanus parvus taksonları, dominant organizmadır.
Evadne spinifera da Cladocera içersinde en baskın taksonlardır. Bunlar gerçek planktonik
organizmalar olup, Holoplankton olarak adlandırılmaktadırlar. Bunun dışında yaşamlarının
sadece bir dönemlerini su kütlesi içerisinde geçiren, diğer dönemlerini farklı ortamlarda
sürdüren canlılar da vardır ve bunlara da Meroplankton denilmektedir. Yapılan
örneklemelerde bu canlılara da rastlanmıştır ve bunların listesi ilgili bölümde verilmiştir.
Denizdeki tüm zooplanktonik gruplar arasında Copepod’ların önemli oranda baskınlığı söz
konusudur. Ardından Cladocera gelmektedir. Tespit edilen zooplanktonik organizmalar
içerisinde endemik/nesli tehlikede olan bir tür bulunmamaktadır.
Bentik omurgasızlar
Deniz ekosistemlerinde hemen hemen tüm biyotoplarda temsil edilen ve özellikle
yumuşak zeminlerin en karakteristik türlerini içeren Mollusca türleri, antropojenik etkiler
sonucu kirlenen veya stres altında olan komünitelerin de indikatör (belirteç) grubudur. Ancak
bu alanın su parametreleri sonuçlarına göre; temiz olduğu ve organik kirliliğin söz konusu
olmadığı görülmektedir. Dolayısı ile ortamdaki Mollusca tür çeşitliliğinin fazlalığı tamamen dip
yapısının kum, kum-çamur bileşiminde olmasından kaynaklanmaktadır.
Genel olarak bakıldığında; teşhisi yapılan bentik omurgasızların, Akdeniz’de geniş bir
dağılıma sahip oldukları görülmektedir ve hepsi de temiz deniz ortamlarında belirgin olan
türlerdir.
Deniz alanındaki çalışma bölgesinde yapılan örneklemelere göre; yedi büyük filuma
ait toplam 168 bentik omurgasız türü teşhis edilmiştir. Bunlardan 1'i Nemertini, 42’si
Annelida, 63’ü Arthropoda, 48’i Mollusca, 11’i Echinodermata, 2'si Chordota ve 1’i de Porifera
şubelerine aittir. Görüldüğü üzere en çok türün teşhis edilen grup Annelida şubesi olmuştur.
Annelida içinde Polychaeta tür bakımından en zengin sınıf olmuştur.
Mollusca şubesine bağlı türlerin önemli bir kısmı kabuklu bireylerden oluştuğu için
özellikle kıyı kesimlerde kolayca erişilmiş ve teşhis edilmişlerdir.
Bentik organizmalar içerisinde tür sayısı bakımından baskın olan Mollusca şubesi
üyeleri yoğunluk bakımından da ön planda olmuşlardır. Bu grup tüm bentikler içerisinde
yoğunluk bakımından Bittium reticulatum, Abra alba baskın bulunmuştur.
Çalışma bölgesinde, kıyı ve derin kısımlar dikkate alınarak farklı noktalardan
örneklemeler yapılmıştır. Kıyıdan yapılan örnekleme alanlarının derin bölgeye göre tür
çeşitliliği ve yoğunluk bakımından daha zengin olduğu görülmüştür. Bu durum littoral
bölgedeki türler arası ilişkinin oldukça yoğun olmasına bağlanabilinir. Sıcaklık, ışık, besin ve
çözünmüş oksijen gibi abiyotik faktörler bakımından yeterli koşullara sahip olan littoral
bölgeler bentik organizmalar için de uygun alanlardır.
Lagünlerde ve Yanık Değirmen Deresi’nde bentik organizmalarla ilgili yapılan çalışma
kapsamında, en baskın türün Gastropoda’dan Melanopsis sp. olduğu belirlenmiştir.
91
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Balık türleri
Deniz alanında yapılan incelemelerde; balık türleri, yakalama ve gözlem yolu ile
teşhis edilmiştir. Bu türler içerisinde Epinephelus marginatus (Orfoz) hem Bern Sözleşmesi
EK III kapsamında korunan türler içerisinde, hem de IUCN Kırmızı Liste’ye göre tehlike
altındaki türler (EN) kapsamındadır. Bununla birlikte, Rhinobatus rhinobatus yine IUCN
Kırmızı Liste’ye göre tehlike altında; Gymnura altavella ile Labrus viridus duyarlı (VU) türler
içerisinde yer almaktadır.
Faaliyet alanı ve yakın çevresi balıkların beslenme, yuvalama ve barınma alanı olarak
oldukça sık kullanılan verimli bir bölge bulunmamaktadır. Dolayısı proje bölgesi, su ürünleri
üretimi açısından etkin olarak kullanılmamaktadır. Ancak proje sahası ve etki alanı, dönem
dönem balıkçılar tarafından avlak olarak kullanılmaktadır.
Proje Bölgesindeki Türlerin, Ulusal ve Uluslararası Koruma Statüleri Açısından
Değerlendirilmesi
Uluslararası anlaşmalar ve uygulamalar genellikle koruma altında, ticareti
yasaklanmış ve sınır ötesi ve/veya göçmen olan flora ve fauna elemanları ve bu canlıların
yaşam alanları ile ilgili olup, bu canlıların ve/veya habitatlarının bulunduğu bölgeleri korumayı
amaçlamaktadır. Koruma-kullanma detayları konusunda bağlayıcı çalışmalar yapan kurumlar
arasında UN, FAO, UNEP, AB, IUCN gibi kurumlar gelmektedir. Bu canlıların ve yaşam
alanlarının korunmak üzere oluşturulan kriterler ve projenin gerçekleşmesi durumunda nasıl
etkilenecekleri, olası önlemler ve izleme çalışmaları ile ilgili öneriler deniz alanında yapılan
projelerde verilmelidir.
Bu çalışmada sedimentten alınan numunelerden ve SGS tekniği ile bentoz üzerinde
tesbit edilen omurgasızlar denizel fauna kapsamında verilmiştir. Koruma açısından ön plana
çıkan nadir veya endemik tür belirlenmemiştir. Ayrıca, elde edilen örneklerin hiçbirisi kirlilik
veya diğer bir açıdan indikatör tür olma özelliğini göstermemektedir.
SGS tekniği ile çekilen transektlerden elde edilen makrofitobentos listesi denizel flora
kapsamında sunulmuştur.
Görsel sayım yöntemi ile alanda varlığı belirlenen omurgalı türleri de denizel fauna
kapsamında verilmiştir. Çalışmada belirlenen türlerden; Epinephelus marginatus (Orfoz,
Grouper) ile Rhinobatus rhinobatus (Gitar Balığı) koruma altındadır. Bu türler, IUCN Red
List’de “Endangered” statüsündedir.
Ayrıca, alanda daha önceden farklı araştırıcılar tarafından kaydedilmiş ve koruma
altında olan türler de literatür bilgileri kapsamında belirlenmiştir. Bu türlerden Caretta caretta
ve Chelonia mydas, bölgede sıklıkla görülmektedir.
Koruma altında olmalarına rağmen, belirtilen canlılar oldukça yüksek hızda hareket
etme kabiliyetine sahip olup, inşaat ve işletme sırasında bölgeden ayrılma potansiyeline
sahiptir. Söz konusu türler bu alanı yalnızca beslenme ve gezinme alanı olarak kullanabilirler.
Bu durumda, projenin inşaat ve işletme aşamalarından olumsuz olarak etkilenmeleri
beklenmemektedir.
Teşhis edilen denizel omurgalı hayvanlara ilişkin literatür bilgilerini içeren türler Tablo
33’te verilmiştir.
92
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 33. Literatür Bilgilerine Göre bölge Karasularında Bulunan Omurgalı Türleri ve Koruma Statüleri
Ordo
Familya
Tür
IUCN Kırmızı Liste
Hexanchiformes
Hexanchidae
Hexanchus griseus
LR/nt ver 2.3 (1994)
Lamniformes
Alopiidae
Alopias vulpinus
DD ver 2.3 (1994)
Lamnidae
Carcharodon carcharias
VU-A1bcd+2cd ver 2.3 (1994)
II
Isurus oxyrinchus
LR/nt ver 2.3 (1994)
III
Lamna nasus
LR/nt ver 2.3 (1994)
III
Odontaspididae
Carcharias taurus
VU A1ab+2d ver 2.3 (1994)
Carcharhinidae
Carcharhinus brevipinna
LR/nt ver 2.3 (1994)
Carcharhinus melanopterus
LR/nt ver 2.3 (1994)
Carcharhinus plumbeus
LR/nt ver 2.3 (1994)
Carcharhiniformes
Prionace glauca
Sphyrnidae
Bern Bonn CITES
Sphyrna zygaena
LR/nt ver 2.3 (1994)
Triakidae
Galeorhinus galeus
VU A1bd ver 2.3 (1994)
Myliobatidae
Mobula mobular
VU A1cd ver 2.3 (1994)
Rajidae
Raja clavata
LR/nt ver 2.3 (1994)
Clupeiformes
Clupeidae
Alosa fallax
DD ver 2.3 (1994)
Syngnathiformes
Syngnathidae
Hippocampus guttulatus
DD ver 3.1 (1994)
Hippocampus hippocampus
VU A2cd ver 2.3 (1994)
II
Syngnathus abaster
DD ver 2.3 (1994)
III
Gobiidae
Zosterisessor ophiocephalus
DD ver 2.3 (1994)
Sciaenidae
Sciaena umbra
III
Umbrina cirrosa
III
Scombridae
Serranidae
Sparidae
I, II
II, III
B
III
DD ver 2.3 (1994)
Perciformes
EC
NE
Sphyrna mokarran
Rajiformes
EUNIS
Thunnus alalunga
DD ver 2.3 (1994)
Thunnus thynnus
DD ver 2.3 (1994)
Epinephelus marginatus
EN A2d ver 2.3 (2001)
Mycteroperca rubra
DD ver 2.3 (1994)
Pagrus pagrus
EN A1bd+2d ver 2.3 (1994)
93
II
III
III
X
II
B
II
B
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Familya
Tür
IUCN Kırmızı Liste
Xiphiidae
Xiphias gladius
DD ver 2.3 (1994)
Atheriniformes
Atherinidae
Atherina boyeri
DD ver 2.3 (1994)
Testudines
Cheloniidae
Caretta caretta
Chelonia mydas
Delphinidae
Balaenopteridae
Ordo
Catacea
Bern Bonn CITES
EUNIS
EC
EN-A1abd ver 2.3 (1994)
II
1, II
I
X
A
EN-A1abd ver 2.3 (2001)
II
1, II
I
X
A
Stenella coeruleoalba
LR/cd ver 2.3 (1994)
II
II
II, III
X
A
Balaenoptera physalus
EN-A1abd ver 2.3 (1994)
II
1, II
I
X
A
94
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje İnşaat Çalışmalarının Deniz Ekosistemine Etkileri
Faaliyet alanının deniz sahasındaki fiziksel ölçüm değerleri ve genel gözlemlere göre;
ortamın temiz su özelliğinde olduğu ve biyolojik çeşitliliğinin orta seviyede olduğu
görülmektedir. Alanda, Posidonia çayırlarının olmaması biyolojik çeşitliliğin yüksek olmasını
engellemektedir. Teşhisleri gerçekleştirilen algler, zooplanktonik organizmalar, bentik
organizmalar ve balıkların tamamı, Akdeniz’in yaygın ve bol bulunan türlerini ihtiva
etmektedir.
Boru hattının yapım çalışmaları kapsamında deniz ekosisteminde bazı etkilerin
oluşması kaçınılmazdır. Bu çalışmalar sonucu dip kısımda birikmiş olan sedimen su kütlesi
içine yayılacaktır.
Boru hattının yerleştirilmesi sırasında beton blok kelepçeler kullanılacaktır. Blokların
(kelepçelerin) yapımında kullanılacak malzemenin içeriği çok önemlidir. Bunun için
kullanılacak betonun dış etkilere karşı dayanıklı sert bir malzeme olması gerekmektedir.
Beton malzeme su tarafından çözünmeyecek nitelikte olmalı ve toksik ağır metalleri ve deniz
suyu ile etkileşime giren kimyasalları içermemelidir. Aksi takdirde hem projenin sonuçları
olumsuz etkilenir hem de deniz ekosisteminin kirlenmesi söz konusu olabilir.
Kelepçelerin yerleştirilmesi sırasında deniz suyunun bulanması özellikle
planktonik canlılar için istenmeyen koşullar yaratabilir. Bunun için, çalışmanın
alanda set çekileceki ve ardından çalışma gerçekleştirilecektir. Böylece yerleştirme
oluşacak bulanıklık etkisi, diğer deniz ortamı ile olan bağlantı kesildiği için
azalacaktır.
balık ve
yapıldığı
sırasında
nispeten
Bölgenin dip yapısına bakıldığında, kum ve silt içeren bir tabakanın bulunduğu
gözlenmiştir. Boru yerleştirme çalışmaları ile su kütlesi içinde artan bulanıklık, su kalitesi
değerlerinde bir değişime neden olacaktır. Bu durumda sedimende birikmiş olan birçok
kirletici su kütlesine karışabilmektedir. Bu nedende, sedimenden ortama karışacak bu
maddeler, fiziksel ve kimyasal olarak ortam koşullarını değiştirecek ve denizel canlılar
açısından istenmeyen koşullara neden olabilecektir. Ayrıca su kütlesine karışan sedimen,
sucul canlıların, özellikle balıkların solungaç sistemleri üzerine yapışarak solunum
mekanizmalarını olumsuz etkileyebilmektedir.
Bulanıklığın artmış olması, ışığın dip kısımlara, makro ve mikro alglere ulaşmasını
engelleyeceğinden uzun süreli bir etki bu canlılara zarar verebilir. Ancak proje kapsamında
gerçekleştirilecek dolgu çalışmaları ile ortaya çıkacak olan bu etkiler uzun süreli
olmayacaktır. Özellikle çalışma bölgesine yakın yerlerde gerçekleştirilmiş, benzer etkiye
sahip faaliyetler düşünüldüğünde, başta makro ve mikro algler olmak üzere tüm denizel biota
varlıklarını sürdürebilmişlerdir. Bu çalışmadaki sedimen boyutları ve süresi düşünüldüğünde,
etki çok sınırlı düzeyde olacaktır.
Balık türleri bulanıklığın oluştuğu ortamdan uzaklaşacaktır. Bu nedenle balıkların da
sedimen bulutundan etkilenmeleri sınırlı düzeyde olacaktır. Söz konusu bu etkilerin tümü
değerlendirildiğinde; sedimen, bölgenin balık türleri ve balıkçılık faaliyetlerine yönelik önemli
bir etkisinin olmayacağı düşünülmektedir.
Sedimenlerin sucul sisteme karışması ve etkisinin minimum düzeye indirilebilmesi için
aşağıda belirtilen önlemler alınacaktır:
95
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Mümkün olan en az ve sınırlı alanda çalışılacaktır.
İlkbahar dönemi (Mart, Nisan, Mayıs ve Haziran başı) denizel biyolojik aktivitenin
en yüksek olduğu üreme dönemi olarak bilinmektedir. Denizel canlıların yoğunluklarının da
artmaya başladığı bu dönemde gürültü, bulanıklık ve mekanik etkiler yumurta, genç ve ergin
bireylerin mevcudiyetini ve miktarlarını olumsuz yönde etkileyebilir. Dolgu çalışmalarının
gerçekleştirileceği dönemlerin biyolojik aktivitenin en düşük olduğu sonbahar sonu ve kış
aylarında yapılması deniz ekosistemine minimum düzeyde etki yapacaktır.
Çalışmalar uygun olmayan rüzgar ve dalga koşullarında yapılmayacaktır. Aksi
takdirde sedimen bulutları uzak noktalara hızlı bir şekilde yayılabilirler.
Sedimentasyona karşı çalışma alanının çevresinde silt perdeleri (silt curtains)
kullanılarak çalışılmalıdır. Bu silt perdelerinin durumu ve etkinliği düzenli olarak kontrol
edilmelidir.
Deşarjin Deniz Ekosistemine Etkileri ve Risklerin Değerlendirilmesi
Yapılan çalışmada öncelikli olarak göz önüne alınan unsur, deşarjın ekosistem
üzerinde yaratabileceği olası olumsuz etkiler olmuştur. Bu açıdan deşarjın yapılacağı
noktadaki difüzer sistemi ve çıkış suyunun yayılımı modellenmiştir. Soğutma Suyu Deşarj
Sistemi Difüzör Ön Tasarımı ve Seyrelme Modellemeleri Raporu'nda, difüzör hesapları ve
difüzör port tasarımının deniz ortamına adapte edilmesi irdelenmiştir.
İnşaası planlanan enerji santralinde enerji üretimi sırasında çıkan atık ısının temassız
açık devre deniz suyu soğutma sistemi ile uzaklaştırılması planlanmaktadır. Buna göre,
denizden uygun bir derinlikten alınacak olan deniz suyu pompalar ile kondenserlere
basılacak, burada ısı eşanjörleri vasıtasıyla sistemdeki atık ısı deniz suyuna aktarılacak ve
sıcaklığı artmış olan deniz suyu deşarj boruları ve difüzörler vasıtası ile uygun bir şekilde
denize deşarj edilecektir.
Hunutlu Termik Santrali bünyesinde tesis edilecek kondenserin çıkışında, soğutma
suyunun sıcaklığı, denizden alınan suyun sıcaklığından ortalama 7°C daha fazla olacaktır,
ancak tahliye edilecek suyun kimyasal özellikleri alıcı ortam ile aynı olacaktır. Tahliye
suyunun özellikleri ve sıcaklığın dağılımı konusunda modelleme çalışmaları yapılmıştır. Bu
raporda en kötü durum dikkate alınarak değerlendirmeler yapılmıştır. Derin deniz deşarjları
için uygulanacak kriterlerine göre deniz ortamının seyreltme kapasitesi ne olursa olsun,
denize deşarj edilecek suların sıcaklığı 35˚C’yi aşamaz. Sıcak su deşarjları difüzörün fiziksel
olarak sağladığı birinci seyrelme (S1) sonucun da karıştığı deniz suyunun sıcaklığını
Haziran-Eylül aylarını kapsayan yaz döneminde 1˚C’den, diğer aylarda ise 2˚C den fazla
arttıramaz. Ancak, deniz suyu sıcaklığının 28 0C’nin üzerinde olduğu durumlarda, soğutma
amaçlı olarak kullanılan deniz suyunun deşarj sıcaklığına herhangi bir sınırlama
getirilmeksizin alıcı ortam sıcaklığını 30 0C’den fazla artırmayacak şekilde deşarjına izin
verilebilir. Buna göre, tasarlanacak olan sistemin Haziran ile Eylül ayıları arasındaki yaz
döneminde, deşarj edildikten sonra uğrayacağı ilk seyrelme sonucunda (yakın alan karışımı)
ortam sıcaklığını 1°C’den daha fazla değiştirmemesi gerekmektedir. Diğer aylarda ise bu
değerin 2°C olmasına müsaade edilmektedir. Özel bir durum olarak, soğutma amacıyla
kullanılan deniz suyunun doğal sıcaklığının 28°C’den daha sıcak olduğu durumlarda deşarj
edilen sularda 35°C maksimum sıcaklık limiti, aranmamakta ve deşarj sonrasında ortam
sıcaklığında 3°C’a kadar değişimlere yol açmasına müsaade edilmektedir. Proje bölgesi
Akdeniz’de yer aldığından yaz aylarında deniz suyu sıcaklıkları 29°C değerinin üzerine
çıkabilmektedir.
96
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tesisin soğutma suyu deşarj sisteminin ve difüzörlerin tasarlanmasında yukarıda
özetle açıklanan koşullardan en düşük değer olan 1°C kriteri dikkate alınmıştır. Yönetmelik
gereğince farklı mevsimsel koşullarda seyrelme sonucunda ulaşılan sıcaklık farkları
değerlerinde bir miktar esneklik olmasına rağmen, bu projedeki gibi büyük miktarlarda
soğutma sularının denize deşarj edildiği sistemlerin performansları mevsimsel koşullara bağlı
olarak çok fazla değişmemektedir. Bu nedenle, sistemin tasarlanmasında tüm mevsimsel
koşullarda, deşarj sonrasında oluşan yakın alan karışımının sonucunda 1°C’den daha düşük
sıcaklık farkı sağlanması hedeflenmiştir.
Sucul organizmalar, sıcaklıkta da çok geniş sıcaklık değişimlerinde yaşama
yeteneğinde olan organizmalar (euterm) ve belli sıcaklık değişimlerinde yaşama yeteneğinde
olan organizmalar/(stenoterm) mevcuttur. Genel olarak proje sahasında tespit edilen türler
“euterm”dir ve denizlerimizde geniş dağılıma sahiptir.
Sıcaklık faktörü organizmaların biyolojik aktiviteleri üzerinde önemli etkilere sahiptir.
Bu etki doğrudan ya da dolaylı olarak organizmaları etkilemektedir. Doğrudan etki
organizmaların fizyolojisi (boy, üreme, hareket, beslenme, vb.), dolaylı etki ise suların fizikokimyasal özelliklerini değiştirmekle ilgilidir. Bunun yanı sıra, sıcaklık sucul ortamda yaşayan
canlıların yatay ve vertikal göçleri üzerinde etkendir. Soğuk suda yaşayan balıklar, sıcak
suda yaşayan balıklardan daha iridir. Ayrıca sıcaklığın artması balıkların gonadlarının
gelişimini hızlandırmaktadır (Laevastu & Hela, 1970).
Hunutlu Termik Santral proje sahasının güneybatı tarafındaki komşu alanında, yakın
mesafede Sedef Termik Santrali soğutma suyu deşarjı planlanmaktadır. Henüz planlama
aşamasında olan bu projede toplamda 30 m 3/s debisi olan soğutma suyu kıyıdan yaklaşık
1.450 m mesafede, 10 m su derinliğinden başlayan, toplam boyu 300 m olan ve açık deniz
tarafındaki ucu yaklaşık 13 m su derinliğinde olan difüzörler ile denize deşarj edilecektir.
Hunutlu Termik Santral soğutma sularının deşarj yeri ve derinliği belirlenirken oldukça
yakında yer alması planlanan Sedef Termik Santrali soğutma suyu deşarjı ile çakışmayacak
şekilde bir seçim yapılmıştır. Bu bağlamda Hunutlu Termik Santral soğutma suyu deşarjının
15 su derinliğinden başlayarak toplam uzunluğu 450 m olan difüzörler ile yapılması uygun
görülmüştür.
Projenin deniz çevresi açısından en kritik etkisi, deşarjın olduğu noktada deniz suyu
sıcaklığının artışıdır. Bu olgu, Poornima ve ark. (2006), Nour El-Din (2004) ve Claudet ve
Fraschetti (2010) tarafından kapsamlı bir şekilde tartışılmıştır. Claudet ve Fraschetti (2010),
Akdeniz’de benzer amaçlar uğruna insan eliyle yapılan tahribatları derledikleri çalışmada,
soğutma suyunun değişik habitatlar üzerindeki etkilerini diğer araştırmacıların çalışmalarına
dayanarak değerlendirmişlerdir. Bu çalışmada, özellikle Mercan oluşumları, kayalık ve
Fanerogamlı (Ülkemizde özellikle Posidonia oceanica habitatına denk gelmektedir)
habitatların ve buralarda bulunan sesil (hareketsiz) organizmalar ile kum habitatda bulunan
hareketli omurgasızların olumsuz etkilendiklerini belirtmişlerdir. Yapılması planlanan projenin
etki alanında mercan oluşumları, kayalık veya fanerogamlar bulunmamaktadır. Ancak kum
habitat ve bu habitatta hareketli omurgasızlar bulunmaktadır. Bu canlıların ise ortamdan
uzaklaşması beklenmektedir. Bu açıdan gerçekleştirilecek projenin etkisinin minimal olacağı
düşünülmektedir.
El-Din (2004) yaptığı çalışmada, soğutma suyu deşarjının çevre açısından en
olumsuz koşulları yarattığı zamanın yaz ayları olduğunu belirtmiş ve 350C’nin üzerindeki
sıcaklıkların bazı bentik organizmalar için lethal (ölümcül) olduğunu belirtmiştir. 350C’ye
kadar canlıların toleransının yüksek olduğunu belirtmiştir. Gerçekleştirilecek projede, en
yüksek sıcaklığın olduğu yaz aylarında bile 350C’nin üzerinde deşarj yapılmayacaktır.
97
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Bununla birlikte literatürde 40 ve hatta daha yüksek deşarj suyu sıcaklıklarına
ulaşıldığını belirten çalışmalar da bulunmaktadır. Risklerin değerlendirilmesi kapsamında,
350C’nin üzerinde deşarj yapılan tesisleri içeren çalışmalar da önemli bilgiler sunmaktadır.
Poornima ve ark. (2006) yaptıkları çalışmada, uluslararası standartların deşarj sularının
350C’nin bir ısının üstüne çıkmasının genellikle üst sınır kabul edildiğini belirtmişler ancak,
kendi çalışma alanlarında 38,10C’lik ısının var olduğunu, bununla birlikte dönem dönem
400C’lik ısı ölçümlerinin gerçekleştirildiğini belirtmişlerdir. Buna rağmen, kabul edilenin
aksine, olumsuz etkinin daha düşük olduğu, özellikle denizel fitoplanktonun ve primer
prodüktivitenin olumlu etkilenmesinin bile mümkün olduğunu belirtmişlerdir. Ancak, genel
olarak kabul gören 350C’lik sınırın 400C’ye çıkarılmadan önce benzer çalışmaların
tekrarlanmasının da gerekli olduğunu belirtmişlerdir.
Sonuç olarak, yapılacak olan tesisin deşarj suyunun alıcı ortama verileceği alanda
habitat yapısının koruma öncelikli veya hassas özelliklere sahip olmadığı, bu habitata ait
türlerin de koruma altında olmayan ve öncelikli olarak etkilenebileceklerin de hareketli olduğu
belirlenmiş ve projenin olumsuz etkisinin minimal olduğu kanısına varılmıştır. Bu olguyu,
literatür çalışmaları da destekler nitelikte bulunmuş, risk durumlarında bile belirli limitlerin
içinde kalınabileceği ve olumsuz etkinin minimal olarak kalacağı yargısına varılmıştır.
Sıcaklığın ve sualma yapısının sucul canlılar üzerindeki etkileri ve alınması gereken
önlemler aşağıda verilmiştir.
Hunutlu Termik Santral bünyesinde tesis edilecek kondenserin çıkışında,
soğutma suyunun sıcaklığı, denizden alınan suyun sıcaklığından 7°C daha fazla olacaktır,
ancak tahliye edilecek suyun kimyasal özellikleri alıcı ortam ile aynı olacaktır. Bununla
birlikte, sistemin tasarlanmasında tüm mevsimsel koşullarda, deşarj sonrasında oluşan yakın
alan karışımının sonucunda 1°C’den daha düşük sıcaklık farkı sağlanması hedeflenmiştir.
Claudet ve Fraschetti (2010) Akdeniz’de yaptığı çalışmaya göre, su sıcaklığı
daha çok mercan oluşumları, kayalık ve Fanerogamlı (Ülkemizde özellikle Posidonia
oceanica habitatına denk gelmektedir) habitatların ve buralarda bulunan sesil (hareketsiz)
organizmalar ile kum habitatta bulunan hareketli omurgasızların olumsuz etkilendiklerini
belirtmişlerdir. Yapılması planlanan projenin etki alanında mercan oluşumları, kayalık veya
fanerogamlar bulunmamaktadır. Ancak kum habitat ve bu habitta hareketli omurgasızlar
bulunmaktadır. Bu canlıların ise ortamdan uzaklaşarak nesillerini devam ettirebileceklerdir.
Bu açıdan gerçekleştirilecek projenin etkisinin minimal olacağı düşünülmektedir.
El-Din (2004) yaptığı çalışmada, 35 dereceye kadar sucul canlıların toleransının
yüksek olduğunu belirtmiştir. Gerçekleştirilecek projede, en yüksek sıcaklığın olduğu yaz
aylarında bile 35 derecenin üzerinde deşarj yapılmayacağı göz önüne aldındığında sucul
canlılar üzerindeki negatif etki beklenmemektedir.
Proje kapsamında kullanılacak olan soğutma suyu miktarı 199.240 m3/saat olarak
öngörülmektedir. Soğutma suyunun alındığı noktada belirli bir basınç olacağı göz önüne
alındığında, özellikle alanda mevcut olabilecek yavru balıklar için tehdit oluşturabilir. Bu
durum suyun alınacağı kısımdaki borulara uygun elekler eklenerek (25-55 mm göz
açıklığında) önlenebilir.
Proje sahasında tespit edilen balık türleri euterm (geniş sıcaklık aralağında
yaşayabilen)’dir ve denizlerimizde geniş dağılıma sahiptir. Proje sahasında tespit edilen ve
IUCN Kırmızı Liste (2010)’ye göre tehlike altında olan (EN) Epinephelus Marginatus ve
Rhinobatus Rhinobatus ile hassas (VU) kategorisinde yer alan Gymnura altavella geniş
sıcaklığında yaşayabilen (euterm) türler olup, 1-2ºC’lik değişimlerden olumsuz olarak
etkilenmesi söz konusu değildir. Ayrıca, proje sahasının bu türlerin üreme alanı olmaması da
türlerin olumsuz etkilenmemesi açısından önemli bir etkendir.
98
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yapılması planlanan tesisin deşarj suyunun alıcı ortama verileceği alandaki habitat
yapısı koruma öncelikli veya hassas özelliklere sahip değildir. Bu habitata ait türler koruma
altında olmamakla birlikte, öncelikli olarak etkilenebileceklerin hareketli olduğu belirlenmiştir.
Literatür çalışmaları da bu olguyu destekler nitelikte bulunmuş, risk durumlarında bile belirli
limitlerin içinde kalınabileceği ve olumsuz etkinin minimal olarak kalacağı yargısına
varılmıştır.
İzleme Programı
Ekolojik çalışmalarda sürdürülen izleme çalışmalarının her mevsim yapılması
gerekliliği dikkate alınırsa yıl içinde 4 kez izleme yapılması uygundur. Ancak, hem denizel
ortamın ısı değişimleri açısından biraz daha stabil olduğu hem de santralin bulunduğu
bölgedeki iklimsel koşullar dikkate alındığında, yılda 2 kere (kış ve yaz) soğutma suyunun
alındığı ve deşarj edildiği noktalar dikkate alınarak (150 m’lik aralıklarla üç örnekleme noktası
seçilmiştir) izleme çalışması yapılması uygundur.
Projenin inşaat ve işletme dönemlerinde uygulanacak izleme çalışmaları ile ilgili
detaylı bilgiler Bölüm VIII.1’de verilmiştir.
Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı
Proje sahası ve yakın çevresinin hidrolojik özellikleri ile, mevcut su kaynaklarının
kullanımı ile ilgili detaylı bilgiler Bölüm IV.2.4’te sunulmuştur.
IV.2.6 Deniz Dibi Zemin Etüt Raporu
Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında çalışmalar yapılmıştır (Bkz.
Şekil 40). Bu çalışmalarda deniz içi sondajlar yapılarak Mevzii İmar Planına Esas JeolojikJeoteknik Etüt Raporu hazırlanmıştır (Bkz. Ek 8). Bu çalışma kapsamında yapılan yerinde
gözlemler, sondajlar ve laboratuvar deneylerinden elde edilen veriler kullanılarak sahanın
profili çıkartılmıştır.
İnceleme Alanı
Şekil 40. Deniz Tarafı İnceleme Alanı
99
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kıyı Yapısı
İnceleme alanı alçak/basık bir kıyı yapısına sahiptir.
Falez, Lagün, Bataklık, Kumul vb. Yapılar
İnceleme alanı kumul, sazlık-bataklık ve tarım alanlarından oluşmaktadır, topografik
yapısı genel olarak düzdür. İnceleme alanında yaklaşık 150 m yüksekliğe kadar gözlemlenen
Karataş Formasyonu deniz ile birleşmektedir.
Topografik Eğim
Tasarlanan yapı yerlerindeki deniz tabanı 0-18 m arasında değişen derinliklere
uzanmaktadır. Kıyıdan açığa doğru %10’dan düşük eğimli bir deniz tabanı morfolojisi
bulunmaktadır.
Sondajlar
İnceleme alanı zemininin derinlikle değişimini saptamak, zeminin sınıflandırılması,
zeminin tanımı, indeks özellikler, litolojik, fiziksel özellikleri, suya karşı davranışı, jeolojik yapı,
süreksizlik ve üzerlerine gelen basınç-gerilme miktarlarına bağlı kitle hareketleri ve zemin
oturmalarını irdelemek amacıyla, 15 adet jeoteknik sondaj kuyusu açılmıştır (Bkz. Ek 8).
Buna ilaveten inceleme alanında derinliği 15,00 m olan toplam 5 adet sığ deniz sondajı ile
derinlikleri 17,00-45,50 m arasında değişen toplam 10 adet derin deniz sondajı yapılmıştır.
Sondajlara ait koordinat bilgileri Ek 8’de sunulan Mevzii İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik
Etüt Raporu’nda sunulmuştur.
Laboratuvar Deneyleri
Saha üzerinde gerçekleştirilen jeoteknik sondaj kuyusu çalışmaları sırasında alınan
ve zemini temsil edebilecek nitelikte olan 17 adet örselenmiş numuneler üzerinde, zeminin
fiziksel özelliklerini belirlemek amacıyla Su İçeriği, Atterberg Limitleri, Elek Analizi, Doğal
Birim Hacim Ağırlık, Serbest Basınç ve Kesme Kutusu Deneyi; alınan 1 adet örselenmemiş
(UD) numune üzerinde Suİ, Atterberg Limitleri, Elek Analizi, Doğal Birim Hacim Ağırlık, Üç
Eksenli Basınç Deneyi; alınan 9 adet karot numuneleri üzerinde Su İçeriği, Atterberg
Limitleri, Elek Analizi, Doğal Birim Hacim Ağırlık ve Serbest Basınç Deneyi yapılmıştır.
Numuneler üzerinde yapılan tüm deneylere ait sonuçlar Ek 8’de sunulmuştur.
Arazi Deneyleri
İnceleme alanında her bir sondaj kuyusunda şartların elverdiği sayıda Standart
Penetrasyon Testi (SPT) yapılmış ve örselenmiş örnekler mümkün mertebede ve zemin
tipinin her değişiminde alınmıştır. Toplam 15 sondaj kuyusunda 75 adet SPT yapılarak
örselenmiş numune ve 1 adet örselenmemiş (UD) numune alınmıştır. Böylece temel
zemininin sıkılığı ve sertliği hakkında bilgi edinilmiştir. Zemin değerlendirmesi yönünden
bakıldığında, inceleme alanında genel olarak deniz tabanının hemen altında gri renkli, yer
yer fosil kavkılı, yer yer siltli kum birimi genel olarak sıkı kıvamda olup standart penetrasyon
sayıları ortalaması SPT-N30 = R olarak değerlendirilmiştir. 2. tabaka olan (özellikle DS-14 ve
DS-15’de karşılaşılan) gri renkli ince taneli siltli yer yer kil ara bantlı kum birimi yumuşak-katı
özellik gösterir. Düzeltilmiş standart penetrasyon sayıları ortalaması SPT-N30 = 5 olarak
değerlendirilmiştir. Üçüncü birim olan kiltaşı, dayanımlılık yönünden çok zayıf dayanımlı,
kaya kalitesi yönünden incelendiğinde çok zayıf kaliteli kaya, ayrışma yönünden
incelendiğinde çok ayrışmış-tümüyle ayrışmış mertebesindedir (Bkz. Tablo 34).
100
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 34. İnceleme Alanında Açılan Jeoteknik Sondaj Kuyularına Ait SPT-N30 Değerleri ve Litolojileri
Kuyu No
Derinlik (m)
DS-1
DS-2
DS-2
DS-3
DS-4
DS-6
DS-6
DS-6
DS-7
DS-7
DS-7
DS-7
DS-7
DS-8
DS-8
DS-8
DS-8
DS-8
DS-8
DS-8
DS-8
DS-9
DS-9
DS-9
DS-9
DS-9
DS-9
DS-9
DS-9
DS-9
DS-10
DS-10
DS-10
DS-10
DS-10
DS-10
DS-10
DS-10
DS-11
DS-11
DS-11
DS-11
DS-11
DS-11
DS-11
DS-12
DS-12
DS-12
DS-12
3,00-3,07
6,50-6,58
8,00-8,05
3,50-3,56
6,50-6,70
7,00-7,45
11,00-11,20
12,50-12,60
8,00-8,50
11,00-11,50
14,00-14,50
17,00-17,50
19,00-19,35
8,00-8,45
11,00-11,45
14,00-14,45
17,00-17,45
20,00-20,45
23,00-23,45
26,00-26,45
28,00-28,45
12,00-12,45
15,00-15,45
18,00-18,45
21,00-18,45
21,00-21,45
24,00-24,45
27,00-27,45
30,00-30,45
33,00-33,45
36,00-36,45
10,50-10,95
12,50-12,95
13,50-13,95
16,50-16,95
19,50-19,95
22,50-22,95
25,50-25,95
27,00-27,45
16,00-16,45
20,00-20,45
23,00-23,45
26,00-26,45
29,00-29,45
32,00-32,45
35,00-35,45
13,50-13,95
16,50-16,95
19,00-19,45
Deniz Suyu
Derinliği (m)
2
5
5
3
5
7
7
7
7,5
7,5
7,5
7,5
7,5
8
8
8
8
8
8
8
8
9
9
9
9
9
9
9
9
9
9
9
9
9
9
9
9
9
11
11
11
11
11
11
11
13
13
13
13
101
SPT-N30 Değeri
Litoloji
R
R
R
R
R
21
R
R
22
25
49
R
R
R
R
R
R
R
R
R
R
14
15
16
18
19
19
19
19
20
6
17
19
17
21
38
42
R
9
8
8
7
6
4
20
4
4
5
8
Siltli Kum
Siltli Kum
Kiltaşı
Siltli Kum
Kiltaşı
Siltli Çakıllı Kum
Kiltaşı
Kiltaşı
Kil Bantlı Siltli Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
Kil Bantlı Siltli Sıkı Kum
İnce Çakıl Bantlı Sıkı Kum
Kum
Kum
Kum
Kil Bantlı İnce Kum
Kil Bantlı İnce Kum
Kil Bantlı İnce Kum
Kil Bantlı İnce Kum
Kil Bantlı İnce Kum
Kil
Siltli Kum
Kil Bantlı İnce Kum
Kil Bantlı İnce Kum
Kil Bantlı İnce Kum
Kil
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kuyu No
Derinlik (m)
DS-12
DS-12
DS-13
DS-13
DS-13
DS-13
DS-13
DS-13
DS-13
DS-13
DS-13
DS-14
DS-14
DS-14
DS-14
DS-14
DS-14
DS-15
DS-15
DS-15
DS-15
DS-15
DS-15
DS-15
DS-15
DS-15
22,50-22,95
25,50-25,95
28,50-28,95
15,00-15,45
18,00-18,45
21,00-21,45
24,00-24,45
27,00-27,45
30,00-30,45
36,00-36,45
40,00-40,45
17,00-17,45
20,00-20,45
23,00-23,45
26,00-26,45
29,00-29,45
31,00-31,45
21,00-21,45
24,00-24,45
27,50-27,95
30,50-30,95
33,50-33,95
36,50-36,95
39,50-39,95
42,50-42,95
45,00-45,45
Deniz Suyu
Derinliği (m)
13
13
15
15
15
15
15
15
15
15
15
16,50
16,50
16,50
16,50
16,50
16,50
18
18
18
18
18
18
18
18
18
SPT-N30 Değeri
Litoloji
22
25
8
14
18
21
22
24
26
28
31
5
9
16
18
21
24
3
4
3
5
8
11
16
18
26
Siltli Kum
Siltli Kum
Siltli Kum
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kum
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kil
Siltli Kum
IV.2.7 Proje Sahasının Hidrografik ve Oşinografik Özellikleri
Proje kapsamında, sahanın ve çevresinin akıntı sirkülasyonunun tespitine yönelik
akıntı hız ve yön ölçümleri yapılmış, deniz suyunun oşinografik parametrelerine dair ölçümler
yapılmış, deniz tabanı yatay ve düşey devamlılığına yönelik jeofiziksel çalışmalar yürütülmüş,
deniz tabanı sediment cinsi ve dağılımını belirlemek için deniz tabanından yüzey sediment
örnekleri alınarak analizleri yaptırılmış ve sonuçları yorumlanarak yüzey sedminet dağılım
haritası oluşturulmuştur. Tüm bu çalışmaların detayı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir,
Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı tarafından onaylanan (Bkz. Ek 1) Oşinografik,
Jeofizik ve Jeolojik Etüt Raporu (Bkz. Ek 9)’nda mevcut olup, aşağıdaki bölümler anılan
rapordan derlenmiştir.
IV.2.7.1
Proje Sahasının 1/1.000 Ölçekli Batimetri Haritası (www.shodb.gov.tr
adresinde belirlenen “Hidrografik Harita Standartları”na uygun ve
örneği verilen rapor ile birlikte)
İnceleme alanının 1/1.000 ölçekli batimetri haritaları Ek 3’te sunulmuştur. Söz konusu
haritalar, Dz. K.K. Seyir Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı’na onaylattırılacaktır.
102
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2.7.2
Proje Sahası ve Civarının Akıntı Sirkülasyonuna Ilişkin Akıntı Hız ve
Yön Ölçüm Sonuçları ve Grafiksel Değerlendirmeler
Proje sahası ve çevresindeki akıntı sistemini tanımlamak için 20 Haziran 2013 ile 21
Haziran 2013 tarihleri arasında 1 adet akıntı noktasında (N36048’04.68”;E35051’57.64”/12,76
m derinlik) herbir gün için 12 saat olmak üzere 24 saat süreli akıntı ölçümleri yapılmıştır.
Ölçüm noktasındaki su derinliği 12,76 m olarak belirlenmiştir. Akıntı cihazı deniz
yüzeyinin 1 m altında olacak şekilde sabitlenerek ölçümler gerçekleştirilmiştir. Çalışmalar
sırasında proje sahasındaki akıntı yönü incelendiğinde; etkin akıntı yönünün 1.gün için
ortalama 43,760, akıntı hızının ise ortalama 8,20 cm/sn; 2.gün için ise akıntı yönünün
ortalama 55,450, akıntı hızının ise ortalama 7,86 cm/sn olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada,
akıntının 100-900 yön aralığında değiştiği ve en yüksek akıntı hızının 45,36 0 yönünden geldiği
anlaşılmıştır (Bkz. Şekil 41, Şekil 42 ve Şekil 43).
Şekil 41. Akıntı Yön-Zaman Grafiği
Şekil 42. Akıntı Hız-Zaman Grafiği
103
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 43. Akıntı Hız-Yön Grafiği
IV.2.7.3
Deniz Tabanı Düşey Devamlılığının Tespitine Yönelik JeolojikJeofiziksel (sismik veya sondaj uygulamaları) Çalışma Sonuçları ve
Değerlendirmeleri
Sismik Çalışma
Proje sahasının deniz tabanının anlaşılması, deniz tabanındaki ve onun altındaki
güncel tabakaların ve varsa temel kayanın konumlarının belirlenmesi, mevcut sismik birimler
arasındaki süreksizliklerin saptanması, sismik birimlerin doku analizlerini yaparak bu
birimlerin muhtemel litolojik yapılarının kestirimi ve sahada aktif fayların olup olmadığının
saptanması amacıyla, jeofiziksel ölçüm ve değerlendirmeler yapılmıştır. Bu çalışmalar
kapsamında; kıyıya dik 21 adet ve 7 adet paralel olmak üzere toplam 28 adet hat üzerinden
subbottom profiller sistemi ile mühendislik sismiği çalışmaları gerçekleştirilmiştir (Bkz. Şekil
44).
104
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 44. İnceleme Alanındaki Sismik Lokasyon Haritası
Yapılan çalışmanın sonucunda; bölgede A ve B birimi olarak adlandırılan iki farklı
sismo-litolojik birim ayırt edilmiştir. Bunlardan A birimi; en üstte, suya doymuş güncel
sedimanları oluşturan düşük yansıtıcı karakterli birimdir. Bu birimin kalınlığı yaklaşık 1-9 m
civarındadır. B birimi ise, A birimin altında tavanı süreklilik arz eden ve proje sahasındaki
akustik temeli oluşturan birimdir. A birimine göre daha sert olup, kalınlığı 20-30 m’den az
değildir.
Yan Taramalı Sonar
Proje sahasında kıyıya dik olarak 21 profil 70 m profil aralıklarıyla, 300 kHz
frekansında, 150 m iskele, 150 m sancak olmak üzere herbir profil için toplam 300 m’lik deniz
tabanı kaplaması sağlayan yüksek çözünürlüklü yan taramalı profiller çekilmiştir (Bkz. Şekil
45).
105
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 45. İnceleme Alanındaki Sonar Çalışma Lokasyonları
Yapılan çalışma sonuçlarına göre; proje bölgesinde deniz tabanı genelde düzgün bir
yapıdadır. Deniz tabanı üzerinde doğal olmayan herhangi bir yapıya (batık, enkaz vb.)
rastlanmadığı gibi, çıpa, trol izi gibi izlere de rastlanmamıştır.
106
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2.7.4
Deniz Tabanı Sediment Cinsi ve Dağılımına Ilişkin Değerlendirmeler
Ile Sahanın Sediment Dağılım Haritası
İnceleme alanının deniz tabanı yüzey sediment yapısını ve dağılımını tespit etmek
amacıyla “Van veen” cinsi grap ile deniz tabanı yüzeyinden karelaj yapmak suretiyle 10 adet
sediment numunesi alınmıştır (Bkz. Şekil 46).
Şekil 46. İnceleme Alanındaki Sediment Numunesi Alım Noktaları
Alınan sediment örneklerinin cinsini tayin etmek amacıyla tane boyu ve granülometrik
açılardan elek ve hidrometre analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçlarında bölgenin tane
boyutuna göre çökel dağılım oranları; %4,38-%12,58 çakıl, %31,16-%67,06 kum, %15,23%38,10 silt ve %12,93-%29,23 kil olarak tespit edilmiştir (Bkz. Tablo 35 ve Şekil 47).
107
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 35. Tane Boyu Analiz Sonuçları
Numune
Kuzey
Doğu
Çakıl (%)
Kum (%)
SED-1
36048’49.51”
35051’47.34”
4,50
67,07
0
SED-2
36 48’46.40”
35051’39.45”
6,51
54,86
SED-3
36048’43.14”
35051’29.93”
4,38
40,10
SED-4
36048’39.08”
35051’20.78”
5,22
38,45
SED-5
36048’38.00”
35051’37.55”
7,17
59,56
0
0
SED-6
36 48’31.07”
35 51’43.11”
6,40
31,16
0
0
SED-7
36 48’21.53”
35 51’49.88”
11,76
45,94
0
0
SED-8
36 48’11.26”
35 51’56.66”
10,66
50,10
0
0
SED-9
36 48’00.55”
35 52’02.88”
12,58
34,38
SED-10
36047’50.77”
35052’07.80”
6,27
39,54
Kaynak: Oşinografik, Jeolojik ve Jeoteknik Etüt Raporu, 2013
Şekil 47. Yüzey Sediment Dağılım Haritası
108
Silt (%)
Kil (%)
15,23
22,44
27,92
28,61
20,34
38,10
29,09
17,58
27,29
24,96
13,21
16,19
27,60
27,72
12,93
24,34
13,21
21,66
25,75
29,23
Zemin
Tanımı
(Folk, 1954)
(g)mS
gmS
(g)mS
gM
gmS
gM
gmS
gmS
gM
gM
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
İnceleme sahasında kırıntılı birimler olarak; kumlu birim görülmekte olup, analiz
sonuçlarından hâkim birimin kum ve silt olduğu anlaşılmaktadır. Bölgede kırıntılı
sedimentlerin deniz tabanındaki dağılımında kıyı-deniz dinamiklerinin etkileri izlenmektedir.
Proje sahası yakınlarında deniz tabanı malzemesini değiştirebileceği düşünülen bir akarsu
girdisi bulunmamaktadır.
IV.2.7.5
Bölgede Deniz Suyunun Oşinografik Parametlerine (tuzlulukyoğunluk vb.) Ilişkin Ölçüm Sonuçları Ve Değerlendirmeler
Proje sahasında bölgeyi temsil edecek şekilde 20 Haziran 2013 ve 21 Haziran 2013
tarihlerinde, 16 adet noktada (Bkz. Şekil 48) RBR-CTD sistemi ile sıcaklık, tuzluluk ve
yoğunluk gibi deniz suyunun fiziksel parametre değerleri ölçülmüştür.
Şekil 48. Ölçüm Yapılan Oşinografik İstasyonlara Ait Lokasyon Haritası
109
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yapılan çalışmada belirlenen istasyon derinlikleri Tablo 36’da sunulmuştur.
Tablo 36. CTD İstasyon Derinlikleri
İstasyon No
CTD-1
CTD-2
CTD-3
CTD-4
CTD-5
CTD-6
CTD-7
CTD-8
CTD-9
CTD-10
CTD-11
CTD-12
CTD-13
CTD-14
CTD-15
CTD-16
Kaynak: Oşinografik, Jeolojik ve Jeoteknik Etüt Raporu, 2013
Derinlik (m)
5,959
6,646
4,926
7,478
8,681
11,869
13,318
21,266
6,018
6,834
5,166
7,548
8,662
12,044
13,238
21,214
Sıcaklık
Yapılan ölçüm ve değerlendirmeler sonucunda; proje sahasında yüzeyden ölçüm
derinliğine (21,25 m) kadar negatif gradyenli bir su tabakası oluşmuştur. Deniz yüzeyinde
sıcaklık değişiminin 26,940C ile 27,700C arasında olduğu, deniz tabanında (21,25 m) ise
sıcaklığın 26,080C olduğu tespit edilmiştir (Bkz. Şekil 49).
Tuzluluk
Deniz yüzeyinde tuzluluk değerleri ‰36,45 ile ‰38,45 arasında değişmekte olup,
deniz yüzeyinden ölçüm derinliğine kadar tuzluluk değerinin küçük oranlarda arttığı
gözlenmiştir. Tuzluluk değeri deniz tabanında ‰38,39’a ulaşmaktadır (Bkz. Şekil 50).
Yoğunluk
Deniz suyu yoğunluk parametresinin ölçüm derinliğine doğru değişiminin pozitif
gradyen gösterdiği gözlenmiştir. Deniz yüzeyinde yoğunluk değerinin 23,80 ile 25,29
arasında değiştiği, en yüksek tuzluluk değerinin ise deniz tabanında ve 25,58 sigma-t olduğu
tespit edilmiştir (Bkz. Şekil 51).
110
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
NOT:Üst taraftaki grafik 1. gün ölçüm sonuçlarını, alt taraftaki grafik ise 2. gün ölçüm sonuçlarını yansıtmaktadır.
Şekil 49. Sıcaklık Değişiminin Enine Kesit Grafiği
111
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
NOT:Üst taraftaki grafik 1. gün ölçüm sonuçlarını, alt taraftaki grafik ise 2. gün ölçüm sonuçlarını yansıtmaktadır.
Şekil 50. Tuzluluk Değişiminin Enine Kesit Grafiği
112
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
NOT:Üst taraftaki grafik 1. gün ölçüm sonuçlarını, alt taraftaki grafik ise 2. gün ölçüm sonuçlarını yansıtmaktadır.
Şekil 51. Yoğunluk Değişiminin Enine Kesit Grafiği
113
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
NOT:Üst taraftaki grafik 1. gün ölçüm sonuçlarını, alt taraftaki grafik ise 2. gün ölçüm sonuçlarını yansıtmaktadır.
Şekil 52. İletkenlik Değişiminin Enine Kesit Grafiği
114
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Rüzgâr ve Dalga İklimi
Rüzgâr Analizi
Proje kapsamıda rüzgâr hızlarının, dalga kabarmalarının ve dalga ikliminin
belirlenmesi için Ek 10’da sunulan Rüzgâr ve Dalga Analizi Raporu hazırlanmıştır. Bu
çalışmada, Adana İli Yumurtalık İlçesi’nde 36.7687oK enleminde, 35.7903oD boylamındaki
Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu rüzgâr verileri kullanılmış ve yönlere göre dalga kabarma
mesafeleri belirlenerek dalga yükseklikleri tahminlenmiştir. Tahminlenen dalga yükseklikleri
kullanılarak dalga istatistiği çalışması yapılmıştır. Söz konusu raporda, Aralık 1982 ile Kasım
1999 tarihleri arasındaki veriler kullanılmak suretiyle rüzgâr gülleri hazırlanmıştır. Buna göre
bölgedeki hâkim rüzgâr Şekil 53’ten de görüleceği üzere kuzeydoğu (NE) ile güneybatı (SW)
aralığından gelmektedir.
Şekil 53. İskele Sahası Rüzgâr Gülü (1982-1999)
Detayları Ek 10’da sunulan raporda verilen çalışmada, etkili dalga kabarma
mesafeleri güney-güneydoğu (SSE) ile güneybatı (SW) yönü arasında olduğu tespit
edilmiştir. Güney-güneydoğu (SSE) ile güneybatı (SW) arasındaki yönler için etkili dalga
kabarma mesafeleri hesaplanmıştır (Bkz. Tablo 37).
Tablo 37. Dalga Kabarma Mesafeleri
Yönler
Güney-Güneydoğu
Güney
Güney-Güneybatı
Güneybatı
Etkin Dalga Kabarma Mesafesi (km)
115,84
197,99
212,73
170,84
115
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Dalga iklimi
Bir yörede oluşan dalga yüksekliklerinin istatistiksel olarak değerlendirilmesi için
kullanılan en yaygın model, tüm fırtınalarda oluşan belirgin dalga yükseklikleri ile bunların
oluşma olasılıkları arasındaki ilişkiyi gösteren “Log-lineer dağılım”dır. Uzun dönem dalga
istatistiği olarak da isimlendirilen bu yöntem, uzun dönemlerde dalga etkilerini görebilmek
amacı ile dalga yüksekliğinin tahminlenmesinde kullanılmaktadır. Özellikle, basen içi çalkantı
modellemelerinde uzun dönem dalga istatistiği ile belirlenen dalga yüksekliklerinden
yararlanılmaktadır.
Log-lineer olasılık dağılım denklemi;
Q(H1/3)=e2,3(H1/3-B)/A’dir………………………………………..………………………(1)
Denklemde;
Q(H1/3): Fırtınalarda oluşan belirgin dalga yüksekliğinin H1/3 değerine eşit ya da
daha büyük olma olasılığı,
H1/3 : Belirgin dalga yüksekliğinin değeri,
A ve B: dağılım parametreleridir.
Log-lineer olasılık dağılım denklemi aşağıdaki şekilde de yazılabilir:
H1/3=A*LogQ(H1/3)+B……………………………………………………………………..(2)
Yapılması planlanan tesis kapsamında kullanılacak olan iskele, güney-güneydoğu
(SSE) ile güneybatı (SW) yönü arasında dalgaların gelmesi için uygun bir konumdadır. Bu
aralık için uzun dönem dalga istatistikleri çalışması yapılmıştır. Güney-güneydoğu ile
güneybatı aralığındaki yönler için grafikler Şekil 54, Şekil 55, Şekil 56 ve Şekil 57’de
sunulmaktadır.
Şekil 54. Güney-Güneydoğu (SSE) Yönü İçin Uzun Dönem Belirgin Dalga İstatistiği
116
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 55. Güney (S) Yönü İçin Uzun Dönem Belirgin Dalga İstatistiği
Şekil 56. Güney-Güneybatı (SSW) Yönü İçin Uzun Dönem Belirgin Dalga İstatistiği
117
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 57. Güneybatı (SW) Yönü İçin Uzun Dönem Belirgin Dalga İstatistiği
Grafiklerde R2 değeri 1'e yaklaştıkça tahminlerin doğruluğu artmaktadır. Belirgin
dalga yükseklikleri aşılma süreleri Tablo 38'de sunulmaktadır.
Tablo 38. Belirgin Dalga Yükseklikleri Aşılma Süreleri
Yönler
SSE
S
SSW
SW
Hs (m)
1 saat/10 yıl
4,86
4,06
4,76
3,96
1 saat/yıl
3,75
3,18
3,81
3,23
10 saat/yıl
2,65
2,29
2,86
2,50
20 saat/yıl
2,31
2,02
2,58
2,27
50 saat/yıl
1,87
1,67
2,20
1,98
IV.2.8 Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti
sınıflaması, taşma kapasitesi, yamaç stabilitesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için
kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır ve tarım amaçlı kullanım
durumları vb.)
Toprak Yapısı
Adana İli’nde çeşitli büyük toprak grupları oluşmuştur. Büyük toprak gruplarının yanı
sıra toprak örtüsünden ve profil gelişmesinden yoksun bazı arazi tipleri de görülmektedir. İl
genelinde görülen büyük toprak grupları aşağıda listelenmiştir:
Alüvyal Toprakları
Hidromorfik Alüvyal Topraklar
Alüvyal Sahil Bataklıkları
Kolüviyal Topraklar
Organik Topraklar
Kırmızı Akdeniz Toprakları
Kırmızı Kahverengi Akdeniz Toprakları
118
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kireçsiz Kahverengi Topraklar
Rendzina Topraklar
Vertisol Topraklar
Regosol Topraklar
Bazaltik Topraklar
Irmak Taşkın Yatakları
Sahil Kumulları
Çıplak Kaya Ve Molozlar
Arazi Varlığı
Proje sahasının yer aldığı Yumurtalık İlçesi’ndeki arazi varlığı Tablo 39’da
sunulmuştur.
Tablo 39. Yumurtalık İlçesi Arazi Varlığı
Mevkii
Tarım Alanı (ha)
Çayır-Mera Alanı (ha)
Yumurtalık
31.000
650
Kaynak: Adana İl Çevre Durum Raporu, 2011.
Orman Alanı (ha)
2.636
Diğer Araziler (ha)
15.814
Arazi Kullanım Kabiliyeti
İl topraklarının arazi kullanım kabiliyeti Tablo 40’ta sunulmuştur.
Tablo 40. Arazi Kullanım Kabiliyeti
Arazi
Kullanım
Kabiliyeti
Özellik
En iyi topraklardır. Bunların kullanımlarını kısıtlayan, hafif derecede bir veya iki sınırlandırması
olabilir.
Bu sınıftaki topraklar, kötüleşmeyi önlemek veya işleme sırasında hava ve su ilişkilerini
II.Sınıf
iyileştirmek için yapılan koruma uygulamalarını içeren dikkatli bir toprak idaresini gerektirir.
Orta derecede eğim, şiddetli su ve rüzgâr erozyonu, ürüne zarar veren sık taşkınlar, alt
III.Sınıf
toprakta çok yavaş geçirgenlik, yaşlık ve göllenme, orta derecede tuzluluk ve sodiklik bu sınıfın
sınırlayıcı faktörlerini oluşturan özelliklerdir.
IV.Sınıf
İlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan 69.000 ha’dır.
Bu topraklar, yetişecek bitki çeşitlerini kısıtlayan kültür bitkilerini normal gelişmesini önleyen
V.Sınıf
sınırlandırmalara sahiptir. Bunlardan topografya hemen hemen düzdür. Toprakları, ya sık sık
sel basması nedeniyle sürekli olarak yaş ya da çok taşlı veya kayalıdır.
Bu sınıftaki toprakların dik eğim, ciddi erozyon zararı, geçmişteki erozyonun olumsuz etkileri,
VI.Sınıf
taşlılık, sığ kök bölgesi, aşırı yaşlık ve taşkın tuzluluk veya sodiklik gibi düzeltilemeyecek
sürekli sınırlandırmaları vardır.
Bu sınıf araziler erozyon, yaşlık, taşlılık, kayalık, düşük nem tutma kapasitesi, tuzluluk ve
VII.Sınıf
sodiklik gibi kısıtlayıcı faktörlerden bir veya birkaçının önlenemeyecek derecedeki şiddetli
sınırlandırmaları nedeniyle ot, ağaç ve kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli değildir.
Bu sınıf araziler yaşlık, erozyon, taşlılık, kayalık, düşük rutubet kapasitesi, tuzluluk ve sodiklik
VIII.Sınıf
gibi kısıtlayıcılardan bir veya birkaçının önlenemeyecek derecedeki şiddetli sınırlandırmaları
nedeniyle ot, ağaç ve kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli değildir.
Kaynak: Adana İl Çevre Durum Raporu, 2011.
I.Sınıf
Arazi Kullanım Durumu
Adana’da kuru tarımda kullanılan toplam 319.474 ha’lık arazinin %31’i dik veya çok
dik eğimlidir. %54,2’si sığ ve çok sığ toprak derinliğine sahiptir. %39,7’si orta, %34,4’ü
şiddetli, %3,7’si çok şiddetli erozyona sahiptir. Erozyondan fazla etkilenmeyen %10,3’ünün
28.729 ha’sında çoraklık problemi mevcuttur. Bu kısıtlamalardan dolayı kuru tarım arazileri
çeşitli kabiliyet sınıflarında yer almaktadır.
119
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kuru tarım yapılan alanların 73.604 ha’sında nadas uygulanmakta 352.112 ha’lık
kısmında sulu tarım yapılmakta olup, bunun %85,9’u düz, düze yakın eğimli ve derin
topraklardır. %8,9’unda yaşlık, %16,9’unda çoraklık sorunu vardır. Sulu tarım uygulanan
arazilerin %96,3’ü I., lll. ve IV. sınıf arazilerdir.
Özel ürün olarak 300 ha’da zeytin, 112 ha’da muz, 114 ha’da turunçgil
yetiştirilmektedir. 307 ha’sı düz, düze yakın eğimli ve derindir. %34,0’ı sığdır, %45,8’inde orta
erozyon hüküm sürmektedir. Çayırların kapladığı alan çok az ve genellikle düz, düze yakın
derin ve bozuk drenajlıdır.
Orman ve fundalık alanların %98,4’ü VI. ve VII. sınıf arazileridir. Geriye kalan küçük
bir bölümü ise II., III. ve IV. sınıf arazilerdir. %97,4’ü, %12’den fazla eğime sahiptir. Toplam
alanın %84,5’inde toprak çok sığ, %13,5’inde sığdır. %54,6’sı şiddetli, %42’sinde çok şiddetli
erozyon hüküm sürmektedir.
Yerleşik alanların %52,4’ünü I. ve IV. sınıf araziler teşkil etmektedir. İlin değişik
yerlerinde görülen toplam 81.856 ha’lık araziler VIII. sınıf olup çıplak kaya, kıyı kumulu ve
ırmak taşkın yatağı şeklindedir (Adana İl Çevre Durum Raporu, 2011).
Arazi Problemleri
Farklı eğim ve yüksekliklerden farklı topraklar oluşturur. Bu özelliklere sahip Adana İli
topraklarında bitki yetişmesini ve tarımsal kullanımı kısıtlayan erozyon, sığlık, taşlık, kayalık,
drenaj bozukluğu, tuzluluk ve sodiklik gibi etkinlik dereceleri yer yer değişen bazı sorunlar
bulunmaktadır (Adana İl Çevre Durum Raporu, 2011).
Proje Sahasının Arazi Kullanım Durumu
Proje sahası, Ek 3’te sunulan Arazi Varlığı Haritası’ndan da görülebileceği gibi
VII.sınıf, nadassız kuru tarım arazilerinden ve kahverengi orman topraklarından
oluşmaktadır.
Sahadaki topraklar genel itibariyle orta derin (50-90 cm) ve çok sığ (0-20 cm) olup,
eğim dikliğinin az olduğu ve su basması problemlerinin yaşanmadığı orta derinlikte toprak
yapısına sahip kısımlarda nadassız koşullarda kuru tarım faaliyetleri gerçekleştirilmektedir.
Proje sahası içerisinde ortalama eğim dikliği %20’dir. Eğim diklikleri 0 0-650 arasında
değişmektedir. Alansal ortalama olarak yapılacak bir değerlendirmede, proje sahasının
2/3’lük kısmında eğim dikliği %12’den daha fazladır.
İzleme Programı
Yapılması planlanan proje kapsamında, sahanın toprak ve topografya (eğim)
özelliklerine göre, termik santral faaliyet alanın çevresinde yer alan arazi kullanım türleri
topraklarında bir izleme programı yapılmıştır.
Proje sahasında faaliyetler başlamadan önce kontrol amaçlı, sonrasında ise her yıl
toprak örneklemeleri yapılarak, alınabilir metaller kurşun, kadmiyum, nikel, krom, çinko,
bakır, kükürt ve klor, toprakta sülfat olarak kükürt, pH, florür analizleri gerçekleştirilecektir.
Yıllık alınan örneklerde yapılan analizlere ek olarak, aynı yer belirteç noktalarından
alınan toprak örneklerinde, ağır metallerin toplam miktarı 3 yılda bir ve toprak yapısındaki
değişimi izlemek için her 5 yılda bir agregat stabilitesi analizleri yapılacaktır.
120
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2.9 Tarım Alanları (tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin
büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke
tarımındaki yeri ve ekonomik değeri ile birim alan itibarıyla verimi, kullanılan tarım
ilaçları)
Tarımsal Faaliyetler
Ceyhan ve Seyhan Nehirleri ile Seyhan, Kozan ve Çatalan Barajlarını kazandırmış ve
çok verimli alüvyonlu toprakların oluşmasını sağlamıştır. Coğrafi konumu, iklimin uygunluğu
tarımsal yönden de avantaj sağlamıştır. Oldukça verimli olan Çukurova topraklarında ikinci
ürün olarak mısır, fıstık, soya, ayçiçeği gibi ürünler ile sera ürünlerinin ekim alanları giderek
artmaktadır. Ayrıca bağ ve bahçecilik konularında modern yöntemlerle çalışmalar
yapılmakta, üzüm, kiraz gibi meyve üretimi geliştirilmektedir.
Türkiye'nin en gelişmiş tarım bölgesi olduğu gibi, modern tarım ağaçlarının en çok
kullanıldığı ildir. Yüzölçümünün %39'u tarıma elverişli ve çok bereketlidir. 250.000 tona
yaklaşan saf pamuk ile Türkiye'nin pamuk üretiminin dörtte biri buradan sağlanır. Pamuğun
“Akala” ve “Cocker” türleri yetişir. Adana, pamuk ambarı olduğu gibi; tahıl, susam, kavun,
karpuz, turfanda, sebze, arpa, yulaf, baklagiller, şeker kamışı, üzüm, incir, tütün, pirinç, yer
fıstığı ve turunçgiller bakımından da önemli bir yer tutar (www.adana.gov.tr).
İl genelindeki tarım arazilerinin dağılımı Tablo 41’de sunulmuştur.
Tablo 41. Tarım Arazilerinin Dağılımı
Tarım Arazilerinin Dağılımı
Tarla
Meyve
Sebze
Nadasa Bırakılan Alan
Kaynak: www.adana.gov.tr
Alan (ha)
445.180
44.406
37.435
11.979
Tarım Ürünleri ve Türkiye Ekonomisindeki Yeri
Adana İli’ndeki tarımsal ürünler Tablo 42’de sunulmuştur.
Tablo 42. Tarım Ürünleri (2012)
Ürün
Toplam tahıl, (ton)
Buğday (ton)
Çavdar (ton)
Arpa (ton)
Mısır (dane), (ton)
Çeltik (ton)
Mısır (Hasıl) (ton)
Patates (ton)
Kuru baklagiller (ton)
Şekerpancarı (ton)
Toplam yağlı tohumlar (ton)
Kolza (ton)
Ayçiçeği (ton)
Soya (ton)
Keten tohumu (ton)
Pamuk tohumu (ton)
Türkiye
33.377.430
20.100.000
370.000
7.100.000
4.600.000
880.000
302.014
4.821.937
1.190.706
15.000.000
3.138.361
110.000
1.370.000
122.114
13
1.373.440
121
Adana
1.482.704
785.352
200
13.665
682.462
422
200.679
9.765
18.908
388.437
500
108.283
75.922
141.541
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ürün
Tütün (ton)
Meyveler (zeytin ve turunçgiller hariç) (ton)
Üzüm (ton)
Zeytin (ton)
Kaynak: http://tuikapp.tuik.gov.tr/Bolgesel/tabloOlustur.do#
Türkiye
80.000
13.975.151
4.185.126
1.820.000
Adana
154.567
30.201
40.749
Proje Sahasındaki Tarımsal Faaliyetler
Proje sahasında ayçiçeği tarlaları bulunmakta olup, saha, VII.sınıf nadassız kuru
tarım arazilerinden oluşmaktadır (Bkz. Ek 3).
Proje sahasında yer alan tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması; 3083 sayılı
“Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu”nun 19. ve
uygulama yönetmeliğinin 65. Maddeleri ile Tarım Arazisinin Korunması ve Değerlendirilmesi
Teknik Talimatının 9.3.maddesi kapsamında uygun bulunmuş olup, Adana Gıda Tarım ve
Hayvancılık İl Müdürlüğü’nden alınana Tarım Dışı Kullanım İzni Ek-1'de verilmiştir.
IV.2.10 Orman Alanları, Alan Miktarları, Bu Alanlardaki Ağaç Türleri ve Miktarları,
Kapladığı Alan Büyüklükleri, Kapalılığı ve Özellikleri, Mevcut ve Planlanan Koruma
ve/veya Kullanım Amaçları, Proje Alanı Orman Alanı Değil Ise Proje ve Ünitelerinin En
Yakın Orman Alanına Mesafesi, 1/25.000 Ölçekli Mescere Haritası
Ormanlık Alanlar
Adana İli’ndeki toplam ormanlık alan miktarı 582.373 ha olup, bunun 550.863 ha’sı
koru ormanı, 31.510 ha’sı ise baltalık ormandır. 582.373 ha’lık ormanlık sahanın 341.126
ha’sı verimli orman olup, 241.248 ha’sı da bozuk karakterindeki ormanlık sahadır (Adana
Çevre Durum Raporu, 2011).
Ek 1’de sunulan Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu’na göre proje
sahasındaki ormanlık alan miktarı 159.377,9 m2’dir. Proje sahasında kalan ormanlık alanlar
Adana Orman Bölge Müdürlüğü, Ceyhan İşletme Müdürlüğü, Ceyhan İşletme Şefliği
sınırlarında kalmaktadır.
Ağaç Türleri, Mescere Türü ve Kapalılığı
İl genelinde en yaygın olarak bulunan ağaç türü kızılçamdır. Yaklaşık 199.657 ha’lık
bir alan kaplayan kızılçamı karaçam, sedir, ardıç, meşe, kıbrısakasyası, fıstıkçamı ve
halepçayı izlemektedir (Adana Çevre Durum Raporu, 2011).
Proje sahasındaki meşcere türü; BkBt (bozuk karışık baltalık)’dir (Bkz. Ek 3).
Adana Orman Bölge Müdürlüğü’nün Ek 1’de sunulan Kamu Yararı ve Zaruret Halinin
Tespiti Raporu’nda da bahsetmiş olduğu üzere, proje sahasında kesilecek ağaç
bulunmamaktadır.
Proje Sahasına En Yakın Orman Alanı
Proje sahasında ormanlık alanlar bulunmaktadır. Buna ilaveten proje sahasına en
yakın bir diğer orman alanı ise kuzeybatı istikametinde yer almakta olup, sahaya yaklaşık
600 m mesafededir.
122
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Mevzuat Açısından Değerlendirme
Faaliyet alanındaki orman vasıflı araziler için kamulaştırma söz konusu olmayıp, bu
alanlar için 6831 sayılı “Orman Kanunu”nun 17. Maddesi ve “Orman Kanunu’nun 17 ve 18’i
Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği (değişik 18.04.2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürülüğe giren Orman Kanunu’nun 17/3 Ve 18 İnci Maddelerinin
Uygulama Yönetmeliği)” gereğince gerekli izinler alınacaktır.
Bu bağlamda Orman Ön İzni için, Adana Orman Bölge Müdürlüğüne müracaat
edilmiş ve Adana Orman Bölge Müdürlüğü’nün 27.02.2014 tarih ve 377708 sayılı yazısı ile
Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu onaylanmış, (Bkz. Ek 1) Kamu Yararı ve
Zaruret Oluru alınmış olup (Bkz. Ek 1), Orman Genel Müdürlüğü’nde ön izin ile ilgili işlemler
hali hazırda devam etmektedir. Bu kapsamda ÇED sürecinin tamamlanmasının ardından söz
konusu ön izin alınacak, alınamaması durumunda ise yatırımcı firma hiçbir hak talep
etmeyecektir.
IV.2.11 Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları,
Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları,
Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma
Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu
kapsamındaki alanlar, varsa deniz içerisindeki kültür varlıklarının araştırılması)
Genel
2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamında Adana İli’nde 1 adet Milli Park
bulunmaktadır2.
Aladağlar Milli Parkı: 30.03.1995 tarihinde ilan edilen ve 55.064 ha’lık bir alanda
yayılım gösteren Aladağlar Milli Parkı, idari olarak Adana, Kayseri ve Niğde İl sınırlarında
kalmaktadır. Alanda aynı zamanda I. ve II. Derece Doğal Sit Alanı bulunmaktadır. Aladağlar
Milli Parkı jeomorfolojik açık hava müzesidir. Yöre klimatik açıdan kendine has özelliklere
sahiptir. Bu klimatik yapı yörenin yüksek kesimlerinde kalıcı karların barınmasına imkân
sağlamaktadır. Aladağlar Milli Parkı vejetasyon açısından çok zengin olup, ormanı oluşturan
hâkim türler karaçam ve kızılçamdır. Ormanın üst sınırından itibaren Alpin Zonu
başlamaktadır. Bu zonda Alpin çayırları yer almaktadır. Alpin Zonu ve daha yüksek
kesimlerde yükseklik ve eğim koşullarından kaynaklanan çıplak kayalık mostralara
ulaşılmaktadır.
2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamında Adana İli’nde 1 Adet Tabiatı
Koruma Alanı bulunmaktadır3.
Yumurtalık Lagünü Tabiatı Koruma Alanı: 1995 yılında ilan edilerek koruma altına
alınan Yumurtalık Tabiatı Koruma Alanı aynı zamanda 1. Derece Doğal Sit ve Ramsar
Alanı’dır. Seyhan-Ceyhan Deltası göl lagünleri, kıyı kumulları, barındırdığı bitki ve hayvan
türleri ile kompleks bir yapı oluşturmaktadır.
Ülkemizde halep çamının (Pinus halepensis) nadir bir yayılış alanı olmasının yanında
nesli tehlikeye düşmüş su kuşlarının yaşama ortamıdır. Saha, Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında
yer alan 20 deniz kaplumbağası yuvalama alanlarından birisidir. Özellikle Akdeniz’de yok
olma tehlikesi içinde bulunan “Chelonia Mydas” türü kaplumbağa için son sığınma
alanlarındandır.
2
3
http://www.milliparklar.gov.tr/korunanalanlar/index.htm
http://www.milliparklar.gov.tr/korunanalanlar/index.htm
123
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamında Adana İli’nde 4 adet Tabiat Anıtı
bulunmaktadır4.
Bığbığ Orman Sarmaşığı Tabiat Anıtı: Yörenin en yaşlı sarmaşığı olması ve kayaya
yapışık olarak 15 m boya sahip olması ile bilinmektedir.
Acıkise Ardıç Ağacı Tabiat Anıtı: Ardıç Ağacı (Juniperus foetidissima), 630
yaşlarında, 19 m boy, 1,88 m çap ve 5,90 m çevre genişliğine sahiptir.
Kandildere Ardıç Ağacı Tabiat Anıtı: Çınar Ağacı (Platanus orientalis) türü, 340
yaşında, 16 m boy, 2,16 m çap ve 6,80 m çevre genişliğine sahiptir.
Acıkise Doğu Çınarı Tabiat Anıtı: Çınar Ağacı (Platanus orientalis) türü, 340
yaşlarında, 16 m boy, 2,16 m çap ve 6,80 m çevre genişliğine sahiptir.
Adana İli’nde 4915 sayılı Kanun uyarınca ilan edilmiş 5 adet Yaban Hayatı
Geliştirme Sahası (YHGS) bulunmaktadır5.
Akyatan Gölü YHGS: 15.304 ha genişliğindeki alan barındırdığı Su Kuşları açısından
koruma altına alınmıştır. Alan aynı zamanda sulak alandır. Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında
yer alan 20 deniz kaplumbağası yuvalama alanlarından birisidir. Özellikle Akdeniz’de yok
olma tehlikesi içinde bulunan (chelonia mydas) türü kaplumbağa için son sığınma
alanlarındandır.
Pozantı Karanfıldağ YHGS: 31.020 ha genişliğindeki alan barındırdığı Yaban Keçisi
açısından koruma altına alınmıştır.
Seyhan Baraj Gölü YHGS: 11.436 ha genişliğindeki alan barındırdığı Su Kuşları
açısından koruma altına alınmıştır. Alan aynı zamanda sulak alandır.
Tuzla Gölü YHGS: 3.974 ha genişliğindeki alan barındırdığı Su Kuşları açısından
koruma altına alınmıştır. Alan aynı zamanda sulak alandır.
Maraş Hançerderesi YHGS: 7.894 ha genişliğindeki alan barındırdığı Yaban Keçisi
açısından koruma altına alınmıştır.
Adana İli’nde 2 adet Tabiat Parkı bulunmaktadır6.
Dağılcık Tabiat Parkı: Söz konusu tabiat parkı, Kozan İlçesi’nin 12 km kuzeyindeki
Toros Dağları’nın başladığı ormanlık alanda yer almakta olup, 2,5 ha’lık bir alan
kaplamaktadır. Coğrafi konumu, topografik yapısı, orman dokusu, deresi, temiz havası ile
günü birlik ziyaretçilerin ilgilisini çekmektedir.
Karataş Tabiat Parkı: Söz konusu tabiat parkı, Karataş İlçesi sınırlarında yer almakta
olup, 13 ha’lık bir alan kaplamaktadır.
6831 Sayılı Kanun uyarınca halkın rekreasyon ihtiyacını karşılamak amacıyla
tescil edilmiş 5 adet Mesire Yeri bulunmaktadır7.
4
http://www.milliparklar.gov.tr/korunanalanlar/index.htm
http://www.milliparklar.gov.tr/korunanalanlar/index.htm
6
http://www.milliparklar.gov.tr/korunanalanlar/index.htm
5
124
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kozan-Dağılcak Mesire Yeri: 1967 yılında tescil edilen alan 2,5 ha alana sahiptir.
Karataş-Kumluk-I Mesire Yeri: 1971 yılında tescil edilen alan 29 ha alana sahiptir.
Karataş-Kumluk-II Mesire Yeri: 2001 yılında tescil edilen alan 2,18 ha alana sahiptir.
Sarıçam I Mesire Yeri: 1970 yılında tescil edilen alan 15 ha alana sahiptir.
Sarıçam II Mesire Yeri: 1997 yılında tescil edilen alan 18,71 ha alana sahiptir.
Adana İli sınırları içerinde 2’si Ramsar Alanı (Yumurtalık Lagünü ve Akyatan Lagünü)
olmak üzere 6 adet uluslararası öneme sahip, toplam 13 adet sulak alan bulunmaktadır.
Ayrıca, il sınırları içerisinde Kırmıtlı Kuş Cenneti de yer almaktadır.
Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında yer alan 20 önemli deniz kaplumbağası yuvalama
alanlarından 2’si Adana İl sınırları içerisinde yer almakta olup, Akyatan ve Yumurtalık
kumsalları Akdeniz’de yok olma tehlikesi içinde bulunan üst ölçekte koruma altında bulunan
“Chelonia Mydas” türü deniz kaplumbağaları için önemli yumurtlama alanlarıdır.
Proje Sahasının Korunan Alanlar Açısından Değerlendirilmesi
Proje sahası sınırları içerisinde doğal sit ve tabiat varlığı statüsünde bulunan herhangi
bir alan bulunmamaktadır (Bkz. Ek 1). Benzer şekilde Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve
İşletmeler Genel Müdürlüğü’nün Ek 1’te sunulan görüşünde de belirtmiş olduğu üzere, proje
sahasında, 2634 sayılı “Turizmi Teşvik Kanunu” uyarınca ilan edilen herhangi bir Turizm
Merkezi veya Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi bulunmamaktadır.
Yukarıda da bahsedildiği üzere proje sahası sınırları içerisinde herhangi bir korunan
alan bulunmamakta birlikte, Adana İl sınırlarındaki uluslararası öneme sahip sulak alanlar
bulunmaktadır. Söz konusu alanların proje sahasına mesafeleri Tablo 43 ve Şekil 58’de
sunulmuştur.
Tablo 43. Sulak Alanlar
No
Sulak Alan Adı
Alanı (ha)
Proje Sahasına Mesafesi (~km)
1
Ağyatan Lagünü Sulak Alanı
2.200
37
2
Akyatan Lagünü Sulak Alanı
500
53
3
Kesik Gölü Sulak Alanı
1.500
39
4
Tuzla Lagünü Sulak Alanı
2.800
71
5
Yumurtalık Lagünü Sulak Alan
16.430
16
7
www.ormansu.gov.tr/OSB/Files/durum_rapor/dkmpgm/dkmp81il.doc
125
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 58. Sulak Alanların Proje Sahasına Mesafesi
IV.2.12 Karasal ve Sucul (İskenderun Körfezi) Ortamındaki Flora ve Fauna (türler,
endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan
türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli
tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, av hayvanlarının adları,
popülasyonları ve bunlar için alınan merkez av komisyonu kararları) Proje Alanındaki
Vejetasyon Tiplerinin Bir Harita Üzerinde Gösterilmesi. Projeden ve Çalışmalardan
Etkilenecek Canlılar Için Alınması Gereken Koruma Önlemleri (inşaat ve işletme
aşamasında) Arazide Yapılacak Flora Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde
Gerçekleştirilmesi ve Bu Dönemin Belirtilmesi
Bu bölümde sadece karasal flora ve fauna özellikleri irdelenmiş olup, sucul
ekosisteme ait detaylı bilgiler Bölüm IV.2.5’te sunulmuştur.
Proje kapsamında hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek 7’de
sunulmuştur. Söz konusu raporda; proje sahası ve yakın çevresi ile ilgili fitoekolojik
değerlendirme, faunistik değerlendirme, hidrobiyolojik değerlendirme, jeolojik ve hidrojeolojik
değerlendirme ve zirai açıdan değerlendirme yapılmıştır.
Flora
Proje kapsamında Yrd. Doç. Dr. M. Erkan UZUNHİSARCIKLI tarafından yapılan
çalışmalarda faaliyet alanı ve çevresine ait mevcut biyolojik çeşitlilik, bölgedeki habitat tipleri,
yürütülecek inşaat faaliyetlerinin bölge florası üzerine olan etkileri, bölgedeki faaliyetlerden
etkilenebilecek nadir, lokal endemik veya nesli tehlike altında bulunan türler ve etki azaltıcı
önlemler irdelenmiştir.
Metodoloji
Çalışma alanından toplanan bitkiler, başta Flora of Turkey and the East Aegean
Islands (Davis, 1965-1988) adlı eser olmak üzere ilgili floralar kullanılarak teşhis edilmiştir.
Endemik ve endemik olmadığı halde tehdit altında olan türlerin tehlike kategorilerinin tespiti
için Ekim ve arkadaşları tarafından hazırlanan Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı (Ekim ve ark.,
2000) referans alınmıştır. Bitkilerin Türkçe isimleri tespiti için Türkiye Bitkileri Listesi isimli
eserden yararlanılmıştır.
126
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ayrıca sahada bulunan kumul vejetasyonunda yayılış gösteren, ülkemiz için endemik
olmamasına rağmen koruma öncelikli türler için IUCN tehlike kategorileri önerilmiştir.
Bitkilerin Türkçe isimleri tespiti için Türkiye Bitkileri Listesi isimli eserden yararlanılmıştır
(Güner, 2012).
Floristik liste; açık tohumlular (Gymnospermae) ve kapalı tohumlular (Angiospermae)
olmak üzere filogenetik sıraya göre dizilmiştir. Türler otör isimleri ile birlikte verilerek ve sıra
ile varsa yöresel Türkçe adları, fitocoğrafik bölgesi, endemik olup olmadığı ve endemik
taksonların tehlike kategorileri verilmiştir.
Ekolojik yapı
Ülkemiz topografik yapı ve iklim özelliklerinin farklılığından dolayı 3 floristik bölgenin
etkisi altındadır. Bunlar; Akdeniz, İran-Turan ve Avrupa–Sibirya bölgeleridir. Hunutlu Termik
Santrali proje sahasının bulunduğu bölge Akdeniz Fitocoğrafik bölgesi sınırları içinde yer
almaktadır (Bkz. Şekil 59).
Şekil 59. Türkiye’nin Fitocoğrafik Bölgeleri
Vejetasyon
Proje sahası ve çevresinde başlıca kumul ve maki vejetasyonu tespit edilmiştir. Bunun
yanı sıra proje sahasındaki sahalar tarımsal amaçlı kullanılmaktadır. Maki vejetasyonu kumul
vejetasyonun hemen gerisinde yer almakta ve etrafı tarım arazileri ile çevrili konumdadır.
Kumul vejetasyonu ise proje sahası ile sınır teşkil etmesinden dolayı önem arz etmektedir.
127
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 24. Proje Sahasından Görünüm-1
Maki vejetasyonu ise Cistus creticus, Paliurus spina-christii, Tamarix tetrandra,
Colutea cilicica, Rosa canina, Myrtus communis, Erica manipuliflora, Jasminum fruticans,
Nerium oleander, Quercus coccifera, Smilax aspera, ve Tamus communis var. communis
gibi türlerle temsil edilmektedir.
Fotoğraf 25. Proje Sahasından Görünüm-2
128
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Floristik yapı
Yapılan çalışmalar neticesinde alandan 54 familyaya ait 210 tür ve tür altı seviyede
takson tespit edilmiştir. Proje sahasında Avrupa-Sibirya fitocoğrafik alanına ait 6 takson (%3),
Akdeniz fitocoğrafik bölgesine ait 46 (%22) takson ve Iran-Turan fitocoğrafik bölgesine ait 9
takson (%4) takson bulunmaktadır. Tespit edilen türlerin 149’u oldukça geniş yayılışlı olup
(%71), kozmopolittir (Bkz. Şekil 60). Alanda endemik takson tespit edilmemiştir.
Şekil 60. Taksonların Fitocoğrafik Bölgelere Göre Dağılımı
Tehlike sınıfı ve endemizm açısında alandaki bitkilerin durumu
Alanda 210 takson tespit edilmiş olup, endemik tür tespit edilmemiştir.
Faaliyet alanı ve çevresindeki tespit edilen bitki türleri
Faaliyet alanı ve çevresindeki tespit edilen bitki türleri Tablo 44’te sunulmuştur.
Tablo 44. Faaliyet Alanı ve Çevresindeki Tespit Edilen Bitki Türleri
Familya
EPHEDRACEAE
RANUNCULACE
AE
CRUCIFERAE
Tür Adı
Türkçe Adı
Ephedra campylopoda C. A. Meyer
Borotu
Clematis vitalba L.
Ak Asma
Ranunculus repens L.
Düğün Çiçeği
Ranunculus constantinopolitanus (DC.)
d'Urv.
Düğün Çiçeği
Ranunculus rionii Lagger
Düğün Çiçeği
Ceratocephalus falcatus (L.) Pers.
Yelotu
Papaver rhoeas L.
Gelincik
Descurainia sophia (L.)
Sadırotu
129
Fitocoğrafik
Bölge
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
End
IUCN
R W
LC
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tür Adı
Familya
RESEDACEAE
CISTACEAE
Türkçe Adı
Nadas Turpu
Cardaria draba (L.) Desv. subsp. draba
Yabani Tere
Clypeola jonthlaspi L.
Akçeotu
Eruca sativa Miller
Roka
Biscutella didyma L.
Başlıkotu
Arabis verna (L.) DC.
Mor Kazteresi
Akdeniz
Neslia paniculata (L.) Desv. subsp. thracica
(Velen.)Bornm.
Göçmen
Hardalı
Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.
Çobancantasi
Sisymbrium officinale (L.) Scop.
Çalgıcı Otu
Erophila verna (L.) Chevall. subsp. verna
Çırçırotu
Cakile maritima Scop.
Deniz Teresi
Reseda lutea L. var. lutea
Muhabbet
Çiçeği
Cistus creticus L.
Laden
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Helianthemum stipulatum (Forks) C.
Chirstensen
Kulak Güngülü
Helianthemum salicifolium (L.) Miller
Söğüt Güngülü
Minuartia hamata (Hausskn.) Mattf.
POLYGONACEA
E
LINACEAE
GERANIACEAE
Akdeniz
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Kekik Güneşotu
Yayılışlı
Geniş
Koruotu
Yayılışlı
Minuartia mediterranea (Ledeb.) K. Maly
Yalı Tıstısı
Akdeniz
Saponaria glutinosa Bieb.
Karga
Sabunotu
Vaccaria pyramidata Medik. var. grandiflora
(Fisch. ex DC.) Cullen
Ekin Ebesi
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Silene vulgaris (Moenc) Garcke var. vulgaris Gıvışkan Otu
ILLECEBRACEA
E
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Hirschfeldia incana (L.) Lag.-Foss.
Fumana thymifolia (L.) Verlot var. thymifolia
CARYOPHYLLA
CEAE
Fitocoğrafik
Bölge
Silene dichotoma Ehrh
Çatal Nakıl
Silene kotschyi Boiss. var. maritima
Deniz Nakılı
Agrostemma githago L.
Buğday Çiçeği
Herniaria incana Lam.
Kirik Otu
Paronychia chionaea Boiss. subsp.
chionaea
Deli Kepekotu
Polygonum cognatum Meissn.
Madımak
Polygonum equisetiformeSibth.&Sm.
Madımak
Linum nodiflorum L.
Yabani Keten
Linum tenuifolium L.
Yabani Keten
Erodium ciconium (L.) L'Herit
Turna Gagası
130
Akdeniz
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
End
IUCN
R W
-
LC
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tür Adı
Familya
Türkçe Adı
Fitocoğrafik
Bölge
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Turna Gagası
Yayılışlı
Geniş
Ebegümeci
Yayılışlı
Geniş
Kaz Ayağı
Yayılışlı
Geniş
Kum Döngelesi
Yayılışlı
Geniş
Gülhannaz
Yayılışlı
Turna Gagası
Geranium lucidum L.
Geranium molle L. subsp. molle
MALVACEAE
Malva neglecta Wallr.
CHENOPODIAC
EAE
Chenopodium foliosum (Moench) Aschers
Salsola ruthenica Iıjin
MALVACEAE
Althaea cannabina L.
RHAMNACEAE
Rhamnus oleoides L. subsp. graecus
(Boiss.Rreut.) Holmboe
End
IUCN
R W
-
LC
-
Çitlembik
Akdeniz
-
ANACARDIACEA Paliurus spina-christi Miller
E
Pistacia lentiscus L.
Karaçalı
Geniş
Yayılışlı
-
Menengiç
Akdeniz
-
TAMARICACEAE Tamarix tetranda Pallas ex Bieb
Ilgın
LEGUMINOSAE
Hymenocarpus circinnatus (L.) Savi.
Pulluot
Astragalus stella Gouan
Geven
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Akdeniz
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
-
Astragalus hamosus L.
Geven
Lathyrus inconspicuus L.
Burçak
Lathyrus cicera L.
Buröak
Lathyrus sativus L.
Mürdümük
Ononis spinosa L.subsp. leiosperma
(Boiss.) Sirj.
Köy Göçüren
Akdeniz
-
Colutea cilicica Boiss. & Bal.
Patlangaç
Geniş
Yayılışlı
-
Ononis adenotricha Boiss. var. adenotricha
At Helvası
Akdeniz
-
Trigonella spicata Sibth.&Sm.
Başak Boyotu
Akdeniz
-
Trigonella brachycarpa (Fisch.) Moris
Yabani Çemen
Ir.-Tur.
-
Trigonella spruneriana Boiss. var.
spruneriana
Koç Boyotu
Ir.-Tur.
-
Trigonella kotschyi Fenzl
Mersin Çemeni
Ir.-Tur.
-
Vicia cracca L. subsp. stenophylla Vel.
Fiğ
Trifolium resupinatum L. var. resupinatum
Üçgül
Trifolium stellatum L. var. stellatum
Üçgül
Trifolium campestre Schreb.
Üçgül
Trifolium hybridum L. var. hybridum
Üçgül
Trifolium physodes Stev. ex Bieb. pyhsodes
Üçgül
Trifolium arvense L. subsp. arvense
Üçgül
Trifolium cherleri L.
Üçgül
Akdeniz
-
Trifolium purpureum Lois. var. purpureum
Üçgül
Geniş
-
131
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
-
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tür Adı
Familya
Türkçe Adı
Fitocoğrafik
Bölge
End
IUCN
R W
Yayılışlı
Medicago lupulina L.
Yonca
Geniş
Yayılışlı
-
Medicago sativa L. subsp. Sativa
Yonca
Ir.-Tur.
-
Lotus palustris Willd.
Gazel Boynuzu
Potentilla recta L.
Sanguisorba minor Scop. Subsp. muricata
(Spach)Brig
ROSACEAE
Rosa canina L.
Rubus canascens DC. Var. Canascens
Rubus discolor Weihe & Nees
MYRTACEAE
UMBELLIFERAE
VALERIANECEA
E
DIPSACACEAE
COMPOSITAE
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Dik Parmak Otu
Yayılışlı
Geniş
Çayırdüğmesi
Yayılışlı
Geniş
Kusburnu
Yayılışlı
Geniş
Böğürtlen
Yayılışlı
Geniş
Böğürtlen
Yayılışlı
Sarcopterium spinosum (L.) Spach
Abdestbozan
Myrtus communis L.
Mersin
Torilis leptophylla (L.) Reichb.
İnce Dercikotu
Eryngium maritimum L.
Kum
Boğadikeni
Eryngium creticum Lam.
Şeker Dikeni
Berula erecta (Hunds.)Coville
Gendeme
Oenanthe pimpinelloides L.
Attohumu
Daucus carota L.
Yabani Havuc
Caucalis platycarpus L.
Kavkal
Turgenia latifolia (L.) Hoffm.
Demir Pıtrak
Valerianella balansae Mathews
Kaya
Kuzugevreği
Scabiosa argentea L.
Süpürge Otu
Scabiosa atropurpurea L. subsp. maritima
(L.) Arc.
Mor Uyuzotu
Dipsacus laciniatus L.
Çoban Tarağı
Chondrilla juncea
Karakavuk
Inula viscosa (L.) Aiton
Sümenit
Pulicaria dysenterica(L.) Bernh
Yaraotu
Bellis perennis L.
Koyun Gözü
Senecio vernalis Waldst. & Kit
Kanaryaotu
Xeranthemum annuum L.
Kağıtçiçeği
Cichorium intybus L.
Karahindiba
Anthemis tinctoria L
Papatya
132
Akdeniz
-
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
LC
Geniş
Yayılışlı
-
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Akdeniz
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
-
-
-
LC
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Familya
Tür Adı
Türkçe Adı
Fitocoğrafik
Bölge
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
End
IUCN
R W
Carduus pycnocephalus L.
Kenger
Carduus nutans L. sensu lato
Kenger
Silybum marianum (L.) Gaertner
Boga Dikeni
Cardopatium corymbosum L.
Kurtludiken
Logfia arvensis (L.) Holub.
Keçeotu
Lapsana communis L.
Şebrek
Centaurea iberica Trev. ex Sprengel
Çakır Dikeni
Cirsium vulgare (Savi) Ten.
Su Dikeni
Sonchus asper (L.) Hill. Subsp.
glaucoescens (Jordon) Ball.
Gevirtlek
Crepis sancta (L.) Babcock
Yaban Kıskısı
Scolymus hispanicus L.
Şevketi Bostan
Crupina crupinastrum (Moris) Vis.
Gelindöndüren
Erica manipuliflora Salisb.
Sürürge Otu
Akdeniz
-
Jasminum fruticans L.
Yasemin
Akdeniz
-
Olea europaea L. var. sylvestris (Miller)
Lehr.
Yabani Zeytin
Akdeniz
-
Nerium oleander L.
Zakkum
Akdeniz
-
Cionura erecta (L.) Griseb.
ASCLEPIADACE
AE
Cynanthum acutum L. subsp. acutum
Babrik
Akdeniz
LC
Blacstonia perfoliata (L.) Hudson subsp
GENTIANACEAE perfoliata
Centaurium erythraea Rafn subsp. turcicum
(Velen.)Melderis
Deli Şıra
ERICACEAE
OLEACEAE
BORAGINACEA
E
SOLANACEAE
Bacırgan
Tukulotu
Akdeniz
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
-
LC
-
-
Echium plantagineum L.
Kurt Kuyrüğü
Akdeniz
Buglossoides arvensis (L.) Johnston
Tarla
Taşkeseni
Onosma tauricum Pallas ex Willd. Var.
tauricum
Sigir Dili
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Heliotropium hirsutissimum Grauer
Aygün Çiçeği
Akdeniz
LC
Datura stramonium L.
Boru Çiçeği
Geniş
Yayılışlı
-
Veronica bozakmanii M.A. Fischer
Bozakman
Mavişi
Ir.-Tur.
-
SCROPHULARIA
Veronica arvensis L.
CEAE
Ekin Mavişi
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
-
-
Veronica triloba (Opiz) Kerner
Üçmaviş
Veronica anagallis-aquatica L.
Sudegemesi
Verbascum cheiranthifolium Boiss. var.
Cheiranthifolium
Sığırkuyruğu
Verbascum sinuatum L.
Sığırkuyruğu
Akdeniz
-
Scrophularia scopolii Hoppe ex Pers var.
scopolii
Elköpürten
Geniş
Yayılışlı
-
133
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tür Adı
Familya
Türkçe Adı
AvrupaSibirya
-
Linaria simplex (Willd.) DC.
Yalın
Nevruzotu
Akdeniz
-
Parentucellia latifolia (L.) Caruel subsp.
latifolia
Üçdilotu
Akdeniz
-
Convolvulus arvensis L.
Çadır Çiçeği
Geniş
Yayılışlı
-
Yalınotu
Akdeniz
-
Ipomea sagittata Poiret
Sarmaşık
Vinca herbacea Waldst.& Kit
Bikirçiçeği
Nerium oleander L.
Zakkum
Orobanche caryophyllacea Smith
Canavar Otu
Phylla nodiflora(L.) Greene
Suçileği
Vitex angus-castus L.
Hayıt
VERBANACEAE
PLUMBAGINAC
EAE
THYMELAEACE
AE
PLANTAGINACE
AE
IUCN
R W
Su Kestereotu
APOCYNACEAE
LABIATAE
End
Scrophularia umbrosa Dum
CONVOLVULAC
EAE
Ipomea stolonifera (Cyr.) J. F. Gmelin
OROBANCHAC
EAE
Fitocoğrafik
Bölge
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Akdeniz
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Akdeniz
-
Teucrium scordium L. subsp. scordioides
(Schereber) Maire & Petit.
Kurtluca
Prunella vulgaris L.
Gelinciklemeot
u
Satureja hortensis L.
Kekik
Sideritis montana L. subsp. remota (d'Urv.)
P.W. Ball ex Heywood
Stachys annua (L.) subsp. annua var.
annua
Mor Karaçay
Salvia viridis L.
Adaçayı
Akdeniz
-
Limonium virgatum (Willd.)Fourr.
Kuduzotu
Akdeniz
-
Thymelaea hirsuta (L.) Endl.
Tüylü Çekem
Akdeniz
-
Plantago major L. subsp. intermedia (Gilib)
Lange
Sinir Otu
Plantago maritima L.
Sinir Otu
Plantago lanceolata L.
Sinir Otu
Hacıosmanotu
LORANTHACEA
Viscum album L. subsp. album
E
Ökse Otu
Euphorbia rigida Bieb.
EUPHORBIACEA Euphorbia falcata L. subsp. falcata var.
E
falcata
Sütleğen
Sütleğen
Euphorbia paralias L.
Sütleğen
URTICACEAE
Urtica dioica L.
Isırgan Otu
FAGACEAE
Quercus cocciferae
Pinar
PLATANACEAE
Platanus orientalis L.
Çınar
Salix babylonica L.
Söğüt
Populus x canadensis Moench
Kavak
SALICACEAE
134
AvrupaSibirya
AvrupaSibirya
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
-
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Akdeniz
-
-
LC
-
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
LC
Akdeniz
-
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
-
-
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tür Adı
Familya
ARISTOLOCHIA
CEAE
RUBIACEAE
POTAMOGETO
NACEAE
LILIACEAE
IRIDACEAE
THYPHACEAE
JUNCACEAE
CYPERACEAE
DIOSCOREACE
AE
GRAMINEAE
Türkçe Adı
Fitocoğrafik
Bölge
End
IUCN
R W
Aristolochia maurorum L.
Loğusa Otu
Ir.-Tur.
-
Cruciata taurica (Pallas ex Willd.) Ehrend.
Kırım Güzeli
Ir.-Tur.
-
Ir.-Tur.
-
Galium fissurense Ehrend.& Schönb. -Tem. Yogurt Otu
AvrupaSibirya
Geniş
Yayılışlı
Galium verum L. subsp. verum
Yogurt Otu
Potamogeton pectinatus L.
Su Sümbülü
Smilax aspera L
Gıcırdikeni
Akdeniz
-
Asphodelus aestivus Brot.
Çirişotu
Akdeniz
LC
Allium scorodoprasum L. subsp. rotundum
(L.) stearn
Yabani
Sarımsak
Akdeniz
-
Urgenia maritima (L.) Baker
Kum Zambağı
Akdeniz
LC
Asparagus acutifolius L.
Kuşkonmaz
Geniş
Yayılışlı
-
Ornithogalum narbonense L.
Yıldız Çiçeği
Akdeniz
-
Asphodeline brevicaulis (Bertol.) J. Gay ex
Baker
Çiriş
Akdeniz
-
Muscari comosum (L.) Miller
Köpek Sümbülü Akdeniz
-
Iris pseudacorus
Kurt Kulağı
Geniş
Yayılışlı
Gladiolus illyricus W. Koch
Gladiyol
Akdeniz
Thypa angustifoliaL.
Gargı
Juncus acutus L.
Kofa
Juncus heldreichianus Marson ex Parl.
subsp heldreichianus
Dombayotu
Juncus capitatus Weigel
Topak Kofa
Cladium mariscus (L.) Pohl.
Gıyak
Bolboschoenus maritimus (L.) Palla var.
maritimus
Sandalyesazı
Cyperus capitatus Vandelli
Şehvetotu
Carex otrubae Podp.
Hasır Otu
Carex riparia Curtis
Yılan Sazotu
Tamus communis L. subsp. communis
Siyah Akasma
Poa bulbosa L.
Yumrulu Salkım
Lagurus ovatus L.
Tavşankuyruğ
u
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Akdeniz
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
AvrupaSibirya
Akdeniz
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
-
-
LC
-
Bracypodium sylvaticum (Hudson) P.
Beauv.
Elymus hispidus (Opiz) Melderis subsp.
hispidus
Koru Kılcanı
Koeleria cristata (L.) Pers.
Gagaotu
Cynosurus effusus L.
Yel Tarakotu
Akdeniz
-
Bromus arvensis L.
Tarla Bromu
Geniş
Yayılışlı
-
135
Elimotu
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tür Adı
Familya
Türkçe Adı
Fitocoğrafik
Bölge
End
IUCN
R W
Bromus tectorum L
Kır Bromu
Geniş
Yayılışlı
-
Dactylis glomerata L. subsp. hispanica
(Roth) Nyman
Parmak Otu
Akdeniz
-
Briza humilis Bieb.
Kadındili
Lolium perenne L.
Çim
Apera intermedia Hackel
Puslu İpekçimi
Ir.-Tur.
-
Alopecurus arundinaceus Poiret
Kamış
Tilkikuyruğu
AvrupaSibirya
-
Taeniatherum caput-medusae Nevsk subsp.
Kılçık Arpası
crinitum (Schreber) Melderis
Akdeniz
-
Cynodon dactylon (L.) Pers. Var. dactylon
Ayrık
Polypogon monspeliensis ( L.) Desf.
Hıtır
Phleum bertolonii DC.
Kamış
Arundo donax L.
Kamış
Phragmites australis (Cav.)Trin. Ex Steudel
Kamış
Saccharum ravennae (L.) Muray
Şeker Kamışı
Psilurus incurvus (Gouan) Schinz & Thell
R: Nadir Türler, W: Geniş Yayılışlı
Eğri Kuyrukotu
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Akdeniz
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
Geniş
Yayılışlı
-
-
Etki azaltıcı tedbirler
Türkiye florasının %34’nün endemik olduğu düşünülürse çalışma alanının florasının
endemizm açısından son derece fakir olduğu anlaşılmaktadır. Sahada tespit edilen endemik
türler de geniş bir yayılışa sahip olup, gelecekte nesillerinin tehlikeye girmesi gibi bir durum
da söz konusu değildir. Yapılması planlanan faaliyet sonucunda alandaki doğal flora
elemanları kısmen etkilenecektir. Tespit edilen türlerin önemli bir kısmının da kozmopolit
olması ve endemiklerinin de geniş yayılışlı olması nedeniyle yapılacak olan faaliyetin, flora
türlerinin geleceği açısından risk oluşturmayacağı ortadadır. Faaliyet alanı içerisinde yer alan
ve kısmen tahrip olan habitatlar ve popülasyonu zarar gören türler, kısa zaman dilimi
içersinde kendini yenileyecektir.
Özellikle faaliyet sırasında kumul vejetasyonun tahrip edilmemesi son derece
önemlidir. Bu vejetasyonun karakteristik türlerinden bazıları; Ephedra campylopoda, Cakile
maritima, Salsola ruthenica, Eryngium maritimum, Silybum marianum, Cionura erecta,
Heliotropium hirsutissimum, Plantago maritima, Euphorbia paralias, Asphodelus aestivus,
Urgenia maritima, Bulboschoenus maritimus var. maritimus’dur. Diğer kumul bölgelerde de
yayılışa sahip olan, endemik olmamalarına rağmen sadece bu vejetasyona özgü olan bu
bitkilerin zarar görmemesi için gerekli tedbirleri alınacaktır.
Ülkemizin kıyı kumullarında geniş bir yayılışa sahip olan, ancak alanda en az
populasyonu gözlenen Eryngium Maritimum ve Urginea Maritima türlerine ait tohumlar
türlerin meyvelenme periyotları dikkate alınarak toplanacaktır. Aynı şekilde türler alternatif bir
habitata taşınarak orada yetiştirilmeleri sağlanacaktır.
136
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Faaliyet sonrasındaki 3 yıl süresince yukarıda bahsi geçen türlerden Eryngium
maritimum Temmuz veya Ağustos aylarında, Urginea maritima türü için ise Ekim veya Kasım
aylarında izleme çalışmaları yapılacaktır. Bahsi geçen türlerin tohumlarının toplanması veya
taşınması ve ilerleyen yıllardaki izleme çalışmaları gibi faaliyetlerin en az doktora derecesine
sahip bitki sistematiği ve ekoloji konusunda uzman bilim insanlarınca yapılması
sağlanacaktır.
İnşaat dönemi esnasında, özellikle kullanılan yollar sık sık ıslatılmak suretiyle toz
kalkması önlenecek, böylece doğal çevre faaliyetlerden fazla etkilenmemiş olacaktır.
Fauna
Proje kapsamında Dr. Pınar ÇAM ve Uzman Biyolog Esra TAŞ tarafından yapılan
çalışmalarda faaliyet alanı ve çevresinedeki ikiyaşamlılar, sürüngenler, kuşlar ve memeli
hayvanlar incelenmiş, endemik, nadir ve nesli tehdit altında olan hayvan türleri tespit
edilmiştir (Bkz. Ek 7).
Metodoloji
Yapılan çalışmalarda bölgede daha önceki yıllarda yapılan arazi çalışmalarından elde
edilen bilgiler ile birkaç günlük yapılan arazi çalışmaları ve literatür bilgileri kullanılmıştır.
Arazi çalışması sırasında fauna elemanlarının saptanmasına yönelik çalışmalar yapılmıştır.
Ayrıca arazideki dışkılar, ayak izleri, yenmiş besin kalıntıları ve baykuş pelletleri de
kaydedilmiştir.
Çalışma alanı içerisinde arazi çalışması yapılarak alandaki biyotop tipleri belirlenmiş
ve optik olarak görüntülenmiştir.
Saha omurgalı hayvanların Amphibia, Reptilia, Aves ve Mammalia sınıflarına ait çok
sayıda tür için doğal bir yaşam alanı oluşturmaktadır.
Faunistik yapı
Çalışma güzergahında saptanan omurgalı hayvan türlerinin sınıflarına göre yüzdeleri
Şekil 61’de verilmiştir. Buradan görüleceği gibi alanda en fazla tür %74’lik bir oranla kuşlara
ait olup, bunu %13 ile memeli ve %11 sürüngen hayvan türleri izlemekte olup, ikiyaşamlı
türler ise 2 tür ile %2’lik bir oranı temsil etmektedir.
137
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
13%
2%
11%
İkiyaşamlılar
Sürüngenler
Kuşlar
74%
Memeliler
Şekil 61. Bölgede Saptanan Karasal Fauna Elemanlarının Tür Sayısı Bakımından Birbirlerine Oranları
İkiyaşamlılar
İkiyaşamlılar; Caudata ve Anura takımları içinde yer almaktadır. Caudata takımı
kuyruklu iki yaşamlıları (semenderler) kapsayan takımdır. Semenderler içinde karasal ve
sucul olan türler vardır. Bu sınıfın türleri soğukkanlı oluşları itibariyle genelde bahar
aylarından itibaren aktivite gösterirler, soğuk sezonda su altında dip çamurunda veya toprak
altında inaktif olarak bulunurlar. Anura takımı kuyruksuz iki yaşamlıları (kurbağaları) kapsar
ve kurbağalar da kara ve su kurbağası olmak üzere ülkemizde iki grup halinde bulunur. Proje
sahası ve yakın çevresinde kara ve su kurbağaları bulunmaktadır.
Türkiye genelinde de oldukça yaygın olan bu türler koruma statüleriyle birlikte Tablo
45’te verilmiştir. Proje sahası ve yakın çevresinde bulunması muhtemel ikiyaşamlı türleri
irdelenmiş ve bu canlılar alanda 2 türle temsil edilmiştir. Çalışma alanında tespit edilen
ikiyaşamlıların tümü IUCN’e göre LC Yaygın-En Az Endişe Verici olarak belirlenmiştir. Proje
sahasında endemik ikiyaşamlı türüne rastlanmamıştır.
Tablo 45. Proje Sahası ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Gösteren
İkiyaşamlı Türleri ve Koruma Statüleri
Takım / Familya
Tür ve Türkçe adı
Habitatı
Koruma
Statüsü
Bern
IUCN
Anura/ Bufonidae
Bufo viridis
(Pseudepidalea viridis)
Gece Kurbağası
Dere kenarı yoğunluklu olmak
üzere nemli topraklar
Ek- II
LC
Anura/ Ranidae
Rana ridibunda
(Pelophylax ridibundus)
Su Kurbağası
Bol bitkili havuz, göl ve ağır
akan sularda daha çok alçak
ovalardaki sularda (2.500 m’ye
kadar) yaşarlar
Ek- III
LC
Türkiye’de hâkim ve yaygın olan türlerdir. Ayrıca her yıl yayımlanan Av Dönemi
Merkez Av Komisyonu Kararı’na göre de incelemesi yapılan türlerin tamamı, Madde 5 (4915
sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrası) gereğince, Bakanlıkça koruma altına
alınmıştır.
138
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Sürüngenler
Sürüngen türleri Testudines ve Squamata olmak üzere Reptilia sınıfının 2 takımına ait
olan türlerdir. Bu takımlardan Testudines kaplumbağa türlerini içerir; kaplumbağalar da
karasal ve sucul türler olmak üzere iki ayrılır. Sucul türler içinde de tatlısu bitotoplarına uyum
sağlamış türler bulunur. Squamata ise kertenkele ve yılan türlerini kapsamaktadır. Tablo
46’da verilen türlerin proje sahası ve yakın çevresinde zaman zaman görülme olasılığı
yüksektir.
Tablo 46. Proje Sahası ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Gösteren Sürüngen
Türleri ve Koruma Statüleri
Koruma Statüsü
Takım / Familya
Tür ve Türkçe adı
Habitatı
Bern
Testudınata/ Testudınıdae
Squamata/ Gekkonidae
Testudo graeca
Yaygın Tosbağa
Cyrtopodion kotschyi
İnce parmaklı keler
Lacerta trilineata
Küçük yeşilkertenkele
Ophisops elegans
Tarla kertenkelesi
Squamata/ Lacertidae
Lacerta danfordi
(Lacerta anatolica)
Toros kertenkelesi
Lacerta laevis
Hatay kertenkelesi
Squamata/ Typhlopidae
Typhlops vermicularis
Kör yılan
Dolichopis jugularis
Kara Yılan
Squamata/ Colubridae
Telescopus fallax
Kedigözlü yılan
Hemorrhois nummifer
Sikkeli yılan
Natrix natrix
Yarısucul yılan
Kuru, taşlı ve kumlu
arazilerde, bağ- bahçe
arasında
Kayalık alanlarda ve bina
duvarlarında
Orman içi otluk ve çalılık
yerlerde
Az bitkili açık alanlarda,
taşlı ve topraklı zeminde
yaşar.
Suya yakın orman ve
ağaçlık kısımlardaki
kayalıklar ve taş
duvarlarda yaşarlar
Kumlu yamaçlar, kurak ve
bitkili kısımlar, tarlalar,
bahçe duvarları, kayalık
vb nemli yerlerde yaşarlar
Orman içinde toprak
altında
Ovalarda taşlık dere
kenarları, yamaç ve
tarlalar ile bataklıklarda
yaşar.
Güneşli ve taşlık yamaçlar
yol kenarı ve harabelerde
yaşarlar.
Az bitkili taşlık bölgelerde
yaşar.
Suya yakın çayırlıklarda
IUCN
Ek- II
VU*
Ek- II
LC
Ek- II
LC
Ek- II
-
Ek- II
Ek- III
LC
LC
Ek- III
-
-
-
-
LC
-
LC
Ek- III
LC
Proje sahası ve yakın çevresinde bulunması muhtemel sürüngen türlerinden Testudo
graeca (Yaygın Tosbağa) IUCN'e göre VU-Duyarlı-Hassas-Zarar Görebilir kategorisinde yer
almaktadır. Ancak Türkiye'deki dağılımı yaygın olup, türün ülkemizdeki yayılışı Şekil 62’den
de görüldüğü üzere yaygındır. Bu tür geniş yelpazede çeşitli bitkilerle, onların yapraklarıyla,
çiçekleriyle ve meyveleriyle beslenen otobur bir türdür. Çok nadir olarak da hayvan leşleriyle
beslenir. Yaşam alanı ise; orman içi, orman açıklıkları, yol kenarları, su kenarları, taşlık,
kayalık alanlar, çayırlar, makilikler, tarlalar, bağ, bahçeler ve bozkırlardır.
139
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kaynak: http://www.turkherptil.org/
Şekil 62. Testudo Graeca (Yaygın Tosbağa) Türünün Ülkemizdeki Yayılışı
Her ne kadar Türkiye'de yaygın olarak yayılış gösterse de, türün faaliyetten
etkilenmemesi için inşaat faaliyetleri esnasında kazı çalışmalarına özen gösterilecektir.
Karasal bir tür olup, hareket kabiliyeti olduğu için alandan uzaklaşacaktır ancak çevre
habitatlardaki yaşam alanı korunacak ve tahribat yapılmayacaktır.
Tablo 46’da verilen diğer sürüngen türlerinin neredeyse tümü LC Yaygın-En Az
Endişe Verici kategorisinde olup, Türkiye’de hâkim ve yaygın olan türlerdir. Ayrıca yer yıl
yayımlanan Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı’na göre de incelemesi yapılan türlerin
tamamı, Madde 5 (4915 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin birinci fıkrası) gereğince,
Bakanlıkça koruma altına alınmıştır. Koruma altına alınan av hayvanlarının avlanması, ölü ya
da canlı bulundurulması ve nakledilmesi yasaktır.
Proje sahasında endemik sürüngen türlerine rastlanmamıştır.
Kuşlar
Proje sahası ve yakın çevresinde santralin kurulması planlanan alan etrafında tespit
edilen karasal ve sucul biyotoplarda göçmenlik statüsüne göre; yerli, yaz göçmeni ve kış
göçmeni olmak üzere kuş türlerine mevsimsel olarak rastlamak mümkündür. Sahada
genellikle tarla kuşları, ötücü kuşlar, karasal formlar ağırlıklı olarak bulunmaktadır. Ayrıca
gündüz yırtıcıları ve su kenarında avlanan ve yaşayan kuşların da varlığı söz konusudur.
Bölge çok sayıda yerli ve üreyen kuşları barındırmasının yanında, çalışma alanının
dar oluşu göçmen kuşların proje çalışmasından etkilenişini en aza indirgeyecektir. Sahada
saptanan kuş türleri, göçmenlik durumları ve koruma statüleri Tablo 47’de verilmiştir.
140
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 47. Proje Sahası ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Gösteren Kuş
Türleri ve Koruma Statüleri
No
Bilimsel Adı
Takım/Familya/Tür
Koruma Satüsü
Türkçe Adı
Göçmenlik
Durumu
Bern
Eki
IUCN
Leylek
II
LC
Yazın üreme
Kızıl şahin
Şahin
Kerkenez
Küçük Kerkenez
II
II
II
II
LC
LC
LC
VU
Kış göçmeni
Yerli
Yerli
Yazın üreme
Kaya güvercini
III
LC
Yerli
Peçeli Baykuş
II
LC
Yerli
Kukumav
II
LC
Yerli
Ebabil
III
LC
Yazın üreme
Gökkuzgun
II
NT
Yazın üreme
Tarlakuşu
Tepeli toygar
III
III
LC
LC
Yerli
Yerli
Kır kırlangıcı
Ev Kırlangıcı
II
II
LC
LC
Yazın üreme
Yazın üreme
II
LC
Yaz göçmeni
II
LC
Yaz göçmeni
Motacilla flava
Motacilla alba
Ağaç İncirkuşu
Kızıl Gerdanlı
İncirkuşu
Sarı kuyruksallayan
Ak kuyruksallayan
II
II
LC
LC
Yaz göçmeni
Yerli
Motacilla cinerea
Dağ Kuyruksallayanı
II
LC
Yaz göçmeni
Sürmeli Dağbülbülü
II
LC
Bülbül
Kara kızılkuyruk
Kızılkuyruk
Kuyrukkakan
Boz kuyrukkakan
Kara Kulaklı
Kuyrukkakan
Çayır taşkuşu
Taşkuşu
Taşkızılı
II
II
II
II
II
LC
LC
LC
LC
LC
Yazın üreme
Yerli
Yazın üreme
Yazın üreme
Yazın üreme
II
LC
Yazın üreme
II
II
II
LC
LC
LC
Yaz göçmeni
Yazın üreme
Yaz göçmeni
Ak Mukallit
Çizgili Ötleğen
Ak Gerdanlı Ötleğen
Çıvgın
II
II
II
II
LC
LC
LC
LC
Yaz göçmeni
Yaz göçmeni
Yazın üreme
Yazın üreme
Alaca Sinekkapan
II
NT
Yaz göçmeni
Ciconiiformes/Ciconiidae
Ciconia ciconia
Falconiformes/Accipitridae
Buteo rufinus
Buteo buteo
Falco tinnunculus
Falco naumanni
Columbiiformes/Columbidae
Columba livia
Strigiformes/ Tytonidae
Tyto alba
Strigiformes/Strigidae
Athene noctua
Apodiformes/Apodidae
Apus apus
Coraciiformes/Coraciidae
Coracias garrulus
Passeriformes/Alaudidae
Alauda arvensis
Galerida cristata
Passeriformes/Hirundinidae
Hirundo rustica
Delichon urbicum
Passeriformes/Motacillidae
Anthus trivialis
Anthus cervinus
Passeriformes/Prunellidae
Prunella ocularis
Passeriformes/Turdidae
Luscinia megarhynchos
Phoenicurus ochruros
Phoenicurus phoenicurus
Oenanthe oenanthe
Oenanthe isabellina
Oenanthe hispanica
Saxicola rubetra
Saxicola torquata
Monticola saxatilis
Passeriformes/Sylviidae
Hippolais pallida
Sylvia nisoria
Sylvia communis
Phylloscopus collybita
Passeriformes/Muscicapidae
Ficedula semitorquata
141
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
No
Koruma Satüsü
Bilimsel Adı
Takım/Familya/Tür
Türkçe Adı
Ficedula hypoleuca
Passeriformes/Paridae
Parus caeruleus
Passeriformes/Sittidae
Sitta europaea
Passeriformes/Laniidae
Lanius isabellinus
Lanius excubitor
Passeriformes/Corvidae
Pica pica
Garrulus glandarius
Corvus monedula
Corvus corone cornix
Göçmenlik
Durumu
Bern
Eki
IUCN
Kara Sinekkapan
II
LC
Geçit
Ziyaretçisi
Mavi Baştankara
II
LC
Yerli
Sıvacıkuşu
II
LC
Yerli
II
LC
Rastlantısal
II
LC
Kış Göçmeni
Saksağan
Alakarga
Küçük karga
Leş kargası
-
LC
LC
LC
LC
Yerli
Yerli
Yerli
Yerli
Sığırcık
-
LC
Yerli
Serçe
Ağaç serçesi
III
LC
LC
Yerli
Yerli
İspinoz
Ketenkuşu
Saka
Karabaşlı İskete
Çaprazgaga
III
II
II
II
II
LC
LC
LC
LC
LC
Yerli
Yerli
Yerli
Kış göçmeni
Yerli
Kızıl Kuyruklu
Örümcekkuşu
Büyük
Örümcekkuşu
Passeriformes/Sturnidae
Sturnus vulgaris
Passeriformes/Passeridae
Passer domesticus
Passer montanus
Passeriformes/Fringillidae
Fringilla coelebs
Carduelis cannabina
Carduelis carduelis
Carduelis spinus
Loxia curvirostra
Tespit edilen kuş türlerinden Falco Naumanni (Küçük Kerkenez) IUCN'e göre VUDuyarlı-Hassas-Zarar Görebilir kategorisinde yer almaktadır. Küçük Kerkenez’in Avrupa
popülasyonu “Birdlife International” tarafından 2004’te 25.000-42.000 üreyen çift olarak
tahmin edilmiştir. Türkiye’deki popülasyonu Avrupa popülasyonu içerisinde 5.000-7.000
üreyen çift ile önemli bir alanı işgal etmektedir (Birdlife International Tür Raporu, 2009).
Küresel ölçekte VU olarak kategorize edilen bu tür daha önce ürediği birçok bölgede
yok olmuş durumdadır. Bazı Avrupa ülkelerinde 1950’den bu yana %46 yok oluş tahmin
edilmektedir.
Tür Üzerindeki Tehditler ve Alınabilecek Önlemler
Üreme alanlarında başlıca azalma sebebi habitat kaybı ve bozulmasıdır. Bunun
nedeni ise tarımın daha yoğun bir şekilde yapılmaya başlanması, bozkırların ormanlık
alanlara dönüştürülmesi ve şehirleşmedir. Pestisit kullanımı, insanlar tarafından katledilme,
yuva yapılan eski binaların yıkılması diğer azalma sebepleri arasındadır. Pestisit kullanımı
Küçük Kerkenezlerin vücutlarında birikerek doğrudan ölüme sebep olabileceği gibi, pestisit
kullanımının ana etkisi böceklerin yok olmasından dolayı bu türün av bulamamasıdır.
Büyük böceklerin ölmemesini sağlayacak organik tarım uygulamalarının yapılması ve
bu böceklerin biyolojik mücadelelerle yok edilmesi Küçük Kerkenez nüfusunu
destekleyecektir. Bu türün VU kategorisinde olma sebebi daha çok tarım arazileri üzerinde
yapılacak kötü müdahaleler olacaktır. Bu sebeple kazı çalışmaları esnasında çalışma alanı
dışındaki tarım arazilerine zarar verilmeyecektir.
142
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Memeli hayvanlar
Proje sahası etrafında yapılan çalışmalarda yarasaların yuvalanması için uygun
mağara ve benzeri yapıların bulunmadığı, etrafta gözlenen veya olası türlerin su etrafına
beslenmek için yerleşkelerden veya uzaktaki kayalık alanlardan gelen türler olduğu
söylenebilir. Alanda bulunma olasılığı olan memeli türleri Tablo 48’de koruma statüleri ile
birlikte verilmiştir.
Tablo 48. Proje Sahası ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Gösteren Memeli
Hayvan Türleri ve Koruma Statüleri
Takım / Familya
Tür ve Türkçe adı
Eulipotyphla/ Erinaceidae
Erinaceus concolor
Kirpi
Eulipotyphla/ Soricidae
Crocidura suaveolens
Sivriburunlu bahçe faresi
Crocidura leucodon
Sivriburunlu bahçe faresi
Chiroptera/ Pteropodidae
Rousettus aegyptiacus
Mısır meyve yarasası
Chiroptera/ Rhinolophidae
Rhinolophus euryale
Akdeniz nalburunlu yarasası
Myotis emarginatus
Kirpikli yarasa
Chiroptera/ Vespertilionidae
Lagomorpha/ Leporidae
Rodentia/ Cricetidae
Rodentia/ Muridae
Carnivora/ Canidae
Pipistrellus pipistrellus
Cüce yarasa
Lepus europaeus
Yabani tavşan
Microtus rossiaemeridionalis
(Microtus levis)
Çayır tarla faresi
Rattus rattus
Çatı sıçanı
Rattus norvegicus
Göçmen sıçan
Mus macedonicus
Ev Faresi
Vulpes vulpes
Tilki
Habitatı
Alandaki ormanlık alanlar
ve dere kenarları başta
olmak üzere her yerde
Orman ve orman içi
açıklıklarda, dere
kenarlarında
Orman ve orman içi
açıklıklarda, dere
kenarlarında
Meyve, narenciye
bahçeleri çevresindeki
mağara, boş bina
Ormanlık alanlarda dere
yataklarında uçar
etraftaki mağaralara ve
kaya yarıklarına yuvalanır
Yuvalanma alanı mağara
ve metruk yerlerdir
Hat civarındaki evlerin
çatı yarıkları içine
yuvalanır
Orman içinde veya
açıklıklarda bulunur
Orman içi ve arası bol
otlu suya yakın
çayırlıklarda bulunur
Yerleşkelerde ve dere
yataklarında
Kıyıya yakın
yerleşkelerde
Yerleşkeler ve çalılık
nemli yerlerde bulunur
Orman içinde ve yerleşke
civarında
Koruma Statüsü
Bern
IUCN
-
LC
Ek- II
LC
Ek- III
LC
-
LC
Ek- II
NT
Ek- II
LC
Ek- III
LC
Ek- III
LC
-
LC
-
LC
-
LC
-
LC
-
LC
Buna göre; saptanan türlerin hemen hemen hepsinin IUCN Red List’e göre “LC
(Yaygın Türler)” kategorisinde olduğu görülmüştür. Burada listelenen türler dışında başka
memeli hayvan türleri rastlantısal olarak alanda görülebilir.
Vulpes vulpes (Kızıl Tilki) türü Madde 6 (4915 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrası) gereği, Bakanlıkça belirlenen av hayvanlarından, 2013-2014 av döneminde
avlanmanın serbest olduğu sürelerde avlanmasına Merkez Av Komisyonu’nca izin verilen av
hayvanları kategorisine dâhildir.
Proje sahasında endemik memeli hayvan türüne rastlanmamıştır.
143
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Biyotoplar ve fauna üzerine olası etkileri
Santral, belirli sınırlı alanda kurulacak olup, sistemin çıktıları daha çok fauna türlerini
etkileyebilmektedir. İnşaat süresince kısa bir süre ekosistem kaybına, türlerin alanı terk
etmesine ve doğal yapının bozulmasına neden olabilmektedir.
Faaliyet süresince yapılacak olan çalışmalar açık alanda gerçekleştirileceği için
sahada bulunan canlı gruplarının faaliyetlerden etkilenmesi muhtemeldir. Bu aşamada
yapılacak olan çalışmalar nedeniyle, karasal fauna elemanlarının habitatlarını değiştirmesi
söz konusu olacaktır.
Fauna türlerinin uluslararası ve yurtiçi koruma statüleri
1.
BERN sözleşmesi
Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi ilk defa
1979 yılında Bern’de kabul edilmiştir. Türkiye ise bu sözleşmeyi 1984 yılında imzalayarak
sözleşmeye taraf olmuştur. Bu sözleşmenin amacı: nesli tehlikeye düşmüş ve düşebilecek
türlerin özellikle göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora ve fauna ve bunların
yaşam ortamlarının korunmasını sağlamak ve bu konuda birden fazla devletin işbirliğini
geliştirmektir.
Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınan fauna türleri iki kategoriye ayrılmıştır.
Kesin olarak koruma altına alınan türler
Korunan türler
Ek II
Ek III
Bern Sözleşmesi Madde 6 hükümleri:
Her Âkit Taraf, II no.lu ek listede belirtilen yabani fauna türlerinin özel olarak
korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu
türler için özellikle aşağıdaki hususlar yasaklanacaktır:
a)
b)
Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri;
Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip
etmek;
c)
Yabani faunayı, bu Sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde, özellikle
üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek;
d)
Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi
olsa bu yumurtaları alıkoymak;
e)
Bu madde hükümlerinin etkinliğine katkı sağlayacak hallerde, tahnit edilmiş
hayvanlar ve hayvandan elde edilmiş kolayca tanınabilir herhangi bir kısım veya bunun
kullanıldığı malzeme dâhil, bu hayvanların canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç
ticareti.
Ek II: Kesinlikle koruma altına alınması gereken fauna türlerini içeren liste Ek II içinde
yer almaktadır. Sözleşmeye akdeden taraflar Ek II’de belirtilen vahşi fauna türlerinin özel
olarak koruma altına alınması için gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türlerle ilgili
olarak aşağıda belirtilen durumlar özellikle yasaklanacaktır:
Ek III: Koruma altına alınan fauna türlerinin listesini içermektedir. Sözleşmeyi
akdeden her bir taraf Ek III’de belirtilen vahşi fauna türlerinin koruma altına alınmasını temin
etmek için uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır.
144
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ek II’de belirtilen vahşi fauna türlerinin istismar edilmesi konusu, 2. Maddede ileri
sürülen şartlar göz önüne alınarak populasyonları tehlikeden uzak tutmak için
düzenlenecektir. Buna yönelik önlemler aşağıdakileri içerecektir:
Ek-IV Yasaklanan Av Metodu ve Araçları ile Diğer Yasak İşletme Şekilleri
Bern Sözleşmesi Madde 7 hükümleri:
1 - Her Âkit Taraf, III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın korunmasını güvence
altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır.
2 - III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın her türlü işletme şekli, 2. maddenin
şartları gözönünde tutularak, populasyonlarının varlığını tehlikeye düşürmeyecek şekilde
düzenlenmiş olacaktır.
f)
Alınacak önlemler;
g)
Kapalı av mevsimlerini ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esasları,
h)
Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun
durumlarda, işletmenin geçici veya bölgesel olarak yasaklanmasını,
i)
Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde
bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde
düzenlenmesi hususlarını, kapsayacaktır.
Sahada tespit edilen omurgalı hayvan türlerinden BERN’e göre türlerin hangi eklerde
yer aldıklarını Şekil 63’te sunulmuştur.
Şekil 63. Karasal Omurgalı Türlerinin BERN’e Göre Dağılımı
2.
IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources)
IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources: Doğa
ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik) Tehlike Kategorileri (Red Data
Book) ve anlamları aşağıda verilmiştir.
145
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 49. Tehlike Kategorileri
EX (Extınct)
EW (Extinct İn The Wild)
CR (Critically Endangered)
EN (Endangered)
VU (Vulnerable)
NT (Near Threatened)
LC (Least Concern)
DD (Data Deficient)
NE (Not Evaluated)
Nesli tükenmiş olan takson (Tükenmiş)
Doğada yok olmuş takson(Doğada Tükenmiş)
Kritik olarak tehlikede olan takson(Kritik)
Tehlike altında olan takson(Tehlikede)
Neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu takson
(Duyarlı-Hassas-Zarar Görebilir)
Tehdit altına girebilir (Tehdite Yakın)
Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan takson (Düşük Riskli)
Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus
durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme
yapmanın mümkün olmadığı takson (Yetersiz Verili)
Değerlendirilmemiş takson (Değerlendirilmemiş)
IUCN’e göre tespit edilen türlerin hangi koruma kategorisinde yer aldığını Şekil 64’te
gösterilmiştir.
Şekil 64. Alanda Tespit Edilen Fauna Türlerinin IUCN Kategorilerine Göre Dağılımı
3.
Merkez av komisyonu (MAK)
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün her yıl Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren Merkez Av Komisyonu kararına göre alandaki türler Ek
Listelerde verilen kategorilere göre de sınıflandırılmıştır. MAK Kararlarına göre;
Ek Liste- I
Ek Liste-II
Ek Liste-III
Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nca koruma altına alınan yaban hayvanları
Merkez Av Komisyonu’nca koruma altına alınan av hayvanları
Merkez Av Komisyonu’nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları gösterir.
Buna göre;
İkiyaşamlı türlerden; sahada tespit edilen türlerin hiçbiri MAK Kararlarına göre
herhangi bir ekte yer almamaktadır. Türkiye’de bulunan ikiyaşamlı türlerin hemen hepsi MAK
Kararlarına göre koruma altında değildir.
146
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Sürüngenlerden; sahada tespit edilen türlerin hepsi MAK Kararlarına göre Ek-1
listesinde yer almaktadır. Yani bu türlerin hepsi T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nca
koruma altına alınan yaban hayvanlardandır.
Kuşların sahada tespit edilen türlerin hemen hemen hepsi MAK Kararlarına göre bir
listede yer alırlar.
Memeli hayvanlardan; hemen hemen hepsi MAK Kararlarına göre bir listede yer
alırlar.
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu kararları
doğrultusunda her yıl yeniden hazırlanan Av Dönemlerine ait koruma listelerinde bulunan
türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine uygun hareket edilmesi
gerekmektedir.
Etki Azaltıcı Tedbirler
Çalışmalar sırasında karasal fauna türlerinin hareket kabiliyeti olduğu için yakın
çevredeki benzer habitatlara yöneleceklerdir. Bununla beraber sahada çalışılırken aşağıdaki
hususlara dikkat edilecektir.
Yakın çevrede bulunan su kaynaklarına kazı fazlası malzeme dökülmeyecektir.
Dere yatağı ve su kaynaklarının korunmasına özen gösterilecektir.
Çalışmalar esnasında Çevre mevzuatı gereğince yayımlanmış yönetmeliklere
uyulacaktır.
İnşaat çalışmaları yabani hayvanların üreme zamanı olan Mart-Haziran arasında
çok dikkatli yapılacaktır.
Gürültünün minimize edilmesi için gereken önlemler alınacaktır.
IV.2.13 Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan
işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve
ekonomik değerleri)
Genel
Jeolojik konumu nedeni ile Adana İli, çok çeşitli ve önemli yeraltı kaynaklarına
sahiptir. MTA’nın bölgede yaptığı çalışmalar sonucunda önemli metalik maden ve endüstriyel
hammadde yatak ve zuhurları ortaya çıkarılmıştır. Bunlar, başta demir olmak üzere, krom,
alüminyum, bakır-kurşun-çinko, manganez, kuvars, kuvarsit, fosfat ve kum-çakıldır.
Feke-Mansurlu yöresi, Sivas-Divriği’den sonra Türkiye demir rezervleri ve üretim
miktarları açısından ikinci önemli bölge konumundadır. Bu bölgenin rezerv bakımından en
büyüğü Attepe olmak üzere Elmadağbeli, Mağarabeli, Ayıdeliği, Hanyeri ve Karakızoluğu gibi
irili ufaklı çok sayıda demir yatak ve zuhurlarının oluşturduğu provens Mansurlu Havzası
olarak anılmaktadır.
Bu
yatakların
birçoğu
Adana-Feke-Mansurlu-Kayseri-Yahyalı
bölgesinde
yoğunlaşmıştır. Bunlardan Attepe demir yatağında %58,38 Fe2O3 ve %3 SiO2 tenörlü 36
milyon ton rezerv belirlenmiştir. 2008 yılı itibarıyla, Attepe Yatağı’nda kalan rezerv miktarı 2
milyon tonun altına düşmüştür. Mağarabeli yatağında ise toplam 7.500.000 ton görünür
rezerv tespit edilmiş olup, yataktan geçmiş yıllarda çok az da olsa üretim yapılmıştır. Bu
yatakta, son yıllarda yeraltı faaliyetleriyle demir üretimi gerçekleştirilmektedir.
147
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Bunlar dışında, Karakızoluğu demir yatağında, %53,47 Fe ve %8,07 SiO2 tenörlü
269.155 ton görünür rezerv tespit edilmiş ve geçmiş yıllarda üretim yapılmıştır. Ayrıca Kozan
ve Saimbeyli İlçelerinde de demir yatakları mevcuttur. Kozan-İnniktepe demir yatağında
%44,88 Fe ve %1,96 SiO2 tenörlü 604.100 ton rezerv tespit edilmiştir. Saimbeyli İlçesi’ndeki
önemli demir yatakları Kaburluk ve Aşılık yörelerinde yer almakta olup, Kaburluk demir
yatağında %52,72 Fe ve %6,23 SiO2 tenörlü 427.300 ton; aşılık demir yatağında ise %52,93
Fe ve %6,15 SiO2 tenörlü 3.185.000 ton rezerv tespit edilmiştir. Her iki yatak da geçmiş
yıllarda işletilmiştir. Saimbeyli İlçesi’nde aynı zamanda Beypınarı sahasında %7,6 P2O5,
%23,8 SiO2 ve %30,3 Fe2O3 içerikli ve 148.500 ton mümkün rezerve sahip demirli fosfat
yatağı ile Gümüğlektepe, Kızılçaltepe ve Küçükakçal tepe mevkilerinde de alüminyum yatak
ve zuhurları yer almaktadır.
Alimünyum yataklarının toplam mümkün rezervleri 10.750.000 ton civarındadır. Bakırkurşun-çinko cevherleşmelerine Kozan ve Tufanbeyli İlçelerinde rastlanmaktadır. KozanHorzum’daki %1,5 Pb ve %28,15 Zn tenörlü kurşun-çinko cevherleşmesinde 20.000 ton
rezerv belirlenmiş olup, yatak zaman zaman işletilmiştir. Tufanbeyli İlçesi’nde ise çok sayıda
karbonatlı bakır-kurşun-çinko cevherleşmeleri bulunmakta olup, Kirazlıyurt yöresindeki
Kodamandere, Beşiktaş ve Belbaşı mevkilerindeki yataklardan geçmiş yıllarda üretim
yapılmıştır. %13 Zn ve %3,8 Pb tenörlü Kodamandere yatağından önceki yıllarda 21.000 ton
yüksek tenörlü cevher üretilmiştir. Yatakta halen düşük tenörlü 48.000 ton
görünür+muhtemel+ mümkün cevher rezervi vardır. Yatak zaman zaman işletilmektedir. %4
Pb ve %13,2 Zn tenörlü Beşiktaş tepe yatağında ise 49.000 ton rezerv hesaplanmış olup,
yatak zaman zaman işletilmektedir. Belbaşı karbonatlı çinko yatağından önceki yıllarda
88.000 ton üretim yapılmıştır. Yatakta halen %27 Zn tenörlü 72.090 ton ve % 8 Zn tenörlü
42.600 ton olmak üzere toplam 114.690 ton görünür rezerv mevcuttur. Akçal karbonatlı
kurşun-çinko yatağı ise %17,8 Zn ve %2,7 Pb içeriğine sahip olup, geçmiş yıllarda 30.000
ton üretim yapılmıştır.
İldeki önemli metalik madenlerden biri olan krom cevherleşmeleri Aladağ İlçesi’nde
yoğunlaşmaktadır. Aladağ-Kızılyüksek ve Yataardıç krom yatağında %5,37 Cr2O3 tenörlü
198.000.000 ton rezerv belirlenmiştir. Ofiyolitlere bağlı krom yatakları açısından dünyanın en
büyük rezervine sahip olan Kızılyüksek Yatağı’nın yörede bir entegre tesis kurularak
işletmeye alınmalıdır. Bununla birlikte, Aladağ ofiyolitlerinde çok sayıda krom yatak ve
zuhurları bulunmakta ve bunlar da krom açısından önemli bir potansiyel oluşturmaktadır.
Bölgede özel sektör tarafından arama, araştırma ve üretim çalışmaları sürdürülmektedir.
Yörede, düşük tenörlü yüksek rezervlere sahip cevherleri üretmek için özel sektör tarafından
konsantre tesisleri kurulmuş olup, sayıları günden güne artmaktadır.
Manganez cevherleşmeleri genellikle Ceyhan İlçesi’nde yer almaktadır ancak bunlar
demirli manganez yatak ve zuhurlarıdır. Bunlardan bazıları %24,77 Fe ve %16,22 Mn tenörlü
Dokuztekne ve %26,67 Fe ve %18,74 Mn tenörlü Nacarlı demirli manganez yatakları ile
%28,09 Fe ve %19,57 Mn tenörlü Sarıkeçili, %22,87 Fe ve %14,85 Mn tenörlü Hamdilli
demirli manganez zuhurlarıdır. Dokuztekne yatağında 76.557 ton görünür+muhtemel rezerv
tespit edilmiş olup, geçmiş yıllarda yataktan cevher üretilmiştir. Nacarlı yatağından zaman
zaman cevher üretimi yapılmıştır.
Endüstriyel hammaddeler bakımından ildeki en önemli hammadde kaynakları kuvarsit
ve kum-çakıl olarak sayılabilir. Feke, Kozan ve Tufanbeyli İlçelerinde önemli kuvarsit
yatakları bulunurken, kum-çakıl hammaddeleri ise Ceyhan İlçesi’nde yer almaktadır.
148
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Feke İlçesi’ndeki Köleli ve Kızılyer kuvarsit yataklarında cam ve döküm kumu olarak
kullanılabilir nitelikte ve %96,70 ile %98,64 arasında değişen %SiO2 içeriğine sahip
kuvarsitlerin toplam görünür+muhtemel rezervi 163 milyon ton, Tufanbeyli İlçesi’ndeki
Doğanbeyli, Karsavuran ve Kumlupınar yataklarında %SiO2 içerikleri 94,82 ile 96,84 arasında
değişen kuvarsitlerin toplam görünür+muhtemel rezervi ise 600 milyon ton olarak
belirlenmiştir.
Kozan-Horzum yatağındaki %95,32 SiO2, %0,1 Fe2O3 içerikli kuvarsitlerin de
görünür+muhtemel rezervi 150 milyon tondur. Ceyhan İlçesi’nde de 1.245.000 m3 muhtemel
rezerve sahip, kum-çakıl hammaddeleri ise stabilize yol malzemesi ve inşaat kumu olarak
kullanılmaya elverişli niteliktedir.
MTA Genel Müdürlüğü’nün Adana İli’nde kömür aramalarına yönelik araştırmaları
1960-1997 yılları arasında yürütülmüş ve bu çalışmalar sonucunda Adana-Tufanbeyli linyit
sahasının rezervi belirlenmiştir. Adana İli’nde 1989-1993 yılları arasında kömür içerebilecek
formasyonlar ve oluşumlar yeniden ele alınmış ve bu çalışmalarla Tufanbeyli linyit sahası
ortaya çıkarılmıştır.
İl sınırları içinde MTA tarafından tespit edilen kömürlü sahalar Adana TufanbeyliPınarlar Sahası, Adana-Karaisalı-Meydan Sahası, Adana-Kozan-Bacaklı Sahasıdır.
Sahaların sırasıyla alt ısıl değerleri 1.361 Kcal/kg, 5.219 Kcal/kg ve 5.270 Kcal/kg olup,
Adana Tufanbeyli-Pınarlar Sahasında açık işletmeye uygun özellikte 334.481.000 ton,
Adana-Karaisalı-Meydan Sahasında 1.005.000 ton ve Adana Kozan-Bacaklı Sahasında ise
102.000 ton toplam rezerv tespit edilmiştir.
Ayrıca İl sınırları içerisinde ekonomik özellik göstermeyen, Saimbeyli-Himmetli,
Karaisalı-Cungurlu, Karsantı-Hacıosman, Zambal ve Meydan zuhurları da tespit edilmiştir
(www.mta.gov.tr).
Proje Sahasının Maden Kaynakları Açısından Değerlendirilmesi
Proje sahasında herhangi bir madencilik faaliyet yürütülmemekte olup, santral sahası
sınırları içerisinde de herhangi bir maden rezervi bulunmamaktadır (Bkz. Şekil 65).
149
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kaynak: www.mta.gov.tr
Şekil 65. Adana İli Maden Haritası
IV.2.14 Soğutma Suyunun Temin Edileceği Sulardaki Canlı Türleri (bu türlerin tabii
karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların
üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma
kararları)
Soğutma suyunun temin edileceği sulardaki canlı türleri, bu türlerin ulusal ve
uluslararası mevzuat kapsamında değerlendirilmesi, söz konusu canlı türleri için koruma
tedbirleri ile ilgili bilgiler Bölüm IV.2.5’te detaylı olarak sunulmuştur.
150
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2.15 Hayvancılık ve Su Ürünleri (balıkçılık, varsa voli yerleri, yetiştirilen türler,
beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve
değeri)
Hayvancılık
Tarım faaliyetleri ile beraber hayvancılık da coğrafi koşulların imkân vermesiyle
Adana ekonomisine ülke ekonomisinin ortalamasının üstünde katkı sağlamaktadır. Büyükbaş
ve küçükbaş hayvancılığın yanı sıra, Akdeniz'e kıyısı bulunan Yumurtalık ve Karataş'ta deniz
mahsulleri üretimi de önemli bir yer tutmaktadır. Adana İli genelinde hayvan mevcudu ilin
coğrafi durumu, iklim şartları ve tarımsal karakterine göre değişiklik göstermektedir. Ova
kısımlarında tüm alanlar ekime ayrıldığından daha çok ahır hayvancılığı yapılmaktadır. Şehir
merkezine yakın yerlerde besi hayvancılığı ve tavukçuluk, dağlık ve ormanlık yerlerde ise
koyun ve keçi beslenmektedir.
Bölgedeki arıcılık faaliyetleri ise daha çok dağlık ve orman içi köylerde
gerçekleştirilmektedir. Bunun yanında bölgesel ihtiyacı karşılamak üzere ilde yumurtacı
tavukçuluktan çok, etlik tavukçuluk yapılmaktadır. Bunun nedeni, etlik pilicin pazar durumuna
göre planlamasının kolay ve riskin daha az olmasıdır (Adana İl Çevre Durum Raporu, 2011).
Su Ürünleri
Yumurtalık İlçesi, balıkçılık açısından önemli bir bölge olup, Karataş’ta balıkçı
barınağı vardır. Adana İli’ndeki 2011 yılındaki su ürünleri üretim değerleri Tablo 50’de
verilmiştir.
Tablo 50. Su Ürünleri Üretimi
Yapılan Avcılığın Çeşidi
Deniz Balıkları Avcılığı
Diğer Deniz Ürünleri Avcılığı
Tatlı Su Balıkları Avcılığı
Kültür Balıkları Avcılığı (Tatlısu)
Toplam
Kaynak: Adana İl Çevre Durum Raporu, 2011.
Avlanan Balık (kg)
714.712
15.375
450.571
1.144.472
2.325.130
Voli Alanları
Su ürünlerini istihsale elverişli, içinde veya üzerinde herhangi bir istihsal vasıtası
kurulabilen, kullanılabilen sucul alanlar “su ürünleri istihsal sahası” olarak adlandırılmaktadır.
Bu çerçevede, her ne kadar ülkemizin tüm kıyı ve iç suları su ürünleri istihsal sahası olarak
adlandırılsa da, proje sahasının da yer aldığı Adana İli, 18.04.1983 tarih ve 18022 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Sınır Tespit Tutanağı”nda karara bağlanan
ve “Su Ürünleri Üretim ve İstihsal Sahası” olarak belirlenen 12 adet saha içerisinde yer
almamaktadır.
Hayvansal Ürünler ve Bunların Türkiye Ekonomisindeki Yeri
Adana İli’ndeki hayvan potansiyeli, hayvansal ürünler ve
ekonomisindeki yeri Tablo 51 ve Tablo 52’de sunulmuştur.
151
bunların
Türkiye
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 51. Adana İli Hayvan Mevcudiyeti (2012)
Tür
Dana ve buzağı: erkek (baş)
Dana ve buzağı: dişi (baş)
Tosun: 1-2 yaş (baş)
Düve: 1-2 yaş (baş)
İnek: 2 yaş ve üzeri (baş)
Boğa ve öküz: 2 yaş ve üzeri (baş)
Manda (baş)
Deve (baş)
Domuz (baş)
Koyun (baş)
Keçi (baş)
At, katır ve eşek (baş)
Kümes hayvanı (baş)
Kaynak: http://tuikapp.tuik.gov.tr
Türkiye
1.669.770
1.726.898
1.571.586
2.051.611
6.253.467
641.580
107.435
1.315
2.986
27.425.233
8.357.286
377.416
257.505.341
Adana
38.097
34.979
23.202
42.403
127.163
16.432
261
309.804
348.728
8.504
4.427.336
Türkiye
15.977.837
46.989
1.007.007
369.429
89.162
Adana
310.719
92
10.416
14.582
8.321
Tablo 52. Adana İli Hayvansal Ürünler (2012)
Bölge Adı
İnek sütü (ton)
Manda sütü (ton)
Koyun sütü (ton)
Keçi sütü (ton)
Bal (ton)
Kaynak: http://tuikapp.tuik.gov.tr
IV.2.16 Kömürün Sahaya Getirilmesi Hangi Hattan Alınacağı, Proje Sahasının
Platforma Olan Uzaklığı
Kömürün Proje Sahasına Getirilmesi
Santralde yakıt olarak ithal kömür kullanılması planlanmaktadır. Kullanılacak ithal
kömür, uluslararası pazarlardan (Güney Amerika, Güney Afrika ve Avustralya) temin edilecek
olup, sahaya deniz yolu ile getirilecektir. Santral sahasına getirilecek kömür için kıtalararası
seyredebilen 120.000 DWT-150.000 DWT kapasiteli kuru yük gemileri kullanılacaktır.
Kömürün Hangi Hattan Alınacağı ve Proje Sahasının Platforma Olan Uzaklığı
Kıyıdan yaklaşık 2,5-3,0 km açığa demirleyecek olan gemilerden alınan kömür,
mavnalar yardımıyla 1.755 m uzunluğundaki iskeleye nakledilecektir. İskeleye nakledilen
kömür, daha sonra kapalı bant konveyörler aracılığı ile santral sahasındaki kömür stok
alanına taşınacaktır. Söz konusu kapalı bant konveyör hattı yaklaşık 1.450 m
uzunluğundadır.
IV.2.17 Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları, Benzersiz Özellikteki
Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar
Yapılması planlanan proje sahası sınırlarında, peyzaj öğeleri bakımından özel statüye
sahip herhangi bir alan bulunmamaktadır. Proje sahası için Ek 7’de sunulan Peyzaj Onarım
Planı hazırlanmıştır.
152
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Peyzaj onarım tekniğinin amacı ve görevi; tahrip edilmiş alanların stabilize edilmesi,
bu alanların ekolojik koşullarının iyileştirilmesi ve herhangi bir alanın kullanılır biçime
dönüştürülmesidir. Diğer bir ifade ile, açılmış yaraların onarımı, yapılan zararların ortadan
kaldırılmasıyla ekolojik yönden en uygun duruma getirilmesi ve geliştirilmesidir.
Örneğin, eğimli alanların toprak kaymalarına veya erozyona karşı korunması, kömür
ve maden ocaklarının ve çöplük alanların bitkilendirilmesi ve durağan hale getirilmesi peyzaj
onarımının amaç ve görevlerindendir. Yapılması planlanan projede aynı şekilde inşaat
faaliyetleri sırasında ortaya çıkacak doğa tahribatın giderilmesi ve alanın eski haline
kavuşturulması amaçlanmaktadır. Proje çalışmaları sürecinde tahrip olan ve zarar gören
doğa ile ilgili olarak çevreye uyum sağlayan bir arazi morfolojisinin tasarlanması ve tahrip
edilen yüzeylerin bitkilendirilmesi (biyo-restorasyon) aşaması bu süreci kapsamaktadır.
Bitkilendirme çalışmaları sırasında zaman zaman yapısal ve teknik önlemlerin de alınması
gerekmektedir.
Yapılan peyzaj analizleri sonucunda; proje sahasında görülen erozyon fonksiyonu
açısından saptanmış olan risk, erozyon önleme tedbirleri, teraslamalar, kazı-dolgu işlemleri
sonucu topografyanın düzenlenmesi uygulamaları ile ortadan kaldırılacaktır. Erozyon riskinin
ortadan kaldırılması gerekmektedir çünkü bu risk erozyon fonksiyonu açısından hassas
bölgeleri işaret etmektedir. Faaliyet sebebi ile ortaya çıkacak geçici etkiler, faaliyetin
tamamlanması ile sona erecektir. Peyzajın karakter fonksiyonu analizi sonucunda benzer
peyzaj karakterlerinin geniş alanlara yayılmış olduğu, proje sahası ve yakın çevresinde nadir
peyzaj karakterine rastlanılmadığı, var olan peyzaj karakterinin ise bölgede bulunma
derecesinin çok sık olduğu görülmektedir.
İnşaat aşamasından sonra erozyona karşı önlemler alınacak ve yeniden
bitkilendirme (revegetation) yapılacaktır. Yeniden bitkilendirme, doğal bitki örtüsüne uygun
türler ile gerçekleştirilecektir. Bu habitatlarda meydana gelecek deformasyonların “Ekolojik
Restorasyon” ilkelerine uygun olarak restore edilecektir. Sürdürülebilir bir orman ve sucul
ekosisteminin sağlanabilmesi için projenin inşasının her aşamasında ve sonrasında
biyoçeşitlilik ve diğer ekolojik faktörler üzerindeki olası çevresel etkileri izlenecektir.
Onarım çalışmaları kapsamında yapılacak arazi çalışmaları;
Çalışmanın tasarımı (kazı işlemleri, araziye verilecek son şekil),
Alandaki doğal drenaj yapısının oluşturulması,
Depolanmış üst toprağın erozyonu önlemek amacıyla bitkilendirilmesi (çayırmera bitkileri ile),
Tahrip edilmiş alana biyolojik verimliliğin yeniden kazandırılması (organik
kimyasal gübreler, zehirli atıkların uzaklaştırılması),
Yeniden bitkilendirme (çayır-mera bitkileri, baklagiller, diğer otsu bitkiler, ağaç
ve çalı tohumları),
İzleme (bitki gelişmesi ve toprağın iyileştirilmesi için su kalitesi, drenaj, şev
duyarlılığı ve erozyonun izlenmesi),
Kalıcı bitkilerin büyüme hızının izlenmesi ve gerekli durumlarda ek
bitkilendirmenin yapılması (tamamlama, yenileme) aşamalarını kapsamaktadır.
IV.2.18 . Devletin Yetkili Organlarının Hüküm Ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler
(askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş
alanlar vb.)
Proje sahasında herhangi bir askeri yasak bölge, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli
amaçlarla tahsis edilmiş alan ya da 7/16349 sayılı “Bakanlar Kurulu Kararı” ile sınırlandırılmış
alanlar bulunmamakla birlikte, proje sahasında orman alanları mevcuttur.
153
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2.19 . Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Kirlilik Yükü (Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında arka plan gürültü ölçümleri,
NOx, PM için mevcut kirlilik yükünün açıklanması)
Genel
Proje sahası ve yakın çevresindeki mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi amacıyla
2013 yılının Temmuz ve Ağustos aylarında 8 noktada gürültü, 2 noktada PM10, 4 noktada
çöken toz, 8 noktada pasif difüzyon tüpü ile ölçüm (3 dönem olarak), 2 noktada toprak, 1
noktada yeraltı suyu, 2 noktada yüzey suyu ve 2 noktada deniz suyu ölçüm ve analiz
çalışmaları gerçekleştirilmiştir (Bkz. Tablo 53). Söz konusu analiz raporları Ek 11’de
verilmektedir.
Tablo 53. Ölçüm Noktalarına Ait Koordinatlar
Ölçüm Parametresi
Koordinatlar
Kuzey (Y)
Doğu (X)
G-1
751293
4079044
G-2
751723
4079158
G-3
752615
4080646
G-4
753204
4080896
G-5
754575
4080453
G-6
755212
4081323
G-7
752833
4080889
G-8
758649
4087178
PM-1
751723
4079158
PM-2
755213
4081323
DT-1
756293
4079044
DT-2
751723
4079158
DT-3
751572
4079113
DT-4
752615
4080646
DT-5
752883
4080889
DT-6
754749
4080779
DT-7
755212
4081323
DT-8
758649
4087178
ÇT-1
751293
4079044
ÇT-2
751572
4079113
ÇT-3
755212
4081323
ÇT-4
758649
4087178
DS-1
755898
4078967
DS-2
749372
4073453
YAS-1
755056
4081371
Y-1
755824
4079020
Y-2
751063
4079214
T-1
755824
4079025
T-2
752835
4080890
DT: Difüzyon Tüpü, ÇT: Çöken Toz, PM: Partikül Madde, DS: Deniz Suyu, T: Toprak, YAS: Yeraltı Suyu,
Y: Yüzey Suyu, G: Gürültü
154
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Gürültü Ölçümleri ve Sonuçları
Proje sahası ve yakın çevresindeki gürültü seviyesinin tespit edilmesi için 8 farklı
noktada gürültü ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Ölçüm sonuçları, 04.06.2010 tarih ve 27601
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (ÇGDYY)”de belirtilen sınır değerler ile mukayese
edilmiş ve mevcut durumdaki gürültü seviyesinin söz konusu yönetmelikte belirtilen sınır
değerin altında olduğu görülmüştür (Bkz. Tablo 54).
Tablo 54. Gürültü Ölçüm Sonuçları
Ölçüm Noktası
Arka Plan Gürültü Düzeyi
(dBA) (Gündüz)
G-1
G-2
G-3
G-4
G-5
G-6
G-7
G-8
51,5
53,2
46,1
47,0
46,5
45,4
44,7
42,3
Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve
Yönetimi Yönetmeliği Ek VII Tablo 5 Sınır
Değerler (dBA)
Diğer
Bina
Yol
Kaynaklar
70
75
70
PM10 Ölçümleri ve Sonuçları
Proje sahası ve yakın çevresindeki mevcut toz emisyonlarının belirlenmesi amacıyla
Segal Çevre Ölçüm ve Analiz Laboratuarı tarafından Temmuz (2013) ayında ölçüm ve analiz
çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Yapılan ölçümlere ait sonuçlar, Sanayi Kaynaklı Hava
Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY)’nde belirtilen sınır değerler ile karşılaştırılmıştır
(Bkz. Tablo 55).
Tablo 55. PM10 Ölçüm Sonuçları
3
Ölçüm Noktası
PM 10 Ölçüm Sonucu (µg/m )
PM-1
PM-2
83
50
Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin
Kontrolü Yönetmeliği Ek 2 Tablo
2.2 KVS Sınır Değerler (2013)
(µg/m 3)
100
Tablo 55’ten de görülebileceği gibi, proje sahası ve yakın çevresindeki PM10 emisyon
değerleri SKHKKY’de belirtilen sınır değerlerin altındadır.
Difüzyon Tüpü ile Ölçüm ve Analiz Sonuçları
Proje sahası ve yakın çevresindeki NO2, SO2, HCI ve HF emisyonlarının belirlenmesi
amacıyla Segal Çevre Ölçüm ve Analiz Laboratuarı tarafından Temmuz (2013), Ağustos
(2013) ve Eylül (2013) aylarında ölçüm ve analiz çalışmaları gerçekleştirilmiştir (Bkz. Tablo
56).
155
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 56. NO2, SO2, HCI ve HF Ölçüm Sonuçları
3
No
NO2 (µg/m )
1. Dönem
DT-1
3,20
DT-2
1,94
DT-3
2,58
DT-4
<L.O.D.
DT-5
1,71
DT-6
1,63
DT-7
2,25
DT-8
8,28
2. Dönem
DT-1
2,67
DT-2
2,86
DT-3
2,19
DT-4
0,98
DT-5
1,68
DT-6
1,21
DT-7
2,19
DT-8
6,74
3. Dönem
DT-1
3,51
DT-2
3,26
DT-3
2,89
DT-4
1,57
DT-5
2,25
DT-6
2,64
DT-7
3,31
DT-8
8,98
L.O.D:Ölçülebilecek sınırın altında
3
3
3
SO2 (µg/m )
HCI (µg/m )
HF (µg/m )
<L.O.D.
<L.O.D.
<L.O.D.
<L.O.D.
<L.O.D.
<L.O.D.
<L.O.D.
6,72
4,09
2,70
4,09
0,46
1,61
1,25
3,33
4,28
7,33
7,33
4,89
<L.O.D.
<L.O.D.
<L.O.D.
2,28
<L.O.D.
<L.O.D.
<L.O.D.
4,54
4,74
6,98
5,43
5,15
8,67
7,14
6,35
6,38
5,25
4,46
3,77
1,50
5,92
4,77
5,85
5,72
1,98
1,50
2,84
<L.O.D.
<L.O.D.
<L.O.D.
<L.O.D.
3,50
3,24
0,49
3,11
1,06
2,75
0,30
3,19
5,34
4,30
0,16
4,50
1,62
4,89
2,65
4,28
6,72
4,17
0,27
2,53
3,00
5,90
4,69
Gerçekleştirilmiş olan hava kalitesi izleme çalışmalarının sonucunda, proje sahası
çevresinde gaz kirleticilerin yer seviyesi konsantrasyonlarının, SKHKKY’nde belirlenmiş olan
sınır değerlerden oldukça düşük olduğu görülmüştür.
Çöken Toz Ölçüm ve Analizleri
Proje sahası ve yakın çevresindeki çöken toz konsantrasyonlarının belirlenmesi
amacıyla bir ay süreyle 4 farklı noktada Segal Çevre Ölçüm ve Analiz Laboratuarı tarafından
ölçüm ve analiz çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Yapılan ölçümlere ait sonuçlar, “Sanayi
Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY)”nde belirtilen sınır değerler ile
karşılaştırılmıştır (Bkz. Tablo 57).
Tablo 57. Çöken Toz Konsantrasyon Değerleri
Ölçüm Noktası
Çöken Toz
Konsantrasyon
Değerleri (mg/m2-gün)
Sanayi Kaynaklı Hava
Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliği Ek 2 Tablo
2.2 UVS Sınır Değerler
2
(2013) (mg/m -gün)
Sanayi Kaynaklı Hava
Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliği Ek 2 Tablo
2.2 KVS Sınır Değerler
2
(2013) (mg/m -gün)
ÇT-1
ÇT-2
ÇT-3
ÇT-4
103
87
126
54
210
390
156
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 57’den de görülebileceği gibi, proje sahası ve yakın çevresindeki çöken toz
emisyon değerleri SKHKKY’de belirtilen sınır değerlerin altındadır.
Deniz Suyu Ölçüm ve Analizleri
2013 yılının Temmuz ayında proje sahasının deniz tarafında kalan kısmında Segal
Çevre Ölçüm ve Analiz Laboratuarı tarafından 2 adet deniz suyu numunesi alınarak analizleri
yapılmıştır. Söz konusu analizler “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (SKKY)” Tablo 4 ile
“Yüzme Suyu Kalitesi Yönetmeliği”ne göre değerlendirilmiş ve sonuçları Tablo 58 ve Tablo
59’da sunulmuştur.
Tablo 58. Analiz Sonuçları
Analiz Sonucu
DS-1
Analiz Sonucu
DS-2
SKKY Tablo 4
Yüzme Suyu Kalitesi Yönetmeliği
Değeri
Kılavuz
Zorunlu
8,1
8,22
6-9
-
6-9
30
38
30
8,32/95
8,4/96,1
Doygunluğun
%90’nınından
fazla
80-120
-
6
7
-
2
1
<4
<4
-
-
-
<0,001
<0,001
-
-
-
<0,001
<0,001
0,001
≤0,005
≤0,005
Bakır (mg/L)
<0,01
<0,01
0,01
-
-
Kadmiyum (mg/L)
<0,003
<0,003
0,01
-
-
Kurşun mg/L)
<0,01
<0,01
0,1
-
-
Nikel (mg/L)
<0,02
<0,02
0,1
-
-
Çinko (mg/L)
<0,01
<0,01
0,1
-
-
Civa (mg/L)
<0,0005
<0,0005
0,004
-
-
Krom (mg/L)
<0,02
<0,02
0,1
-
-
Arsenik (mg/L)
0,0035
0,0033
0,1
-
-
Amonyak (mg/L)
0,011
0,052
0,02
-
-
Nitrat (mg/L)
3,94
0,84
-
-
-
Fosfat (mg/L)
Kjeldahl Azotu
(mg/L)
Toplam Siyanür
(mg/L)
<0,01
<0,01
-
-
-
0,22
<0,2
-
-
-
<0,01
<0,01
-
-
-
Parametre
pH
Askıda Katı
Madde (mg/L)
Çözünmüş
Oksijen (mg/L)/%
Işık Geçirgenliği
(m)
Parçalanabilir
Organik Kirleticiler
(BOİ) (mg/L)
Klorofil-a
(Üretkenlik)
(mg/L)
Fenol (mg/L)
Renk(Pt-Co)
16
<5
Doğal
-
Yüzer madde
Balık Biyodeneyi
(zehirlilik)
Yok
Yok
-
Bulunmamalı
Renkte
olağandışı bir
değişiklik
olmamalı
-
<4
<4
Bulunmayacak
-
-
Yüzey Aktif
Madde (mg/L)
<0,025
<0,025
-
Bulanıklık (NTU)
4,27
1,34
Doğal
≤3
157
Kalıcı olmayan
köpük
-
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Parametre
Ham Petrol ve
Petrol Türevleri
(mineral yağ)
(mg/L)
Pestisitler (mg/L)
Toplam Koliform
(KOB/100 mL)
Fekal Koliform
(KOB/100 mL)
Fekal Streptokok
(KOB/100 mL)
Salmonella
(KOB/100 mL)
Analiz Sonucu
DS-1
Analiz Sonucu
DS-2
SKKY Tablo 4
<0,003
<0,003
0,003
<0,00025
<0,00025
-
Yüzme Suyu Kalitesi Yönetmeliği
Değeri
Kılavuz
Zorunlu
Su yüzeyinde
görünür film
tabak, koku
olmamalı
-
200
250
-
1000
500
10000
0
0
-
200
100
2000
0
0
-
100
1000
0
0
-
-
0
Tablo 59. Deniz Suyundaki Radyoaktivite Sonuçları
Parametre
Radyoaktivite
Alfa Aktivitesi (Bq/L)
Radyoaktivite
Beta Aktivitesi (Bq/L)
Analiz Sonucu
DS-1
Analiz Sonucu
DS-2
SKKY Tablo 4
Değerleri
Yüzme Suyu Kalitesi
Yönetmeliği Değerleri
Kılavuz
Zorunlu
<5,42
<3,81
-
-
-
10,7
9,39
-
-
-
Yapılan deniz suyu analiz çalışmalarına göre;
Her iki numunenin pH değeri sınır değer olan 6-9 aralığındadır.
Deniz suyunda yüzer maddeye rastlanmamıştır.
DS-1 numaralı numune için askıda katı madde miktarı yönetmelik sınır değerini
sağlarken, DS-2 numaralı numune yönetmelik sınır değerinin üstündedir.
Fenol, bakır, kadmiyum, kurşun, nikel, çinko, civa, krom, arsenik ve amonyak
parametrelerinin tespit edilen değerleri yönetmelik sınır değerlerinin altındadır.
Yeraltı Suyu Ölçüm ve Analizleri
Yeraltı suyu kalitesinin tespitine yönelik çalışmalar kapsamında Segal Çevre Ölçüm
ve Analiz Laboratuarı tarafından Temmuz (2013) ayında numune alma ve analiz çalışmaları
gerçekleştirilmiştir. Alınan yeraltı suyu numunesi üzerinde SKKY Tablo 1’e göre analizler
gerçekleştirilmiş olup, detaylar Tablo 60’da sunulmuştur.
Tablo 60. Yeraltı Suyu Analiz Sonuçları
SKKY Tablo 1 Su Kalite Sınıfları
pH
Analiz
Sonucu
YAS-1
7,85
Sıcaklık
31
O2 (Çözünmüş Oksijen) (mg/L)
Parametre
I
II
III
IV
6,5-8,5
6,5-8,5
6,0-9,0
6,0-9,0
25
25
30
>30
7,3
8
6
3
<3
Oksijen Doygunluğu (%)
84,3
90
70
40
<40
Toplam Çözünmüş Katı (mg/L)
306,3
500
1.500
5.000
>5.000
Fekal Koliform (KOB/100 mL)
0
10
200
2.000
>2.000
Toplam Koliform (KOB/100 mL)
40
100
20.000
100.000
>100.000
KOİ (mg/L)
<10
25
50
70
>70
BOİ (mg/L)
<4
4
8
20
>20
158
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Analiz
Sonucu
YAS-1
<20
SKKY Tablo 1 Su Kalite Sınıfları
Renk (pt-Co)
Parametre
I
II
III
IV
*
20
50
>50
<5
5
50
300
>300
Fenol (mg/L)
<0,001
0,002
0,01
0,1
>0,1
Florür (µg/L)
<100
1.000
1.500
2.000
>2.000
Klorür (µg/L)
53
25
200
400
>400
Sülfat (mg/L)
20,7
200
200
400
>400
Sülfür (µg/L)
<2
2
2
10
>10
Toplam Kjeldahl Azotu (mg/L)
0,37
0,5
1,5
5
>5
Amonyum Azotu (mg/L)
<0,1
0,2
1
2
>2
Nitrat Azotu (mg/L)
0,12
5
10
20
>20
Nitrit Azotu (mg/L)
0,003
0,002
0,01
0,05
>0,05
Toplam Fosfor (mg/L)
<0,01
0,02
0,16
0,65
>0,65
Serbest Klor (µg/L)
<10
10
10
50
>50
Bor (µg/L)
208
1.000
1.000
1.000
>1.000
Civa (µg/L)
<0,5
0,1
0,5
2
>2
Kadmiyum (µg/L)
<1
3
5
10
>10
Bakır (µg/L)
<10
20
50
200
>200
Krom (toplam) (µg/L)
<20
20
50
200
>200
Çinko (µg/L)
<10
200
500
2.000
>2.000
Nikel (µg/L)
<20
20
50
200
>200
Mangan (µg/L)
<10
100
500
3.000
>3.000
Sodyum (µg/L)
35,53
125
125
250
>250
Kobalt (µg/L)
<10
10
20
200
>200
Kurşun (µg/L)
<10
10
20
50
>50
Demir (µg/L)
20
300
1.000
5.000
>5.000
Selenyum (µg/L)
1,9
10
10
20
>20
Arsenik (µg/L)
7,7
20
50
100
>100
Alüminyum (mg/L)
<0,01
0,3
0,3
1
>1
Baryum (µg/L)
166
1.000
2.000
2.000
>2.000
Toplam Organik Karbon (mg/L)
2
5
8
12
>12
Deterjanlar (MBAS) (mg/L)
<0,025
0,05
0,2
1
>1,5
Mineral Yağ Ve Türevleri (mg/L)
<0,003
0,02
0,1
0,5
>0,5
Toplam Pestisit (mg/L)
<0,001
0,001
0,01
0,1
>0,1
Siyanür (µg/L)
*Ölçülemeyecek kadar az
<10
10
50
100
>100
Krom
+6
(µg/L)
Yeraltı suyu numunesi üzerinde yapılan analiz sonuçlarına göre; numunenin alındığı
bölgedeki yeraltı suları civa, klorür ve oksijen doygunluğu açısından II. sınıf, sıcaklık
parametresi açısından IV. sınıf, diğer tüm parametreler açısından ise I. sınıf su kalitesindedir.
159
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yüzey Suyu Ölçüm ve Analizleri
Yüzey suyu kalitesinin tespitine yönelik çalışmalar kapsamında Segal Çevre Ölçüm
ve Analiz Laboratuarı tarafından Temmuz (2013) ayında numune alma ve analiz çalışmaları
gerçekleştirilmiştir. Alınan yüzey suyu numuneleri üzerinde “Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi
Yönetmeliği” Tablo 5’e göre analizler gerçekleştirilmiş olup, detaylar Tablo 61’de
sunulmuştur.
Tablo 61. Yüzey Suyu Analiz Sonuçları
Parametre
Analiz
Sonucu
Y-1
Analiz
Sonucu
Y-2
Yüzeysel Su Kalitesi Yönetmeliği
Tablo 5
Su Kalite Sınıfları
I
II
III
IV
Sıcaklık (oC)
30,7
29,9
≤ 25
≤ 25
≤ 30
pH
8,17
7,9
6,5-8,5
6,5-8,5
6,0-9,0
İletkenlik (µS/cm)
1.476
640
< 400
4001.000
1.0013.000
> 3.000
0,58
1,3
<0,5
<0,5
3
2,4
1,7
4,3
3,7
2,5
5
4,2
2,8
<0,5
<0,5
1,5
1,2
0,8
Çözünmüş Oksijen (mg/L)
7,5
7,41
>8
6-8
3-6
<3
Oksijen Doygunluğu (%)
Kimyasal Oksijen İhtiyacı (mg/L)
(KOİ)
Biyolojik Oksijen İhtiyacı (BOİ5)
(mg/L)
Amonyum Azotu (mg/L)
86,5
85,8
90
70-90
40-70
< 40
<10
<10
< 25
25-50
50-70
> 70
<4
<4
<4
4-8
8-20
> 20
<0,01
<0,01
< 0,2
1-2
>2
Nitrit Azotu (mg/L)
0,17
0,98
< 0,002
0,01-0,05
> 0,05
Nitrat Azotu (mg/L)
20,5
8,2
<5
0,2-1
0,0020,01
5-10
10-20
> 20
Toplam Kjeldahl-Azotu (mg/L)
0,4
0,37
0,5
5
>5
Toplam Fosfor (mg/L)
0,02
0,061
< 0,03
0,16-0,65
> 0,65
Cıva (μg/L)
<0,5
<0,5
< 0,1
1,5
0,030,16
0,1-0,5
0,5-2
>2
Kadmiyum (μg/L)
<1
<1
≤2
2-5
5-7
>7
Kurşun (μg/L)
<10
<10
≤10
10-20
20-50
> 50
Bakır (μg/L)
<10
<10
≤20
20-50
50-200
> 200
Nikel (μg/L)
<20
<20
≤20
<10
<10
≤200
Fekal Koliform (KOB/100 mL)
0
0
≤10
10-200
50-200
5002.000
2002.000
> 200
Çinko (μg/L)
20-50
200500
Toplam Koliform (KOB/100 mL)
1.200
5.000
≤100
10020.000
20000100.000
>
100.000
Renk
RES 436 nm
RES 525 nm
RES 620 nm
> 30
6,0-9,0
dışında
> 2.000
> 2.000
Yapılan analiz sonuçları ile “Yüzeysel Su Kalitesi Yönetmeliği” Tablo 5 “Su Kalite
Sınıfları” karşılaştırıldığında;
Sıcaklık parametresine göre Y-1 no.lu numune IV. sınıf, Y-2 no.lu numune ise III.
sınıf su kalitesindedir.
İletkenlik parametresine göre Y-1 no.lu numune III. sınıf, Y-2 no.lu numune ise II.
sınıf su kalitesindedir.
Çözünmüş oksijen parametresine göre her iki numune de II. sınıf su
kalitesindedir.
160
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Oksijen doygunluğu parametresine göre her iki numune de II. sınıf su
kalitesindedir.
Nitrit azotu parametresine göre her iki numune de IV. sınıf su kalitesindedir.
Nitrat azotu parametresine göre Y-1 no.lu numune IV. sınıf, Y-2 no.lu numune ise
II. sınıf su kalitesindedir.
Toplam fosfor parametresine göre Y-1 nolu numune I. sınıf, Y-2 nolu numune ise
II. sınıf su kalitesindedir.
Toplam koliform parametresine göre her iki numune de II. sınıf su kalitesindedir.
Toprak Numunelerinin Analizleri
Proje sahası ve çevresindeki toprak kalitesinin tayin edilebilmesi için 2013 yılında
Segal Çevre Ölçüm ve Analiz Laboratuarı tarafından analizler gerçekleştirilmiştir (Bkz. Tablo
62 ve Tablo 63).
Tablo 62. Toprak Numunelerine Ait Analiz Sonuçları
Parametre
Birim
Analiz Sonucu (T-1)
Analiz Sonucu (T-2)
Antimon
Arsenik
Bakır
Baryum
Bor
Civa
Çinko
Kadmiyum
Krom
Kurşun
Molibden
Selenyum
Toplam Petrol Hidrokarbonları
TOX
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
mg/kg
2,85
<0,25
18,5
103
<2,5
<0,25
33
<0,75
85,5
<2,5
<2,5
1,1
62,2
488
2,85
<0,25
18
75
<2,5
<0,25
27
<0,75
82,5
<2,5
<2,5
1,4
45,25
376,42
Tablo 63. Toprak Kalite ve Verimlilik Analiz Sonuçları
Parametre
T-1
T-2
0,017
Fosfat
(kg/da)
5,95
Organik
madde (%)
0,33
Potasyum
(kg/da)
63,98
Tuzsuz
Az
Çok Az
Yeterli
0,067
2,52
0,20
61,14
Tuzsuz
Çok Az
Çok Az
Yeterli
İşba (%)
pH
Kireç (%)
Tuz (%)
49
7,70
Tın
Hafif Alkali
55
7,9
Killi Tın
Hafif Alkali
70,41
Çok Fazla
Kireçli
31,72
Çok Fazla
Kireçli
Değerlendirilen her iki örnek açısından da ölçülen Toplam Petrol Hidrokarbon (TPH)
değerleri bölge içerisinde yer alan petrol boru hatları sebebiyle diğer bölgelere kıyasla
yüksek seviyelerdedir. Analiz sonucu olarak verilen değerlendirmelerde, TPH değeri toplam
olarak verildiğinden alifatik ve aromatik olarak sınır değerlere göre değerlendirilememektedir.
Alifatik olarak değerlendirildiğinde; her iki numunenin de izin verilebilir sınır değerlerin altında
iken, aromatik kirletici olarak her ikisi de izin verilebilir değerin çok üzerindedir. Bu noktada
izleme aşamasında bölge toprakları petrol ve yan ürünlerinin taşımacılığı sebebiyle kirlilik
içerdiğinden toprak örneklerinde 3 yılda bir ağır metal analizi ve 5 yılda bir de toprak
yapısındaki değişim izlenecektir.
161
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Analiz sonuçlarından Toplam Organik Halojen (TOX) değerleri farklı organik
halojenler için hesaplanan toplam değerler üzerinden değerlendirildiğinde, kirlilik yaratacak
konsantrasyonlarda olmadıkları görülmüştür.
Örneklerin Antimon kapsamları yeraltı suyuna taşınması ve bu suların içilmesi
durumunda izin verilen sınırların üzerinde olup, mevcut durumda kirlilik riski bulunmaktadır.
Çok düşük konsantrasyonları bile insan sağlığı üzerine önemli düzeylerde etki
edebilen bir element olan Arsenik’in yapılan analizler neticesinde mevcut koşullarda izin
verilebilir sınırların altında olduğu görülmüştür.
Örneklerin Bakır kapsamları toprakta kirlilik yaratacak düzeylerde değildir.
Örneklerin Baryum konsantrasyonları ise risk unsuru taşımamaktadır.
Örneklerin Bor içeriklerinin değerlendirilmesinde ilgili yönetmelikler kapsamında
verilen herhangi bir sınır değer bulunmamakla birlikte, 5 mg/kg’dan daha fazla bor içeriğine
sahip topraklarda bitki gelişimi önemli düzeylerde azalmaktadır. Sularda ise bu değer 1
mg/kg kadar olup, fazlası toksik etki yaratmaktadır (Wolf, 1971). Mevcut koşullarda
toprakların bor içerikleri önemli düzeyde kirletici unsur içermemektedir.
Analiz sonuçlarına göre değerlendirilen toprakların; pH değerleri 7,64 ile 7,90
arasında değişmekte olup, genel itibariyle hafif alkalin karakterlidirler. Tuz içerikleri oldukça
düşük olan bu topraklar “tuzsuz” olarak değerlendirilmişlerdir. Kireç kapsamları %31,72 ile
%70,41 arasında ölçülen topraklar, kahverengi orman toprakların belirgin özelliğini
doğrulayacak şekilde “çok fazla kireçli” ve organik madde kapsamları açısında genel itibariyle
“çok az” olarak değerlendirilen topraklar, bünye sınıfı olarak “tın” ve “killi tın” olacak şekilde
değerlendirilmişlerdir. Özellikle kil içeriğinin yüksek olması topraklarda bölgesel yapı itibariyle
yüksek olarak ölçülen TPH değerleri göz önüne alınarak değerlendirildiğinde, kirleticilerin
topraktan uzaklaştırılmasının oldukça uzun ve zahmetli olması sonucunu doğurmaktadır.
Toprakların fosfat içerikleri yetiştiricilik açısından genel itibariyle “az”, potasyum içeriği
bakımından “yeterli” olarak değerlendirilmiştir.
Benzer Teknoloji ile Çalışan Tesise Ait Temsili Kül Numunesi Analizi
Yapılması planlanan tesis için uluslararası pazarlardan ithal kömür temin edilecektir.
Uluslararası pazarlardan kömür temin edilirken radyoaktif maddeler içermeyen kömürler
tercih edilecektir. Zira yapılması planlanan santrale getirilecek olan ithal kömürler,
24.02.2011 tarihli “İthal Katı Yakıtlar konulu Genelge” kapsamında gerekli gümrük işlemlerine
tabi tutulmaktadır.
HTES ile aynı kalitede ithal kömür kullanmakta olan benzer santrallerde oluşan kül
örneğine ait analiz sonuçları değerlendirildiğinde, ithal kömürün yanması sonucunda oluşan
küllerin, “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” kapsamında inert veya tehlikesiz
kategoride oldukları görülmüştür. Konuyla ilgili detaylı bilgiler Bölüm V.2.10’da sunulmuş
olup, kül içerisinde ilgili sınır değerleri aşan miktarda herhangi bir tehlikeli ya da toksik madde
bulunmamaktadır.
162
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.2.20 Proje Yeri ve Etki Alanının Hava, Su, Toprak ve Gürültü Açısından Mevcut
Kirlilik Yükünün Belirlenmesi, Etki Alanı Içinde Derin Deniz Deşarjı Yapılan Diğer
Tesislerin Kümülatif Etkisi vb (Deniz Suyunun Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo
4: Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterleri uyarınca, Bakanlığımızdan yeterlik/ön yeterlik
belgesi almış laboratuarlarca yapılan analiz sonuçları raporda yer almalıdır)
Proje sahası ve yakın çevresinde yapılan hava, su, toprak ve gürültü ölçümleri ile ilgili
detaylı bilgiler Bölüm IV.2.19’da, analiz sonuçları ise Ek 11’de sunulmuştur.
IV.2.21 Diğer özellikler
Bu bölümde değinilmesi gereken başka bir husus bulunmamaktadır.
IV.3 Sosyo-Ekonomik Çevrenin Özellikleri
IV.3.1 Proje Alanı ve Etki Alanındaki Ekonomik Özellikler (yörenin ekonomik yapısını
oluşturan başlıca sektörler (balıkçılık faaliyetleri, su ürünleri bakımından ekonomik
türler, bölge balıkçılığının incelenmesi, voli yerleri, balıkçı, balıkçı teknesi ve balıkçı
kuruluşları yönünden), yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektördeki mal ve
hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler)
Ekonomik Özellikler
Nüfusun büyük çoğunluğu ziraat ve hayvancılıkla, sahil kesimlerinde ise balıkçılıkla
uğraşmaktadır. Tarımda; pamuk, hububat, narenciye ve turfanda sebze yetiştiriciliği ilk
sıralardadır.
Adana, ilk sanayileşen şehirlerden biridir. Seyhan Barajı'nın inşasıyla ve tarım
tekniklerindeki gelişimlerle beraber 1950'li yıllarda tarımsal verimde büyük gelişmeler
yaşanmıştır.
Adana; pamuk, buğday, soya fasulyesi, arpa, üzüm ve narenciyenin büyük
miktarlarda üretildiği Çukurova tarım bölgesinin pazarlama ve dağıtım merkezidir. Türkiye’de
yetiştirilen mısır ve soya fasulyesinin yarısı Adana'da üretilmektedir.
Tekstil ve deri sanayi Adana'nın üretiminin %29'unu oluşturan büyük sanayi koludur.
Bununla beraber bitkisel yağ ile işlenmiş yiyecek üreten tesisler de sayıca fazladır. 2008 yılı
itibariyle Adana, Türkiye'de en üst sıralarda yer alan 500 sanayi firmasının 11'ine ev sahipliği
yapmıştır.
İlde ticari faaliyetler Ceyhan, Kozan, İmamoğlu ve Merkez ilçelerinde yoğunlaşmıştır.
Ticaretin önemli bir bölümünü sanayi, tarım ve hayvancılık ürünleri oluşturmaktadır. Adana
İli’nde kişi başı Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) değeri 2.339 Dolar ($)’dır. Türkiye
ortalaması ise 2.146 $’dır (TÜİK, 2001). Kişi başına GSYİH’da İl 18. sırada yer almıştır.
Adana’da fert başına ithalat ve ihracat miktarları ülke ortalamasından düşüktür, bununla
beraber ihracatın ithalatı karşılama oranı ülke ortalamasının oldukça üzerindedir (Adana
Büyükşehir Belediyesi 2010-2014 Stratejik Planı).
Tarım
Alüvyonların getirdiği verimli topraklar nedeniyle senelerdir bir cazibe merkezi olan,
ülkenin en verimli ovalarından Çukurova'da buğday, ayçiçeği, zeytin, nar, mısır, narenciye
(portakal, turunç, mandalina ve limon), muz, kivi, baklagiller, şekerkamışı, patates, domates,
163
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
biber, marul, lahana, soğan, pirinç, soya, pamuk, üzüm, yerfıstığı, bakla, börülce, fasulye,
hıyar, badem, karpuz, kavun, yenidünya gibi birçok ürün yetiştirilmekte olup, bu ürünlerin en
önemlisi pamuktur. Üretim klasik sulama sistemlerinden, yağmurlama (damla sulama)
teknolojisine geçilmektedir.
Adana’da yetiştirilen ürünler ve bu ürünlerin Türkiye ekonomisindeki yeri Bölüm
IV.2.9’da sunulmuştur.
Hayvancılık
Tarım ile birlikte hayvancılık da coğrafi koşulların imkân vermesiyle Adana
ekonomisine ülke ekonomisinin ortalamasının üstünde katkı sağlamaktadır.
Büyükbaş ve küçükbaş hayvancılığın yanı sıra, Akdeniz'e kıyısı
Yumurtalık ve Karataş'ta deniz mahsülleri üretimi de önemli bir yer tutmaktadır.
bulunan
Adana İli genelinde hayvan mevcudu ilin coğrafi durumu, iklim şartları ve tarımsal
karakterine göre değişiklik göstermektedir. Ova kısımlarında tüm alanlar ekime ayrıldığından
daha çok ahır hayvancılığı yapılmaktadır. Şehir merkezine yakın yerlerde besi hayvancılığı
ve tavukçuluk, dağlık ve ormanlık yerlerde ise koyun ve keçi beslenmektedir.
Adana’dan komşu il ve ülkelere her zaman hayvan sevkiyatı yapılmaktadır. Bunun
yanında %80 oranında Doğu Anadolu Bölgesi ve Güney Doğu Anadolu Bölgesi’nden canlı
hayvan ve ürünlerinin girişi yapılmaktadır.
Adana’daki hayvan mevcudiyeti ve hayvansal ürün miktarları ile bu ürünlerin Türkiye
ekonomisindeki yeri ile ilgili bilgiler Bölüm IV.2.15’de sunulmuştur.
Sanayi
Adana’daki sanayinin gelişmesinin en önemli nedenleri arasında yatırım ikliminin çok
müsait olması gelmektedir. Diğer bir önemli etken de tarıma dayalı sanayi veya gıda
ürünlerindeki diğer yatırımlar için hammaddenin kaynağında bulunulmasıdır. Üçüncü önemli
faktör, hem yatırım hem de ihracat için her türlü imkân ve altyapıya sahip olmasıdır. Yani
bölgeyi baştan aşağı sulayan kanal ve kanaletler, enerji nakil hatları, uluslararası havalimanı,
TEM otoyolu ve demiryolu, mükemmel altyapısı ile tek parçada Türkiye’nin en büyüklerinden
biri olan Organize Sanayi Bölgesi, rezerv alanı olarak genişleyebilecek olan Yumurtalık
Serbest Bölgesi, yetişmiş insan gücü ve Türkiye’nin en başarılı üniversitelerinden biri olan
Çukurova Üniversitesi ile Adana, yatırım iklimi açısından önemli avantajlara sahiptir.
Adana’da son 30 yılda, sadece Adana Organize Sanayi Bölgesi’nde modern teknoloji
ve küresel rekabet koşullarına uygun 300’den fazla fabrika kurulmuştur. Bunların içerisinde,
geleneksel olarak her yıl Türkiye’nin 1.000 büyük firma sıralamasına girenlerle birlikte, son
yıllarda Beyteks Tekstil, Özmaya Gıda, Oyka Kâğıt Ambalaj, Gürsoy Yem, Özgür Atermit,
Kıvanç Tekstil, Adana Besi Yem, Abdioğulları Plastik, Zahit Alüminyum, Akyem, Oğuz
Tekstil, Oğuz Gıda, Yağmur Mobilya, Ulusoy Tekstil gibi kuruluşlar da Türkiye’nin ilk 1.000
firması arasına girmeyi başarabilmişlerdir (Adana Sanayi Odası, 2010).
Balıkçılık
Yumurtalık İlçesi’nde 6 adet su ürünleri kooperatifi bulunmaktadır. Bu kooperatifte
400 üye ve 190 kayık mevcuttur (www.yumurtalik.gov.tr).
164
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
IV.3.2 Nüfus, Yöredeki Kentsel ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış
Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler
Kırsal ve Kentsel Nüfus
Proje sahasının yer aldığı Adana ve Yumurtalık’ın kırsal ve kentsel nüfus dağılımı,
yıllık nüfus artış hızı ile ilgili bilgiler Tablo 64 ve Tablo 65’te sunulmuştur.
Tablo 64. Adana İli Nüfus Bilgileri
Nüfus
Toplam nüfus
İl ve ilçe merkezleri nüfusu
Belde ve köyler nüfusu
İl ve ilçe merkezleri nüfusunun toplam nüfus içindeki oranı (%)
Belde ve köyler nüfusunun toplam nüfus içindeki oranı (%)
Yıllık nüfus artış hızı (binde)
Kaynak: http://tuikapp.tuik.gov.tr/Bolgesel/tabloOlustur.do#
Kişi
2.125.635
1.886.624
239.011
88,76
11,24
7,95
Tablo 65. Yumurtalık İlçesi Nüfus Bilgileri
Yerleşim Yeri
Nüfusu
Yumurtalık İlçesi
17.929
Sugözü Köyü
866
Demirtaş Köyü
688
Kaynak: http://tuikapp.tuik.gov.tr/Bolgesel/tabloOlustur.do#, www.yumurtalik.gov.tr
Göçler
İlden dışarıya verilen göç, İl’e alınan göçten fazla olup, 2011-2012 dönemi için net
göç hızı binde -6,27’dir (Bkz. Tablo 66).
Tablo 66. Adana İli Göç İstatistikleri
Göç İstatistikleri
Adana
Aldığı Göç
45.927
Verdiği Göç
59.294
Net Göç
-13.367
Net Göç Hızı (Binde)
-6,27
Kaynak: http://tuikapp.tuik.gov.tr/Bolgesel/tabloOlustur.do#
IV.3.3 Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu
hizmetlerden yararlanılma durumu)
Eğitim
Yumurtalık İlçesi’nde 16 adet ilköğretim okulu, 1 adet okul öncesi ve ortaöğretim
okulu ile Meslek Yüksekokulu bulunmaktadır (Bkz. Tablo 67).
Tablo 67. Yumurtalık İlçesi Eğitim Kurumlarının Sayısı
İlköğretim
Okul Sayısı
16
Ortaöğretim
Okul Sayısı
Derslik Sayısı
Öğrenci Sayısı
1 Dersliğe Düşen Öğrenci Sayısı
117
Derslik
Sayısı
2460
21
Öğrenci Sayısı
1 Dersliğe Düşen Öğrenci Sayısı
165
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
1
8
Okul Öncesi
Derslik
Şube
Okul Sayısı
Sayısı
Sayısı
1
16
16
Okul Sayısı
Derslik Sayısı
Toplamı
Toplamı
18
135
Kaynak: www.yumurtalik.gov.tr
299
38
Öğrenci Sayısı
1 Dersliğe Düşen Öğrenci Sayısı
308
20
Öğrenci Sayısı Toplamı
1 Dersliğe Düşen Öğrenci Sayısı
3067
23
Sağlık
Projenin tesis edileceği Yumurtalık İlçesi’nde, Yumurtalık Sağlık Grup Başkanlığı
bulunmaktadır. Başkanlığa bağlı olarak, ilçede Merkez Sağlık Ocağı, Kaldırım, Zeytinbeli ve
Yeşilköy Sağlık Ocakları bulunmaktadır. Yumurtalık Sağlık Grup Başkanlığı’na bağlı olarak
ilçede, 112 acil ambulans kurtarma, aile planlaması koruyucu hizmetler, çevre sağlığı ve
laboratuvar bulunmakta olup, bölgeye hizmet vermektedir. Bununla beraber, İlçe’de 3 adet
eczane ile 2 adet Sağlık Evi de mevcuttur (www.yumurtalik.gov.tr).
Ulaşım
Yumurtalık’taki tüm köylere her mevsimde ulaşım yapılabilmektedir. Köy yollarının
tamamı asfalttır. İlçe sadece kara ulaşımı yönünden elverişli olup, deniz kıyısı olmasına
rağmen büyük liman bulunmadığından, deniz ulaşımı yapılamamaktadır. İlçede balıkçı
barınağı mevcuttur.
Turizm Faaliyetleri
Turizm sezonunda ilçe nüfusunun 30-40 bin kişi civarında olduğu tahmin edilmektedir.
Ancak bu nüfusa hitap edecek alt yapı mevcut olmadığından yaz aylarında birçok sıkıntılar
ortaya çıkmaktadır. Bunların başlıcaları; yatak kapasitesinin yetersiz olması, kalifiye eleman
ihtiyacı, belediyelere kış nüfusuna göre ödenek gönderilmesidir. İlçede toplam 588 yatak
kapasiteli kamu tesisi ile 411 yatak kapasiteli özel tesis bulunmaktadır (www.yumurtalik.gov.tr).
Kültür Hizmetleri
TÜİK 2011 verilerine göre ilde 5.389 koltuk kapasiteli 24 adet sinema, 2.722 koltuk
kapasiteli 10 adet tiyatro ve 17 adet kütüphane bulunmaktadır.
IV.3.4 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları
(yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda
sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.)
Adana kent makro formunu etkileyen başlıca fiziki unsurlar arasında; güneyde verimli
tarım toprakları, doğuda İncirlik Hava Üssü, kuzeyde Seyhan Baraj Gölü ve Üniversite
bulunmaktadır. Buna göre konut alanları kuzeybatı yönünde gelişmiştir.
Sanayi alanları ise E–5 Devlet Karayolu paralelinde doğu batı aksında gelişmekle
birlikte, kentin doğusunda Organize Sanayi Bölgesi bulunmaktadır. Adana kenti düz bir alan
üzerine yerleşmiş olması nedeniyle uzun süre topografik açıdan yerleşime uygun olmayan
alan kavramı olmamış bunun yerine tarımsal açıdan verimlilik yerleşime açılma konusunda
en önemli kıstas olmuştur.
166
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Adana’nın büyüme yönleri, güneydeki verimli tarım arazilerinin korunması ilkesi ile
kentin son 20 yıllık süreçte gösterdiği kentsel yayılma deseninden hareketle belirlenmekte
olup, kuzey yönde gelişmenin teşvik edilmesi olarak netleşmektedir. Adana’nın 2000’li
yıllardaki kentsel gelişmesini yönlendirmek için 2006 yılında yeniden nazım imar planı ilave
ve revizyonu yapılmasına ihtiyaç duyulmuş 2007 ve 2008 yıllarında sonuçlanmıştır.
Faaliyet Alanının Değerlendirilmesi
Proje sahası ve yakın çevresinde sanayi alanı olarak 1,8 km doğusunda İsken
(Sugözü) Termik Santralı bulunmaktadır. Proje kapsamında genel itibariyle kırsal arazi
kullanımı yaygın olup, proje sahasının bir kısmı orman, hazine ve tarım iyeliğinde özel
mülkiyet arazilerdir. Proje sahasında yer alan tarım alanlarının tarım dışı amaçla
kullanılması; 3083 sayılı “Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu
Kanunu”nun 19. ve uygulama yönetmeliğinin 65. Maddeleri ile Tarım Arazisinin Korunması
ve Değerlendirilmesi Teknik Talimatının 9.3. maddesi kapsamında uygun bulunmuş olup,
Adana Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü’nden alınan Tarım Dışı Kullanım İzni Ek-1'de
sunulmuştur. Buna ilaveten proje sahasında hazine arazileri için Maliye Bakanlığı’ndan
gerekli izinler alınacaktır.
IV.3.5 Gelir (bölgede gelirin iş kollarına dağılımı iş kolları itibariyle kişi başına düşen
maksimum, minimum ve ortalama gelir)
2010 yılı TÜİK verilerine göre, Adana İli’ndeki işgücüne katılma oranı %49 ile %52,8
arasında, istihdam oranı %39 ile %43,4 arasında değişmektedir.
IV.3.6 İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı)
2010 yılı TÜİK verilerine göre, Adana İli’ndeki işsizlik oranı %16,9 ile %21,3 arasında
değişmekte olup; ortalama olarak %19,1’dir.
IV.3.7 Sağlık (bölgede mevcut endemik hastalıklar)
Bölgede endemik bir hastalık bulunmamaktadır. Bölgedeki sağlık hizmetleri ve sağlık
kuruluşları ile ilgili detaylı bilgiler Bölüm IV.3.3’te sunulmuştur.
IV.3.8 Diğer özellikler
Bu başlık altında belirtilmesi gerekli başka bir husus bulunmamaktadır.
167
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM V. TERMİK SANTRAL, İSKELE, KÜL DEPOLAMA TESİSİ, TANIMLANAN ALAN
ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER
(Bu bölümde projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en
aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2
başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı şekilde açıklanır)
V.1
Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve
Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler (Termik Santral, İskele, Kül
Depolama Tesisi, Platformdan Tesise Kömür İletim Hattı, Soğutma Suyu İsale Hattı
Vb.)
V.1.1 Arazinin Hazırlanması ve Ünitelerin Inşası Için Yapılacak Işler Kapsamında
(ulaşım altyapısı dahil) Nerelerde ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat
Artığı Toprak, Taş, Kum vb Maddelerin Nerelere, Nasıl Taşınacakları veya Hangi
Amaçlar Için Kullanılacakları; Kullanılacak Malzemeler, Araçlar ve Makineler, Kırma,
Öğütme, Taşıma, Depolama Gibi Toz Yayıcı Mekanik Işlemler, Tozun Yayılmasına Karşı
Alınacak Önlemler
Kazı Çalışmalarının Yapılacağı Alanlar
Proje kapsamında ünitelerin tesis sınırlarında konumlandırılması için proje sahasında
arazi düzenlemeleri gerçekleştirilecektir. Bu işlemler sırasında kazı fazlası malzeme
meydana gelecektir.
Kazı Fazlası Malzeme Miktarı ve Bertarafı
Proje sahasında yapılacak kazı çalışmalarında arazi, +30 ≈ 40 m kotuna kadar
indirilecek olup, bu işlem için alanda yaklaşık 1.200.000 m3'lük, kül depolama sahasında ise
yaklaşık 850.000 m3’lük kazı fazlası malzeme meydana gelecektir. Temel kazı çalışmalarının
yapılacağı alanda yaklaşık 20 cm kalınlığında bitkisel toprak örtüsü bulunmaktadır. Bu
durumda proje kapsamında takribi 110.000 m3’ünün bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir.
Sıyrılan bitkisel toprak, erozyona karşı korunacak, diğer kazı fazlası malzeme ile
karıştırılmadan proje sahası içerisinde geçici olarak depolanacak ve inşaat faaliyetleri
tamamlandıktan sonra santralin peyzaj çalışmalarında tekrar kullanılacaktır.
Kazı faaliyetleri nedeniyle meydana gelecek olan kazı fazlası malzemenin büyük bir
kısmı proje sahasında dolgu işlemlerinde ve dolgu sahasının deniz ile temas etmeyen üst
kısmında kullanılacak, artan malzemenin olması durumunda ise belediyenin göstereceği
döküm alanına nakledilecektir.
Kazı İşlemleri Sırasında Kullanılacak Ekipmanlar
İnşaat işleri kapsamında kullanılacak olan makine ve ekipman listesi Tablo 68’de
sunulmuştur.
Tablo 68. İnşaat Aşamasında Kullanılacak Ekipman Listesi
Ekipman
Dozer
Miktar (Adet)
2
Transmikser
Ekskavatör
Kamyon
Arazöz
6
2
15
2
Kullanım Yeri
Kara tarafı inşaat işleri
Kara tarafı inşaat işleri
Kara tarafı inşaat işleri
Kara tarafı inşaat işleri
Kara tarafı inşaat işleri
Vibrasyonlu Silindir
1
Kara tarafı inşaat işleri
168
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ekipman
Vinç
Miktar (Adet)
1
Kullanım Yeri
Kara tarafı inşaat işleri
Delici
Yükleyici
Kompresör
Yüzer Şahmerdan Dubası
Yüzer Vinç Dubası
Çeki Römorkörü
Servis Botları
1
5
1
1
1
1
2
Kara tarafı inşaat işleri
Kara tarafı inşaat işleri
Kara tarafı inşaat işleri
Deniz tarafı inşaat işleri
Deniz tarafı inşaat işleri
Deniz tarafı inşaat işleri
Deniz tarafı inşaat işleri
Kazı İşlemleri Sırasında Meydana Gelecek Çevresel Etkiler
Kazı işlemleri devam ederken toz ve gürültü emisyonları ile trafik yükünde artış
meydana gelecektir. Bu etkiler inşaat faaliyetleri devam ettiği müddetçe geçerli olacaktır.
İnşaat faaliyetleri sırasında meydana gelecek toz emisyonlarını önlemek için, belirli aralıklarla
saha içerisinde ve yollarda arazözlerle sulama yapılacaktır. İş makinelerinden kaynaklanacak
gürültüyü minimum seviyeye indirgemek için araçların periyodik bakımları yapılacaktır.
Kazı fazlası malzeme, pasa veya atıklar, izne konu alanlar dışındaki yerlere kesinlikle
dökülmeyecektir. Kazı fazlası malzemeler; 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 2006/27 sayılı Başbakanlık genelgesi hükümlerine göre dere ve kuru dere
yataklarına dökülmeyecektir. Proje kapsamında oluşacak kazı fazlası malzemenin
toplanması ve taşınması konusunda 18.03.2004 tarih, 25406 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği”ne uyulacaktır.
Proje kapsamında oluşacak pasa, atık veya herhangi bir malzeme orman vasfına
sahip arazilere dökülmeyecektir.
Tozun Yayılmasına Karşı Alınacak Önlemler
Kazı işlemleri sırasında zemin özelliklerinden dolayı herhangi bir patlatma işlemi
gerçekleştirilmeyeceğinden, patlatmaya bağlı gürültü ve toz oluşumu meydana
gelmeyecektir.
İnşaat faaliyetleri sırasında yürütülecek işlemler sırasında meydana gelecek toz
emisyonlarının kontrolünü sağlamak amacıyla, inşaat dönemi boyunca sahada toz bastırma
amaçcıyla sulama yapılacaktır.
Proje kapsamında, tesis için gerekli olan beton ihtiyacı piyasadan hazır olarak temin
edileceğinden, bu aşamada proje sahası içerisinde herhangi bir beton santrali ve kırma
eleme tesisi kurulmayacaktır. Dolayısıyla, söz konusu tesislerden kaynaklanması muhtemel
herhangi bir toz ve/veya gürültü meydana gelmeyecektir.
V.1.2 Arazinin Hazırlanması ve Ünitelerin İnşası İçin Yapılacak İşler Kapsamında
Nerelerde ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında
Kullanılacak Malzemeler
Proje kapsamında santral ünite alanlarında ve kül depolama sahasının olacağı
lokasyonlarda temel kazı çalışmaları ve arazi düzenlemeleri yapılacaktır.
169
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Santral sahasında ve kül depolama sahasında yapılacak 2.050.000 (1.200.000 m3
santral ünite alanında + 850.000 m3 kül depolama sahasında) m3'lük kazı malzemesinin
takribi 110.000 m3'ü bitkisel toprak olacaktır. Proje kapsamında meydana gelecek kazı
fazlası malzeme miktarı, bu malzemenin nasıl bertaraf edileceği, kazı işlemleri sırasında
kullanılacak ekipmanlar gibi hususlar bir önceki bölümde (Bkz. Bölüm V.1.1) sunulmuştur.
V.1.3 Arazinin Hazırlanması Sırasında ve Ayrıca Ünitelerin Inşasında Kullanılacak
Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Toksik Olanların Taşınımları,
Depolanmaları, Hangi Işlem Için Nasıl Kullanılacakları, Bu Işler Için Kullanılacak Alet
ve Makineler (tesisin yapılacağı alanda olası hafriyat için kazı ve doldurma alanlarının
yerleri ve miktarları belirtilmeli ve 1/25.000 ölçekli haritada işaretlenmeli)
Genel
İnşaat sırasında kullanılacak olan parlayıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli bir şekilde
nakledilmesi ve kullanılması, faaliyet sahibinin yükümlülüğünde olup, bu maddelerin
kullanılmasında "Patlayıcı, Parlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışacak Iş
Yerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük" ve 29.09.1987 gün ve 19589 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan "Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve
Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması,
Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esaslarına ilişkin Tüzük'te belirtilen esaslara
uyulacaktır.
Proje Kapsamında Kullanılacak Olan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Toksik
Maddeler ve Kullanım Amaçları
Tesis alanının zemin yapısını kumtaşı ve kiltaşları oluşturmaktadır. Dolayısıyla inşaat
faaliyetleri sırasında herhangi bir patlatma faaliyeti gerçekleştirilmeyecektir. Proje
kapsamında tesis alanında yapılacak temel kazı çalışmalarında kırıcılı ekskavatörler
kullanılacaktır. Bunun dışında projenin inşaat aşamasında, iş makinelerinde kullanılacak olan
motorin ve/veya benzin, patlayıcı madde olarak değerlendirilebilir.
Proje Kapsamında Kullanılacak Olan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Toksik
Maddelerin Taşınımları ve Depolanması
İş makinelerinde kullanılacak akaryakıt ürünleri proje sahasına en yakın akaryakıt
istasyonlarından belirli periyotlarla (günlük, 2 günde 1 vb.), akaryakıt istasyonunun kendi
dağıtım aracı ile taşınacaktır. İnşaat aşamasında proje sahası içerisinde herhangi bir
depolama yapılmayacaktır.
V.1.4 İnşaat Sırasında Kırma, Öğütme, Taşıma ve Depolama Gibi Toz Yayıcı Işlemler,
Kümülatif Değerler (kullanılacak malzemeler, araçlar ve makineler, kırma, öğütme,
taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, tozun yayılmasına karşı alınacak
önlemler, tesiste tesisin inşaat aşamasında oluşabilecek toz emisyonu miktarlarının
emisyon faktörleri kullanılarak hesaplanması ve sonuçlarının, toz emisyonu için
hesaplamalar sonucu elde edilen kütlesel debi değerleri SKHKKY Ek-2’de belirtilen
sınır değerleri aşmışsa modelleme yapılması, tesiste oluşabilecek emisyonlarla ilgili
yapılacak hesaplamalarda kullanılacak olan emisyon faktörlerinin hangi kaynaktan
alındığı)
İnşaat aşamasında proje sahasında yapılacak kazı, yükleme, boşaltma vb. faaliyetler
sırasında toz emisyonu meydana gelecektir.
170
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje sahasında gerçekleştirilecek kazı faaliyetleri sırasında meydana gelecek toz
emisyonları Ek 12’de verilen Hava Kalitesi Dağılımı Modellemesi Raporu’nda ayrı ayrı
hesaplanmıştır. Proje kapsamında meydana gelmesi muhtemel toz emisyonları
hesaplamaları sırasında kullanılan emisyon faktörleri Tablo 69’da verilmektedir.
Tablo 69. Toz Miktarlarının Hesaplanmasında Kullanılacak Emisyon Faktörleri
Faaliyet
Sökme
Yükleme
Nakliye
Boşaltma
Depolama
Kaynak: www.cedgm.gov.tr
Emisyon Faktörü
0,025
0,01
0,7
0,01
5,8
Birim
kg/ton
kg/ton
kg/km-araç
kg/ton
kg/ha-gün
Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Raporu’nda hesaplanan kirletici emisyonları
kütlesel debileri Tablo 70’de toplu olarak gösterilmiştir.
Tablo 70. İnşaat Aşaması Toz Emisyon Kaynakları ve Kütlesel Toz Debileri
Faaliyet
Sökme
Yükleme x 2 (Dolgu amaçlı depolanan malzemenin yüklenmesi)
Nakliye x 2 (depolanan malzemenin dolgu amaçlı kullanılması amacıyla
tekrar taşınması)
Boşaltma x 2 (dolguda kullanma)
Depolama
GENEL TOPLAM
Kütlesel Debi
(kg/saat)
Kontrolsüz
8
2 x 3,2
Kütlesel Debi
(kg/saat)
Kontrollü
4
2 x 1,6
2 x 3,6
2 x 1,8
2 x 3,2
0,53
28,53
2 x 1,6
0,26
14,26
İnşaat aşamasındaki faaliyetlerden kaynaklanacak toz emisyonlarının kütlesel debileri
Tablo 70’de kontrollü ve kontrolsüz durum için verilmiş olup, bu değerler 03.07.2009 tarih ve
27277 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “SKHKKY”nin Ek 2’si
kapsamında verilen ve Tablo 71’de belirtilen sınır değerler ile karşılaştırılmıştır.
Tablo 71. Kütlesel Debiler (SKHKKY Tablo 2.1)
Emisyonlar
Normal işletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki işletme
saatleri için kütlesel debiler (kg/saat)
Bacadan
Baca Dışındaki Yerlerden
15
1,5
0,5
0,05
0,01
0,001
0,01
0,001
20
2
Toz
Kurşun
Kadmiyum
Talyum
Klor
Hidrojen klorür ve gaz halde
20
2
İnorganik klorür bileşikleri
Hidrojen florür ve gaz
2
0,2
Halde inorganik florür bileşikleri
Hidrojen sülfür
4
0,4
Karbon monoksit
500
50
Kükürt dioksit
60
6
Azot dioksit [NOx (NO2 cinsinden)]
40
4
Toplam uçucu organik bileşikler
30
3
Not: Tablodaki emisyonlar tesisin tamamından (bacaların toplamı) yayılan saatlik kütlesel debilerdir.
171
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kontrollü ve kontrolsüz durum için hesaplanan toz emisyonu kütlesel debi değerleri,
“SKHKKY” Ek-2 Tablo 2.1’de verilen normal işletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki
işletme saatleri için verilen kütlesel debi (>1,0 kg/saat) (baca dışındaki yerler) değerinin
üzerindedir. Bu nedenle kontrolsüz durum için toz dağılım modellemesi yapılarak hava
kirlenmesi katkı değerleri hesaplanmıştır.
Ek 12’de verilen Hava Kalitesi Dağılımı Modellemesi Raporu ile inşaat aşamasındaki
partikül madde (PM) ve çöken toz emisyonlarının mevcut meteorolojik koşullar altında ne
şekilde yayılacağı ve bu yayılma sonucunda söz konusu kirleticilerin neden olacağı
muhtemel yer seviyesi konsantrasyonları incelenmiştir. Yayılım hesapları AERMOD modeli
kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Model sonuçlarına göre en yakın yerleşim yerlerinde
görülmesi muhtemel hava kirlenmesine katkı değerleri Tablo 72'de verilmiştir.
Tablo 72. Tesis Etki Alanındaki Yerleşim Yerlerinde İnşaat Aşamasında Kontrollü ve Kontrolsüz
Şartlarda Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri
3
Yerleşim Yeri (Koordinat)
İncirli Mah (762253,90;4086985,00)
Gölovası (757937,00;4085260,80)
Gölvası Sahil Sitesi
(759408,90;4083660,60)
Sugözü (755038,10;4081388,30)
Demirtaş (751143,00;4078946,90)
Yumurtalık Akyuva Mah
(750652,00;4074376,40)
Yumurtalık (749411,20;4073580,30)
Kalemli (746631,90;4074943,10)
Yeniköy (747505,40;4078434,90)
Herekli Mah (752822,40;4081325,40)
Hamzalı (755258,40; 4085604,90)
Narlıören (752372,00;4084672,60)
Çevretepe (751618,90; 4087600,20)
Doruk (746173,90;4085138,60)
İncirli Mah (762253,90;4086985,00)
Gölovası (757937,00;4085260,80)
Gölvası Sahil Sitesi
(759408,90;4083660,60)
Sugözü (755038,10;4081388,30)
Demirtaş (751143,00;4078946,90)
Yumurtalık Akyuva Mah
(750652,00;4074376,40)
Yumurtalık (749411,20;4073580,30)
Kalemli (746631,90;4074943,10)
Yeniköy (747505,40;4078434,90)
Herekli Mah (752822,40;4081325,40)
Hamzalı (755258,40; 4085604,90)
Narlıören (752372,00;4084672,60)
Çevretepe (751618,90; 4087600,20)
Doruk (746173,90;4085138,60)
2
Partiküler Madde (µg/m )
24 Saatlik
Yıllık
Kontrolsüz Şartlar
0,09
0,03
0,27
0,12
0,13
0,84
0,08
0,52
0,20
0,09
0,44
0,27
0,82
0,37
0,35
0,27
1,81
0,22
1,17
0,17
0,17
0,09
0,06
0,05
0,08
0,09
0,09
0,12
0,14
0,08
0,04
0,03
Kontrollü Şartlar
0,06
0,02
0,21
0,09
0,05
0,06
0,08
0,28
0,45
0,13
0,09
0,07
0,03
0,04
0,06
0,22
0,26
0,10
0,06
0,05
0,11
0,72
0,07
0,45
0,14
0,06
0,40
0,24
0,42
0,22
0,21
0,15
0,96
0,14
0,70
0,10
0,11
0,06
0,04
0,03
0,09
0,14
0,11
0,16
0,17
0,10
0,07
0,06
0,05
0,05
0,05
0,08
0,09
0,05
0,03
0,02
0,03
0,04
0,05
0,24
0,32
0,08
0,06
0,06
0,02
0,03
0,04
0,18
0,18
0,07
0,04
0,05
0,12
0,23
0,17
0,20
0,25
0,14
0,11
0,08
172
Çöken Toz (mg/m /gün)
Aylık
Yıllık
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 72’den de görüleceği üzere proje sahasına yakın yerleşimlerdeki PM10 ve
çöken toz yer seviyesi konsantrasyon değeri, yönetmelik sınır değerlerin altındadır.
Faaliyet sahibi, 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “SKHKKY”, 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği” ve 05.05.2009 tarih
ve 27219 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Hava Kalitesi Değerlendirme
ve Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümlerini yerine
getireceğini ve söz konusu yönetmeliklerde yer alan sınır değerlere uyacağını beyan ve
taahhüt etmektedir.
V.1.5 Arazinin Hazırlanması Sırasında ve Ayrıca Ünitelerin Inşasında Kullanılacak
Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksik ve Kimyasal Olanların Taşınımları,
Depolanmaları, Hangi Işlem Için Nasıl Kullanılacakları, Bu Işler Için Kullanılacak Alet
ve Makineler
İnşaat faaliyetleri devam ederken proje sahasının zemin özelliklerinden dolayı
herhangi bir patlatma faaliyeti gerçekleştirilmeyecektir. Dolayısıyla herhangi bir patlayıcı
madde kullanımı da söz konusu olmayacaktır.
Arazinin hazırlanması ve ünitelerin inşası sırasında kullanılacak olan iş makineleri için
gerekli olan tehlikeli nitelikteki malzemelerin hangi amaçlarla kullanılacağı, taşınmaları ve
depolanmaları ile ilgili detaylı bilgiler Bölüm V.1.3’te sunulmuştur.
V.1.6 Projeyi Fanacak Gemi Sayısı Ve Özellikleri, Iskelenin Yıllık Yükleme Ve
Boşaltma Kapasitesi, Taşınacak Yük Miktarı (proje kapsamında 3. şahıslara hizmet
verilip verilmeyeceği hakkında bilgi verilmelidir) Proje Kapsamında Yer Alan Kıyı
Yapılarının Boyutları, Adetleri, Özellikleri, Kapasiteleri, Derinliği ve Inşaat Tekniği
Taşınacak Yük Miktarı ve Özellikleri
Santralde üretim faaliyetleri sırasında her bir ünitede 191 ton/saat olmak üzere toplam
382 ton/saat (2.865.000 ton/yıl) kömür tüketilecek olup, söz konusu kömür, uluslararası
pazarlardan (Güney Amerika, Güney Afrika ve Avustralya) temin edilecek ve santral
sahasına deniz yolu ile getirilecektir.
Dünyanın değişik ülkelerinden ithal edilecek kömürlerin alt ısıl değerleri birbirinden
farklı olmakla beraber, kömür ithalatı, 24.02.2011 tarih ve B.18.0.ÇYG.0.02.04-010.06/619
sayılı Genelge’deki “Termik Santraller İçin İthal Taşkömürü Limit Değerleri”ne göre
yapılacaktır. Yapılması önerilen santralde kullanılacak olan kömürün alt ısıl değeri 6.000
kcal/kg-6.400 kcal/kg olacaktır.
Gemi Sayısı ve Özellikleri
Proje kapsamında yılda 2.865.000 ton kömür kullanılması planlanmakta olup, söz
konusu kömürün taşınması için 120.000 DWT-150.000 DWT gemiler kullanılacağından,
bölgeye yılda gelecek gemi sayısı 24 (ayda 2 gemi) olacaktır.
Santral sahasına getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen 120.000 DWT150.000 DWT kapasiteli kuru yük gemileri kullanılacaktır.
Proje sahasında gemilere herhangi bir akaryakıt ikmali hizmeti verilmeyecektir.
173
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
İskelenin Yıllık Yükleme ve Boşaltma Kapasitesi
Proje kapsamında tesis edilecek olan 1.755 m uzunluğundaki iskele, sadece
planlanan proje kapsamında kömürün uluslararası pazarlardan getirilmesi amacıyla
kullanılacak olup, 3. şahıslara hizmet vermeyecektir.
Santral sahasına kuru yük gemileri vasıtasıyla getirilecek olan kömür, mavnalar
yardımıyla 1.755 m uzunluğundaki iskeleye nakledilecektir. İskeleye nakledilen kömür, daha
sonra 3 m genişliğinde ve 1.450 m uzunluğundaki kapalı bant konveyörler aracılığı ile santral
sahası sınırları içerisindeki kömür stok alanına taşınacaktır.
Proje kapsamında yılda 2.865.000 ton kömür, tesis edilecek olan iskeleden kapalı
bant konveyör sistemi vasıtasıyla iki adet üstü tamamen kapalı kubbe tipi kömür stok alanına
nakledilecektir.
Buna ilaveten tesis edilecek olan iskele, santralde kömürün yanması sonucu
meydana gelecek küllerin, yatırımcı firmanın Trabzon’da yapılmakta olan Trabzon Vakfıkebir
Çimento Fabrikası’na deniz yolu ile gönderilmesinde de kullanılacaktır.
Proje Kapsamında Yer Alan Kıyı Yapıları ve Özellikleri
Proje kapsamında tesis edilecek edilecek kıyı yapıları için, inşaat faaliyetlerine
başlanmadan evvel Liman Başkanlığı’na haber verilecektir.
Proje kapsamında tesis edilecek olan kıyı yapıları;
Dolgu sahası (1 adet),
İskele (1 adet),
Sualma yapısı (1 adet),
Deşarj yapısı (1 adet)
Dolgu sahası: Tesis kapsamında ebadı yaklaşık 390 m x 257 m olan bir adet 100.389
m büyüklüğünde dolgu sahası inşa edilecektir.
2
İskele: Proje kapsamında tesis edilecek olan iskelenin uzunluğu 1.755 m’dir. İskelenin
ilk 1.475 m’lik kısmının genişliği yaklaşık 14 m, sonraki 280 m’lik kısmının genişliği ise
yaklaşık 18 m’dir.
Sualma ve deşarj yapıları: Proje kapsamında tesisin soğutma suyunun temin
edileceği 1.055 m uzunluğunda sualma yapısı ve 1.314 m uzunluğunda deşarj yapısı tesis
edilecektir. Sualma ve deşarj yapıları gemilerin demirleme sahası içerisinde yer
almayacaktır.
Proje Kapsamında Yer Alan Kıyı Yapılarının İnşaatı
Dolgu sahası: Tesis kapsamında bir adet 100.389 m2 büyüklüğünde dolgu sahası
inşa edilecektir. Dolgu sahasında denizden alınacak soğutma suyu ile ilgili üniteler tesis
edilecektir. Buna ilaveten dolgu sahası, yurtdışından ithal edilecek olan tesis ünitelerinin
proje sahasına deniz yoluyla getirilmesinden sonra saha içerisine montaj aşamasında
kullanılacak olan kamyonlar için de kullanılabilecektir.
174
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yapılması planlanan dolgu sahası kıyı ile bütünleşik olarak tesis edilecek ve -7 m’ye
kadar uzanacaktır. Proje kapsamında gerçekleştirilecek olan dolgu çalışmaları sırasında
yaklaşık 830.000 m3 dolgu malzemesine ihtiyaç duyulacaktır.
Dolgu sahasının inşasında ihtiyaç duyulacak malzemenin tamamı Adana İli, Ceyhan
İlçesi, Dokuztekne Köyü’ndeki ruhsatlı ocak sahasından satın alınmak suretiyle temin
edilecektir. Kullanılacak olan dolgu malzemesi DLH Liman ve Deniz İnşaat İşleri Genel
Teknik Şartnamesi’nde belirtilen niteliklerde olacaktır. Malzeme ocağına ait numuneler
üzerinde yapılan deneyler sonucunda elde edilen analiz sonuçları Ek 11’de sunulmuştur.
Proje kapsamında yapılacak dolgu çalışmaları, dolgu malzemelerinin kamyonlar ile
sahaya getirilerek iş makineleri yardımıyla denize dökülmesi ile gerçekleştirilecektir. Dolgu
işlemi yapılırken ilk işlem olarak anroşman malzemesi dolgu sahasının etrafına dökülecektir.
Dolgu inşaatı kara kesiminden denize doğru yapılacaktır. Dolgu sahasının etrafına
vinç ve ekskavatör yardımı ile anroşmanlı tahkimat malzemesi dökülerek dolgu sahasının
deniz ile teması yapım süresince kesilecektir. Dolgu malzemesi, kıyıdan itibaren dolgu
sahasına boşaltılacak, bir dozer veya eşdeğeri bir iş makinesi ile birbirine dik istikamette
30’ar cm kalınlıkta tabakalar halinde serilecek ve uygun ekipmanla sıkıştırılacaktır. İnşaat
çalışmaları kontrollü bir şekilde yürütülecek, inşaat süresince denizde bulanıklık yaratacak
asıntı/yüzer maddelerin karışması engellenecektir. Dolgu işlemi tamamlandıktan sonra üst
beton dökülecektir.
Dolgu yapılacak deniz alanında meydana gelebilecek bulanıklaşma, sedimentlerin
dağılarak sığlaşmaya neden olması gibi sorunları en aza indirmek için çalışmalara
başlanmadan evvel sahanın çevresi anroşman ile kapatılacaktır. Bu anroşman, dolgu
yapılacak alanın sınırlarında uygulandıktan sonra kıyı kenar çizgisi ile bu sınır arası
doldurulacaktır. Böylece denizde olabilecek etki en aza indirilecek, malzemenin deniz
içerisinde yayılarak dağılmasına ve sığlaşmaya sebep olmasına engel olunacaktır.
İskele: Yapılan zemin araştırmaları sonucunda proje kapsamında kullanılacak olan
1.755 m uzunluğundaki iskelenin kazıklı sistem yöntemi ile uygulanmasına karar verilmiştir.
Dolgu sahasının önüne yapılacak iskele, -7 m ile -20 m su derinliği arasında yapılacaktır.
Yapılması planlanan iskele, kazıklı sistem olarak inşa edilecektir. İskele inşasına,
çelik boruların çakılması ile başlanacaktır. İskele alanının kara tarafında kaynak yapılmak
suretiyle birbirine eklenen borular, iki ucu kapatılarak inşaatın yapılacağı yere götürülecek ve
kazıkların çakılmasına başlanacaktır. Kazıkların çakılması sırasında yüzer şahmerdan
kullanılacaktır. Kazıklar çakıldıktan sonra içleri betonarme betonu ile doldurulacaktır. Kazıklı
sistemin uygulaması esnasında iskele geri sahasında 0-0,4 ton taşlarla iskele arkası çekirdek
dolgunun teşkil edilmesi sağlanacaktır.
İskele arkası çekirdek dolgu işleminin tamamlanmasının ardından 0,4-2 ton taşlarla
çekirdek üstü anroşman, son olarak 2-4 ton taşlarla koruyucu anroşmanın teşkili
gerçekleştirilecektir (Bkz. Şekil 66). Kazıkların çakma işleminden sonra mikserler ile sahaya
getirilen hazır beton, transmikserler aracılığıyla kazık içlerine dökülecektir. Kazık içlerinin
betonla doldurulmasının ardından iskelenin tabliye denilen betonarme kısmının inşasına
başlanacaktır. Kazıklar arasında çelik profiller ve ahşap elemanlar ile kalıp oluşturulacaktır.
Demir montajı yapıldıktan sonra transmikserler aracılığıyla döşeme betonu dökülecektir.
Ardından elektrik, su gibi tesisat işleri; aydınlatma ve ekipman montajı, iskele üzerinde baba
montajları gibi işlemler tamamlanarak iskele kullanıma hazır hale getirilecektir
175
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 66. Tipik Kazıklı Sistem Tekniği
Deniz tabanına kazık çakılması esnasında dipte bulanıklık meydana gelmesi
beklenmektedir. Ancak bulanıklığın yayılma alanı çok kısıtlı ve bölgesel düzeyde olacaktır.
Oluşan bu bulanıklılık kısa süreli olup, yerleştirme işlemini takiben birkaç saat içinde etkisini
kaybedecektir. Yapılacak kazık çakma işleminin kısa sürede ve kesintisiz yapılmasına özen
gösterilecek, çakılacak borunun zeminle 90 0’lik açı yapacak şekilde sabitlenmesine özen
gösterilecektir.
Kazıklı sistem inşaatı sırasında kullanılacak makine ve ekipmanlar
Kazıklı sistem prensibine göre yapılacak olan iskelenin inşaatı sırasında kullanılacak
olan makine ve ekipmanların listesi Tablo 73’te verilmiştir.
Tablo 73. Kazıklı İskele İnşaatı Sırasında Kullanılacak Ekipman Listesi
Ekipman
Yüzer Şahmerdan Dubası
Yüzer Vinç Dubası
Çeki Römorkörü
Servis Botları
Adet
1
1
1
2
İskele inşaatının tamamlanmasının ardından Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı’ndan, “Kıyı Tesislerine İşletme İzni Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik” gereği işletme izni alınacaktır.
Sualma ve deşarj yapıları: Proje kapsamında termik santralin soğutma suyu
ihtiyacının karşılanması için denizden sualma yapısı ve deşarj yapısı tesis edilecektir.
Sualma yapısı -7 m’den başlamak üzere -12 m’ye kadar, deşarj yapısı ise -15 m’den
başlayarak -23 m’ye kadar devam edecektir.
176
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yapılacak olan sualma yapısı 1.055 m, deşarj yapısı ise 1.314 m uzunluğunda olacak
şekilde dizayn edilmiştir.
Deniz dibine boru döşeme işlemi, boruların boru döşeme gemisinde ard arda
sıralanması, kaynak yapılması ve suya indirilmesi yoluyla gerçekleştirilecek olup, deniz
ortamında herhangi bir tarama işlemi yapılmayacaktır. Boru parçaları, boru döşeme gemisine
önceden kaplanmış olarak taşınacaktır. Tüm kaynak yerleri test edildikten sonra boru hattı
gergin bir şekilde denize indirilecektir. Borular, “S Tipi Boru Döşeme Tekniği” ile doğrudan
deniz yatağına döşenecektir.
““S Tipi Boru Döşeme Tekniği”nde, boru parçaları yatay pozisyonda birbirine kaynak
yapılmak suretiyle tutturulmakta, birbirine eklenen parçalar sürekli olarak geminin ön
tarafındaki boru döşeme platformundan denize bırakılmaktadır (Bkz. Şekil 67). Borular,
Şekil 67’de görüldüğü gibi geminin arkasında (borunun denize bırakıldığı noktada) “stinger
(truss iskele sistemi)” adı verilen sistemle iskele üzerinden denize paralele yakın bir şekilde
denize bırakılmaktadır. Bu şekilde boru “S” yaparak denize indirilir. Söz konusu iskelenin
amacı borunun gemiden ayrıldığı noktadaki eğriliği/açıyı minimize ederek (dolayısıyla eğilme
gerilmelerini minimize ederek) boruya zarar vermeden denize indirilmesini sağlamaktır (Bkz.
Fotoğraf 26).
Şekil 67. S Tipi Boru Döşeme Yöntemine Ait Şemetik Gösterim
177
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 26. S Tipi Boru Döşeme Yöntemiyle Boru Döşenmesine Örnek
V.1.7 Faaliyetin Olabilecek Taşkınlardan ve Yüzey Sularından Korunabilmesi Taşkın
Önleme ve Drenaj Ile Ilgili Işlemlerin Nerelerde ve Nasıl Yapılacağı, Olası Taşkın
Riskinin Değerlendirilmesi, Taşkın Önleme Çalışmalarının Belirtilmesi
Drenaj Sistemi
Proje kapsamında yüzeysel akışın ve yağmur sularının santral sahasına ve kül
depolama sahasına ulaşmasını engellemek amacıyla gerekli yerlere drenaj kanalları ve
hendekler açılacaktır. Drenaj kanallarının tasarımında 100 yılda 24 saat içerisinde
gözlenmesi muhtemel yağış verileri dikkate alınacaktır.
Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları sırasında yağmur sularının ve yüzey
akışlarının proje sahasından uzaklaştırılması için bir çevre drenaj sistemi yapılacaktır.
Yapılacak olan drenaj sistemi kalıcı olarak tesis edilecek ve işletme aşamasında da yağmur
sularının uzaklaştırılmasında kullanılacaktır. Drenaj sisteminin tasarımında bölgedeki en
şiddetli yağış analizleri ve taşkın riskleri göz önüne alınacaktır. Drenaj kanalında toplanan
sular, çökeltme havuzunda biriktirilecek, katı madde içeriği çökeltildikten sonra üst fazdaki
durultulmuş su, Söğütlü Dere’ye deşarj edilecektir.
Buna ilaveten proje kapsamında kullanılacak olan kül depolama sahası için de 3
farklı drenaj sistemi geliştirilmiştir.
Bunlardan ilki; kül depolama sahasının dışında yağış dolayısıyla akışa geçen yüzey
sularının, kül depolama sahasına ulaşmasını engellemek amacıyla planlanan kuşaklama
kanalıdır. Kuşaklama kanalı sayesinde yüzey suyu, depolama sahasına girmeden tahliye
edilecektir. Kuşaklama kanalı depolama tesislerini çevreleyecek şekilde arazinin
topografyasına uygun şekilde yerleştirilecektir. Kuşaklama kanalında toplanan yüzey suları
Söğütlü Dere’ye deşarj edilecektir. Kuşaklama kanalı hidrolik hesabında akış birikme süresi
hesaplanmasında Kirpich Denklemi kullanılmıştır.
178
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Depolama tesisi yüzey suyu drenaj sistemi tasarlanırken 100 yıl tekerrürlü yağış
değerleri dikkate alınmıştır. Yüzeysel akış debisinin hesaplanmasında Rasyonel Metod
kullanılmıştır.
Proje kapsamında kül depolama sahası için geliştirilen ikinci drenaj sistemi; üst drenaj
sistemi olarak tasarlanan ve kül depolama sahasına yağmur ve kar suyu olarak düşen
suların drenajı için planlanmıştır. Sahaya düşen sular, sızıntı suyu toplama havuzunda
toplanacak ve burada toplanan sular, kül depolama sahasındaki küllerin nemlendirilmesi
amacıyla spreyleme yapılmak suretiyle tekrar değerlendirilecektir. Dolayısıyla üst drenaj
sisteminde toplanan suların herhangi bir şekilde alıcı ortama deşarjı söz konusu değlidir.
Kül depolama sahası için tasarlanan son drenaj sistemi alt drenaj sistemidir. Bu
drenaj sisteminde yeraltı sularından kaynaklı sular, kül depolama sahasında taban
geçirimsizlik sisteminin altında yer alan drenaj geokompozitleri ile drenaj boruları vasıtasıyla
toplanacaktır. Toplanan sular, 200 mm çapındaki iletim borusuyla alt drenaj toplama
çukuruna aktarılacak, buradan da 300 mm’lik çelik boru ile Söğütlü Dere’ye deşarj
edilebilecektir. Bu sistemle toplanan suların atıkla teması taban geçirimsizlik sistemi
sayesinde engellendiği için bu sular çevreye herhangi bir zarar vermeden Söğütlü Dere’ye
deşarj edilebilecektir.
Kül depolama sahası için tasarlanan drenaj sistemlerinden kaynaklanacak atıksular,
Söğütlü Deresi’ne deşarj edilmeden önce analizleri yaptırılacak ve Adana Çevre ve Şehircilik
İl Müdürlüğü’nden görüş alınacaktır.
Proje kapsamında tasarımı yapılan kül depolama sahasındaki drenaj sistemi ile ilgili
detaylı bilgiler Bölüm V.2.10’da sunulmuştur.
Olası Taşkın Riski
Proje sahasına en yakın yüzeysel su kaynağı 35 m mesafedeki Kuru Dere, 20 m
mesafedeki İçme Dere ile 350 m mesafedeki Söğütlü Dere’dir. Söz konusu dereler için şev
üzerinden yeterli koruma bandı mesafesi bırakılacak olup, bu koruma bandı mesafesi
içerisinde taş tahkimat yapılmak suretiyle derelere herhangi bir pasa, atık, taş vb.
malzemenin karışması engellenecektir. Proje sahası sınırlarında ise devamlı akış gösteren
herhangi bir yüzeysel su kaynağı bulunmamakla birlikte, kış mevsiminde aktifleşen yaz
mevsiminde ise kuruyan cılız derelere ait yan kollar bulunmaktadır. Buna ilaveten, proje
sahası ve yakın çevresinde ilgili idaresince alınan herhangi bir taşkın sahası kararı da
bulunmamaktadır.
Taşkın Önleme Çalışmaları
Proje kapsamında tesis edilecek olan drenaj kanalları için aşağıdaki hususlara dikkat
edilecektir:
100 yılda ve 24 saatte görülmesi muhtemel yağış verileri dikkate alınacaktır.
Açılacak drenaj kanalları arazinin topografyasına göre konumlandırılacaktır.
Yapılacak olan drenaj sistemi kalıcı olarak tesis edilecek olup, işletme
aşamasında da kullanılacaktır.
Tesis yerinde meydana gelecek olası taşkınlarla ilgili gereken tüm tedbirler
faaliyet sahibi tarafından alınacaktır.
Tesis yerinde oluşacak olası taşkının zararlarından DSİ sorumlu tutulmayacaktır.
Buna ek olarak, taşınmazdaki yapılaşmadan dolayı görülebilecek yüzeysel su baskını
sonucu tesisin ve üçüncü şahısların görebileceği zararlardan DSİ sorumlu tutulmayacaktır.
179
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ancak, bu taşkınlara tesisin yol açmadığı bilirkişi tarafından tespit edildiği durumlarda
taşkınların zararlarından proje sahibi sorumlu tutulmayacaktır.
Ayrıca inşaat ve işletme aşamasında 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı “Dere
Yatakları ve Taşkınlar” adı ile yayımlanan 2006/27 no.lu Başbakanlık Genelgesi’nde belirtilen
hükümlere uyulacaktır.
V.1.8 Proje Kapsamında Yapılacak Dolgunun Amacı, Özellikleri, Boyutları,
Kaplayacağı Alan (m2), Hacim (m3), Dolgu Yapım Tekniği, Kullanılacak Dolgu
Malzemesinin Özellikleri (kayaç cinsleri, mineralojik, fiziksel ve kimyasal özellikleri
vb.), Analiz Sonuçları (deniz suyuna dayanıklılık vb.), Miktarı, Dolgu Malzemesi Ve
Proje Kapsamında Kullanılacak Diğer Malzemelerin Deniz Ortamı Ile Kısa-Orta-Uzun
Vadede Etkileşimi, Korozyona Karşı Dayanıklılığı, Gerekli Çizimler (detay görünüşler,
en/boy kesitler vb.)
Proje Kapsamında Yapılacak Dolgunun Amacı, Özellikleri ve Boyutları
Yapılması planlanan proje kapsamında dolgu sahasının yaratılması için deniz
ortamında dolgu işlemi 100.389 m2’lik alanda yapılacaktır. Söz konusu alanın inşaatı için
yaklaşık 830.000 m3’lük dolgu malzemesinin kullanılması planlanmaktadır.
Dolgu sahasının inşasında ihtiyaç duyulacak malzemenin tamamı Adana İli, Ceyhan
İlçesi, Dokuztekne Köyü’ndeki ruhsatlı ocak sahasından satın alınmak suretiyle temin
edilecektir. Kullanılacak olan dolgu malzemesi DLH Liman ve Deniz İnşaat İşleri Genel
Teknik Şartnamesi’nde belirtilen niteliklerde olacaktır.
Dolgu esnasında dolgu malzemelerinin deniz ortamına yayılmaması ve dolgu sahası
dışında kirlilik yaratmaması için gerekli önlemler alınacaktır (Bkz. Bölüm V.1.6).
Dolgu Yapım Tekniği
Proje kapsamında yapılacak dolgu çalışmaları, Bölüm V.1.6’da da detaylı olarak
açıklandığı üzere; dolgu malzemesinin iş makineleri yardımıyla denize dökülmesi ile
gerçekleştirilecektir. Dolgu işlemi yapılırken ilk işlem olarak anroşman malzemesi dolgu
sahasının etrafına dökülecektir. Dolgu inşaatı kara kesiminden denize doğru yapılacaktır.
Dolgu sahasının etrafına anroşmanlı tahkimat malzemesi vinç ve ekskavatör yardımı
ile dökülerek dolgu sahasının deniz ile teması yapım süresince kesilmiş olacaktır. Dolgu
malzemesi, kıyıdan itibaren dolgu sahasına boşaltılacak, bir dozer veya eşdeğeri bir iş
makinesi ile birbirine dik istikamette 30’ar cm kalınlıkta tabakalar halinde serilecek, uygun
ekipmanla sıkıştırılacaktır. İnşaat çalışmaları kontrollü bir şekilde yürütülecek, inşaat
süresince denizde bulanıklık yaratacak asıntı/yüzer maddelerin karışması engellenecektir.
Dolgu işlemi tamamlandıktan sonra üst beton dökme işlemi gerçekleştirilecektir.
Dolgu Malzemesinin Özellikleri
Dolgu malzemesi olarak; T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı
Yatırımları Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan Liman ve Deniz İnşaat İşleri Genel
Teknik Şartnamesi’ne ve T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın ilgili mevzuatlarına uygun
malzemeler seçilecektir. Kullanılacak dolgu malzemeleri deniz ortamında çözünmeyen
malzemelerden oluşacaktır. Dolgu malzemesinin yapısında suda çözünebilen toksik madde
bulunmayacaktır.
180
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Bu bağlamda dolgu malzemesi olarak kullanılacak taşlar;
Sert,
Sağlam,
Masif ve sık kristallerden teşekkül etmiş,
Aşınma, don, su ve hava etkilerine yeteri kadar dayanıklı,
Absorbsiyon özelliği olmayan çatlak ve kırıksız,
Deniz suyunun kirlenmesine neden olmayacak, dış etkilerden bozulmayan ve
ayrışmayan özelikte, suda çözünülebilen toksik ağır metalleri ve diğer maddeleri ihtiva
etmeyecek,
Mineralojik, kimyasal ve fizikokimyasal özellikleri denizin mevcut kalitesini
bozmayacak nitelikte olacaktır.
Analiz Sonuçları
Proje kapsamında yapılacak olan dolgu işlemi için kullanılacak malzemeler, Adana İli,
Ceyhan İlçesi, Dokuztekne Köyü’nde bulunan ruhsatlı kalker ocağından temin edilecektir.
Söz konusu kalker ocağından alınan numuneler üzerinde; Los Angeles aşınma kaybı, su
emme, donma-çözünme kaybı, tek eksenli basınç dayanımı, nokta yükleme dayanımı ve
özgül ağırlık analizleri yapılmıştır. Yapılan analiz sonuçları Ek 11’de sunulmuştur.
Dolgu Malzemesinin Deniz Ortamı ile Etkileşimi ve Korozyon
Korozyon bir yüzey olayıdır Yani metal ile ortamın temas yeri olan ara yüzeyde
oluşur. Korozyon “metal ile ortam” arasında “ara yüzeyde” oluşan bir olay olduğuna göre,
korozyondan korunmak için ara yüzeye müdahale ederek “metal-ortam ilişkisini” kesmek
gerekmektedir.
Korozyonu önlemek için; su altında kalacak imalatlarda kullanılması planlanan çelik
donatı malzemelerin epoksi boya ile boyanmaları veya katodik koruma planlanmaktadır.
Ayrıca bağlantı zincirinin çapı; zincirin aşınma, korozyon ve deniz canlılarının etkisi gibi
faktörler göz önüne alınarak belirlenmektedir. Zincir üzerinde periyodik kontroller ve
gerektiğinde yenileme çalışmaları yapılacaktır.
V.1.9 Dolgu Malzemesinin Nereden ve Nasıl Temin Edileceği, Faaliyet Alanına
Uzaklığı, Dolgu Malzemesi Proje Alanına Taşınırken Kullanılacak Yollar (bu yollar
hakkında ilgili karayolları bölge müdürlüğünden görüş alınması)
Dolgu Malzemesinin Temini
Proje kapsamında deniz ortamında yapılacak dolgu sahası için ihtiyaç duyulacak
malzemenin tamamı; Adana İli, Ceyhan İlçesi, Dokuztekne Köyü’ndeki ruhsatlı ocak
sahasından (IB 200700174) satın alınmak suretiyle temin edilecektir. Söz konusu malzeme
ocağı, proje sahasına yaklaşık 23 km mesafededir. Ek 11’de verilen ve söz konusu ocak
alanından alınan numuneler üzerinde yapılan analiz sonuçları, söz konusu ocak alanındaki
malzemenin kullanıma uygun nitelikte olduğuna işaret etmektedir.
Dolgu Malzemesinin Proje Sahasına Taşınması
Dolgu malzemesi olarak kullanılacak malzemeler, proje sahasına yaklaşık 23 km
mesafedeki Ceyhan İlçesi’ne bağlı Dokuztekne Köyü’nden temin edilecektir. Söz konusu
malzemenin proje sahasına taşınması sırasında Bölüm III.5’te sunulan Şekil 17’de
gösterilen yol güzergâhı kullanılacaktır.
181
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Dolgu malzemesi, proje sahasına kamyonlar vasıtasıyla taşınacaktır. Taşıma
sırasında, kamyonlar tehlikeye mahal vermeyecek şekilde yüklenecek, malzemenin
taşınması sırasında etrafa dökülme, yayılma, sızma, akma vb. olaylara neden olmaması
temin edilecektir. Proje kapsamında dolgu malzemesi olarak kullanılacak malzemenin proje
sahasına taşınması sırasında, Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü’nün Ek 1’de sunulan
görüşünde de belirtmiş olduğu üzere, 2918 sayılı “Trafik Kanunu” ve ilgili maddelerine riayet
edilecektir.
V.1.10 Proje Alanı Içindeki Su Ortamında Herhangi Bir Amaçla Kazı, Dip Taraması vb.
İşlemlerin Yapılıp Yapılmayacağı, Yapılacak Ise Nerede, Ne Kadar Alanda, Nasıl
Yapılacağı, Inşaat Tekniği ve Inşaat Süresince Kullanılacak Ekipmanlar, Çıkarılacak
Malzemenin Miktarı, Özellikleri (Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Ek 11-A’ya
göre Bakanlığımızdan yeterlilik/ön yeterlilik belgesi almış laboratuarlarca yapılan
analiz sonuçları), Nereye Taşınacağı veya Hangi Amaçlar Için Kullanılacağı
Proje kapsamında dip taraması yapılmayacaktır.
V.1.11 Proje Kapsamındaki Su Temini Sistemi ve Planı, Kullanılacak Su Miktarı,
Özellikleri, Nereden ve Nasıl Temin Edileceği, Ortaya Çıkan Atık Suyun Miktar ve
Özellikleri, Nasıl Arıtılacağı ve Nereye Deşarj Edileceği (arazinin hazırlanmasından
başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu oluşacak atık
suların cins ve miktarları, deşarj edileceği ortamlar, yapılması düşünülen paket atıksu
arıtma tesisine ait akım şemasının ve proses tipinin raporda net bir şekilde ifade
edilmesi), Alınacak Önlemler (inşaat ve işletme aşaması için proses, içme ve kullanma
suyu ile ilgili su yönetim planı hazırlanması, su temininin yetersizliği durumunda ne
yapılacağına ilişkin açıklama)
Genel
Projenin inşaat aşamasında; personel içme ve kullanma suyu, ve toz bastırma suyu
(arazözle sulama suyu) kullanılacaktır.
İnşaat aşamasında içme ve kullanma suyu ihtiyacı damacana ve/veya tankerlerle
proje sahasına getirilmek suretiyle karşılanacaktır. İnşaat aşamasındaki içme ve kullanma
suyu, T.C. Sağlık Bakanlığı’nın 17.02.2005 tarih ve 25730 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik” ve
07.03.2013 tarih ve 28580 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İnsani
Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”
hükümlerine uygun olarak temin edilecektir. Söz konusu yönetmelikte belirtilen periyotlarda
denetim ve izlemeler yapılacak, sular, Adana Halk Sağlığı İl Müdürlüğü’nce verilen
“Tankerlerle Su Taşıma İzin Belgesi” bulunan firmalar vasıtasıyla taşınacaktır. Toz bastırma
amacıyla kullanılacak sular, paket atıksu arıtma tesisinde arıtılan suların kullanımı ile tedarik
edilecektir.
Su Miktarları
İçme-kullanma suyu miktarı
İnşaat aşamasında çalışacak personel sayısı 2.000 kişidir. Kişi başı günlük su ihtiyacı
242 lt/kişi8 olarak kabul edildiğinde, su ihtiyacının 484 m3/gün olacağı hesaplanmıştır.
8
http://tuikapp.tuik.gov.tr
182
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Toz bastırma suyu miktarı
Proje kapsamında toz bastırma işlemi için de su kullanımı olacaktır. Bu miktar
yaklaşık olarak 30 m3/gün olarak hesaplanmıştır (10 tonluk arazöz ile 3 sefer sulama
yapacağı kabul edilmiştir).
Atıksu Oluşumu
İnşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu meydana
gelecektir. Proje sahasında tozumayı önlemek amacıyla yapılacak sulama çalışmalarında
kullanılacak su, buharlaşacağı için atıksu olarak geri dönmesi söz konusu olmayacaktır.
Atıksuların Bertarafı
Personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksuyun bertarafı
Personel tarafından kullanılan suyun %100’ünün atıksu olarak geri döneceği
kabulünden yola çıkarak, meydana gelecek atıksu miktarı 484 m3/gün olarak hesaplanmıştır.
Proje kapsamında çalışacak 2.000 personelden kaynaklı atıksular, evsel nitelikli
olacaktır. Evsel nitelikli atıksular askıda, koloidal ve çözünmüş halde organik ve inorganik
maddeler içermektedir. Tablo 74’te ham, yani hiç arıtılmamış ve bir işleme tabi tutulmamış
tipik evsel atıksu özellikleri verilmektedir. Tablo 74’ten de görüleceği gibi, atıklar çok büyük
oranda karbon, azot, fosfor gibi organik besinlerden ve yüksek konsantrasyonda
mikroorganizmalardan oluşmaktadır.
Tablo 74. Evsel Nitelikli Atık Suların Bazı Tipik Özellikleri
Parametre
Konsantrasyonları (g/kişi-gün)
BOİ5
45-54
KOİ
1,6-1,9XBOI
Toplam Organik Karbon
0,6-1,0XBOI
Askıda Katı Madde (AKM)
170-220
Klorür
4-8
Toplam Azot (N)
6-12
Serbest Amonyak
0,6XToplam N
Toplam Fosfor (P)
0,6-4,5
İnorganik (Polifosfat)
0,7XP
İçme suyu ve atıksu miktarları ile atıksudan kaynaklanan kirlilik yükü Tablo 74’te
verilen değerler kullanılarak aşağıda hesaplanmıştır.
Toplam kirlilik yükü = kişi x ort. Kirlilik yükü = 2.000 x 54 = 108.000 g BOI/gün
KOI
= 1,9 X 108.000
= 205.200 g KOI/gün
Toplam Organik Karbon
= 1 x 108.000
= 108.000 g TOC/gün
AKM
= 2.000 x 220
= 440.000 g/gün
Klorür
= 8 x 2.000
= 16.000 g/gün
Toplam N
= 12 x 16.000
= 192.000 g/gün
Serbest Amonyak
= 0,6 x 192.000
= 115.200 g/gün
Toplam P
= 4,5 x 2.000
= 9.000 g/gün
İnorganik
= 0,7 x 9.000
= 6.300 g/gün
183
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
İnşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklı meydana gelecek evsel nitelikli
atıksular proje kapsamında işletilmesi planlanan paket atıksu arıtma tesisine verilecektir.
Paket atıksu arıtma tesisine ilişkin detay bilgi Bölüm V.2.5'de verilmiştir.
Atıksu arıtma tesisi için 04.03.2014 tarih ve 2014/07 sayılı “Atıksu Arıtma/Derin Deniz
Deşarjı Proje Onayı” genelgesi kapsamında üniversitelerin Çevre Mühendisliği Bölümü’ne ya
da yetkili firmalara teknik rapor hazırlatılacak olup, Adana Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü
onayına sunulacaktır.
İnşaat aşamasında işletilecek olan evsel nitelikli paket atıksu arıtma tesisi 31.12.2004
tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete'de (değişiklik. 13.02.2008 tarih ve 26786 Resmi Gazete)
yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”nde verilen Tablo 21.2’de
Evsel Nitelikli Atıksuların Alıcı Ortama Deşarj Standartları’nı, 10.03.1995 tarih ve 22223 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Ürünleri Yönetmeliği” Ek 6’da Atıksular
İçin Verilen Deşarj Sınır Değerlerini ve “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” Tablo 22'de Derin
Deniz Deşarjı Için Izin Verilecek Atıksu Özelliklerini sağlayacak şekilde işletilecektir (Bkz.
Tablo 75, Tablo 76 ve Tablo 77).
Tablo 75. Sektör: Evsel Nitelikli Atık Sular (Sınıf 1: Kirlilik Yükü Ham BOİ Olarak 5-120 Kg/Gün
Arasında, Nüfus =84-2000)* (SKKY Tablo 21.1)
Kompozit Numune
Kompozit Numune
2 Saatlik
24 Saatlik
Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı (BOİ5)
(mg/L)
50
45
Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ)
(mg/L)
180
120
Askıda Katı Madde (AKM)
(mg/L)
70
45
pH
6-9
6-9
*Köyler için tabloda verilen deşarj limitleri ya da parametreler için en az %60 arıtma verimi uygulanacaktır.
Parametre
Birim
Tablo 76. Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-6 Deşarj Değerleri
Parametre
BOI
KOI
Askıda katı madde
Yağ ve gres
Fenoller
Birim
mg/L
mg/L
mg/L
mg/L
mg/L
Su Ürünleri Yönetmeliği, EK-6
50
170
200
30
5
Serbest siyanür
Toplam siyanür
Serbest klor
Toplam sülfür
mg/L
mg/L
mg/L
mg/L
0,06
0,3
0,5
1
Nitrat azotu
Toplam fosfor
Amonyak azotu
Florür
mg/L
mg/L
mg/L
mg/L
5
1
0,2
20
Civa
Kadmiyum
Kurşun
Arsenik
Toplam krom
Bakır
Nikel
Çinko
mg/L
mg/L
mg/L
mg/L
mg/L
mg/L
mg/L
mg/L
0,01
0,05
0,5
0,5
0,5
0,5
0,5
2
pH
-
184
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 77. Derin Deniz Deşarjına İzin Verilebilecek Atıksuların Özellikleri (SKKY, Tablo 22)
Parametre
Sınır
Düşünceler
pH
6-9
-
Sıcaklık
35˚C
-
Askıda katı madde (mg/L)
350
-
Yağ ve gres (mg/L)
15
-
Yüzer maddeler
Bulunmayacaktır
-
250
-
400
-
Toplam azot (mg/L)
40
-
Toplam fosfor (mg/L)
10
-
5 günlük biyokimyasal oksijen
ihtiyacı, BOİ5 (mg/L)
Kimyasal oksijen ihtiyacı, KOİ
(mg/L)
Metilen mavisi ile reaksiyon veren
yüzey aktif maddeleri (MBAS)
(mg/L)
10
Diğer parametreler
-
Biyolojik olarak parçalanması TSE
standartlarına uygun olmayan
maddelerin boşaltımı
prensip
olarak yasaktır.
31/12/2005 tarihli ve 26040 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan
“Tehlikeli Maddelerin Su ve
Çevresinde
Neden
Olduğu
Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliğinde
Değişiklik
Yapılmasına
Dair
Yönetmelik”te bu parametreler için
verilen sınır değerlere uymalıdır.
Proje kapsamında işletilecek olan atıksu arıtma tesisi çıkış suları SKKY Tablo 21.1’de
ve Tablo 22'de verilen sınır değerleri ve 10.03.1995 tarih ve 22223 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Ürünleri Yönetmeliği” Ek 6’da verilen sınır değerleri
sağlayacak olup, arıtma tesisi çıkış suları 20.03.2010 tarih 27527 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Atıksu Arıtma Tesisleri Teknik Usuller Tebliği'nin Madde 22.'de verilen sınır
değerleri sağladığı takdirde inşaat aşamasında (geri dönüşümlü kullanılmak üzere) arazözle
sulama suyu için kullanılacaktır. İnşaat aşamasında arazözle sulamaya ihtiyaç duyulmadığı
dönemlerde, arıtılan sular denize deşarj edilecektir. Atıksu arıtma tesisi çıkış sularının deşarjı
için 29.04.2009 tarihli ve 27214 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Çevre Kanununca
Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik” uyarınca, alıcı ortama yapılacak
deşarj konulu Çevre İzni, Adana Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nden alınacaktır.
İnşaat aşamasında meydana gelecek evsel nitelikli atıksuların bertarafında;
31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”ne (Değişiklik 13.02.2008-26786 Sayılı Resmi Gazete,
30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete ve 12.05.2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi
Gazete)
20.03.2010 tarih 27527 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Atıksu Arıtma
Tesisleri Teknik Usuller Tebliği”,
04.03.2014 tarih ve 2014/07 sayılı “Atıksu Arıtma/Derin Deniz Deşarjı Proje
Onayı”,
30.12.2012 tarih ve 28483 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan "Yüzeysel Su
Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği",
10.03.1995 tarihli 22223 sayılı “Su Ürünleri Yönetmeliği”ne uygun olarak bertaraf
edilecektir.
185
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.1.12 Proje Kapsamındaki Soğutma Suyu Alma ve Deşarj Yapılarında Kullanılacak
Malzemeler, Soğutma Suyu Sistemi Ile Ilgili Yapıların Inşaatı Sırasında Alınacak
Önlemler
Proje kapsamında termik santralin soğutma suyu ihtiyacının karşılanması için
denizden sualma ve deşarj yapısı tesis edilecektir. Sualma yapısı -7 m’den başlamak üzere
-12 m’ye kadar, deşarj yapısı ise -15 m’den başlayarak -23 m’ye kadar devam edecektir.
Sualma yapısı yaklaşık 1.055 m, deşarj yapısı ise 1.314 m uzunluğunda olacak
şekilde tasarlanmıştır.
Sualma ve deşarj yapıları, deniz dibine boru döşeme tekniği ile yerleştirilecektir.
Herhangi bir dip tarama işlemi yapılmayacaktır. Deniz dibine boru döşeme işlemi, boruların
boru döşeme gemisinde ard arda sıralanması, kaynak yapılması ve suya indirilmesi yoluyla
gerçekleştirilecek olup, deniz ortamında herhangi bir tarama işlemi yapılmayacaktır. Boru
parçaları, boru döşeme gemisine önceden kaplanmış olarak taşınacaktır. Tüm kaynak yerleri
test edildikten sonra boru hattı gergin bir şekilde denize indirilecektir. Borular, “S Tipi Boru
Döşeme Tekniği” ile doğrudan deniz yatağına döşenecektir.
Soğutma suyu sistemi (sualma ve deşarj boruları) tesis edilirken deniz canlılarının
etkilenmemesi, deniz kirlenmesinin vuku bulmaması, seyir emniyetinin sağlanması ve
bulanıklığın giderilmesi için gerekli tüm önlemler alınacaktır (Bkz. Bölüm IV.2.5 ve Bölüm
V.1.6).
Bulanıklık: Deniz ortamında geçici bir süre için bulanıklık meydana gelmesi olasıdır.
Bu etkiyi minimum seviyeye indirgemek için; inşaat alanı mümkün olan en dar koridor içinde
seçilecek ve mümkün olan en kısa sürede işlemler tamamlanacaktır.
Deniz ortamının kirlenmesi: İnşaat süresince gemilerden kaynaklanacak atık su ve
atık türlerinin deniz ortamını kirletmemesi için mevzuata uygun hareket edilecektir. İnşaat
çalışmaları sırasında, makine ve ekipmanlardan yağ ve mazot gibi kirleticilerin deniz
ortamına sızması ve/veya dökülmesini önlemek için alana bariyerler serilecektir. Bariyerler ile
deniz ortamına sızan kirleticiler kontrol altına alındıktan sonra pompalar yardımıyla
toplanarak; 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı (değişiklik, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
Resmi Gazete ve 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” ile 14.03.2005 tarih ve
25755 sayılı (değişiklik, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete ve 05.11.2013 tarih
ve 28812 sayılı Resmi Gazete) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”nin ilgili hükümleri doğrultusunda bertaraf edilecektir.
Denizel ekosistem: İnşaat gemileri ve makineler, faaliyetinden dolayı deniz ortamında
gürültü ve titreşim etkileri oluşturacaktır. Sualtı gürültüsü özellikle çalışmanın yapıldığı
alandaki deniz canlılarını geçici süre de olsa rahatsız edecektir. Gürültü ve titreşimden
rahatsız olan deniz canlıları ortamı terk etmek ve yeni alanlar bulmak üzere yer değişikliği
yapabileceklerdir.
İnşaat sırasında gemilerin varlığı ve yaydıkları gürültü sürekli olmakla beraber,
gürültünün göç eden türler üzerindeki etkileri lokal ve sınırlı olacaktır. İnşaat faaliyetlerinde
çalışacak gemilerin gürültü emisyonları, gemi trafiği açısından oldukça yoğun olan bölgedeki
diğer tanker ve/veya yük gemilerinin gürültü emisyonlarından daha düşüktür.
Balıkların gürültü emisyonlarına uyum sağlayabilmesi ve oldukça hareketli olmaları
nedeniyle, balık göçleri üzerindeki etkilerin boru döşeme gemisinin çevresi ile sınırlı olması
ve bölgedeki gemilerin sayısına bağlı olarak aralıklı ve ilaveten geçici olması beklenmektedir.
186
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Gürültü ve titreşim etkisinin haricinde, gemilerin 24 saat kesintisiz çalışacak olması ve
gece çalışmalarında ışık sistemi kullanacak olmaları da denize canlıları rahatsız
edebilecektir. Gece yapılacak çalışmalarda deniz canlılarının gemi ışıklarından rahatsız
olmamaları için filtreli ve doğru açılı ışıklar kullanılacaktır.
Seyir emniyeti: Boru döşeme faaliyetleri 24 saat boyunca devam edecektir. Boru
döşeme faaliyetleri sırasında inşaat alanı geçici olarak erişime kapatılacaktır.
V.1.13 Soğutma Suyunun Tekrar Denize Verilmeden Önce Hangi Amaç Için
Kullanılacağı, Bununla Ilgili Yapılması Düşünülen Üniteler, Özellikleri ve Denize Tekrar
Verilen Suyun Miktarı, Yapısında ve Miktarında Olası Değişiklikler
Projenin işletme aşamasında kullanılacak olan su, denizden temin edilecektir.
Denizden alınan su, elektroklorlama ünitesinden geçirilerek doğrudan soğutmada
kullanılacaktır.
Denizden temin edilen su, buhar türbinlerindeki düşük basınçlı buharın
yoğuşturularak kazana geri döndürülmesinde kullanılacaktır. Yapılması planlanan termik
santral projesi kapsamında kullanılacak olan soğutma suyu sisteme, tek geçişli açık soğutma
sistemi olacak şekilde tasarlanmıştır. Soğutma suyunun denizden temin edilmesi, sualma
yapısı marifetiyle sağlanacaktır. Sualma yapısı 1.055 m uzunluğundadır. Santralde
kullanılacak suyun; 194.000 m3/saat’lik kısmı kondenserlerde, 4.600 m3/saat’lik kısmı kapalı
çevrim soğutma suyu sisteminde ve 640 m3/saat’lik kısmı ise ön arıtma sisteminde
kullanılacaktır.
Soğutma suyu, türbinden gelen buharı yoğuştururken ısınır. Soğutma suyu tekrar
denize deşarj edilmeden önce deşarj suyu dinlendirme (dengeleme) havuzlarında
dinlendirildikten sonra ve “SKKY” Tablo 22 ve Tablo 23'de verilen deşarj standartlarına
uygunluğu kontrol edildikten sonra tekrar denize deşarj edilecektir. Soğutma suyu aynı
miktarda denize deşarj edilecek, sıcaklık hariç yapısında herhangi bir değişiklik olmayacaktır.
Planlanan proje kapsamında suyun denizden temin edilerek tekrar denize deşarj
edilmesi ile ilgili detaylı bilgilere Ek 13’te sunulan Soğutma Suyu Deniz Deşarj Sistemi
Difüzör Ön Tasarımı ve Seyrelme Modellemeleri Raporu ile Bölüm V.2.4’te sunulmuştur.
V.1.14 Taşkın Önleme Ve Drenaj Ile Ilgili Işlemlerin Nerelerde ve Nasıl Yapılacağı
Proje sahasındaki taşkın önleme ve drenaj işlemleri ile ilgili detaylı bilgiler Bölüm
V.1.7’de sunulmuştur.
V.1.15 Proje Kapsamındaki Su Temini Sistemi ve Planı, Suyun Temin Edileceği
Kaynaklardan Alınacak Su Miktarı, Özellikleri, Nereden ve Nasıl Temin Edileceği,
Ortaya Çıkan Atık Suyun Miktar ve Özellikleri, Nasıl Arıtılacağı ve Nereye Deşarj
Edileceği, Alınacak Önlemler (inşaat ve işletme aşaması için proses, içme ve kullanma
suyu ile ilgili su yönetim planı hazırlanması, su temininin yetersizliği durumunda ne
yapılacağına ilişkin açıklama)
Projenin inşaat aşamasında ihtiyaç duyulacak su miktarları ve temin yöntemleri
Bölüm V.1.11’de sunulmuş olup, işletme aşamasındaki su temin sistemi ile ilgili detaylı
bilgiler Bölüm V.2.3’te kapsamlı olarak değerlendirilmiştir.
187
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.1.16 Arazinin Hazırlanmasından Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Sürdürülecek
Işler Sonucu Meydana Gelecek Katı Atıkların Cins ve Miktarları, Bu Atıkların Nerelere
Taşınacakları veya Hangi Amaçlar Için Kullanılacakları
Projenin inşaat aşamasında oluşması beklenen katı atıklar;
İnşaat ve hafriyat atıkları,
Evsel nitelikli katı atıklar ve ambalaj atıkları,
Atık yağlar,
Bitkisel atık yağlar,
Tehlikeli atıklar,
Atık pil ve akümülatör,
Ömrünü tamamlamış lastikler,
Tıbbi atıklar.
İnşaat ve Hafriyat Atıkları
Proje kapsamında santral sahasındaki kazı çalışmalarında öncelikle bitkisel toprak,
yüzeyden sıyrılarak, tekniğine uygun olarak proje sahası sınırlarında depolanacak ve inşaat
faaliyetlerinin tamamlanmasına müteakip peyzaj çalışmalarında tekrar kullanılacaktır.
Bitkisel toprak dışında sahada kazı fazlası malzemenin bir kısmı proje kapsamında
tekrar dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır, kalan kısmı ise belediyenin göstereceği döküm
alanına nakledilecektir.
Kazı fazlası malzeme; 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
2006/27 sayılı Başbakanlık genelgesi hükümlerine göre dere ve kuru dere yataklarına
dökülmeyecektir. Proje kapsamında meydana gelecek kazı fazlası malzemenin geri kullanımı
ve atık yönetiminde 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”nde
belirtilen hükümlere uyulacaktır.
Kazı fazlası malzeme dışında faaliyet sahasında parça demir, sac vb. inşaat atıkları
da oluşacaktır. Bu atıklardan, demir, çelik, metal plaka vb. geri kazanımı mümkün olan
malzemeler, diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilecek ve çevre lisanslı geri kazanım
tesislerine verilerek geri kazanımı sağlanacaktır.
Evsel Nitelikli Katı Atıklar ve Ambalaj Atıkları
İnşaat faaliyetlerinde 2.000 kişinin çalışması planlanmaktadır. Buna göre oluşacak
evsel nitelikli katı atık miktarı 2.420 kg/gün (2.000 kişi x 1,219 kg/kişi/gün) olacaktır.
Termik santral inşasında çalışacak personelden kaynaklı meydana gelecek evsel
nitelikli katı atıklar içerisinde; yemek atıkları, ambalaj atıkları (cam, şişe, metal kutu) vb. türü
atıklar bulunacaktır.
Yukarıda verilen bilgiler doğrultusunda HTES Projesi inşaat aşamasında çalışacak
toplam 2.000 kişiden kaynaklı meydana gelecek katı atık miktarı 2.420 kg/gün'dür. Bu atık
miktarının yaklaşık %15'i ambalaj atığı olacağı öngörülmektedir (Atık Yönetimi Eylem Planı,
2008-2012). Bu durumda meydana gelecek ambalaj atığı miktarı 363 kg/gün, evsel katı atık
miktarı 2.057 kg/gün olacaktır.
9
Adana İli Kişi Başı Ortalama Katı Atık Miktarı, TUİK.
188
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
HTES Projesi inşaat aşamasında meydana gelecek ambalaj atıkları ve geri
kazanılabilir atıklar (kâğıt, cam, plastik, metal kutular vb.) sınıfına girenleri tekrar
kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”
gereği ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve 24.08.2011 tarih ve 28035 yayımlanan “Ambalaj
Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” ilgili hükümleri doğrultusunda çevre izni ve lisansı almış
firmalara verilecektir.
HTES Projesi inşaat aşamasında meydana gelecek evsel nitelikli katı atıklar; proje
alanında bulundurulacak ağzı kapalı çöp konteynerlerinde biriktirilecek ve ücret karşılığında
Yumurtalık Belediyesi tarafından proje alanından alınması sağlanacaktır. Evsel nitelikli katı
atıkların ücret karşılığında Yumurtalık Belediyesi tarafından alınacağına dair yazı alınış olup,
Ek 1'de sunulmuştur.
İnşaat aşamasında evsel nitelikli katı atıkların ve ambalaj atıklarının toplanması,
bertarafı ve geri kazanımı 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete ile yayınlanan “Katı
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ve 24.08.2011 tarih ve 28035 yayımlanan “Ambalaj Atıklarının
Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine titizlikle uyulacaktır.
İnşaat aşamasında kullanılacak olan paket atıksu arıtma tesisinden kaynaklı arıtma
çamuru oluşacaktır. İnşaat aşamasında 2.000 kişinin çalıştığı ve arıtma tesisinde kişi başına
günde yaklaşık 0,15-0,20 kg çamur (Sanin F. D., 2007) üretildiği dikkate alındığında
oluşacak arıtma çamuru miktarı 300-400 kg/gün olarak hesaplanmaktadır.
İnşaat aşamasında kullanılacak olan atıksu arıtma tesisinden kaynaklı oluşacak
arıtma çamurları, 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliği” Ek-2’ye göre analizleri yaptırılarak
tehlikeli atık olup olmadığı belirlenecektir. Analiz sonuçlarına göre arıtma çamurlarının
tehlikeli atık çıkmaması durumunda “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik”
hükümleri doğrultusunda II. sınıf düzenli depolama alanlarında bertarafı sağlanacaktır.
Arıtma çamurlarının yapılan analiz sonucunda tehlikeli atık çıkması durumunda ise
22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete’de (değişiklik: 30.03.2010 tarih ve 27537
sayılı Resmi Gazete, 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) yayımlanan “Tehlikeli
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”nin ilgili hükümleri uyarınca çevre izin ve lisanslı tehlikeli atık
geri kazanım veya bertaraf tesislerine verilerek bertaraf edilecektir.
Buna ilaveten proje kapsamında meydana gelecek olan tehlikesiz atıkların
bertarafında 17.06.2011 tarih ve 27967 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Bazı Tehlikesiz Atıkların Geri Kazanımı Tebliği”nde belirtilen hükümlere uyulacaktır.
Atık Yağlar
Proje’nin hazırlık ve inşaat aşamalarında çalışacak araçların bakım, onarım ve
temizlik işlemleri proje sahasında yapılmayacaktır. Ancak araçların bakımlarının proje
sahasında yapılmasının zorunlu olduğu durumlarda, iş makinelerinin bakım onarımı şantiye
sahasındaki beton zemin üzerinde zemin geçirimsizliği sağlanmış, yağmurdan etkilenmemesi
için üzeri kapalı olan atölyede yapılacaktır. Söz konusu saha Ek 3’te sunulan Genel Vaziyet
Planı’nda belirtilmiştir. İnşaat aşamasında iş makinelerinin bakım ve onarım faaliyetlerinden
kaynaklı atık yağlar, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete’de (değişiklik:
05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) yayımlanarak yürürlüğe giren “Atık Yağların
Kontrolü Yönetmeliği” Ek-1’de verilen parametrelere göre analizleri yaptırılarak kategorilerine
göre ayrı ayrı sızdırmaz tanklarda toplanacaktır. Atık yağ depolama tankları kırmızı renkli
olacak ve üzerinde “Atık Yağ” ibaresi bulunacaktır.
189
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
İnşaat aşamasında araç bakımlarından kaynaklanacak atık yağlar, atık yağ taşıma
lisansı olan taşıyıcı firmalar tarafından tesisten özel araçlarla alınarak çevre lisanslı bertaraf
tesislerine verilecektir.
İnşaat aşamasında; 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı (değişiklik, 30.03.2010 tarih ve
27537 sayılı Resmi Gazete, 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine
uyulacaktır.
Bitkisel Atık Yağlar
Projenin inşaat aşamasında çalışacak olan personelin yemekleri dışarıdan hazır
getirilecek ya da şantiyede pişirilecektir. Yemeklerin şantiyede pişirilmesi durumunda inşaat
aşamasında bitkisel atık yağ oluşumu söz konusu olacaktır. İnşaat aşamasında oluşması
muhtemel bitkisel atık yağlar, sızdırmaz, iç ve dış yüzeyleri korozyona dayanıklı bidonlarda
toplanarak çevre izin ve lisanslı bitkisel atık yağ geri kazanım tesislerine verilerek geri
kazanımı sağlanacaktır.
Bitkisel atık yağların toplanması ve geri kazanımı konusunda; 19.04.2005 tarih ve
25791 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak (değişiklik 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
Resmi Gazete, 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) yürürlüğe giren “Bitkisel Atık
Yağların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Tehlikeli Atıklar
İnşaat aşamasında atölyede yapılacak bakım faaliyetlerinden kaynaklı atık yağ ile
kirlenmiş bez ve üstübü atıkları, flüoresan lambalar gibi tehlikeli atıkların meydana gelmesi
söz konusudur. Meydana gelecek tehlikeli atıklar, inşaat aşamasında tehlikeli atıkların geçici
depolanması için ayrılmış alanda toplanacak ve taşıma lisansı olan taşıyıcı firmalar
tarafından tesisten özel araçlarla alınarak çevre lisanslı bertaraf tesislerine verilecektir.
Tehlikeli atıkların bertarafı konusunda 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı (değişiklik,
30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete, 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi
Gazete) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Atık Pil ve Akümülatörler
Proje’nin hazırlık ve inşaat aşamalarında çalışacak araçların bakım, onarım ve
temizlik işlemleri proje sahasında yapılmayacaktır. Ancak araçların bakımlarının proje
sahasında yapılmasının zorunlu olduğu durumlarda, iş makinelerinin akü değişim işlemleri
sonucunda ortaya çıkan atık aküler, akü değişimi yapan yetkili firmalara verilerek dolusu ile
değiştirilecektir.
İnşaat aşamasında meydana gelecek atık piller, proje sahasında uygun alanlara
koyulan atık pil kumbaralarında "Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği"nin 13.
maddesinde belirtilen hususlar dikkate alınarak toplanacak ve belirli aralıklarla çevre lisansı
almış atık pil geri kazanım tesislerine gönderilecektir.
Atık pillerin ve akülerin toplanmasında ve bertarafında 31.08.2004 tarih ve 25569
sayılı Resmi Gazete’de (değişiklik, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete,
05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) yayımlanarak yürürlüğe giren “Atık Pil ve
Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
190
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ömrünü Tamamlamış Lastikler
İnşaat aşamasında meydana gelmesi muhtemel ömrünü tamamlamış lastik atıkları,
25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak (değişiklik, 30.03.2010 tarih
ve 27537 sayılı Resmi Gazete, 20.11.2013 tarih ve 28817 sayılı Resmi Gazete) yürürlüğe
giren “Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği” gereğince, taşıma lisansı almış
araçlar vasıtasıyla çevre izin ve lisanslı geri kazanım tesislerine gönderilmesi sağlanacaktır.
Tıbbi Atıklar
İnşaat aşamasında çalışacak personele acil durumlarda ilk yardım ve acil tedavi gibi
sağlık hizmetlerinin verilmesi amacıyla revir ünitesi kurulacak ve revirde bir hekim
çalıştırılacaktır. Proje kapsamında revir ünitesinden kaynaklı; yara bandı, enjeksiyon, sargı
bezi, pansuman ekipmanları, vb. tıbbi atıklar meydana gelecektir. Kişi başına yıllık tıbbi atık
miktarı 0,42 kg olarak kabul edildiğinde (Yardım., Y. 2006) santralin inşaat aşamasında
meydana gelecek tıbbi atık miktarı;
Çalışan kişi sayısı
Kişi başına günlük tıbbi atık
Toplam tıbbi atık
= 2.000 kişi
= 0,42 kg/kişi.yıl
= 2.000 kişi x 0,42 kg/kişi.yıl = 840 kg/yıl’dır.
Tesisin inşaat faaliyetleri sırasında çalışacak personelden kaynaklanacak tıbbi atıklar,
“Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”nin 13. maddesi gereği diğer atıklardan ayrı, özel
sızdırmaz özellikteki tıbbi atık poşetlerinde biriktirilecektir. Tıbbi atıkların toplanması ve
bertaraftı, 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” (değişiklik 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi
Gazete, 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) ilgili hükümleri doğrultusunda
yapılacaktır. Söz konusu yönetmelik kapsamında oluşan tıbbi atıkların yönetimi sağlanacak
(toplanması, geçici depolanması, taşınması ve bertaraf edilmesi) ve bu atıkların lisanslı tıbbi
atık taşıma aracıyla ilgili belediyeye teslim edilmesi sağlanacaktır.
Genel Değerlendirme
Projenin inşaat ve işletme faaliyetleri sırasında meydana gelecek atıkların
yönetilmesinde 05.07.2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik”, 07.10.1920 tarih ve 26739 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü
Hakkında Yönetmelik”, 22.05.2012 tarih ve 28300 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği”, 17.06.2011 tarih
ve 27967 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Bazı Tehlikesiz Atıkların
Geri Kazanımı Tebliği” ile 18.01.2013 tarih ve 28532 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ” hükümlerine uyulacaktır.
V.1.17 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek
Yapılacak Işlerde Kullanılacak Yakıtların Türleri, Tüketim Miktarları, Oluşabilecek
Emisyonlar
Proje kapsamında tesis edilecek olan şantiye sahasında elektrik enerjisinden
faydalanılacak olup, ısınma amaçlı herhangi bir yakıt kullanımı söz konusu olmayacaktır.
Projenin inşaat aşamasında, iş makinelerinde dizel yakıtlar kullanılacaktır. İş makinelerinde
kullanılacak akaryakıt ürünleri proje sahasına en yakın petrol istasyonlarından belirli
periyotlarla (günlük, 2 günde 1 vb.) petrol istasyonunun kendi dağıtım aracı ile taşınacaktır.
Bu nedenle inşaat aşamasında herhangi bir akaryakıt depolaması söz konusu olmayacaktır.
191
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar inşaat aşamasında
iş makinelerinde akaryakıt kullanımından kaynaklı gaz emisyonları oluşumu söz konusu
olacaktır. İş makinelerinde yakıt olarak dizel yakıt kullanımından kaynaklı NO x, CO, PM ve
HC emisyonları meydana gelecektir. Oluşacak bu emisyonların yönetmelik sınır değerlerini
aşmaması için gerekli tüm önlemler alınacaktır.
İnşaat aşamasında iş makinelerinden kaynaklanan emisyonun kontrol edilmesi için
yeni ve bakımlı araçlar kullanılacak, ayrıca 30.11.2013 tarih ve 28837 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü İle Benzin Ve Motorin Kalitesi
Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Proje kapsamında araçlarda kullanılacak motorinin fiziksel ve kimyasal özellikleri Tablo
78’de verilmiştir.
Tablo 78. Kullanılacak Motorinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Fiziksel durum
-
Değer
Sıvı
Renk
-
Sarı
Kg/M3
820-845
Birim
Yoğunluk 150C
0
Kinematik Visk (40 C’de)
Kükürt
-
C
55 min
TS 1013 EN ISO 3675
TS EN ISO 12185
TS EN ISO 2719
cSt
2,0-4,5
TS 1451 EN ISO 3104
% ağ
0,001 max
TS EN ISO 20846
8 max
TS EN 12916
0
Alevlenme noktası
Test Methodu
-
Polisiklik Aromatik Hid.
% ağ
Kaynak: http://www.tupras.com.tr/file.debug.php?lFileID=2225
Ağır iş makineleri için EPA (Environmental Protection Agency) tarafından verilen
emisyon faktörleri Tablo 79’da verilmiştir.
Tablo 79. Hesaplamalarda Kullanılan Emisyon Faktörleri (560 kW'a Kadar Motorlar Için Tier 4 Emisyon
Standartları-EPA)
Motor Gücü
56 ≤ kW < 130
(75 ≤ hp < 175)
130 ≤ kW ≤ 560
(175 ≤ hp ≤ 750)
Yıl
CO (g/Kwh)
HC (g/Kwh)
NOx (g/Kwh)
PM (g/Kwh)
2012 ve Üstü
5,0
0,19
0,40
0,02
2011 ve Üstü
3,5
0,19
0,40
0,02
Tablo 79’da verilen emisyon faktörleri kullanılarak Tablo 68’de (Bölüm V.1.1) verilen
makine-ekipman ve toplam güç düzeylerine göre inşaat aşamasında meydana gelecek gaz
emisyonları hesaplanmış ve Tablo 80 ile Tablo 81'de sunulmuştur.
Tablo 80. İş Makinelerinden Kaynaklanması Beklenilen Kirletici Değerler
Kirletici
Ekskavatör
(2 adet)
Kaya Delici
(1 adet)
Kamyon
Araçlar ve İş Makineleri
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
Beklenilen Kirletici Değer (kg/saat)
0,02 g/Kwh x 94 Kw x 2 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 94 Kw x 2 adet x kg/1000 g
5 g/Kwh x 94 Kw x 2 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 94 Kw x 2 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 179 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 179 Kw x 1 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 179 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 179 Kw x 1 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 235 Kw x 15 adet x kg/1000 g
192
0,00376
0,00752
0,94
0,03572
0,00358
0,00716
0,6265
0,03401
0,0705
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kirletici
(15 adet)
Arazöz
(2 adet)
Dozer
(2 adet)
Vibrasyonlu
Silindir
(1 adet)
Transmikser
(6 adet)
Vinç
(1 adet)
Loader
Yükleyici
(5 adet)
Kompressör
(1 adet)
Yüzer
Şahmerdan
(1 adet)
Yüzer Vinç
Dubası
(1 adet)
Çeki
Römorkörü
(1 adet)
Servis Botları
(2 adet)
Araçlar ve İş Makineleri
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
PM
NOx
CO
HC
Beklenilen Kirletici Değer (kg/saat)
0,04 g/Kwh x 235 Kw x 15 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 235 Kw x 15 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 235 Kw x 15 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 191 Kw x 2 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 191 Kw x 2 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 191 Kw x 2 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 191 Kw x 2 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 99 Kw x 2 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 99 Kw x 2 adet x kg/1000 g
5 g/Kwh x 99 Kw x 2 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 99 Kw x 2 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 63 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 63 Kw x 1 adet x kg/1000 g
5 g/Kwh x 63 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 63 Kw x 1 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 280 Kw x 6 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 280 Kw x 6 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 280 Kw x 6 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 280 Kw x 6 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 37 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 37 Kw x 1 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 37 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 37 Kw x 1 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 191 Kw x 5 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 191 Kw x 5 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 191 Kw x 5 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 191 Kw x 5 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 11 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 11 Kw x 1 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 11 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 11 Kw x 1 adet kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 37 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 37 Kw x 1 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 37 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 37 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 200 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 200 Kw x 1 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 200 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 200 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 1.850 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 1.850 Kw x 1 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 1.850 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 1.850 Kw x 1 adet x kg/1000 g
0,02 g/Kwh x 22 Kw x 2 adet x kg/1000 g
0,04 g/Kwh x 22 Kw x 2 adet x kg/1000 g
3,5 g/Kwh x 22 Kw x 2 adet x kg/1000 g
0,19 g/Kwh x 22 Kw x 2 adet x kg/1000 g
193
0,141
12,3375
0,66975
0,00764
0,01528
1,337
0,07258
0,00396
0,00792
0,99
0,03762
0,00126
0,00252
0,315
0,01197
0,000137
0,0672
5,88
0,3192
0,00074
0,00148
0,1295
0,00703
0,0191
0,0382
3,3425
0,18145
0,00022
0,00044
0,0385
0,00209
0,00074
0,00148
0,1295
0,00703
0,004
0,008
0,7
0,038
0,037
0,074
6,475
0,3515
0,00088
0,00176
0,154
0,00836
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 81. İnşaat Aşamasında Oluşacak Toplam Egzoz Gazlarının Kütlesel Debi
Kirletici
PM
NOx
CO
HC
Toplam Kütlesel Debi
(kg/saat)
0,18698
0,37396
33,395
1,77631
Yönetmelik Sınır Değeri*
Değerlendirme
1
4
50
3
Sınır Değerlerin Altında
Sınır Değerlerin Altında
Sınır Değerlerin Altında
Sınır Değerlerin Altında
Hesaplanan saatlik kütlesel debi (kg/saat) değeri “SKHKKY” Ek-2 Tablo 2.1’de verilen
normal işletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki işletme saatleri için verilen kütlesel debi
(kg/saat) (Baca dışındaki yerler) değerleri ile karşılaştırıldığında emisyon kütlesel debilerinin
yönetmelikte verilen sınır değerlerin altında kaldığı görülmüştür. Bu nedenle hava kalitesine
katkı değerleri hesaplanmamıştır.
Arazinin hazırlanması, inşaat ve işletme dönemlerinde; 03.07.2009 tarih ve 27277
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “SKHKKY” ve 06.06.2008 tarih ve
26898 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren "Hava Kalitesi Değerlendirme ve
Yönetimi Yönetmeliği" hükümlerine uyulacaktır.
Proje kapsamında kullanılacak olan iş makinelerinden kaynaklı emisyonların
yönetmelik sınır değerlerini aşmaması için gerekli tüm önlemler alınacaktır. İnşaat
aşamasında iş makinelerinden kaynaklanan emisyonun kontrol edilmesi için yeni ve bakımlı
araçlar kullanılacak, ayrıca 30.11.2013 tarih ve 28837 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü İle Benzin Ve Motorin Kalitesi Yönetmeliği”
hükümlerine uyulacaktır.
V.1.18 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak
Işler Nedeni Ile Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları ve Seviyesi,
Kümülatif Değerler
Genel
Proje; 29.04.2009 tarihli ve 27214 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, “Çevre
Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik”in Ek-1 “Çevreye
Kirletici Etkisi Yüksek Olan Faaliyetler veya Tesisler” listesinde Madde 1.1.1 “Katı ve sıvı
yakıtlı tesislerden toplam yakma sistemi ısıl gücü 100 MW veya daha fazla olan tesisler.”
sınıfında yer almaktadır.
Bu kapsamda tesisin inşaat ve işletme aşamasında meydana gelecek gürültü
seviyelerinin hesaplandığı bir Akustik Rapor hazırlanmıştır (Bkz. Ek 14).
Proje sahası, ÇGDY Yönetmeliği Ek-VII Tablo-4’de; “Ticari yapılar ile gürültüye
hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu
alanlar” sınıfında değerlendirilmektedir.
HTES; Yumurtalık İlçesi’nin 7,5 km doğusunda, Sugözü Köyü’nün 1,5 km
güneybatısında, Demirtaş Köyü’nün 2,8 km doğusunda, Herekli Mahallesi’nin 2,6 km güneygüneydoğusunda planlanmaktadır. Gürültüye duyarlı en yakın alıcı ortam Proje sahası
sınırına yaklaşık 1.250 m mesafededir.
194
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
İnşaat Dönemi Gürültü Seviyesi
Proje kapsamında inşaat aşamasında proje sahasında ve deniz ortamında
çalıştırılacak iş makinesi ve ekipmanlar ile adetleri Tablo 68’de sunulmuştur (Bölüm V.1.1).
İnşaat aşamasında çalıştırılacak ekipmanların konumları hakkında bu aşamada kesin
bir bilgi vermek mümkün olmayıp, hesaplamalar en kötü durum (tüm makine ve ekipmanın
aynı anda ve aynı yerde çalıştırılması) için yapılmıştır. Fiiliyatta ise böyle bir uygulama pek
mümkün olmamaktadır. Bu nedenle gerçekte meydana gelecek gürültü seviyeleri yapılan
hesaplamalarla bulunan gürültü seviyesinden çok daha düşük olacaktır.
İnşaat sırasında kullanılacak olan makine ve ekipmanlar ses güç seviyeleri için Tablo
82'de belirtilen formüller kullanılmıştır.
Tablo 82. Teçhizat Tipi ve Bunların Net Güç Seviyelerine Uygun Olarak Tanımlanan Ses Gücü
Seviyeleri
Teçhizatın tipi
Sıkıştırma makineleri (titreşimli silindirler,
titreştirici levhalar, titreşimli çekiçler)
Paletli dozerler, paletli yükleyiciler, paletli
kazıcı yükleyiciler
Tekerlekli dozerler, tekerlekli yükleyiciler,
tekerlekli kazıcı-yükleyiciler, damperli
kamyonlar, greyderler, yükleyici tipli toprak
doldurmalı sıkıştırıcılar, içten yanmalı motor
tahrikli karşı ağırlıklı hidrolik kaldırmalı
kamyonlar,hareketli vinçler, sıkıştırma
makineleri (titreşimsiz silindirler), kaldırım
perdah makineleri, hidrolik güç oluşturma
makineleri
Kazıcılar, eşya taşımak için yük asansörleri,
yapı (konstrüksiyon) vinçleri, motorlu
çapalama makineleri
Elle tutulan beton kırıcıları ve deliciler
Net kurulu güç
P (kW)
Elektrik gücü
Pel (1) (kW)
Uygulama kütlesi,
m (kg)
Kesme genişliği
L (cm)
P<8
Müsaade edilen ses gücü seviyesi
dB/1 pW
3 Ocak
2004’den
itibaren
3 Ocak
2006’dan
itibaren
108
105
8 < P < 70
109
106
P > 70
P < 55
P > 55
89 + 11 log P
106
87 + 11 log P
86 + 11 log P
103
84 + 11 log P
P < 55
104
101
P > 55
85 + 11 log P
82 + 11 log P
P < 15
96
93
P > 15
83 + 11 log P
80 + 11 log P
m < 55
107
105
15< m < 30
94 + 11 log m
92 + 11 log m
m > 30
96 + 11 log m
94 + 11 log m
98 + log P
96 + log P
Pel < 2
97 + log Pel
95 + log Pel
2< Pel < 10
98 + log Pel
96 + log Pel
Pel > 10
97 + log Pel
95 + log Pel
P < 15
99
97
P > 15
97 + 2 log P
95 + 2 log P
Kule vinçleri
Kaynak ve güç jeneratörleri
Kompresörler
Hesaplanan ses gücü düzeyleri Tablo 83’te verilmiştir.
195
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 83. İnşaat Aşamasında Kullanılacak Olan Makine Ekipmanların Ses Gücü Düzeyi
Ses Gücü Düzeyleri
(dB)
Dozer
Kara tarafı inşaat işleri
106
Transmikser
Kara tarafı inşaat işleri
102
Ekskavatör
Kara tarafı inşaat işleri
105
Kamyon
Kara tarafı inşaat işleri 108
Arazöz
Kara tarafı inşaat işleri
106
Vibrasyonlu Silindir
Kara tarafı inşaat işleri
108
Vinç
Kara tarafı inşaat işleri
98
Delici
Kara tarafı inşaat işleri
106
Yükleyici
Kara tarafı inşaat işleri
104
Kompresör
Kara tarafı inşaat işleri 98
Yüzer Şahmerdan Dubası
Deniz tarafı inşaat işleri 117
Yüzer Vinç Dubası
Deniz tarafı inşaat işleri 105
Çeki Römorkörü
Deniz tarafı inşaat işleri 101
Servis Botları
Deniz tarafı inşaat işleri 108
Kaynak:
http://www.mercedes-benz.com.tr,
http://www.pimakina.com.tr,
http://www.cukurovaithalat.com.tr, http://web.iveco.com, http://cpkompresor.com
Makine Ekipman Adı
Kullanım Yeri
Adet
2
6
2
15
2
1
1
1
5
1
1
1
1
2
http://www.cat.com,
Proje sahasında kullanılan iş makinelerinden kaynaklanacak toplam ses gücü düzeyi;
her bir kaynağın ses gücü düzeyinden aşağıda verilen formül yardımı ile hesaplanmıştır.
n
LWt  10 log  10
Lwi
10
i 1
Bu formülde;
n
LWi
LWt
LWT
: Gürültü kaynaklarının sayısı
: Gürültü kaynaklarının ses gücü düzeyleri (dB) değerleri
: Toplam ses gücü düzeyi10
 8 x1010810  4 x1010510  1x1010610  3x1010610  2 x10 9810  3x1010410 

 10  log
98
103
106

  1x10 10  3x10 10  10 x10 10


= 123,38 dBA11
Makine/ekipmandan kaynaklanan ve belirli bir mesafeye ulaşan ses basınç seviyesi
(LPT ), aşağıda verilen 2 numaralı formül yardımıyla hesaplanmaktadır.
 Q 
LPT  LWT  10  log
2 
 4. .r 
LPT
Q
r
10
11
(2)
: Ses basınç (gürültü) seviyesi (dBA)
: Ses Düzeyi Sabiti (2 alınmıştır)
: Mesafe (m)
Prof. Dr. Nevzat ÖZGÜVEN, Endüstriyel Gürültü Kontrol, Makine Mühendisi Odası Yayını
dB ile dBA arasındaki fark ihmal edilebilir düzeyde olduğundan dolayı dB=dBA olarak alınmıştır.
196
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Açık ortamda çalışılmasından dolayı, havanın atmosferik yutuştan kaynaklanan ses
basınç düzeyindeki azalma da göz önünde bulundurulabilir. Ancak, en kötümser yaklaşım ile
hesaplamalarda, atmosferik yutuş nedeniyle ses basınç düzeyinde herhangi bir azalma
meydana gelmeyeceği varsayılmıştır.
Değişik mesafelerdeki gürültü seviyeleri bu formüller vasıtasıyla hesaplanmış olup,
Şekil 68’de özetlenmektedir. Mesafeye bağlı olarak ses seviyesindeki değişim Tablo 84’te
sunulmaktadır.
Şekil 68. Makine/Ekipmandan Kaynaklanan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılımı
Tablo 84. Proje Sahasındaki Makine/Ekipmandan Kaynaklanan Gürültü Seviyesinin Mesafeye Göre
Değerleri
Mesafe (m)
A-Ağırlıklı Ses Basıncı Düzeyleri (dBA)
0
123,38
50
100
150
200
81,4
75,4
71,9
69,4
250
300
350
400
67,4
65,9
64,5
63,4
450
500
1.000
1.250
62,3
61,4
55,4
53,5
2.000
2.500
49,4
47,4
197
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Mesafe (m)
A-Ağırlıklı Ses Basıncı Düzeyleri (dBA)
3.000
45,9
3.500
4.000
44,5
43,4
ÇGDY Yönetmeliği’nin Ek-7 Tablo 5’de şantiye alanı için çevresel gürültü sınır
değerleri yer almaktadır. Söz konusu sınır değerler Tablo 85’te verilmiştir.
Tablo 85. Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri
Faaliyet türü (yapım, yıkım ve onarım)
Bina
Yol
Diğer kaynaklar
Lgündüz (dBA)
70
75
70
ÇGDY Yönetmeliğinin 23. maddesinde belirtildiği üzere inşaat aşamasında inşaat
sahasındaki çalışmalar sırasında meydana gelecek L gündüz gürültü düzeyi, çalışma alanına en
yakın duyarlı yapı çevresinde 70 dBA seviyesini aşmaması gerekmektedir. Tablo 84’ten de
görüleceği üzere 70 dBA sınır değeri yaklaşık 200 m’den itibaren sağlanmaktadır.
İnşaat sahasına en yakın duyarlı yapı yaklaşık 1.250 m mesafede bulunan
konutlardır. Yapılan hesaplamalarda 1.250 m’de gürültü seviyesi 53,5 dBA olup “ÇGDYY”
sınır değerlerinin altında yer aldığı görülmüştür. Bu durumda en yakın yerleşim yerlerinin
gürültüden olumsuz etkilenmesi beklenmemektedir.
Hesaplamalar, tüm iş makinelerinin aynı yerde aynı zamanda çalışacağı varsayımına
göre yapılmıştır. Gerçekte ise böyle bir uygulama pek mümkün olmamaktadır. Bu nedenle
Tablo 84'te hesap edilen gürültü seviyeleri hesaplanan değerden çok daha düşük olacaktır.
İzleme Programı
İnşaat aşamasındaki iş makinelerinin çalışması sonucu oluşacak gürültü seviyesinin
kontrol edilebilmesi için üç ayda bir ekipmanlar denetlenecek ve proje sahasına en yakın
yerleşimde yine üç ayda bir olmak üzere gürültü ölçümü yapılacaktır.
Mevzuat Açısından Değerlendirme
Proje kapsamında aşamasında 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı “Çevresel
Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği”ne titizlikle uyulacaktır. Gürültüye
maruz kalınan ortamlarda çalışanların sağlığını koruyabilmek ve faaliyetin sürekliliğini
sağlayabilmek için başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi koruyucu ekipman verilecektir.
V.1.19 Arazinin Hazırlanması ve Inşaat Alanı Için Gerekli Arazinin Temini Amacıyla
Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri
ve Tarım Ürün Türleri
Termik santral için toplam 418.034,9 m2 alan kullanılacaktır. Kullanılacak arazinin
199.671,4 m2'si şahıs, 58.985,6 m2'si hazine+itirazlı arazi ve geri kalan 159.377,9 m2’lik arazi
ise orman arazidir.
Proje sahasında ayçiçeği tarlaları bulunmakta olup, saha, VII.sınıf nadassız kuru
tarım arazilerinden oluşmaktadır.
198
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje sahasında yer alan tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması; 3083 sayılı
“Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu”nun 19. ve
uygulama yönetmeliğinin 65. Maddeleri ile Tarım Arazisinin Korunması ve Değerlendirilmesi
Teknik Talimatının 9.3. maddesi kapsamında uygun bulunmuş olup, Adana Gıda Tarım ve
Hayvancılık İl Müdürlüğü’nden alınan Tarım Dışı Kullanım İzni Ek-1'de verilmiştir.
V.1.20 Arazinin Hazırlanması ve Inşaat Alanı Için Gerekli Arazinin Temini Amacıyla
Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Mescere Tipi, Kapalılığı, Orman Alanları Üzerine
Olası Etkiler ve Alınacak Tedbirler, Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Tedbirler
Kesilecek Ağaçların Türü, Sayısı, Mesçere Türü, Kapalılığı
Proje sahasındaki ormanlık alan miktarı Ek 1’de sunulan Kamu Yararı ve Zaruret
Halinin Tespiti Formu’na göre 159.377,9 m2’’dir. Söz konusu alandaki mescere türü BkBt
(bozuk karışık baltalık) olup, Ek 1’de sunulan Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti
Raporu’nda da belirtildiği üzere sahada herhangi bir ağaç kesimi olmayacaktır.
Orman Alanları Üzerine Olası Etkiler ve Alınacak Önlemler
Tesisin işletme faaliyetleri nedeniyle orman alanları üzerine olabilecek etki; baca gazı
emisyonlarından kaynaklı hava kalitesi etkisinden ibarettir.
Proje kapsamında kullanılacak olan baca gazındaki HCI, HF, CO, PM, SO2 ve NO 2
emisyonlarının YSK değerleri, yönetmelik sınır değerlerini sağlamaktadır. Dolayısıyla baca
gazı emisyonlarının orman alanlarına olumsuz yönde etki etmesi beklenmemektedir.
Planlanan santralin işletme aşamasında meydana gelecek katı atıkların bertarafı,
yönetmelik hükümleri gereğince yapılacak olup, hiçbir katı atığın ormanlık alanlarda
depolanmasına ve bertaraf edilmesine müsaade edilmeyecektir.
Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Tedbirler
Proje sahasında, çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın
söndürme ekipmanı (kazma, kürek, balta, su kovası vb.) bulundurulacak olup, 11.04.1974
tarih ve 14765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan “İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliği Tüzüğü”nün 5. Kısım, 1. Bölüm ‘’İş yerlerinde Yangına Karşı Alınacak Güvenlik
Tedbirleri’’ ile ilgili madde hükümlerine uyulacaktır.
Yangın çıkması durumunda olabilecek etkiler ve yapılacak görevler için tesis
personeli eğitilecektir. Yangın olasılığı durumunda diğer yakın kuruluşlara haber verilecektir.
Yangının fark edilmesi ve alarm verilmesini takiben, belirli lokasyonlarda hazır bulundurulan
yangın ile mücadele kaynaklarından yararlanarak sorunun derhal ortadan kaldırılmasına
çalışılacaktır.
V.1.21 İnşaat Faaliyetlerinin Proje ve Yakın Çevresinde Yeraltı ve Yerüstünde Bulunan
Kültür ve Tabiat Varlıklarına (Geleneksel Kentsel Dokuya, Arkeolojik Kalıntılara,
Korunması Gerekli Doğal Değerlere) Materyal Üzerindeki Etkilerinin Şiddeti ve Yayılım
Etkisinin Belirlenmesi
Proje kapsamında, 4957/2634 sayılı “Turizmi Teşvik Kanunu” kapsamında Bakanlar
Kurulu Kararı ile ilan edilen herhangi bir Turizm Merkezi veya Kültür ve Turizm Koruma ve
Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde bulunmamaktadır (Bkz. Ek 1).
199
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca yerinde yapılan incelemelerde
proje alanında herhangi bir taşınmaz kültür varlığı tespit edilmemiştir (Bkz. Ek 1).
2863 sayılı "Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu"na göre korunması gerekli
herhangi bir tabiat varlığı ve doğal sit alanı bulunmamaktadır (Bkz. Ek 1). Yürütülecek
çalışmalarda, herhangi bir kültür varlığına rastlanması halinde, durum en yakın müze
müdürlüğüne bildirilecektir.
Projenin inşaat faaliyetlerinden kaynaklanabilecek en önemli etki, kazı
çalışmalarından oluşacak toz ve gürültü emisyonu olup, bununla ilgili de arazide sulama
yapılması, malzemelerin üzerinin kapatılması gibi önlemlerin alınmasıyla bu etkinin minimum
düzeye indirgenmesi hedeflenmektedir. Dolayısıyla projenin yakın çevresindeki yeraltı ve
yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına herhangi bir olumsuz etkinin olması
beklenmemektedir.
V.1.22 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek
Yerine Getirilecek Işlerde Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut
ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı Ihtiyaçlarının Nerelerde ve Nasıl Temin Edileceği
Projenin inşaat aşamasının 40 ay sürmesi öngörülmektedir. Bu süre içerisinde aynı
anda çalışacak personel sayısı en fazla 2.000 olacaktır. Söz konusu personelin inşaat
faaliyetleri süresince kullanmaları için proje sahası içerisine şantiye kurulacaktır.
Çalışacak personel, mümkün oldukça bölge halkından temin edilecektir. İnşaat
aşamasında çalışacak personel civardaki mahalle ve köylerden ya da Yumurtalık İlçe
merkezinden ve Adana İl merkezinden servislerle geliş gidiş yapacaktır. Santral alanı
içerisinde çalışacak personel için sosyal ve idari tesis yapılacaktır.
Proje inşaat aşamasında çalışacak olan personelin evsel nitelikli atıksularının
bertarafı için paket atıksu arıtma tesisi kurulacaktır.
İnşaat aşamasında çalışacak personelin sağlık durumlarının denetlenmesi ve acil
tedavi gibi sağlık hizmetleri için revir ünitesi kurulacaktır. Gerektiği durumlarda Yumurtalık
İlçe merkezinde ve Adana İl merkezinde yer alan hastanelerden de faydalanılacaktır.
V.1.23 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek
Sürdürülecek Işlerden, Insan Sağlığı ve Çevre Için Riskli ve Tehlikeli Olanlar
Proje kapsamında insan sağlığı ve çevre için risk taşıyabilecek faaliyetler, iş kazaları,
inşaat faaliyetlerinden kaynaklı toz ve gürültü oluşumudur.
Proje kapsamında yapılacak olan çalışmalarda, personelin dikkatsizliği ve güvenlik
talimatlarına uymaması, güvenli araç ve malzemelerinin kullanılmaması durumunda iş
kazalarının olması muhtemeldir. İş kazalarının asgariye indirilmesi amacıyla, kalifiye eleman
çalıştırılmasına ve personelin iş emniyeti konusunda eğitilmesi yoluna gidilecektir. Bu
aşamada her türlü iş kazasının önlenmesi için çalışma alanlarına uyarıcı levhalar konulacak
ve çalışanlara kişisel koruyucu ekipmanlar verilecektir. Özellikle iş makineleri çevresinde
bulunması gereken personel, sözlü olarak da uyarılacaktır. İş makineleri çalışırken, zorunlu
olmadıkça diğer personelin iş makinelerine yaklaşmamaları konusunda uyarılacaktır.
Çalışma süreleri içerisinde kısa molalar verilerek konsantrasyonun azalmasına bağlı
iş kazalarının oluşma riskinin önüne geçilecektir.
200
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje kapsamında yürütülecek tüm faaliyetlerde, 30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu” hükümlerine
harfiyen uyulacağından inşaat aşamasındaki faaliyetlerin insan sağlığı ve çevre açısından
herhangi olumsuz bir etki oluşturması beklenmemektedir.
Proje kapsamında yapılacak faaliyetler sırasında oluşabilecek tehlike ve riskleri
önlemek amacıyla;
Trafik artışından dolayı artması muhtemel trafik kazalarını önlemek için personele
eğitim verilecek, araçlara hız sınırlaması getirilecektir.
İş kazalarının meydana gelmesini önlemek için inşaat aşamasında çalışacak
personele konu ile ilgili olarak gerekli eğitimler verilecektir. Buna ilaveten, çalışma alanına
uyarıcı levhalar konulacaktır.
İşçilerin tozdan etkilenmemeleri için toz maskesi kullanmaları sağlanacaktır.
Ayrıca araç, makine ve teçhizatın kullanımından dolayı da iş kazaları (araç devrilmesi,
çarpması, araç çarpışması vb.) olabilir. Tüm bu kazaları azaltmak ve engellemek için
personele eğitim yaptırılacak, gerekli uyarılar yapılacak ve ilgili yerlere uyarı levhaları
asılacaktır.
Elektrik ile ilgili çalışmalarda, elektrik çarpması gibi iş kazalarını en aza indirmek
için, özellikle bu işlerde kalifiye eleman çalıştırılması yoluna gidilecek ve personel iş emniyeti
konusunda bilgilendirilecektir.
Şantiye ortamındaki bulaşıcı hastalıkların önüne geçebilmek için çalışanların
periyodik olarak muayeneleri yapılacaktır. Mevzuat gereği, şantiyede işyeri hekimi
bulundurulacaktır.
Proje kapsamında iş makineleri kullanılacak kişilerin eğitimli ve yeterlilik
belgesine sahip kişiler arasından temin edilmesi sağlanacaktır.
Proje kapsamında çalışacak personel için yapılacak olan sosyal tesislerin teknik
ve hijyenik şartlara uygun olması sağlanacaktır.
Sahada bir adet revir bulundurulacaktır. İncinmeler ve hafif yaralanmalar burada
tedavi edilecek, daha ciddi yaralanmalarda ise Yumurtalık ve/veya Adana’da bulunan sağlık
kurumlarına başvurulacaktır.
Proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetler esnasında 04.06.2010 tarih ve
27601 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” ilgili hükümlerine uyulacaktır. Gürültüye maruz
kalınan ortamlarda, çalışanların sağlığını koruyabilmek ve faaliyetin sürekliliğini
sağlayabilmek için başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi koruyucu ekipman verilecektir.
Faaliyet kapsamında meydana gelmesi muhtemel yangın ve patlamalara karşı
alınacak önlemler ve bu tip olayların meydana gelmesi durumunda yapılacaklar hakkındaki
detaylı bilgiler Bölüm VIII.1’de sunulan “Acil Müdahale Planı”nda sunulmuştur.
Projenin inşaat ve işletme aşamalarında 4857 sayılı “İş Kanunu” hükümlerine,
11.01.1974 tarih ve 14765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İşçi Sağlığı
ve İş Güvenliği Tüzüğü” hükümlerine ve 27.11.2010 tarih ve 27768 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “İşçi Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği” hükümlerine
uyulacaktır.
201
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.1.24 Proje Kapsamında Yapılacak Bütün Tesis Içi ve Tesis Dışı Taşımaların Trafik
(araç) Yükünün ve Etkilerinin Değerlendirilmesi (bağlantı yolu veya mevcut yollarda
genişletme yapılıp yapılmayacağı, yapılacak ise kim tarafından yapılacağı hakkında
bilgi verilmeli ve ilgili karayolları bölge müdürlüğünün görüşü alınmalıdır)
Trafik Yükünde Meydana Gelecek Artış
Proje kapsamında kullanılacak olan yol güzergahı Bölüm III.5'te Şekil 17’de
sunulmuş olup, herhangi bir bağlantı yolu yapılmayacaktır. Gerekli olması halinde mevcut
yollarda iyileştirme çalışma yapılabilecektir.
Projenin inşaat aşamasında meydana gelecek trafik yükünün kaynakları aşağıda
listelenmiştir:
İnşaat aşamasında çalışacak personelin proje sahasına taşınması,
İhtiyaç duyulan yapı malzemelerinin taşınması,
Personelin taşınması
Projenin inşaat aşamasında toplam 2.000 kişinin vardiyalı olarak çalıştırılması
planlanmaktadır. Santralde çalışan personelin proje sahasına ulaşımında minibüsler (20
kişilik) ve otobüs (45 kişilik) kullanılacaktır. Ayrıca 25 personelin de kendi araçları ile proje
sahasına geldiği varsayılmıştır. Bu durumda personelin proje sahasına taşınmasında günlük
35 otobüs, 20 adet minibüs ve 25 adet otomobil kullanılacaktır.
Yapı malzemelerinin taşınması
Santralin inşası için gerekli yapı malzemelerinin (çimento, demir vb.) taşınması
aşamasında günlük 21 kamyon, 36 iş makinesi, 10 orta yüklü ticari aracın kullanılacağı
öngörülmektedir (Bkz. Tablo 86).
Tablo 86. İnşaat Aşamasında Meydana Gelecek Trafik Yükü
Trafik Yükü Kaynağı
Personelin taşınması
Malzeme Taşınması
TOPLAM
Araç Sayısı
25 adet otomobil/gün
20 adet minibüs/gün
35 adet otobüs/gün
21 kamyon
36 iş makinesi
15 orta yüklü ticari taşıt
152 araç/gün (maksimum)
Trafik Yükünün Hesaplanması
Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı Ulaşım ve Maliyet
Etütleri Şubesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim
Haritası (2012) Şekil 69 ve Tablo 87’de verilmiştir.
202
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 69. Trafik Hacim Haritası
Tablo 87. Trafik Yükü
Araç Türü
Otomobil
Orta Yüklü Ticari Taşıt
Otobüs
Kamyon
Kamyon+Römork,
Çekici+Yan Römork
Toplam
01-28 Yolu
656
80
18
187
01-25 Yolu
748
88
38
363
01-27 Yolu
531
50
0
90
39
84
1
980
1.321
672
Yukarıda verilen günlük taşıma kapasitesi, kullanılması planlanan karayollarına eşit
bir şekilde dağıldığı varsayılarak taşıt yükü hesabı yapılmıştır. Bu nedenle projenin inşaat
aşamasında günlük 304 araç/gün (gidiş-dönüş) taşıt yükü karayollarına eşit bir şekilde
paylaştırılacaktır. Bu durumda her bir karayolunun trafik yüküne günlük 101 araç/gün
eklenmiş olacaktır.
01-28 karayolundaki toplam taşıt hacmi 980 taşıt/gün olup, söz konusu projenin
inşaat aşamasında 1.081 taşıt/gün (gidiş + geliş 101 taşıt/gün) olacağı öngörülmektedir. Bu
durumda inşaat aşamasında 01-28 karayolunun mevut taşıt hacmi %1,1 oranında artacaktır.
01-27 karayolundaki toplam taşıt hacmi 672 taşıt/gün olup, söz konusu projenin
inşaat aşamasında 773 taşıt/gün (gidiş + geliş 101 taşıt/gün) olacağı öngörülmektedir. Bu
durumda inşaat aşamasında 01-27 karayolunun mevut taşıt hacmi %1,15 oranında
artacaktır.
01-25 karayolundaki toplam taşıt hacmi 1.321 taşıt/gün olup, söz konusu projenin
inşaat aşamasında 1.422 taşıt/gün (gidiş + geliş 101 taşıt/gün) olacağı öngörülmektedir. Bu
durumda inşaat aşamasında 01-25 karayolunun mevut taşıt hacmi %1,07 oranında
artacaktır.
203
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Projeye ilişkin Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü'nden faaliyetin gerçekleştirilmesinde
Karayolları 5. Bölge Müdürlüğünce bir sakınca olmadığına dair görüş alınmış olup, alınan
görüş Ek 1'de sunulmuştur.
Mevzuat Açısından Değerlendirilmesi
Taşıma faaliyetleri sırasında ve şantiyeye giriş/çıkışlarda 2918 sayılı “Trafik
Kanunu”nun ilgili maddelerine ve 25.02.2004 tarih ve 25384 sayılı “Karayolu Taşıma
Yönetmeliği” ve aynı yönetmelikte 08.09.2004 tarih 25577 sayılı değişikliğe, 18.07.1997 tarih
ve 23053 sayılı “Karayolları Trafik Yönetmelik” hükümlerine riayet edilecektir.
Nakliye çalışmalarında mevcut yollara zarar verilmeyecek olup, taşıma faaliyetleri
sırasında trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde duman, yanmamış gaz, toz vb.
maddeler yola doğru verilmeyecek, araçlara istiap haddinden fazla yükleme yapılmayacak,
köy yolu üzerinde bulunan köprü, trafik levhaları, menfez, asfalt ve stabilize kaplamalarına
zarar verilmeyecektir. Bu yapılara zarar verilmesi durumunda bu zarar faaliyet sahibi
tarafından karşılanacaktır.
Tehlikeli madde sınıfına giren malzemelerin taşınması esnasında, “Tehlikeli
Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
İşletme aşamasında karayolu ağı dâhil yolların kullanılması ile ilgili olarak; 2918 sayılı
"Trafik Kanunu"nun 65. Maddesinde belirtilen, araçların yüklenmesi ile ilgili ve aynı Kanunun
33. Maddesinde konu olan, özel yüklerin taşınması ile ilgili Karayolları Genel Müdürlüğü’nden
gerekli izinler alınacaktır. Ayrıca, nakliye sırasında karayoluna kirletici malzeme (taş, kum,
çamur vb.) taşınmaması için gerekli tüm tedbirler alınacaktır.
V.1.25 Arazi ve Inşaat Çalışmalarının Projenin Mevcut Deniz Trafiğine Etkisi ve
Alınacak Önlemler
Projenin inşaat aşamasında deniz tarafında tesis edilecek yapılar için (dolgu sahası,
iskele, sualma ve deşarj yapısı) gerekli malzemeler kara yoluyla proje sahasına getirilecektir.
Dolayısıyla, tesisin inşaat faaliyetleri sırasında deniz trafiğine herhangi bir etkisi
olmayacaktır.
V.1.26 İnşaat Faaliyetlerinden Ötürü Deniz
Yayılmasını Önlemek Için Alınacak Önlemler
Ortamının
Kirlenmesini
ve
Çamur
Proje kapsamında denizde tesis edilecek yapıların inşaat faaliyetleri sırasında deniz
ortamında bulanıklık meydana gelmesi olasıdır. Meydana gelecek olan bulanıklık, inşaat
süresi ile sınırlı olup, geçicidir.
Deniz ortamında bulanıklık nedeniyle meydana gelecek etkiyi en aza indirgemek için
inşaat faaliyetleri kısa sürede ve belirlenmiş alan içerisinde tamamlanacaktır. Dolgu sahası,
iskele, sualma ve deşarj yapılarının inşasında herhangi bir patlayıcı madde kullanımı söz
konusu değildir.
Buna ilaveten; inşaat çalışmaları sırasında, makine ve ekipmanlardan yağ ve mazot
gibi kirleticilerin denize dökülmemesi/sızmaması için gerekli önlemler alınacak ve 26.11.2005
tarih ve 26005 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren “Tehlikeli Maddelerin Su
ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği” hükümleri gereği, herhangi bir
kirliliğe sebebiyet verilmeyecektir.
204
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.1.27 Proje Alanında Olabilecek Akıntının Yapılacak Dolgu Üzerindeki Etkileri
Bölgedeki akıntı yönleri ilkbahar ve yaz aylarında GB-KD’ye doğru olup, sonbahar ve
kış aylarında ise kuzeydoğudan güneybatıya doğrudur. Yapılacak dolgu sahası 100.389
m2’lik bir alanda gerçekleştirilecektir. Dolguda kullanılacak malzemeler ilgili mevzuatın
gerektirdiği nitelikte seçilecektir. Dolgu inşaatı yapılırken bulanıklık olmaması için her türlü
tedbir alınacak ve çalışmalar mümkün olan en kısa sürede tamamlanacaktır.
Proje kapsamında Rüzgâr ve Dalga Analizi Raporu (Bkz. Ek 10) hazırlanmış, bu
raporda Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu’nun saatlik rüzgâr verileri kullanılmış, uzun dönem
rüzgâr istatistiği çalışması yapılmış, bölgenin rüzgâr gülü ve histogramları çıkartılmış,
yapılması planlanan iskele bölgesindeki etkin kabarma uzunlukları belirlenerek dalga tahmin
çalışması yapılmıştır. Buna göre, bölgedeki hâkim rüzgârın GB ve KD yönünden estiği, etkili
dalga kabarma mesafelerinin GGD ile GB yönü arasında olduğu, bölgedeki akıntı hızlarının
kıyıdan yaklaşık 1 km açığa kadar olan mesafede 3,5-75 cm/s arasında değiştiği, yönünün
ise güneybatıdan kuzeydoğuya ve kuzeydoğudan güneybatıya doğru olduğu tespit edilmiştir.
V.1.28 Proje Alanında Peyzaj Öğeleri Yaratmak veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha
Düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) Ne Kadar Alanda
Nasıl Yapılacağı, Bunun Için Seçilecek Bitki ve Ağaç Türleri vb.
Proje kapsamında peyzaj öğeleri yaratmak ve kazı şevlerinde erozyonu önlemek
amacıyla teraslama yöntemiyle Salix alba, Populus nigra, Sambucus nigra, Rosa canina,
Crataegus sp., Ligustrum sp., Lonicera sp., Pinus sp., Alnus incana, Acer campestre,
Quercus robus, Fraxinus sp., Acer platanoides türleri dikilebilir.
Tesis inşaatının tamamlanması sonrasında faaliyet üniteleri etrafında uygun peyzaj
ve ağaçlandırma çalışmaları yapılacaktır. Bu tür çalışmalar kapsamında dikkat edilecek
hususlar, izlenecek yol ve yapılacaklar hakkında detaylı bilgiler Ek 7’de sunulan Peyzaj
Onarım Planı’nda sunulmuştur.
Kazı çalışmaları sırasında yüzeyden sıyrılan bitkisel toprak, peyzaj çalışmalarında
kullanılmak amacıyla, gerekli görülen yerlere tekrar serilecektir. Proje sahasında yapılacak
arazi düzenlemesinde kullanılacak bitki türleri, bölge özelliklerine uygun olarak seçilecektir.
V.1.29 Karasal ve Sucul Flora/Fauna Üzerine Olası Etkiler ve Alınacak Tedbirler (Tüm
Ünitelerin İnşaatına İlişkin Faaliyetlerden Kaynaklanacak Etkiler, Soğutma Suyu İsale
Hattı Dahil)
Karasal Flora-Fauna Üzerine Olası Etkiler ve Alınacak Tedbirler
Yapılması planlanan faaliyet kapsamında inşaat aşamasında sadece toz ve iş
makinelerinin çalışmasından kaynaklanacak emisyonlar ve gürültü ile trafik artışından
kaynaklanacak etkiler meydana gelecektir. Proje’nin inşaat aşamasında oluşacak toz, gaz,
gürültü ve trafik yükündeki artış gibi etkiler sebebiyle mevcut fauna elemanları, büyük oranda
bu alanları terk edip, civarda yer alan en yakın habitatlara çekileceklerdir. Projenin işletme
aşamasında ise bu etkilerin ortadan kalkacağı düşünüldüğünde, alanlarını terk eden türlerin
tekrar eski habitatlarına dönmeleri kuvvetle muhtemeldir.
Proje sahasında ve çevresinde endemik bir flora türü bulunmamaktadır. Benzer
şekilde BERN ve CITES Sözleşmeleri kapsamında koruma altında bulunan ve IUCN’e göre
risk sınıflandırılmasına tabi bir tür de mevcut değildir. Tesisin inşaat faaliyetleri sırasında
çevredeki doğal vejetasyon yapısının tahrip edilmemesine özen gösterilecektir.
205
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
İnşaat faaliyetleri sırasında aşağıda belirtilen hususlar da dikkate alınacaktır.
İnşaat faaliyetlerine çiçeklenme ve hayvanların üreme döneminde
başlanmayacaktır.
İnşaat faaliyetlerine başlanmadan önce arazideki mevcut bitkisel toprak sıyrılarak
depolanması sağlanacak ve inşaat sonrası peyzaj alanlarına bu bitkisel toprağın yayılarak
doğal bitki türlerine ait tohumların çimlenmesi sağlanacaktır.
İnşaat faaliyetleri süresince, kullanım dışı alanlara, makine/ekipmanların,
teçhizatlarının ve işçilerin sokulması engellenecektir.
İnşaat faaliyetleri hayvanların alanı terk etmelerine imkân verecek şekilde tedrici
olarak yapılacaktır.
Gürültünün minimum düzeyde tutulması sağlanacak ve gece gürültü çıkartacak
faaliyetlerden kaçınılacaktır.
İnşaat faaliyetleri sırasında alanda sürekli sulama yapılmak suretiyle tozuma
önlenecektir.
İnşaat aşamasında çalışacak ekipmanın düzenli bakımları yapılacaktır.
Bern Sözleşmesi Ek 2 ve Ek 3 listelerine göre kesin koruma altında olan ve
koruma altında olan fauna türleri için bu sözleşmenin koruma tedbirlerine ve 6. ve 7. madde
hükümlerine uyulacaktır.
CITES Sözleşmesi (Nesli Tehlikede Olan Yabani Bitki ve Hayvan Türlerinin
Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme) hükümlerine riayet edilecektir.
Sucul Flora-Fauna Üzerine Olası Etkiler ve Alınacak Tedbirler
Deniz ortamında yapılacak olan faaliyetler sırasında oluşacak en önemli etki
bulanıklıktır. Deniz suyunun berraklığına, temizliğine göre güneş ışınları suyun derinliklere
ulaşır ve havadaki oksijen denizin yüzeyinden çözünerek derinliklere yayılır. Bu durum sucul
ekosistemin devamlılığı için en önemli unsurdur. Bu açıdan değerlendirildiğinde, inşaat
aşamasında denizin bulanıklaşması sonucu güneş ışınları deniz suyunun derinliklerine
ulaşması engellenmekte ve havadaki oksijenin deniz suyunda çözünüp derinliklerine kadar
yayılmasını da kısıtlamaktadır. Dolgu yapılacak deniz ortamında meydana gelebilecek
bulanıklaşma, sedimentlerin dağılarak sığlaşmaya neden olması gibi sorunları en aza
indirmek için ilk önce kayalarla anroşman şeklinde perdelenme yapılarak denizde olabilecek
olumsuz etki en aza indirilecek ve malzemenin deniz içerisinde yayılarak dağılmasına ve
sığlaşmaya sebep olabilecek durumların ortaya çıkmasına engel olunacaktır. Bulanıklık
nedeniyle, makrocanlılarda solunum güçlüğü görülecek olsa da, bu durum popülasyonların
genelini etkilemeyecek ve ihmal edilecek düzeyde olacaktır. Deniz ortamındaki çalışmalar
sırasında küçük bir alanda özellikle bentik omurgasızlar ve zemine bağlı makro algler zarar
görecektir.
İnşaat çalışmaları sırasında; deniz tabanında bulunan canlı türleri yaşama ortamlarını
geçici olarak terk edecek olup, sabit yaşayışlı fauna türleri açısından bir miktar biyomas kaybı
olacaktır. Yapılan dolgu üzerinde bir süre sonra mikroorganizmalar, yosunlar, salyangozlar,
deniz yıldızlarında kendine özgü bir habitat oluşumu gözlenecektir.
İnşaat faaliyetleri son bulduğunda ise zarar gören sistem canlıları kısa bir süre sonra
aynı ortama girmeye başlayacaktır. İnşaat sonrasında, dolgu sahası biyolojik yaşam için
önemli bir barınma, beslenme ve yuvalama alanı olacaktır.
Sualma ve deşarj boru hatlarının döşenmesi sırasında çalışacak olan gemilerden
gürültü ve titreşim meydana gelecektir. Sualtı gürültüsü özellikle çalışmanın yapıldığı
alandaki deniz canlılarını geçici süreli de olsa rahatsız edecektir.
206
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Gürültü ve titreşimden rahatsız olan deniz canlıları ortamı terk etmek ve yeni alanlar
bulmak üzere yer değişikliği yapabileceklerdir. Kaldı ki, boru döşeme faaliyetlerinde
kullanılacak gemiler inşaat alanında hemen hemen hareketsiz duracağı için, deniz canlıları
başka alanlara gidebilmek için gerekli zamana sahip olacaktır.
İnşaat sırasında gemilerin varlığı ve yaydıkları gürültü sürekli olmakla beraber,
gürültünün göç eden türler üzerindeki etkileri lokal ve sınırlı olacaktır. İnşaat faaliyetlerinde
çalışacak gemilerin gürültü emisyonları, gemi trafiği açısından oldukça yoğun olan bölgedeki
diğer tanker ve/veya yük gemilerinin gürültü emisyonlarından daha düşüktür. Balıkların
gürültü emisyonlarına uyum sağlayabilmesi ve oldukça hareketli olmaları nedeniyle, balık
göçleri üzerindeki etkilerin boru döşeme gemisinin çevresi ile sınırlı olması ve bölgedeki
gemilerin sayısına bağlı olarak aralıklı ve ilaveten geçici olması beklenmektedir.
Gürültü ve titreşim etkisinin haricinde, gemilerin 24 saat kesintisiz çalışacak olması ve
gece çalışmalarında ışık sistemi kullanacak olmaları da deniz canlılarını rahatsız
edebilecektir. Gece yapılacak çalışmalarda deniz canlılarının gemi ışıklarından rahatsız
olmamaları için filtreli ve doğru açılı ışıklar kullanılacaktır.
V.1.30 Diğer Faaliyetler
Bu başlık altında belirtilmesi gerekli ilave bir husus bulunmamaktadır.
V.2
Termik Santral ve Liman, Kül Depolama Alanı, İşletme Aşamasındaki
Faaliyetleri, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler
V.2.1 Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri, Hangi Faaliyetlerin Hangi
Ünitelerde Gerçekleştirileceği, Kapasiteleri, Her Bir Ünitenin Ayrıntılı Proses Akım
Şeması, Temel Proses Parametreleri, Prosesin Açıklaması, Faaliyet Üniteleri Dışındaki
Diğer Ünitelerde Sunulacak Hizmetler, Kullanılacak Makinelerin, Araçların, Aletlerin ve
Teçhizatın Özellikleri (soğutma sistemi ve diğer prosesler arasındaki farkların ayrıntılı
açıklaması)
Yapılması planlanan tesis kapsamında yer alacak olan üniteler aşağıda listelenmiştir:
Elektroklorlama ünitesi,
Desalinizasyon ünitesi,
Soğutma suyu sistemi,
Demineralizasyon ünitesi,
Pulverize kömür kazanı (2 adet),
Türbin-jenaratör seti (2 adet),
Kondenser (yoğunlaştırıcı) (2 adet),
Baca gazı kükürt arıtma sistemi (BGD ünitesi (2 adet))
Elektrostatik filtre (2 adet),
Baca gazı azot oksit giderme ünitesi (DeNOX (SCR))
Baca (1 adet, iki ayrı duman kanalı tek baca kılıfı içinde olacak)
Kömür ve kül nakil sistemleri,
Yardımcı yakıt depolama tesisi,
Şalt sahası,
Arıtma tesisleri,
Yüzer platform ve iskele (1.755 m uzunluğunda)
Yardımcı ekipmanlar ve üniteler (Laboratuvar, kazan dairesi, bunker binası,
makine dairesi, kırıcı binası, tamir atölyesi, su tasfiye binası, şalt sahası, besleme suyu
depolama tankları
207
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yapılması planlanan tesiste pulverize kömür yakma teknolojisi kullanılacaktır.
Santralde yakıt olarak ithal kömür kullanılacaktır. Santralde üretim faaliyetleri
sırasında her bir ünitede 191 ton/saat olmak üzere toplam 382 ton/saat (2.865.000 ton/yıl)
kömür tüketilecektir. Kullanılacak ithal kömür, uluslararası pazarlardan (Güney Amerika,
Güney Afrika ve Avustralya) temin edilecek olup, sahaya deniz yolu ile getirilecektir. Santral
sahasına getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen 120.000 DWT-150.000 DWT
kapasiteli kuru yük gemileri kullanılacaktır. Kıyıdan yaklaşık 2,5-3,0 km açıkta planlanan
yüzer platforma yanaşan (demirleyen) gemilerden alınan kömür, mavnalar yardımıyla 1.755
m uzunluğundaki iskeleye nakledilecektir. İskeleye nakledilen kömür, daha sonra 3 m
genişliğinde ve 1.450 m uzunluğundaki kapalı bant konveyörler aracılığı ile santral sahası
sınırları içerisindeki kömür stok alanına taşınacaktır. Kapalı bant konveyörler ile kömür stok
alanına nakledilen kömürler, kazana gönderilmeden önce kırıcıdan geçirilerek değirmene
gönderilecek ve daha sonra yakılmak üzere kazana beslenecek ve son olarak kazanda
yanma işlemine tabii tutulacaktır.
Önerilen santralde kömür yakıldığında oluşacak SO2 konsantrasyonunu 08.06.2010
tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürülüğe giren “Büyük Yakma
Tesisleri Yönetmeliği”nde belirlenen sınır değerlerin altında tutabilmek için BGD ünitesinin
kurulması planlanmıştır.
Pulverize kömür yakma teknolojisi Avrupa Birliği’nin (AB) “Entegre Kirlilik Önleme ve
Kontrol Yönetmeliği” için 2006 yılında yayımlanan referans dokümanda (European Integrated
Pollution Prevention and Control Reference Document on Best Available Techniques for
Large Combustion Plants July, 2006) büyük yakma tesisleri kapsamında kömürden elektrik
üretimi için önerilen en iyi mevcut tekniklerdir (Best Available Techniques-BAT). Söz konusu
yönetmeliğin hukuki dayanağı çevrenin korunmasıdır. Yönetmeliğin 2.11 maddesinde “en iyi
mevcut teknikler” emisyon sınır değerlerine baz olacak şekilde ve bu prensibin
uygulanamadığı durumlarda emisyonları ve çevreye etkiyi azaltacak şekilde tasarlanmış ve
pratikte uygulanabilen en etkin ve ileri teknikler olarak tanımlanmıştır. Aynı maddede,
“mevcut teknik” terimi ile elektrik üretiminde ekonomik ve teknik olarak uygulanabilir
kapasiteye ulaşmış teknikler, “en iyi” terimi ile de çevrenin bir bütün olarak en üst seviyede
korunmasını sağlayacak en etkili teknikler tanımlanmıştır. Bu bağlamda santralin işletilmesi
aşamasında; pulverize kömür yakma teknolojisinin seçilmesiyle IPPC-Entegre Kirlilik Önleme
ve Kontrol Direktifi (2008/01/EC) ile 6 sektörel Direktif, Büyük Yakma Tesisleri Direktifi
(2001/80/EC) ile bu direktiflerin birleştirildiği 17.12.2010 tarihinde yayımlanmış, 06.01.2011
tarihinde yürürlüğe girmiş olan Endüstriyel Emisyonlar Direktifi (2010/75/EC) dikkate alınarak
“Mevcut En İyi Teknikler (BAT)” kullanımı sağlanmış olacaktır.
BGD ünitesinde kullanılacak olan kalker, piyasadaki ruhsatlı ocak alanlarından,
kamyonlar aracılığıyla santral sahasına taşınacaktır. Santralde, 12 ton/saat kalker (90.000
ton/yıl) kullanılması öngörülmektedir.
Planlanan santralde, baca gazındaki NO x emisyonlarının da yönetmelik sınır
değerlerin altında kalması için düşük NOx brülörler kullanılacak ve kazan ön hava ısıtıcısı ile
ekonomizer arasına DeNOx (SCR- Selective Catalytic Reactor) yerleştirilecektir.
Kömürün yanması sonucu oluşacak baca gazının içerdiği uçucu küllerin, atmosfere
atılarak çevre kirliliğine neden olmasını önlemek için ise yüksek verimli ''Elektrostatik Filtreler
(EF)" kullanılacaktır.
Termik santral kazan besleme suyu (make-up) ve soğutma suyu denizden temin
edilecektir. Denizden temin edilecek soğutma suyu tekrar denize deşarj edilecektir.
208
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Santralin işletilmesi sırasında yanma sonucunda oluşan uçucu ve yatak külü çimento
ve sanayi gibi değişik sektörlerde kullanılabilmektedir. Bu nedenle HTES'den kaynaklanacak
küllerin çimento fabrikalarına satışı gerçekleştirilecektir. Küllerin piyasaya satışının
yapılamaması durumunda ise proje sahası sınırları içerisinde küllerin depolanabileceği bir kül
depolama sahası tasarlanmıştır.
Proje kapsamında BGD prosesinde kalkerin kullanılması sonucu meydana gelecek
alçıtaşı ise alçıpan üretimi yapan fabrikalara satılacak, satışın olmaması durumunda ise kül
depolama sahasında depolanabilecektir.
Tesisin iş akım şeması Şekil 70’te verilmiştir.
209
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 70. İş Akım Şeması
210
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
A-ANA ÜNİTELER
1.
Pulverize Kömür Kazanı
Proje kapsamında kullanılacak olan pulverize kömür kazanında, öğütülmüş kömür
brülörler vasıtasıyla yakılarak ısı, su duvarlarına aktarılacak ve buhar elde edilecektir.
Kazanda bulunan sudan elde edilecek buhardan türbin jeneratör ile elektrik enerjisi
üretilecektir.
Kazan teknoloji seçimi
Büyük, pulverize kömür yakıtlı termik santrallerde kazan teknolojileri kritikaltı
(subcritical), süperkritik (supercritical) ve ultra süperkritik (ultrasupercritical) olarak
sınıflandırılmaktadır. Kritikaltı santrallerde, buhar basıncı 190 Bar’dan daha azdır. Bu
santrallerde genellikle domlu kazanlar kullanılır. Buhar, kazanda sıvı ve gaz fazlarında
karışık haldedir ve genellikle dom tipli kazanlar kullanılır (Bkz. Şekil 71).
Şekil 71. Kritikaltı ve Süperkritik Buhar Kazanının Çalışma Prensibi
Süperkritik santraller 221 Bar’ın üzerinde buhar basıncıyla çalışırlar ve tek geçişlidir
(Bkz. Şekil 71). 221 Bar basınç ve 374,15°C sıcaklıkta su kritik noktadadır. Kritik noktada, su
ve buharın özkütlesi aynıdır. Bu noktadan sonra gizli ısı sıfırdır, yani buhar-su fazı karışık
değildir. Kritik parametrelerin altında buharı sudan ayıran bir kazan domu yoktur.
Süperkritik kazan teknolojisi, termik santrallerde kritikaltı kazan teknolojisinden daha
verimli olduğundan, gelişmiş ülkelerdeki elektrik endüstrisinde standart haline gelmiştir.
Planlanan tesisin fizibilite aşamasında yukarıda değinilen hususlar göz önüne alınmış
ve söz konusu projede nominal ana buhar basıncı 275,6 Bar, nominal ana buhar sıcaklığı
600ºC, kızdırılmış buhar sıcaklığı 600ºC olan ultra süperkritik kazan seçilmiştir.
Kömür değirmeni: Pulverize kömür yakma sisteminde kömürler, kömür değirmeninde
öğütülerek kazana gönderilmektedir. Her değirmen münferit olarak bir kömür bunkerinden
beslenmektedir. Kömür değirmeninden çıkan ve toz haline gelmiş kömürler, kazan kömür
yakıcılarına gider.
211
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Hava fanı: Yapılması planlanan tesiste, taze hava, cebri çekme fanları, birincil hava
fanları, sızdırmazlık havası fanları ve soğutma havası fanları bulunacaktır.
Kömür bunkerleri: Kazan değirmenlerini beslenecek olan kömürün depolanacağı
kömür bunkerleri, her değirmeni müstakil olarak beslemektedir ve iç yüzeyleri düzgün ve
aşınmaya karşı dayanıklı çelik malzemeden üretilecektir.
Kömür besleyicileri: Kömür bunkerlerindeki kömürü öğütücülere besleyecek olan
sistemdir.
2.
Buhar Türbini ve Jeneratör
Kazanda üretilen yüksek basınçlı buharın, buhar türbinine gönderilerek basıncı
düşürülür. Bu basınç değişiminde ortaya çıkan enerji, mekanik olarak jeneratöre aktarılır ve
elektrik üretimi gerçekleştirilir. Buhar, faydalı enerjisini kanatlar yardımıyla rotora verdikten
sonra çürük buhar kondensere iletilir.
Yapılması planlanan santral kaspamında iki adet buhar türbini-jeneratör setinin her
biri 600 MW e brüt güç üretmek üzere tasarlanmıştır. Buhar türbini 1 yüksek basınç (HP), 1
orta basınç (IP) ve 2 alçak basınç (LP) türbininden meydana gelmektedir. LP çift akışlı olup,
iki LP türbinin çıkışında, sıralı olarak soğutulan iki adet paralel kondenser vardır. Her bir
türbin gövdesi tek bloktan meydana gelmekte olup, türbinlerin milleri ise flanşlarla sıkıca
birbirlerine bağlanacaktır. Her türbin arasında rotor milini sağlam şekilde destekleyen beş
yatak bulunmaktadır. Yatak, türbinin dış kaplaması üzerinde olup, dış kaplamanın giriş ucu,
yatak desteği ile sabit bir pozisyonda desteklenmektedir. Kaplamanın diğer ucu, kaplamanın
termal genleşmesine olanak sağlayan esnek “ayaklar” ile desteklenmektedir. Türbin
kaplaması, baskı yatağını tutar. Yatak muhafazası yatay olarak ayrılmış olup, türbinin dış
kaplamasından ayrı yapılmıştır.
Ana buharı kesme vanaları, türbinin dış kaplamasının entegre bir parçası olan buhar
giriş kasası içinde olacaktır. Kesme vanaları, hidrolik olarak açılıp, arıza durumunda yay
gücüyle ani kapatma kabiliyetine sahiptir.
Kontrol vanaları, ana buharın türbine akışını düzenler. Üç vana grubu vardır. Bir vana
grubu, vana milleriyle birbirine bağlanmış iki kontrol vanasından ve hidrolik çalıştırıcılı bir
kaldıraç sisteminden oluşur. Kontrol vanaları, buhar giriş borularında yer alır, vana konileri
doğrudan vana millerine bağlıdır. Kontrol vanalarını, çalıştırıcı harekete geçirir.
Hidrolik testlerin yalıtım vanaları kızdırıcı giriş ve çıkışında olacaktır.
HP türbin şaftının torkunu IP ve LP türbin şaftlarına iletmek için, dişli tip kaplin
kullanılır. Kaplin, aksiyel mil hareketlerini ve bir miktar da dairesel mil uyuşmazlıklarını alır.
Normal çalışma sırasında güç transferi, birbirine kenetli civatalarla harekete geçirilen flanş
yüzleri arasındaki sürtünme bağlantılarıyla gerçekleşir. Her kaplinin, herhangi bir personelin
ekipmanın çalışması sırasında tehlikeli bölgeye ulaşmasını önlemek için kaplin ile mili yeterli
ölçüde birbirine yaklaştıran koruması bulunmaktadır.
212
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
3.
Kondenser ve Soğutma Suyu Sistemi
Kombine yoğuşturucu (kondenser) ve vakum sisteminin amacı, türbinden çıkan
buharı yoğuşturmak, buhardaki yoğuşmayan gazları ayırmak, çıkış basıncını düşürerek
buharın entalpi düşüşünü arttırmak ve kondensatı kazanın besleme sistemine geri
döndürmektir. Buharın yoğuşması işleminde ortaya çıkan ısı, soğutma suyu tüpleri
vasıtasıyla soğutma suyuna transfer edilecektir.
Kondenserler genel olarak boyun, ısı transfer yüzeyi, su haznesi, türbin çıkışı
genleşme bağlantısı gibi elemanlardan oluşur. Her kondenser ısı transfer yüzeyinin alt orta
kısmında bir adet sabit zemin desteği bulunmaktadır. Bu kondenserler, iki uçta su haznesi
olan tek akışlı kutu tüp yüzey kondenserleridir.
Kondenser tüpleri titanyumdan, su hazneleri ise deniz suyunun korozif etkisinden
korunması için kauçukla astarlanmış karbon çelikten yapılır. Yarım daire şeklinde ve huni
tipinde tasarlanan su haznelerinde, iki giriş, iki çıkış, iki de arka su haznesi bulunmaktadır.
Kondenserde su çemberli pompalar bulunmaktadır. Bu pompalar, yoğuşmayan gazı
(oksijen ve azot) kondenserden almak ve gerekli vakumu oluşturmak için kullanılır. Türbin trip
olduğunda kondenser vakumunu kesmek için, kondenser üzerinde türbinin rölanti zamanını
azaltabilen bir set vakum kırıcı vana olacaktır.
Yanma ile açığa çıkan enerjinin yalnızca bir kısmı elektrik üretiminde kullanılabilir. Bu
nedenle enerjiye çevrilemeyen atık ısı, prosesin önemli bir kısmını oluşturmaktadır.
Kondenser içindeki basınç milibar seviyesindedir ve buhar çevrimini etkiler. Ne kadar
düşük kondenser basıncı elde edilebilirse tesis verimi o kadar artmaktadır.
Yapılması planlanan santralde de tek geçişli soğutma sistemi kullanılacaktır. Tek
geçişli soğutma sistemi sualma yapısı, kondensere su basmak için gerekli pompa istasyonu
ve ısı değiştirme sisteminden oluşacaktır (Bkz. Şekil 72).
Şekil 72. Tek Geçişli Soğutma Sisteminin Çalışma Prensibi
213
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Su, borulara ve kondensere girmeden önce, mekanik olarak temizlenir ve filtrelenir.
Klorlama işlemi, ekipmanlarda biyolojik kirlilik oluşumunu önler. Ana soğutma suyu
pompalarındaki herhangi bir arıza durumunda, hasar riskini en aza indirmek için yardımcı
sistemlerin soğutma suyu, kondenser soğutma suyundan ayrı olarak pompalanacaktır.
Isınmış soğutma suyu ısı değiştirme sistemi ve kondenserden geçtikten sonra doğrudan
denize boşaltılacaktır.
Önerilen projede tek geçişli soğutma suyu sistemi kullanılacaktır. Santralin soğutma
suyu ihtiyacı denizden karşılanacaktır. Bu işlem, sualma ve deşarj yapıları vasıtasıyla
sağlanacaktır. Santralin toplam su ihtiyacı yaklaşık 199.240 ≈ 200.000 m3/saat olup, bu
miktarın 194.000 m3/saat’lik kısmı kondenserde, 4.600 m3/saat’lik kısmı kapalı çevrimde ve
640 m3/saat’lik kısmı da ön arıtma ünitesinde kullanılacaktır.
Santral için gerekli proses suyunun tamamı denizden temin edilecektir. Denizden
temin edilen su, aşağıda belirtilen işlemler kapsamında kullanılacaktır:
Soğutma suyu sistemi,
İşlenmemiş su sistemi,
Hizmet suyu sistemi,
Yangın söndürme sistemi,
Baca gazı kükürt arıtma sistemi için proses suyu,
Su-buhar çevrimi ve kondensat arıtımı için demineralize su,
Santralde ihtiyaç duyulacak su, denizden sualma yapısı ile alındıktan sonra, klorlama
ünitesinden geçirildikten sonra soğutmada kullanılacaktır. Santralde diğer proses suları
denizden, deniz suyu pompası vasıtasıyla çekilecek elektroklorlama ünitesinden geçirilerek
ham su depolama havuzunda depolanacaktır. Elektroklorlama işlemi ile, deniz suyu proses
sistemlerinde çamur, midye ve yosun oluşumunu önlenmiş olmaktadır. Ham su depolama
tankından alınan sular, öncelikle elek ve filtreler barındıran ön arıtma ünitesinden (kum filtre)
geçirilecektir. Böylece sudaki büyük parçaların su arıtma ünitelerine geçişi önlenmiş
olacaktır. Ön arıtmadan geçirilen sular, daha sonra desalinasyon (tuzsuzlaştırma)
ünitesinden geçirilecek, daha sonra deminezalize su ünitesinde tekrar arıtılarak saf su (demi
su) elde edilecektir.
Deniz suyu ön arıtma tesisi ve elektroklorlama ünitesi
Soğutma suyu sistemlerinin sualma yapılarında, balçık oluşumu ve midye gibi sucul
organizmaların büyümesi gibi problemler yaşanmaktadır. Sistem içerisinde oluşacak
organizmalar sualma yapılarındaki kapasitenin düşmesine neden olmaktadır. Bu
problemlerin önüne geçebilmek için deniz suyu ön arıtma işleminin ardından kullanma suyu
klorlanacaktır.
Su, elektroklorlama sistemine girmeden önce, otomatik olarak kendi kendini
temizleyen bir üniteden geçirilecektir. Daha sonra elektroklorlama ünitesinde klorlamaya tabi
tutulan sular, soğutma suyu ve proses suyu olarak kullanılmak üzere tesise beslenecektir.
Yaklaşık 640 m3/saat su ise proses suyu olarak kullanılmak üzere 1.000 m3'lük ham
su depolama havuzuna alınacaktır. Ham su depolama havuzuna alınan sular ön arıtma
sisteminde geçirilecektir.
214
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ham su, ön arıtma işleminden sonra desanilasyon ve demineralizasyon işleminden
geçirilerek proseslerde kullanılacaktır. Bu amaçla ham su, ön arıtma ünitesine gönderilerek
kum filtreleri ve/veya çoklu ortam filtresi yardımıyla AKM içeriği iyice azaltılacaktır. Ön
arıtmadaki fitreler ile suda bulunan veya bulunması muhtemel tortu, AKM ve bulanıklığın
alınmasını, dolayısıyla suyun berrak bir görünüm kazanmasını sağlar. Böylece işlevlerinde
suyu kullanan makine ve teçhizatın da korunması temin edilir.
Ön arıtmada kullanılması öngörülen kum filtresi farklı dane boyutundan oluşan kum
katmanlarından suyun geçirilmesi ile yapılan fiziksel arıtma işlemidir. Kum filtre sistemlerinde
en ideal durum, en kaba malzeme en üstte iken, en ince malzemenin en altta yer almasıdır.
Filtreye giren ham suda bulunan partikül ve AKM’ler, filtreleyici kumlar tarafından tutulur.
Filtre edilen su, filtre altından işletmeye (kondenser soğutma suyu) verilir. Kum filtreleri, filtre
edilmiş basınçlı su ile 10-15 dakika kadar ters yıkama yapılarak temizlenir.
Ön arıtma sisteminde geçecek olan 640 m3/saat suyun 10 m3/saat'i filtre yıkamada
geri kullanılacaktır.
Desalinasyon ünitesi (tuzsuzlaştırma)
Desanilasyon deniz suyu tuzsuzlaştırma ünitesidir. Desalinasyon işlemi, ters ozmosla
(Reverse Osmos “RO”) yapılmaktadır. Ön arıtmadan geçirilen sular, desalinasyon
(tuzsuzlaştırma) ünitesinden geçirilerek toplam çözünmemiş madde değeri 10 ppm’den daha
düşük su üretilecektir. Desalinasyon işlemi tek aşamada (2x%100) gerçekleşecektir.
Desanilasyon ünitesinde üretilen su aşağıdaki amaçlar için kullanılacaktır.
Baca gazı kükürt arıtma ünitesi,
Hizmet suyu,
Demineralizasyon ünitesi
Ters ozmos prosesi
Ters ozmos, yüksek basınçta yarı geçirgen membran arasından tuzlu su veya atıksu
içinde çözünür halde bulunan maddeleri belli basınç altında geçirilerek sudaki istenmeyen
maddeleri filtre etme işlemidir (Bkz. Şekil 73).
Şekil 73. Ters Ozmos Akım Şeması
215
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Çözünmüş tuzların ve küçük partiküllerin ayrılması için, membran sistemleri
konvansiyonel partikül filtrasyonlarından ayrı bir metot olarak kullanılmaktadır.
Membran filtrasyonuna dayanan RO sistemleri, membran yüzeyine paralel olacak
şekilde basınçlandırılmış akış ile beslenir. Bu akışın bir bölümü membrandan geçme eğilimi
gösterir. Membrandan geçemeyen partikül ve çözünmüş mineraller geride derişik bir
solüsyon bırakır. Derişik solüsyon, membranın yüzeyine paralel olarak akar. Böylece
çözünmüş minerallerin ve partiküllerin membran üzerinde yığılması engellenmiş olur (Bkz.
Şekil 74).
Şekil 74. Ters Ozmos Akım Şeması
RO membranları, tüm çözünmüş tuzlar, inorganik moleküller ve molekül ağırlığı
yaklaşık 100'den daha büyük olan organik moleküllere karşı bariyer görevini görür. Su
molekülleri, bir başka deyişle membrandan serbestçe geçebilen moleküller, arıtılmış üretim
akışını oluşturur. RO sistemlerinin çözünmüş tuzlardan su moleküllerini ayırma verimi %95%99 aralığındadır.
Membrandan geçen suyun debisi, membrandan suyun transferi için gerekli net
çalışma basıncı (membrandaki hidrolik basınç farkı-membrandaki ozmotik basınç farkı) ile
orantılıdır. Membrandan geçemeyen ve konsantre çözeltinin debisi, membrandaki tuz
konsantrasyonu farkı ile doğru orantılıdır.
Çözünmüş mineral ve suyun farklı kütle transferleri olduğu için membran çözünmüş
minerallerin geçmesine izin vermemektedir. Operasyon basıncı arttırıldığında, konsantre akış
debisinde değişme olmaksızın, membran; çözünmüş minerallerin bir kısmını geçirmek için
zorlanmış olur ve süzülme verimi azalır. Dolayısıyla istenilen kalitede üretim suyu elde etmek
için RO sisteminin verimini etkileyen faktörlerin bilinmesi ve bu kriterlere göre dizayn edilmesi
gerekmektedir.
Yapılması planlanan proje kapsamında 2 x 315 m3/saat (630 m3/saat) kapasiteli
işletilecek ters ozmos ünitesi sonucunda 2 x 167 m3/saat (334 m3/saat) desaline su elde
edilecektir.
216
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Mebranlardan geçemeyen toplam 296 m3/saat konsansantre deniz suyu ön arıtma
ünitesinden gelen filtre yıkama suları ile birlikte geri yıkama suyu toplama havuzuna
gönderilecektir. Geri yıkama suyu havuzunda toplanan suların 60 m3/saat'i BGD ünitesinde
kireç sütü hazırlama prosesinde kullanılmak üzere sisteme eklenecektir. Geri kalan 2 x 123
m3/saat'i (246 m3/saat) ise konsantre deniz suyu içeriğinde olduğu için herhangi bir işleme
tabii tutmadan tekrar denize deşarj edilmek üzere dengeleme havuzunda toplanacaktır.
Demineralizasyon ünitesi
Demineralizasyon, su içerisindeki minerallerin yani katyon ve anyon iyonlarının
giderilmesi yani H2O (saf su) haline getirilmesi işlemidir. Desalinasyonun ardından su,
demineralizasyon tesisinde tekrar arıtılarak demi suyu (saf su) üretilecektir.
Santralde iki üniteye demineralize su ile beslemek için 3x%50 su pompası
kullanılması
öngörülmektedir.
Demineralizasyon
ünitesi;
besleme
pompaları,
demineralizasyon sistemi, çoklu ortam filtreleri, katyon, anyon ve/veya karışık yatak iyon
değiştiricileri, H2SO4 tank ve pompaları, NaOH tank ve pompaları içerecektir.
Demineralizasyon ünitesinde işlemler, içerisinde reçine dolgusu bulunan iyon
değiştiriciler vasıtası ile yapılır. Katyon iyonlarının giderildiği üniteye katyon değiştirici, anyon
iyonlarının giderildiği üniteye de anyon değiştirici denmektedir. Her iki cins reçineyi bir arada
bulunduran hem katyonik, hem de anyonik iyonların giderildiği üniteye de karma iyon
değiştirici denir. Bu sistemde suyun katyon tutucu ve anyon tutucu kolonlardan sıra ile
geçirilmesiyle anında saf su üretimi gerçekleşir.
Demineralize ünitesi iki kolondan oluşmaktadır. Birinci kolonda katyonik reçine
bulunmakta ve normal yumuşatma prosesinde olduğu gibi pozitif yüklü metal iyonlarını
uzaklaştırır. Ancak yumuşatma prosesinden farklı olarak sistem rejenerasyonunu tuz yerine
asitle (HCI) yapmakta ve reçineyi sodyum yerine hidrojen iyonları (H +) ile yenilemektedir.
Yüklü iyonlar, değişim materyaline yapıştıklarında yükleri kadar hidrojen iyonu bırakılır.
Hidrojen iyonlarının artması yüzünden çözeltideki asit miktarı artar. Bu noktada
deiyonizasyon prosesinin yarısı tamamlanmıştır. Pozitif yüklü metal iyonları arıtılmakla
birlikte çözeltide, hidrojen iyonları ve anyonlar bulunmaktadır. İkinci kolonda ise anyonik
reçine bulunmaktadır ve çözeltideki negatif iyonları absorbe etmektedir. Reçine doyduğunda
ise (çıkış suyundaki iletkenlik değerinden hemen anlaşılabilir) rejenerasyon işlemi baz
(NaOH-Sodyum Hidroksit-%48) ile yapılmaktadır. Burada da rejenerasyon sonucunda
hidroksit (OH-) reçineye bırakılır. Bu durumda çözeltide birinci aşamadan kalan H + ve ikinci
aşamada ortaya çıkan OH- iyonları bulunmaktadır. Bunlar birleşerek su molekülü oluştururlar.
Sonuç olarak, bu proses sonunda mineralsiz bir su elde edilir. Demineralize su ünitesi iş
akım şeması Şekil 75'te verilmiştir.
217
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 75. Demineralize Su Ünitesi İş Akış Şeması
İki ünitedeki toplam kayıp dikkate alındığında, su arıtma sistemi için yaklaşık 2 x 80
m3/saat kapasite yeterli olacaktır. Su arıtma sistemi iki set halinde olacak, bir set çalışırken
diğeri yedek olarak bekleyecektir.
B-YARDIMCI ÜNİTELER
1.
Kömür Hazırlama ve Besleme Sistemi
Proje kapsamında kullanılacak olan kömür uluslararası pazarlardan deniz yoluyla
proje sahasına getirilecektir. Tesiste start-up (ilk ateşleme) aşamasında yardımcı yakıt
kullanılacaktır. Tesiste yardımcı yakıt olarak fuel-oil (25 m3-30 m3) ya da doğal gaz (40.000
m3-50.000 m3) kullanılacaktır.
2.
Kalker Hazırlama ve Besleme Sistemi
Tesis kapsamında baca gazından çıkacak olan SO 2’nin tutulması için ıslak kireçtaşı
prensibine uygun olarak kullanılacak kalker miktarı yaklaşık olarak 12 ton/saat (90.000
ton/yıl)’tir. Tesiste kullanılacak olan kalker, proje sahasına yaklaşık 23 km mesafededeki
ruhsatlı ocak alanlarından kamyonlar vasıtasıyla getirilecektir.
218
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
3.
Baca Gazı Kükürt Arıtma Sistemi
BGD ünitesi
Yapılması planlanan santralde kömürün yakılmasından kaynaklı SO 2 emisyonu
meydana gelecektir. Tesiste düşük kükürt içeren yakıt kaynağı kullanılması ile beraber baca
gazındaki SO2'yi uzaklaştırmak için desülfürizasyon tekniği uygulanacaktır.
Desülfürizasyon işleminin temeli; baca gazında bulunan SO2’nin baca gazı üzerine
püskürtülen bir absorban maddeye bağlanarak katı halde ortamdan uzaklaştırılmasıdır. Baca
gazının SO2'den arındırılması amacıyla 200'ün üzerinde proses geliştirilmiştir. Bu proseslerin
bir kısmı ekonomik ve teknik nedenlerle bırakılmış, bir kısmı ise, uygulamaya geçmemiş,
araştırma ve geliştirme safhasında olan proseslerdir. Tablo 88'de, dünyada yaygın olarak
uygulanmakta olan baca gazı desülfürizasyon prosesleri gösterilmektedir (Wark, K., vd.
1998). Bu prosesler, ıslak-kuru ve aktif maddenin atıldığı-geri kazanıldığı sistemler olmak
üzere iki şekilde gruplandırılabilirler.
Tablo 88. Yaygın Olarak Uygulanmakta Olan Baca Gazı Desülfürizasyon Prosesleri
Kireçtaşı
Aktif Madde
CaCO3 (atılıyor)
Ürün
CaSO3 / CaSO4/CaSO3
Kireç
Ca(OH)2 (atılıyor)
CaSO4(atılıyor)
Çift Alkali
Na2SO3 (Geri Kazanılıyor)
CaSO3 / CaSO4
Proses
Islak Sistemler
Kuru Sistemler
Mag-Ox
Na2CO3 /Na2SO3
(Na2CO3 /Na2SO3 Geri
kazanılıyor)
MgO (Geri Kazanılıyor)
Wellman-Lord
Na2SO3 (Geri Kazanılıyor)
H2SO4
Kireçtaşı
CaCO3 (atılıyor)
CaSO4
Kireç
Ca(OH)2 (atılıyor)
CaSO4
Trona
(Na2CO3- NaHCO3) (atılıyor)
Na2SO4
Püskürtmeli Kurutma
Kireç, Kireçtaşı, soda (trona)
Kuru CaSO3 veya NaSO3
Sodyum Karbonat
CaSO3 / CaSO4
SO2
Islak kireçtaşı prosesine dayalı sistemde kükürt tutma verimi %80-%95+'dir
(EPA,1998).
Planlanan santralde, elektrostatik filtrelerde tozdan arındırılmış olan baca gazı
içeriğindeki SO2’nin tutulup uzaklaştırılması için BGD sistemi kullanılacaktır. Söz konusu
sistemde, baca gazı kalker çözeltisi ile yıkanarak başta SO 2 olmak üzere diğer kirleticilerden
arındırılacaktır. Her bir kazanın elektrostatik filtresinden sonra da cebri çekme fanından gelen
baca gazı, cebri oksidasyonlu ıslak kireçtaşı işlemi kullanan püskürtme kulesinde desülfürize
edilecektir.
Islak gaz yıkama kulesinde SO2, sulandırılmış kireç sütü çözeltisinde neredeyse
stokiyometrik olarak ayrılıp, yıkama kulesinde CaSO 3 oluşturur. Yıkama kulesi, yoğuşma
noktası sıcaklığına yakın değerlerde (yük durumuna bağlı olarak 70-75°C arasında) en iyi
şekilde çalışmaktadır.
219
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BGD sistemi, genel olarak şu üniteleri içerir:
Kalker öğütme,
Kalker çözeltisi hazırlama sistemi,
Yıkayıcı kule (absorber),
Emici madde sirkülasyonu,
Vakumlu bant filtreler ve konveyörle alçı taşının kurutulması,
Atık tankı.
Islak tip BGD işlemini anlatan genel bir akış diyagramı Şekil 76’da verilmiştir.
Şekil 76. Tipik Islak Arıtma Baca Gazı Desülfürizasyon Sistemi
Baca gazı kükürt arıtma ve alçıtaşı oluşum reaksiyonları aşağıda verilmiştir.
Kalkerin ayrışması: CaCO3 + CO2 + H2O
Ca(HCO3)2
SO2 ile reaksiyon: Ca(HCO3)2 + 2SO2
Ca(HSO3)2 + 2CO2
Oksidasyon: Ca(HSO3)2 + CaCO3 + O2
Alçıtaşı oluşumu: CaSO4 + 2H2O
2CaSO4 + CO2 + H2O
CaSO4 .2H2O
Net reaksiyon: CaCO3 + SO2 + ½ O2 + 2H2O
4.
CaSO4 .2H2O + CO2
Baca Gazı Azot Oksit Giderme Sistemi
Kazana beslenen kömürün içindeki azot ve yanma havasındaki azot gazının yüksek
kazan sıcaklığı sebebiyle oluşturduğu NO x bileşiklerinin baca gazından temizlenmesi
amacıyla DeNOx (baca gazı azot oksit giderimi) ünitesi kurulacaktır. Yapılması planlanan
santralde, düşük NOx brülörü kullanılacaktır.
220
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Düşük-NOx brülörleri, yakıt/hava karışımını brülörde ayarlayabilen ve bu sayede
brülörde oluşan alevin sıcaklığını ve dolayısıyla NOx oluşumunu azaltabilen gelişmiş bir
sistemdir. Düşük NOx brülörleri tasarım detaylarında farklılık gösterir, ancak temel olarak
koaksiyal/eşmerkezli tüplerden fırının içine kömür (yakıt) ve hava püskürtülür. Primer hava
oranı stoikiometrik yanma için gerekli olan havanın %6-10’u kadardır (geleneksel brülörlerde
genelde %20-25). Eksenel hava dış kanala yüksek momentte püskürtülür. Kömür merkezi
boru veya orta kanaldan üflenebilir. Girdaplı hava için üçüncü bir kanal kullanılır ve girdap
ateşleme borusunda veya arkasında bulunan paletler/kanatçıklar tarafından meydana
getirilir. Bu brülör tasarımının net etkisi özellikle yakıttaki uçucu bileşiklerin oksijensiz bir
atmosferde erken ateşlemek ve NO x oluşumunu azaltmaktır. Brülörler %30’a kadar NOx
redüksiyonlarına ulaşılabilir (Çevre Kirliliğinin Entegre bir Biçimde Önlenmesi ve Kontrolü
(IPPC) Çimento ve Kireç İmalat Sanayiinde Mevcut En İyi Teknikler ile ilgili Referans
Dokümanı, 2001)).
Yakıcıdaki azotoksitlerin (NOx) oluşumu aşağıdaki faktörlerle bağlıdır:
Yüksek sıcaklıkta yanma,
Fazla oksijen beslemesi,
Yanma işlemine giren partiküllerin ortamda uzun süre kalması.
Hava içerisindeki oksijen O2 (hacim olarak %21) ile azot N2, yüksek sıcaklık altında
reaksiyona girerek azot oksitleri (NOx) meydana getirir.
Endüstriyel emisyonlara (kirliliğin entegre biçimde önlenmesi ve denetlenmesine)
ilişkin 24.11.2010 tarih ve 2010/75/EU Sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Yönergesi
Madde 30 (3) kapsamında yakma tesisleri için öngörülen NO x emisyonu limit 150 mg/Nm3
değeri, birincil ve ikincil önlemler sayesinde sağlanabilir.
Birincil önlem olarak, uygun yakma teknikleri kullanılarak NO x oluşumu azaltılabilir.
İkincil önlemler ise baca gazı içerisindeki azotoksitleri (NO x), azot ile reaksiyona girecek bir
çözelti spreylemesi (amonyak spreylemesi) sayesinde çökeltme metodudur.
Yapılması planlanan santralden kaynaklı NO x emisyonlarının düşük düzeyde olmasını
sağlamak için kazan yakma tekniği, yanma sıcaklığı ve basıncı uygun şekilde tasarlanmıştır.
Bu amaçla düşük-NOx brülör olarak isimlendirilen özel tasarlanmış sistemler kullanılacaktır.
Ayrıca, baca gazındaki azotoksitlerin giderilmesi için santralde DeNO X (Selective Katalitik
Reaksiyon (SCR)) ünitesi kurulacaktır.
SCR sisteminde (Bkz. Şekil 77), reaktif olarak kullanılacak sulu amonyak ya da
üreden elde edilmiş sulu amonyak çözeltisi baca gazına özel bir teknikle püskürtülecektir.
Baca gazıyla karışan amonyak katalizör yatağında baca gazındaki azot oksitleri kimyasal
reaksiyonla azota ve su buharına dönüştürerek çevresel etkilerin minimum seviye
getirilmesini sağlayacaktır.
221
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 77. Tipik SCR Sistemi
SCR sisteminde, NOx gazı aşağıdaki reaksiyon zinciri sonucunda azot gazı (N 2) ve
suya dönüşecektir:
Amonyak kullanılması durumunda: 2NH3 + 2NO + ½ O2
Üre kullanılması durumunda: CO (NH2)2 + 2NO + ½ O2
2N2 + 3H2O
2N2 + CO2 + 2H2O
Katalizörler hidrokarbonları da ortadan kaldırdığı için SCR, normalde VOC ve
PCDD/F’leri de (poliklorinatlı dibenzodioksinler) azaltır. Düşük NOx brülörler ile birlikte DeNOx
sisteminde NOx giderim verimi %85-95'dir (EPA, 1998).
5.
Elektrostatik Filtre
Elektrostatik filtre (EF), en basit tanımı ile kömür yakan endüstri kazanlarında yanma
sonrası oluşan sıcak gaz içerisindeki tozun tutulmasını sağlayan sistemdir (Bkz. Şekil 78).
Şekil 78. Tipik Elektostatik Filtre Sistemi
222
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
EF’ler, baca gazındaki külü ayırmak için elektrostatik kuvvetleri kullanır. Bir dizi
yüksek voltajlı doğru akım tahliye elektrotları topraklama bağlantılı toplama elektrotlarının
arasına yerleştirilmiştir.
Kül içeren baca gazı bu tahliye ve toplama elektrotlarının arasından geçer. EF’ler
iyonik hava temizleyicileri ile aynı prensipte çalışırlar. Uçuşan partiküller, elektrotlar
arasındaki iyonik alandan geçerken negatif yük alırlar. Bu yüklü parçacıklar topraklanmış ya
da pozitif yüklü elektrotlar tarafından çekilir ve yapışırlar. Elektrotlar üzerinde toplanan kül,
elektrotların belirli aralıklarla silkelenmesi sonucu elektro filtre altındaki kül bunkerlerine
dökülmektedir. Kül bunkerlerinde biriken kül, genel olarak, basınçlı hava (pnömatik olarak)
ile kül silosuna taşınacaktır.
EF’ler hava ısıtıcıları ile cebri çekme fanları arasına yerleştirilecektir. Böylece baca
gazının içerdiği uçucu küllerin, gaz kanalları ve fan kanatlarında oluşturabileceği aşınmalar
da önlenebilecektir. EF’ler düşük basınç kayıplarında küçük tanecik boyutları için yüksek
verime sahiptirler. EF’lerde tutulabilen kül oranı baca gazı oranı ile orantılıdır. Bu hız 1-3
m/sn dolaylarında olmalıdır. EF’lerde çekiş kayıpları yalnızca 2-4 mmss'dir. Ayrıca bu metotla
tutulabilen kül oranı %99’un üzerine çıkabilmektedir (EPA, 1998).
6.
Baca
Planlanan tesis kapsamında bir adet 180 m uzunluğunda baca tesis edilecektir. Baca
kılıfı içinde 2 adet ayrı 7 m çapında duman kanalı olacaktır.
7.
Kontrol Sistemleri
Kontrol sistemi, kazan, türbin jeneratör ünitelerinin yardımcı sistemleriyle beraber
güvenli ve verimli bir şekilde çalışmasına imkân sağlayacaktır. Bu sistem, maksimum emre
amadelik, güvenilirlik, işletme ve bakım kolaylığı ve büyütülebilirlik kriterlerine göre
tasarlanacaktır.
Kül boşaltma, kondensat son arıtma ve kömür hazırlık tesisleri gibi santralin genel
yardımcı sistemleri, ayrı sistem üzerinden kontrol edilecektir.
Santral, merkez kontrol odasından kontrol edilecektir. Merkez kontrol odasında,
ünitenin merkezi görüntüleme kontrolü ve entegre operasyon yönetimi (analog değer
arşivleri, alarm ve operasyon logları vb.) gerçekleştirilecektir.
Merkez kontrol odasında, gerekli bilgileri operatöre verimli ve anlamlı şekilde vermek
için bir operatör arayüz alanı olacaktır. Söz konusu odada santral ekipmanlarını
görüntülemek ve denetlemek için monitörler olacaktır.
8.
Atıksu Arıtma Sistemi
Proje kapsamında meydana gelecek atıksuların kaynağı aşağıda listelenmiştir:
İşletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu,
Desanilasyon ünitesinden kaynaklı atıksu,
Kazan blöf suları,
Demineralize su sisteminde rejenerasyon işleminden kaynaklı atıksu,
Yıkama suları (Hava ısıtıcıları ve luvo yıkama suları),
Baca gazı kükürt arıtma sisteminden kaynaklı atıksular,
223
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Filtre geri yıkama suları,
Proseslerden kaynaklı yağlı atıksu,
Su analizlerinden kaynaklı atıksu,
Diğer proseslerden (kondensat son arıtma, diğer kapalı çevrim soğutma suları)
Proje kapsamında oluşacak atıksular içn proje kapsamında atıksu arıtma tesisi inşa
edilecek olup, santralden kaynaklı tüm atıksular arıtıldıktan sonra alıcı ortama deşarj
edilecektir. Projeden kaynaklı atıksu miktarları ve bertaraf yöntemleri ile ilgili detaylı bilgiler
Bölüm V.2.5’te sunulmuştur.
9.
Kömür Tedarik Sistemi
Santralde yakıt olarak ithal kömür kullanılacaktır. Santralde üretim faaliyetleri
sırasında her bir ünitede 191 ton/saat olmak üzere toplam 382 ton/saat (2.865.000 ton/yıl)
kömür tüketilecektir. Kullanılacak ithal kömür, uluslararası pazarlardan (Güney Amerika,
Güney Afrika ve Avustralya) temin edilecek olup, sahaya deniz yolu ile getirilecektir.
Santral sahasına getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen 120.000 DWT150.000 DWT kapasiteli kuru yük gemileri kullanılacaktır. Kıyıdan yaklaşık 2,5-3,0 km açıkta
planlanan yüzer platforma yanaşacak olan gemilerden alınan kömür, mavnalar yardımıyla
1.755 m uzunluğundaki iskeleye nakledilecektir. İskeleye nakledilen kömür, daha sonra 3 m
genişliğinde ve 1.450 m uzunluğundaki kapalı bant konveyörler aracılığı ile santral sahası
sınırları içerisindeki kömür stok alanına taşınacaktır.
Dünyanın değişik ülkelerinden ithal edilecek kömürlerin alt ısıl değerleri birbirinden
farklı olmakla beraber, kömür ithalatı, 24.02.2011 tarih ve B.18.0.ÇYG.0.02.04-010.06/619
sayılı Genelge’deki “Termik Santraller İçin İthal Taşkömürü Limit Değerleri”ne göre
yapılacaktır. Yapılması önerilen santralde kullanılacak olan kömürün alt ısıl değeri 6.000
kcal/kg-6.400 kcal/kg olacaktır.
Kapalı bant konveyörler ile kömür stok alanına nakledilen kömürler, kazana
gönderilmeden önce kırıcıdan geçirilerek değirmene gönderilecek ve daha sonra yakılmak
üzere kazana beslenecek ve son olarak kazanda yanma işlemine tabii tutulacaktır.
10. Kül Nakil Sistemi
Yanan kömür, yanma odasının altındaki, içi su dolu hazneye (cüruf teknesi) düşer. Bu
cüruf teknesi (kül soğutma teknesi), taban külünü hazneden alarak ıslak kül bunkerine
taşımaktadır. Daha küçük tane boyutuna sahip küller (uçucu kül) ise EF’lerde tutulduktan
sonra yine pnömatik olarak taşınarak kül silolarında toplanacaktır.
Planlanan projede, 4,6 ton/saat kazan altı külü, 41,2 ton/saat uçucu kül olmak üzere
toplam 45,8 ton/saat kül oluşması beklenmektedir. Toplanan kül, kül depolama sahasına
taşınırken herhangi bir tozumaya neden olmaması için, kül bandına alınmadan önce ağırlıkça
%10-%15 oranında suyla nemlendirilecektir. Bu amaçla, kullanılacak suyun büyük bir bölümü
tesiste arıtılmış atıksuların toplandığı havuzdan karşılanacaktır.
Santralde kül bunkerlerinden toplanan ve yukarıda tanımlandığı şekilde nemlendirilen
küller, tamamen kapalı bant konveyörlerle kül depolama sahasına taşınacaktır. Bahsi geçen
önlemler nedeniyle külün, kül depolama sahasına taşınması sırasında tozuma ve kaçak
olmayacaktır.
224
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Piyasaya satışı yapılacak olan küller, öncelikle silolarda toplanacaktır. Siloda toplanan
kül, silobas dolum körüğü yardımıyla silobaslara veya kamyon dolum körüğü yardımıyla üzeri
kapalı kamyonlara doldurulacaktır.
Yatak külü, kazandaki basınca göre yanma odasının tabanındaki oyuktan otomatik
olarak deşarj edilecektir. Yatak külü sistemi her kazanda kül soğutucu ve her bir kül
soğutucuda yatay valfle donatılmış olacaktır.
11. Şalt Sahası
Yapılması planlanan santralin işletilmesiyle birlikte yıllık üretilecek brüt enerji miktarı
9.000 GWh/yıl mertebesinde olacaktır. Üretilecek elektrik enerjisi, transformatörler yardımıyla
gerilimin ayarlanması için şalt sahasına iletilecektir. Şalt sahasında gerilimi ayarlanan elektrik
enerjisi iletim hattına bağlanacaktır.
HTES ile üretilecek elektrik enerjisi, bir taraftan 2 km mesafedeki Sugözü şalt
tesisine, diğer taraftan da yaklaşık 500 m mesafedeki Sedef 2 şalt tesisine bağlanacak ve
ulusal şebeke ile irtibatlandırılacaktır (Bkz. Ek 1).
Santralde, 380 kV Gaz İzoleli Şalt Sahası (GIS), santral sahasında kurulup, transfer
noktasında çift bara düzenlemesi olacak ve aşağıdaki şalt besleyicileri besleyecektir:
Yüksek akım hattı besleyicisi
2 Transformatör besleyici (arttırıcı transformatörler için)
1 Bas bağlantısı besleyici
GIS binasındaki her HV besleyici için birer adet lokal kontrol hücresi olacaktır. İletim
hattı GIS’e kablolarla bağlanacaktır. İlgili hat GIS binasının çıkışına gerekli izolasyon
yapılarak bağlanacaktır. İzolasyondan sonra uygun bir yüksek gerilim bağlantısı için sisteme
dalgalanma önleyiciler ilave edilecektir.
Şalt sahasında koruma amaçlı şu koruma röleleri uygulanacaktır:
Numerik bara koruma rölesi,
Her hat için birbirinden ayrı iki koruma rölesi (çeşitlik yaratmak amacıyla farklı
tiptedir)
Transformatör besleyici koruma röleleri, aşırı akım ve transformatör diferansiyeli
korumalı
V.2.2 Proje Ünitelerinde Üretilecek Mal ve/veya Hizmetler, Nihai ve Yan Ürünlerin
Üretim Miktarları, Nerelere, Ne Kadar ve Nasıl Pazarlanacakları, Üretilecek Hizmetlerin
Nerelere, Nasıl ve Ne Kadar Nüfusa ve/veya Alana Sunulacağı
Yapılması planlanan proje kapsamındaki ana ürün elektrik enerjisidir. Santralde, yılda
9.000 GWh elektrik enerjisi üretilecektir. HTES ile üretilecek elektrik enerjisi, bir taraftan 2 km
mesafedeki Sugözü şalt tesisine, diğer taraftan da yaklaşık 500 m mesafedeki Sedef 2 şalt
tesisine bağlanacak ve ulusal şebeke ile irtibatlandırılacaktır (Bkz. Ek 1).
Santralin işletilmesi sırasında yan ürün olarak nitelendirilebilecek ürünler; kül ve
alçıtaşıdır.
225
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Termik santralde kömürün yanmasından kaynaklı kazan altı külü ve uçucu kül
meydana gelecektir. Kömürün yanması sonucunda oluşan uçucu kül ve kazan altı külü,
çimento, hazır beton, briket, ateş tuğlası ve sanayi gibi değişik sektörlerde
kullanılabilmektedir. Bu bağlamda santralden kaynaklı küllerin geri dönüşümü sağlanmaya
çalışılacak olup; yanma sonucunda oluşan külün; bahsedilen konularda kullanılmak üzere
ilgili sektörlere satışı yapılacaktır. Ayrıca yatırımcı firma tarafından planlamakta olan Trabzon
Vakfıkebir Çimento Fabrikası işletmeye geçtikten sonra deniz yolu ile küllerin çimento
fabrikasına gönderilmesi de planlanmaktadır. Santralden kaynaklı küllerin satışının
yapılmasından sonra arta kalan külün olması durumunda ve acil/beklenmedik durumlarda kül
ve alçıtaşı 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürülüğe giren
“Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” hükümlerine göre dizayn edilecek olan
kül depolama sahasında depolanacaktır.
Termik santralde kömürün yanmasından kaynaklı 45,8 ton/saat (343.500 ton/yıl, en
kötü dizayn kömürüne göre kömürün kül oranı %12 kabul edilmiştir) yatak külü-uçucu kül
meydana geleceği öngörülmektedir.
BGD sisteminde kalkerin kullanılmasından sonra meydana gelecek alçıtaşı miktarı 25
ton/saat (187.500 ton/yıl)’tir. Söz konusu alçıtaşı, susuzlaştırılarak alçıpan üretimi yapan
fabrikalara değerlendirmek üzere satışı planlanmaktadır.
V.2.3 Proje Ünitelerinde Kullanılacak Suyun Hangi Prosesler Için Ne Miktarlarda
Kullanılacağı, Nereden, Nasıl Temin Edileceği, Suya Uygulanacak Ön Işlemler (Arıtma
Birimleri Ile Katma-Besleme Suyu Olarak Katılacağı Birimleri Kapsayan), Su Hazırlama
Ana Akım Şeması
Su Kullanım Miktarları
Proje kapsamında;
Personel içme-kullanma suyu,
Soğutma suyu (Kondenser ve yardımcı sistem soğutma suları),
Kazan katma (besleme) suyu (demineralize su),
Servis suyu-yıkama suları (hava ısıtıcıları ve luvo yıkama suları),
Yangın suyu,
BGD ünitesi için proses suyu,
Kül nemlendirme su kullanımı söz konusudur.
Personel içme-kullanma suyu miktarı
İşletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklı su tüketim miktarı, kişi başına
günlük ortalama su tüketimi 242 litre kabulü ile aşağıdaki gibi hesaplanmıştır.
Çalışan sayısı
: 550 kişi
Birim katı atık miktarı : 242 litre/kişi/gün
Su tüketim miktarı
: 550 x 242= 133,1 m3/gün'dür.
Personel içme suyu ihtiyacı damacanalarla ve/veya tankerlerle temin edilecektir.
İnşaat aşamasındaki içme ve kullanma suyu, T.C. Sağlık Bakanlığı’nın 17.02.2005 tarih ve
25730 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İnsani Tüketim Amaçlı Sular
Hakkında Yönetmelik” ve 07.03.2013 tarih ve 28580 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına
226
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Dair Yönetmelik” hükümlerine uyularak temin edilecektir. Söz konusu yönetmelikte belirtilen
periyotlarda denetim ve izlemeler yapılacak, sular, Adana Halk Sağlığı İl Müdürlüğü’nce
verilen “Tankerlerle Su Taşıma İzin Belgesi” bulunan firmalar vasıtasıyla taşınacaktır.
İşletme aşamasında personelin kullanma suyu ihtiyacı ise desalinasyon işleminden
geçirilmiş deniz suyundan temin edilecektir.
Soğutma suyu
Termik santral için tek geçişli soğutma sistemi kullanılacaktır. Santralde kondenser
soğutma suyu ihtiyacı iki ünite için yaklaşık 194.000 m³/saat olarak öngörülmektedir.
Yardımcı ünitelerin soğutma suyu ihtiyacı ise 4.600 m³/saat olarak öngörülmektedir.
Soğutma suyu denizden temin edilecektir. Denizden alınan su elektroklorlama ünitesinden
geçirilerek soğutmada kullanılacaktır.
Kazan katma (besleme) suyu (demineralize su)
Kazanda buhar üretimi için kapalı sistemde kullanılmak üzere demineralize su
kullanılacaktır. Söz konusu su, desalinasyon ünitesinde tuzsuzlaştırma işlemine tabi
tutulduktan sonra demineralizasyon ünitesine alınacaktır.
Demineralizasyon ünitesinde 2 x 52 m3/saat’lik su kazan besleme suyu (demi suyu),
2 x 28 m3/saat’lik kısmı da kapalı çevrim soğutma suları için katma suyu, kondenat son
arıtma, kazan ön ısıtıcı kurum üfleyici kaybı ve diğer kullanımlar için kullanılacaktır (Bkz.
Tablo 89).
Tablo 89. Demineralizasyon Suyunu Kullanacak Üniteler ve Tüketim Miktarları
Ünite
Tüketim Miktarı
Su/Buhar çevrim kayıpları için ilave
2 x 52 m3/saat
Kapalı yardımcı soğutma suyu
2 x 5 m3/saat
Rejenerasyon
2 x 15 m3/saat
Kondensat son arıtma
2 x 1 m /saat
Diğer
2 x 7 m3/saat
Toplam
2 x 80 m3/saat
3
Servis suyu-yıkama suları (hava ısıtıcıları ve luvo yıkama suları)
Santralde baca gazının ısı enerjisinden, yakma havasının ısıtılması amacıyla
yararlanılmakta olup, bu işlem, baca gazı kanallarına elektrostatik filtrelerden önce
yerleştirilen hava on ısıtıcıları (Luvo) aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Yanma gazlarının
içinde bulunan uçucu kül nedeniyle zamanla kirlenen ısıtıcıların zaman zaman su ile
yıkanarak temizlenmesi gerekmektedir. Yıkama seyreltik NaOH ile gerçekleştirilecektir. Hava
ısıtıcıları, yılda bir ya da iki kez yıkanacaktır.
Santral servis suyu ve yıkama suları Desalinasyon ünitesinden temin edilecek olup,
servis suyu miktarı 100 m3/saat'dir.
227
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yangın suyu
Santralde yangın söndürme amacıyla yangın su deposu olacaktır. Yangın su deposu
hacmi 5.000 m³ olacaktır. Yangın suyu denizden temin edilecektir.
BGD için gerekli olan su
BGD ünitesinde kullanılacak su, ön arıtma ünitesinden kaynaklı filtre geri yıkama
suları ve kazan blöf soğutma sularından karşılanacaktır (Bkz. Şekil 79).
Kül nemlendirme suyu
Santralde kül nemlendirme için kullanılacak sular, arıtılmış atıksuların toplandığı
arıtılmış atıksu toplama havuzundan karşılanacaktır. Arıtılmış atıksu toplama havuzuna gelen
suların kaynağı; paket atıksu arıtma tesisininden kaynaklanan arıtılmış sular, baca gazı
atıksu arıtma tesisinden kaynaklanan arıtılmış sular ve nötralizasyon havuzundan (yağlı
atıksuların, laboratuvar sularının, rejenerasyon sularının toplandığı havuz) gelen sulardır.
Santralde hangi ünitelerde ne miktarlarda su kullanılacağı Tablo 90’da özet olarak
sunulmuştur.
Tablo 90. Kullanılacak Su Miktarları
Kullanim Amacı
Personel İçme Suyu
Personel Kullanma Suyu
Soğutma Suyu (kondenser +
yardımcı soğutma suları)
Kazan Besleme Suyu ve Diğer
Demi
suyu
tüketimi
+
Rejenerajyon
Servis-Yıkama Suyu
Yangın Suyu (yangın suyu
deposu)
Kül Nemlendirme
Temin Şekli
Miktar
Hazır Damacana ve/veya Tankerler
3
Desalinasyon Ünitesi
10 m /saat
3
198.600 m /saat
Deniz
2 x 80
Demineralizayon Ünitesi
100 m3/saat
5.000 m
Desalinasyon Ünitesi
Ham Su Depolama Havuzu (İhtiyaç
döneminde)
Arıtılmış Atıksu Toplama Havuzu
3
-
Tablo 90'dan da görüleceği üzere santral için ihtiyaç duyulan tüm proses suları
denizden temin edilecektir. Santralde ihtiyaç duyulacak kondenser ve yardımcı soğutma suyu
miktarı yaklaşık 199.240 ≈ 200.000 m3/saat olup, denizden alınan su elektroklorlama
ünitesinden geçirilerek direk soğutmada kullanılacaktır. Planlanan proje için ihtiyaç duyulan
diğer proses suları için (soğutma suyu hariç) denizden çekilecek su miktarı 640 m3/saat'tir.
Ön arıtmadan geçirilen sular, daha sonra desalinasyon (tuzsuzlaştırma) ünitesinden
geçirilerek toplam çözünmemiş madde değeri 10 ppm’den daha düşük arıtılmamış su
üretilecektir. Desalinasyon ünitesinde arıtılan (tuzsuzlaştırılan) deniz suyu daha sonra
deminezalize su ünitesinde tekrar arıtılarak saf su (demi su) elde edilecektir.
Yapılması planlanan tesise ait su kütle diyagramı Şekil 79’da sunulmuştur.
228
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Denize Derin
Deşarj
Dengeleme
Havuzu
2 x 115
3
m /saat
Kayıp
2 x 123
3
m /saat
Filtre Geri
Yıkama Suyu
198.600
3
m /saat
Filtre Geri
Yıkama /
Konsantre
Deniz Suyu
Konsantre
Deniz Suyu
Denizden Su
Temini
2x5
3
m /saat
BGD
2 x 90
3
m /saat
2 x 148
3
m /saat
198.600
3
m /saat
BGD Atıksu
Arıtma
2 x 30
3
m /saat
Soğutma Suyu
2x5
3
m /saat
2x5
3
m /saat
2 x 44
3
m /saat
Blöf Suyu
Soğuma
Blöf
3
2 x 52 m /saat
2x 82
3
m /saat
Ham Su Tankı
2 x 320
3
m /saat
199.240
3
m /saat
Ön Arıtma
2 x 320
3
m /saat
2 x 52
3
m /saat
Demineralizasyon
Desanilasyon
2x1
3
m /saat
Kazan
Besleme Suyu
2x 80
3
m /saat
2 x 315
3
m /saat
2 x 49
3
m /saat
2x5
3
m /saat
Laboratuar
Atıksuyu
2x1
3
m /saat
Kondensat Son
Arıtma
Personel Kullanma
Suyu
2x5
3
m /saat
Yağlı Atıksular
2x5
3
m /saat
2x5
3
m /saat
2x6
3
m /saat
Kapalı Çevrim
Soğutma Suyu
Besleme
Personel Kaynaklı Evsel Nitelikli
Atıksu
2 x 28
3
m /saat
2x7
3
m /saat
2x5
3
m /saat
Diğer
Paket Atıksu Arıtma
Tesisi
2 x 15
3
m /saat
Rejenerasyon
2x5
3
m /saat
Şekil 79. Su Kütle Diyagramı
229
Nötralizasyon
2 x 34
3
m /saat
2 x 49
3
m /saat
Arıtılmış
Atıksu
Toplama
Havuzu
Kül
Nemlendirme
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.2.4 Soğutma Sistemine Ilişkin Bilgiler, Soğutma Suyu Akım Şeması, Kullanılacak
Kimyasal Maddeler ve Miktarları, Soğutma Suyunun Deşarj Edileceği Hat ve Ortam,
Termal Modelleme Çalışması, Modelleme Çalışmasında Kullanılan Yöntem, Modelin
Tanımı, Deşarj Edilecek Ortama Olan Etkileri ve Alınacak Önlemler, Mevcut Su
Kalitesine Ilişkin Analiz Sonucunun Rapora Eklenmesi, Soğutma Sisteminde Aylar
Bazında Giriş Çıkış Su Sıcaklık Farklarının Belirlenmesi
Soğutma Suyu Sistemi
Proje kapsamında kullanılacak olan soğutma suyu, denizden temin edilecektir.
Denizden temin edilen soğutma suyu, buhar türbinlerindeki düşük basınçlı buharı
yoğuşturarak tekrar kazana döndürülmesi için gereklidir.
Planlanan tesiste tek geçişli kapalı devre soğutma suyu sistemi kullanılacaktır.
Soğutma suyunun denizden temin edilmesi sualma yapısı marifetiyle sağlanacaktır. Sualma
yapısı 1.055 m uzunluğundadır. Santralde kullanılacak suyun; 194.000 m3/saat’lik kısmı
kondenserlerde, 4.600 m3/saat’lik kısmı kapalı çevrim soğutma suyu sisteminde, 640
m3/saat’lik kısmı ise ön arıtma sisteminde kullanılacaktır.
Yapılması planlanan tesise ait su kütle diyagramı bir önceki bölümde Şekil 79’da
sunulmuştur.
Soğutma Suyu Sisteminde Kullanılacak Olan Kimyasallar
Sistemde kullanılacak olan soğutma suyu, denizden alınarak deşarj yapıları
vasıtasıyla tekrar denize verilecektir. Denize deşarj edilen soğutma suyu içerisinde kimyasal
madde olarak sadece klor kullanılacaktır. Soğutma sisteminde kimyasal madde kullanımının
amacı, söz konusu sistemde (borularda) mikroorganizma üremesini engellemek ve boru
sistemine herhangi bir sucul canlının girişini engellemektir.
Soğutma Suyunun Deşarj Edileceği Ortamın Özellikleri
Proje kapsamında denizden temin edilen soğutma suyu, sistem içerisinde
kullanıldıktan sonra tekrar denize deşarj edilecektir. Soğutma suyunun deşarj edileceği
ortamın oşinografik ve hidrografik özellikleri, sıcaklık ve akıntı sirkülasyonu, deniz tabanı
sediment dağılımı vb. bilgiler, detaylı olarak Bölüm IV.2.7’de sunulmuştur.
Soğutma Suyu Deniz Deşarj Sistemi Difüzör Ön Tasarımı ve Seyrelme
Modellemeleri
Proje kapsamında hazırlanan Soğutma Suyu Deniz Deşarj Sistemi Difüzör Ön
Tasarımı ve Seyrelme Modellemeleri Raporu Ek 13’te sunulmuştur.
Söz konusu raporda soğutma suyu sistemi işletme koşulları ve mevcut yasal
mevzuatlara uygun olarak deşarj difüzörleri için ön tasarım yapılmış, tasarlanan difüzörlerin
yakın alan karışım modellemeleri yapılarak seyrelme özellikleri mevzuata uygunluk açısından
değerlendirilmiş ve deşarjın bölgede mevcut olan veya yapımı planlanan diğer projelerin
deşarj hatları da dikkate alınarak ilave etkiyi gösterecek şekilde uzak alan yayılım
modellemesi gerçekleştirilmiştir.
230
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Deşarj derinliği seçimi
İnşası planlanan santralde enerji üretimi sırasında açığa çıkan atık ısının temassız
açık devre deniz suyu soğutma sistemi ile uzaklaştırılması planlanmaktadır. Buna göre,
denizden uygun bir derinlikten alınacak olan deniz suyu pompalar ile kondenserlere
basılacak, burada ısı eşanjörleri vasıtasıyla sistemdeki atık ısı deniz suyuna aktarılacak ve
sıcaklığı artmış olan deniz suyu deşarj boruları ve difüzörler vasıtası ile uygun bir şekilde
denize deşarj edilecektir. Proje kapsamında kullanılacak olan soğutma suyu miktarı 199.240
m3/saat olarak öngörülmektedir. Proje kapsamında tesis edilecek kondenserin çıkışında,
soğutma suyunun sıcaklığı, denizden alınan suyun sıcaklığından 7°C daha fazla olacaktır.
Deşarj sisteminin difüzörlerinin ön tasarımı, “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği
(SKKY)”nde Tablo 23’te sunulmuş olan sıcaklık kriteri baz alınarak yapılmıştır. SKKY Tablo
23’te denize deşarj edilecek olan atıksular ile ilgili kriterlere yer verilmektedir. İçerisine
herhangi bir kirletici madde karışmayan, soğutma amacıyla denizden alınıp, sadece sıcaklığı
artmış olarak denize geri verilen termal deşarjları için, “SKKY” Tablo 23’ün sıcaklık kriteri
temel tasarım parametrelerini ortaya koymaktadır. Buna göre, tasarlanacak olan sistemin
Haziran ile Eylül ayıları arasındaki yaz döneminde, deşarj edildikten sonra uğrayacağı ilk
seyrelme sonucunda (yakın alan karışımı) ortam sıcaklığını 1°C’den daha fazla
değiştirmemesi gerekmektedir. Diğer aylarda ise bu değerin 2°C olmasına müsaade
edilmektedir. Özel bir durum olarak, soğutma amacıyla kullanılan deniz suyunun doğal
sıcaklığının 28°C’den daha sıcak olduğu durumlarda deşarj edilen sularda 35°C maksimum
sıcaklık limiti aranmamakta ve deşarj sonrasında ortam sıcaklığında 3°C’ye kadar
değişimlere yol açmasına müsaade edilmektedir. Proje bölgesi Akdeniz’de yer aldığından
yaz aylarında deniz suyu sıcaklıkları 28°C’nin üzerine çıkabilmektedir ve “SKKY” Tablo 23’te
belirtilen özel durumun uygulanması gerekeceği koşulların görülmesi beklenmektedir.
Tesisin soğutma suyu deşarj sisteminin ve difüzörlerin tasarlanmasında yukarıda
özetle açıklanan koşullardan en düşük değer olan 1°C kriteri dikkate alınmıştır. “SKKY”
gereğince farklı mevsimsel koşullarda seyrelme sonucunda ulaşılan sıcaklık farkları
değerlerinde bir miktar esneklik olmasına rağmen, bu projedeki gibi büyük miktarlarda
soğutma sularının denize deşarj edildiği sistemlerin performansları mevsimsel koşullara bağlı
olarak çok fazla değişmemektedir. Bu nedenle, sistemin tasarlanmasında tüm mevsimsel
koşullarda, deşarj sonrasında oluşan yakın alan karışımının sonucunda 1°C’den daha düşük
sıcaklık farkı sağlanması hedeflenmiştir.
Planlanan proje sahasının güneybatı tarafındaki komşu alanında, yakın mesafede
Sedef Termik Santrali soğutma suyu deşarj hattı planlanmaktadır. Henüz planlama
aşamasında olan bu projede, toplamda 30 m3/sn debisi olan soğutma suyu kıyıdan yaklaşık
1.450 m mesafede, 10 m su derinliğinden başlayan, toplam boyu 300 m olan ve açık deniz
tarafındaki ucu yaklaşık 13 m su derinliğinde olan difüzörler ile denize deşarj edilecektir 12.
Hunutlu Termik Santrali soğutma sularının deşarj yeri ve derinliği belirlenirken oldukça
yakında yer alması planlanan Sedef Termik Santrali soğutma suyu deşarjı ile çakışmayacak
şekilde bir seçim yapılmıştır. Bu bağlamda Hunutlu Termik Santral projesi deşarjı 15 su
derinliğinden başlayarak toplam uzunluğu 450 m olan difüzörler ile yapılacaktır.
Difüzör ön tasarımı
Hunutlu Termik Santrali, deşarj sisteminin difüzörlerinin, kıyıda oluşabilecek bir ısı
birikmesini en aza indirmek amacıyla yukarıda açıklandığı üzere Sedef Termik Santrali
deşarj derinliğinden daha derin bir noktada başlaması öngörülmüştür.
12
Bu bilgi Sedef Termik Santrali ÇED Raporu’ndan temin edilmiştir.
231
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Bu bağlamda, deşarj hatlarının difüzörleri 15 m ile 23 m su derinlikleri arasında
yerleştirileceklerdir. Gerekli toplam difüzör boyu ise yaklaşık 450 m olarak öngörülmektedir.
Yapılan hidrolik hesaplamalar sonucunda, deşarj edilecek olan soğutma suyu 4 veya 5 ayrı
boru hattı ile taşınacak, her bir boru hattının ucunda birer difüzör olacak şekilde
planlanmıştır.
Difüzör deliklerinin etkin bir seyrelme sağlayabilmesi, bununla birlikte hidrolik açıdan
sistemde aşırı yük kaybına yol açmamaları için deliklerden çıkan jet hızlarının 3 m/sn
civarında olması hedeflenmiştir. Bu kriterler göz önüne alınarak yapılan hidrolik
hesaplamalarda, difüzörlerde kullanılabilecek olan farklı delik çapı alternatifleri belirlenmiştir.
Difüzörlerdeki delik çapları küçüldükçe sağlayacakları seyrelmeler artmakta, buna
bağlı olarak sisteme getirecekleri hidrolik yük de artmaktadır. Bu nedenle difüzör delik
çaplarının seçiminde hidrolik yük ve seyrelme performası açısından bir optimizasyon
yapılması gerekmektedir. Delik çaplarının seçiminde delikler arasında girişim olmamasının
sağlanmasına da dikkat edilmesi gerekmektedir. Yüzeye kadar yükselen atıksu
deşarjlarında, deliklerden çıkan sıcak su jetleri arasında girişim olmaması için, delikler
arasındaki mesafenin en az su derinliğinin üçte biri kadar olması gerekmektedir (Öztürk, İ.,
2011). Deşarj derinliğinin 15 ile 23 m arasında olduğu düşünüldüğünde, delikler arasındaki
mesafenin de en azından 5 m ile 7,7 m arasında olması gerektiği görülmektedir.
Difüzör sisteminde gerekli seyrelmelerin sağlanabilmesi için derinliğe göre değişecek
şekilde, Tablo 91’de özetlenen delik çapları seçilmiştir.
Tablo 91. Farklı Delik Çapları İçin Gerekli Delik Sayısı ve Delikler Arası Mesafeler
Deşarj Derinliği
Difüzör Delik Çapı (cm)
Delikler Arası Minimum Mesafe (m)
15-16
60
5,00
16-17
60
5,33
17-18
60
5,67
18-19
60
6,00
19-20
70
6,33
20-21
70
6,67
21-22
80
7,00
22-23
80
7,33
Buna göre öngörülen difüzör sistemi 15 m su derinliğinden başlayarak yaklaşık 450 m
toplam boy ile 23 m su derinliğinde bitecektir.
Proje kapsamında deşarj edilecek olan atıksuların deşarj bölgesine taşınması için kaç
adet boru kullanılacağı henüz belli değildir. Yapılan hidrolik değerlendirmelerin sonucunda 4
adet 2.700-3.000 mm çaplı veya 5 adet 2.500-2.700 mm çaplı borular kullanılabilecektir.
Boru çapları ve adedi, seyrelme hesaplarını etkilememektedir.
Ancak boru sayısı aynı zamanda kullanılacak olan difüzör sayısını da
değiştireceğinden yukarıda açıklanan derinliğe bağlı olarak verilmiş olan delik çapları ve
adetlerinin difüzörler üzerinde ne şekilde paylaştırılacağı değişebilecektir. Ancak her
durumda, boru sayısı ve çapından bağımsız olarak, difüzör delikleri derinliğe bağlı olarak
değişen delik çaplarına ve delikler arası mesafeye uygun olarak dağıtıldığı sürece, sistem
hesaplamalarda öngörülen seyrelmeyi sağlayabilecektir.
232
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Deşarj edilen su jetlerinin tabanda oyulmalara neden olmaması için difüzör delikleri
deniz tabanından 1 m yukarıda ve yatayla 100’lik açı yapacak şekilde yukarı doğru dönük
olacaktır.
Şekil 80’de temsili bir difüzör yapısının CORMIX programının görselleştirme arayüzü
olan Cor-Spy modülünde oluşturulmuş olan temsili görünümleri verilmiştir.
Şekil 80. Difüzör Yapısının Temsili Görüntüsü
Seyrelme hesapları ve yakın alan karışım modellemesi
Seyrelme hesaplamaları ve yakın alan karışım modellemesi için CORMIX yazılımı
kullanılmıştır. CORMIX, USEPA tarafından desteklenen, sürekli noktasal atıksu deşarjlarının
karışım bölgelerinin modellenmesi ve bu deşarjlardan kaynaklanan çevresel etkilerin
belirlenmesinde karar verici unsurları desteklenmesi amacıyla geliştirilen ve kullanılan bir
modeldir. Sistem sınır etkileşimlerine ağırlık vererek kararlı hal karışım karakterini ve jet bulut
geometrisini öngörmektedir.
CORMIX metodolojisi tek çıkışlı boru veya çok delikli difüzörler ile deniz tabanından
ya da su yüzeyinden yapılan deşarjları modellemek için gerekli sistemleri barındırmaktadır.
CORMIX ile korunabilen veya korunamayan kirleticiler içeren atıksular, termal atıksular,
yoğunsu (Brine) atıksuları ve AKM içeren atıksuların deşarjları modellenebilmektedir.
Seyrelme hesaplamaları ve yakın alan karışım modellenmesinde yapılması planlanan
difüzörün bir deliğinden çıkan termal atıksu jetinin tekil olarak modellenmesi uygun
görülmüştür.
233
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Literatürde verilmiş olan ve CORMIX ve benzeri modellerin kullandıkları seyrelme
hesap yöntemleri tekil jetler için tanımlanmışlardır. CORMIX, çok delikli difüzörlerden yapılan
deşarjları da modelleyebilmektedir ancak bu tarz modellemelerde atıksuyun difüzör boyunca
sürekli ve tekil bir yarık şeklindeki açıklıktan alıcı ortama verildiği kabul edilmektedir. Bu tarz
bir modelleme toplam bulut genişliğinin ve bulut yayılmasının ön plana çıktığı uzak alan
taşınım modellemesi için önem kazanmaktadır. Ancak bu çalışma kapsamında istenilen
yakın alan modellemesi ve birinci seyrelme hesaplamalarında tekil bir jet üzerinden
hesaplamaların yapılması daha doğru sonuçlar sağlamaktadır.
Seyrelme hesaplarında planlanan deşarj sistemi için, her derinlik aralığındaki delik
özellikleri için seyrelme hesapları yapılmıştır. Hesaplamalarda belirtilen derinlik aralığının sığ
tarafta kalan değeri kullanılmıştır, derinlik arttıkça aynı delik özellikleri için seyrelmeler de
artacağından bu yaklaşımla güvenli tarafta kalınması hedeflenmiştir.
Soğutma Suyu Deniz Deşarj Sistemi Difüzör Ön Tasarımı ve Seyrelme Modellemeleri
Raporu (Bkz. Ek 13)’nda farklı derinliklerde yapılan deşarjlarda, difüzörden çıkan jetin ortam
sıcaklığı ile arasındaki fark, sıcaksu jetinin uğradığı seyrelme ve konsantrasyon değişimleri
irdelenmiştir. Yapılan seyrelme hesaplamalarının sonucunda, farklı deşarj derinlikleri için
elde edilen seyrelme değerleri ve bu seyrelme sonrası oluşan sıcaklık farkları Tablo 92’de
sunulmaktadır.
Tablo 92. Seyrelme Hesaplamaları Sonucunda Elde Edilen Seyrelme ve Sıcaklık Farkı Değerleri
Derinlik
Delik Çapı (cm)
Sağlanan İlk Seyrelme
15-16
16-17
17-18
18-19
19-20
20-21
21-22
22-23
60
60
60
60
70
70
80
80
17,8
19,3
20,8
22,3
19,6
20,9
18,8
19,9
İlk Seyrelme Sonrası
Oluşan Sıcaklık Artışı
(°C)
0,39
0,36
0,34
0,31
0,36
0,34
0,37
0,35
Soğutma suyu deşarjı uzak alan yayılım modellemesi
Deşarj edilen sıcak su bulutu yakın alanda uğradığı karışım ve seyrelme sonrasında
kendi bünyesindeki kinetik ve potansiyel enerjisini kullanarak sağladığı yakın alan karışımı ve
seyrelmeleri (1. Seyrelme) sonrasında deniz yüzeyinde veya belirli bir derinlikte bir bulut
oluşturacaktır. Oluşan bu bulut ortam akıntıları ile taşınacak ve bu taşınım sırasında çeşitli
etkenler altında seyrelmeye devam edecektir (2. ve 3. Seyrelmeler).
Soğutma suyu deşarjları söz konusu olduğunda halihazırdaki yasal mevzuat sadece
ilk seyrelme sonrasındaki sıcaklık artışı hakkında bir sınırlama getirmektedir, ancak deşarj
bölgesinde diğer santrallere ait deşarjlar olması durumunda bu deşarjların birbirleri ile eklenik
olarak yaratacakları sıcaklık artışı da önem taşmaktadır.
Ayrıca deşarj bölgesindeki coğrafi özellikler nedeniyle yapılan deşarj bulutunun
akıntılarla taşınarak koy, lagün vb. bölgelerde birikmesi ve bu birikmeye bağlı olarak bu
bölgelerde sıcaklığın artması söz konusu olabilecektir. Hem eklenik etkinin hem de olası
birikme etkilerinin değerlendirilebilmesi için deşarjın uzak alandaki davranışının da
incelenmesi gerekmektedir.
234
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kullanılan sayısal modelin özellikleri
RMA2, sığ su akım problemleri için su seviyesi değişimlerini ve akım hızlarını
hesaplayan hidrodinamik bir modeldir. RMA2 Reynolds denklemlerinin bir formu olan NavierStokes denklemlerini, sonlu elemanlar yönteminin Galerkin Metodu’nu kullanarak, yatay
yönde akışkan momentumunun korunumu ve kütlenin korunumu ilkelerine dayanarak derinlik
ortalamalı olarak çözmektedir. Taban Sürtünmesi, Manning veya Chezy denklemleri
kullanılarak hesaplanabilmektedir. Programda hem kararlı akım hem de kararlı olmayan
(dinamik) problemler analiz edilebilmektedir.
RMA2 modeli, Aquaveo firması tarafından geliştirilen Surface Water Modelling
Solution (SMS) yazılımının bir modülü olarak sunulmaktadır. SMS, RMA2 ve RMA4 için
sonlu elemanlar ağı oluşturulabildiği, çözüm dosyalarının incelenebildiği, bunun yanı sıra
topografik ve hidrolik sınır koşullarının tanımlanabildiği, sürtünme ve türbülans
parametrelerinin tanımlanabildiği bir arayüz yazılımıdır. Ayrıca SMS yazılımında bahsedilen
bu girdiler, Wetting and Drying ya da Marsh Porosity (topoğrafya değişimi) ile paralel akım ve
stagnation point (durgun nokta) faktörleri ile (sınır koşulları değişimi), derinliğe göre otomatik
pürüzlülük faktörü (pürüzlülük katsayısı değişimi) ve hem materyal tipine hem de Peclet
sayısına göre türbülans değişim katsayısı tanımlanarak değiştirilebilmektedir.
RMA4 modeli RMA2 modeli ile elde edilen hidrodinamik sonuçları ve adveksiyon
difüzyon denklemlerini kullanarak sonuca ulaşmaktadır. Sonlu elemanlar yöntemine dayanan
bir taşınım sayısal modeli olan RMA4, derinlik boyunca konsantrasyon değişimini sabit olarak
kabul etmektedir.
Sayısal modelin kurulumu
Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Daire Başkanlığı tarafından yayınlanmış olan
İskenderun Körfezi’nin 1/100.000 ölçekli batimetrik haritası ve Günal Harita Kadastro
Mühendislik ve İnşaat Kırtasiye Sanayi Ticaret Ltd.Şti. tarafından çalışma bölgesinde
gerçekleştirilen hassas ölçümlere dayanan batimetrik haritalar (Bkz. Ek 3) sayısal yöntemler
kullanılarak birleştirilmiş ve SMS yazılımının bir modülü olan RMA2 modeline girdi olarak
sunulmuştur. Şekil 81’de RMA2 modelinde oluşturulan batimetrik haritanın Google Earth
görüntüsü ile birleştirilmiş hali ve çalışma sahasının yeri gözükmektedir.
235
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 81. RMA2 Modelinde Oluşturulan Batimetrik Haritanın Google Earth Görüntüsüyle Birlikte
Görünümü
Şekil 81’de gösterilen modelleme alanının sınırları, deşarj bulutunun modelleme
zamanı içerisinde yayılım sınırları ve bölgeye ait hidrodinamik koşulların oluşması için gerekli
boyutlar göz önüne alınarak seçilmiştir.
RMA2 modelinde oluşturulan ağ sisteminde bir boyutlu çizgi, iki boyutlu üçgensel ve
dikdörtgensel elemanlar kullanılabilmektedir. Şekil 81'de batimetrisi gösterilen çalışma alanı
için üçgensel elemanlardan oluşacak bir ağ sistemi oluşturulmuştur. Ayrıca deşarj
bölgelerinde eleman boyutlarından dolayı oluşabilecek model sonuç farklılıklarını önlemek
amacıyla bölgede yer alan Sedef Termik Santrali’nin deşarj difüzör hattı üzerinde 300 m
boyunca ve Hunutlu Termik Santrali’nin deşarj difüzör hattı üzerinde 450 m boyunca daha
hassas ve aynı boyutlara sahip bir ağ sistemi oluşturulmuştur. Tüm alana ait ağ sistemi ile
proje bölgesinde yer alan Sedef ve Hunutlu Termik Santrallerinin deşarj difüzör hatları
boyunca oluşturulan hassas ağ sistemleri Şekil 82 ve Şekil 83’te gösterilmiştir.
236
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 82. RMA2 Modelinde Oluşturulan Ağ Sistemi
Şekil 83. Sedef ve Hunutlu Termik Santrallerinin Deşarj Hattı Ağ Sistemi Yakından Görünüm
237
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Sınır koşulları ve senaryolar
Çalışma bölgesine ait akıntı ölçümleri ve bölgedeki genel akıntı sistemi esas alınarak
deşarj bulutunun özelliklerini ve taşınımını modellemek amacıyla yalnız Hunutlu Termik
Santrali deşarj sisteminin çalıştığı durumun incelendiği 4 farklı senaryo, ayrıca eklenik etkinin
irdelenebilmesi için Hunutlu ve Sedef Termik Santrallerinin deşarj sistemlerinin birlikte
çalıştığı durumun incelendiği 4 farklı senaryo olmak üzere toplam 8 farklı senaryo
oluşturulmuştur (Bkz. Tablo 93).
Tablo 93. Soğutma Suyu Deniz Deşarj Sistemi Difüzör Ön Tasarımı ve Seyrelme Modellemeleri
Raporu’nda Kullanılan Senaryolar
Senaryo
Senaryo 1
Senaryo 2
Senaryo 3
Senaryo 4
Senaryo 5
Senaryo 6
Açıklama
Proje bölgesinde görülmesi muhtemel olası akıntı
durumları göz önüne alınarak bölgedeki akıntıların
kıyıya paralel bir şekilde KD yönünden GB yönüne
doğru hareket ettiği ve Hunutlu Termik Santrali deşarj
bölgesini temsil edecek bir referans noktasındaki akıntı
hızının yaklaşık 7 cm/sn civarında seyrettiği bir model
oluşturulmuştur. Model süresi 216 saat (9 gün) olarak
ele alınmıştır. Bu senaryoda bölgede sadece Hunutlu
Termik Santrali deşarj sisteminin çalışması durumu ele
alınmıştır.
Proje bölgesinde görülmesi muhtemel olası akıntı
durumları göz önüne alınarak bölgedeki akıntıların
kıyıya paralel bir şekilde KD yönünden GB yönüne
doğru hareket ettiği ve Hunutlu Termik Santrali deşarj
bölgesini temsil edecek bir referans noktasındaki akıntı
hızının yaklaşık 12 cm/ns civarında seyrettiği bir model
oluşturulmuştur. Model süresi 216 saat (9 gün) olarak
ele alınmıştır. Bu senaryoda bölgede sadece Hunutlu
Termik Santrali deşarj sisteminin çalışması durumu ele
alınmıştır.
Proje bölgesinde görülmesi muhtemel olası akıntı
durumları göz önüne alınarak bölgedeki akıntıların
kıyıya paralel bir şekilde GB yönünden KD yönüne
doğru hareket ettiği ve Hunutlu Termik Santrali deşarj
bölgesini temsil edecek bir referans noktasındaki akıntı
hızının yaklaşık 7 cm/sn civarında seyrettiği bir model
oluşturulmuştur. Model süresi 216 saat (9 gün) olarak
ele alınmıştır. Bu senaryoda bölgede sadece Hunutlu
Termik Santrali deşarj sisteminin çalışması durumu ele
alınmıştır.
Proje bölgesinde görülmesi muhtemel olası akıntı
durumları göz önüne alınarak bölgedeki akıntıların
kıyıya paralel bir şekilde GB yönünden KD yönüne
doğru hareket ettiği ve Hunutlu Termik Santrali deşarj
bölgesini temsil edecek bir referans noktasındaki akıntı
hızının yaklaşık 12 cm/sn civarında seyrettiği bir model
oluşturulmuştur. Model süresi 216 saat (9 gün) olarak
ele alınmıştır. Bu senaryoda bölgede sadece Hunutlu
Termik Santrali deşarj sisteminin çalışması durumu ele
alınmıştır.
Proje bölgesinde görülmesi muhtemel olası akıntı
durumları göz önüne alınarak bölgedeki akıntıların
kıyıya paralel bir şekilde KD yönünden GB yönüne
doğru hareket ettiği ve Hunutlu Termik Santrali deşarj
bölgesini temsil edecek bir referans noktasındaki akıntı
hızının yaklaşık 7 cm/sn civarında seyrettiği bir model
oluşturulmuştur. Model süresi 216 saat (9 gün) olarak
ele alınmıştır. Bu senaryoda bölgede Hunutlu ve Sedef
Termik Santralleri deşarj sistemlerinin birlikte çalışması
durumu ele alınmıştır.
Proje bölgesinde görülmesi muhtemel olası akıntı
238
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Senaryo
Senaryo 7
Senaryo 8
Açıklama
durumları göz önüne alınarak bölgedeki akıntıların
kıyıya paralel bir şekilde KD yönünden GB yönüne
doğru hareket ettiği ve Hunutlu Termik Santrali deşarj
bölgesini temsil edecek bir referans noktasındaki akıntı
hızının yaklaşık 12 cm/sn civarında seyrettiği bir model
oluşturulmuştur. Model süresi 216 saat (9 gün) olarak
ele alınmıştır. Bu senaryoda bölgede Hunutlu ve Sedef
Termik Santralleri deşarj sistemlerinin birlikte çalışması
durumu ele alınmıştır.
Proje bölgesinde görülmesi muhtemel olası akıntı
durumları göz önüne alınarak bölgedeki akıntıların
kıyıya paralel bir şekilde GB yönünden KD yönüne
doğru hareket ettiği ve Hunutlu Termik Santrali deşarj
bölgesini temsil edecek bir referans noktasındaki akıntı
hızının yaklaşık 7 cm/sn civarında seyrettiği bir model
oluşturulmuştur. Model süresi 216 saat (9 gün) olarak
ele alınmıştır. Bu senaryoda bölgede Hunutlu ve Sedef
Termik Santralleri deşarj sistemlerinin birlikte çalışması
durumu ele alınmıştır.
Proje bölgesinde görülmesi muhtemel olası akıntı
durumları göz önüne alınarak bölgedeki akıntıların
kıyıya paralel bir şekilde GB yönünden KD yönüne
doğru hareket ettiği ve Hunutlu Termik Santrali deşarj
bölgesini temsil edecek bir referans noktasındaki akıntı
hızının yaklaşık 12 cm/sn civarında seyrettiği bir model
oluşturulmuştur. Model süresi 216 saat (9 gün) olarak
ele alınmıştır. Bu senaryoda bölgede Hunutlu ve Sedef
Termik Santralleri deşarj sistemlerinin birlikte çalışması
durumu ele alınmıştır.
Bölgede yapılan akıntı ölçümleri, bölgede görülmesi muhtemel her türlü akıntı
dolaşımını temsil edebilecek uzun bir zaman aralığını kapsamamaktadır. Bu durum göz
önüne alınarak sadece akıntı ölçümleri ile sınırlı kalmayacak şekilde 8 farkı senaryo
oluşturulup, bölge için en olumsuz durumlar göz önüne alınmaya çalışılmıştır. Literatür
bilgilerine göre bölgedeki akıntı hızlarının kıyıdan yaklaşık 1 km açığa kadar olan mesafede
3,5-75 cm/sn arasında değiştiği, akıntı yönlerinin ise GB-KD’ya ve KD-GB’ya doğru olduğu
belirlenmiştir. Bu bilgiler ışığında modellemede her iki yönlü akıntılar da irdelenmiştir. Akıntı
hızları deşarjların seyrelmesi için büyük önem taşımaktadır, düşük akıntı hızlarında
seyrelmeler de daha düşük olmakta, buna bağlı olarak da deşarj sonrası oluşan sıcaklık
artışları daha yüksek olmaktadır. Modellemede olumsuz durumları temsilen düşük akıntı
hızlarının olduğu senaryolar ve ortalama durumu temsilen daha yüksek akıntı hızlarının
olduğu senaryolar incelenmiştir (Bkz. Tablo 93).
RMA4 modelinde sıcak su taşınım modeli için deşarj girdileri, CORMIX modelinin
kullanıldığı yakın alan karışım çalışması sonuçlarına dayanarak geometrisi oluşturulan
hücrelere sıcak su yüklemesi yapılarak tanımlanmıştır. RMA4 modeli içerisinde deşarj
tanımlanacak hücrelerin geometrilerinden kaynaklı sonuç farklılıklarına mahal vermemek için
sıcak su deşarjı tanımlanacak bütün hücreler birbirlerine çok yakın boyutta oluşturulmuştur.
Sıcak su girdisi CORMIX modeli sonuçları ile aynı akıntı hızı girdileri kullanılarak belirlenmiş
ve ilk karışım (yakın alan karışım) bölgesine tekabül eden yakın deşarj hücrelerindeki
sıcaklık artışı değerleri ile karşılaştırılmıştır.
RMA2 modelinde, bölgedeki genel akıntı sistemini oluşturmak amacıyla çeşitli sınır
koşulları tanımlanmıştır. Bölgede tanımlanan sınır koşullarına ait bir örnek aşağıda Şekil
84’te verilmiştir.
239
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 84. Tanımlanan Sınır Koşulları Örneği
Model sonuçları
Tablo 93’te bahsi geçen senaryolarda anlatılan hidrodinamik koşullar, RMA2 modeli
çalıştırılarak sayısal ortamda oluşturulmuştur. Elde edilen sonuçlar akıntı hızları ve yönleri
açısından incelenmiş ve genel olarak gerçekçi bir akım alanı elde edilmeye çalışılmıştır.
Gerekli görülen yerlerde düzeltmeler gerçekleştirilmiş tatmin edici sonuçlar elde edildiğinde
ise elde edilen hidrodinamik girdiler ile RMA4 uzak alan taşınım modeli çalıştırılmıştır.
Oluşturulan hidrodinamik modelin stabil hale geçmesi için gerekli olan “spin-up”
zamanları 30 saat olarak belirlenmiş ve bu nedenle sıcak su deşarjları 30. saatten itibaren
başlayacak şekilde modele tanımlanmıştır.
Deşarj bölgesindeki akıntı hızı değerlerini gözlemlemek amacıyla Sedef ve Hunutlu
Termik Santralleri deşarj bölgelerinde birer gözlem noktası, bölgede gerçekleştirilen sıcak su
deşarjlarından dolayı kıyı boyunca meydana gelen sıcaklık artışı değerlerini gözlemlemek
amacıyla kıyıdan 250 m açıkta bir gözlem profili, deşarj bulut ekseni boyunca meydana gelen
sıcaklık değişimlerini gözlemlemek amacıyla da iki gözlem profili oluşturulmuştur. Söz
konusu gözlem noktaları, kıyıdan 250 m açıkta tanımlanan gözlem profili ve deşarj bulutu
orta ekseni boyunca tanımlanan gözlem profilleri Şekil 85’te gösterilmektedir.
240
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Gözlem Profili-2
Kıyı Gözlem Profili
Hunutlu Deşarj Bölgesi
Gözlem Noktası
Sedef Deşarj Bölgesi
Gözlem Noktası
Gözlem Profili-1
Şekil 85. Çalışma Alanında Tanımlanan Gözlem Noktaları ve Profilleri
Oluşturulan alternatif senaryolar ve elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde; deşarj
bulutunun bölgedeki akıntıların etkisiyle GB yönünden KD yönüne doğru hareket ederek
deşarj bölgesinin doğusunda kalan kıyı alanlarını etkilediği görülmektedir. Bölgede yalnız
Hunutlu Termik Santrali deşarjının olması durumunda kıyıdan 250 m açıkta tanımlanan
gözlem profili boyunca modelleme zamanı sonunda meydana gelen en yüksek sıcaklık farkı
değeri yaklaşık 0,06°C değerine ulaşmakta, Hunutlu ve Sedef Termik Santrallerinin birlikte
çalışması durumunda ise bu değer Şekil 86’dan da görüldüğü üzere 0,14°C değerine
yükselmektedir.
Şekil 86. Kıyıdan 250 m Açıkta Tanımlanan Gözlem Profili Boyunca Modelleme Zamanı Sonunda
Meydana Gelen Sıcaklık Farkı Grafiği
241
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 94’te bu çalışma kapsamında ele alınan tüm senaryolar için kıyıdan 250 m
açıkta tanımlanan gözlem profili boyunca meydana gelen en yüksek sıcaklık farkı değerleri
sunulmuştur.
Tablo 94. Tüm Senaryolar İçin Kıyıdan 250 m Açıkta Tanımlanan Gözlem Profili Boyunca Meydana
Gelen En Yüksek Sıcaklık Farkı Değerleri
Sıcaklık Farkı Değerleri (°C)
Bölgede Sadece
Hunutlu Termik Santrali Deşarj
Sisteminin Çalışması Durumu
Bölgede Hunutlu ve Sedef
Termik Santralleri Deşarj
Sistemlerinin Birlikte
Çalışması Durumu
Senaryo-1
0,12
Senaryo-2
0,04
Senaryo-3
0,14
Senaryo-4
0,06
Senaryo-5
0,28
Senaryo-6
0,13
Senaryo-7
0,27
Senaryo-8
0,14
Yukarıda yer alan tabloya göre kıyı bölgelerinde sıcaklık artışı adına meydana
gelebilecek en olumsuz durum, Hunutlu Termik Santrali deşarj bölgesindeki akıntıların kıyıya
parelel olarak KD yönünden GB yönüne doğru ortalama 6,8 cm/sn hızla seyrettiği ve Hunutlu
ve Sedef Termik Santralleri deşarj sistemlerinin birlikte çalıştığı Senaryo 5’de meydana
gelmektedir. Düşük akıntı hızları nedeniyle kıyı alanlarında birikme etkisi artmakta bulut daha
az seyrelmeye maruz kalmakta ve sonuç olarak kıyı boyunca meydana gelen en yüksek
sıcaklık farkı değeri 0,28°C’ye çıkmaktadır.
Şekil 87. Hunutlu ve SEDEF Termik Santrallerinin Birlikte Deşarjına Bağlı 216. Saat Bölgedeki Sıcaklık
Farkı Değişimi (Senaryo-5)
242
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Sonuçlar
EMBA Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Adana İli, Yumurtalık İlçesi sahilinde inşası
planlanan Hunutlu Termik Santrali’nin soğutma suyu deniz deşarjının sıcaklık yayılımının ve
bölgedeki diğer deniz deşarjları ile olan eklenik etkisinin belirlenmesi amacıyla yürütülen
uzak alan taşınım modellemesi çalışmalarının sonucunda aşağıdaki özetle verilen sonuçlara
ulaşılmıştır;
“SKKY“ Tablo 23’te verilmiş olan sıcaklık kriteri gereğince ilk seyrelme
sonrasında sıcaklık artışının 1°C’den daha düşük olması gerekeceğinden difüzör tasarımları
bu değeri sağlayacak şekilde yapılmıştır. Buna göre, öngörülen difüzör sistemi 15 m su
derinliğinden başlayarak yaklaşık 450 m toplam boy ile 23 m su derinliğinde bitecektir. 15-19
m su derinlikleri arasında 60 cm çaplı delikler, 19-21 m su derinlikleri arasında 70 cm çaplı
delikler ve 21-23 m su derinlikleri arasında 80 cm çaplı deliklerin kullanımı gerekli seyrelmeyi
sağlamaktadır.
Öngörülen difüzör tasarımı ile yapılan seyrelme hesapları sonucunda, difüzörlerin
deliklerinin sağlayacağı seyrelme değerlerinin 17,8 ile 22,3 arasında değişeceği ve bu
seyrelmeler sonucunda ortamda oluşacak sıcaklık artışının 0,39°C ile 0,31°C arasında
olacağı görülmektedir. Bu değerler “SKKY” Tablo 23’te verilmiş olan 1°C limitinin altındadır.
Proje kapsamında deşarj edilecek olan atıksuların deşarj bölgesine taşınması için
kaç adet boru kullanılacağı henüz belli değildir. Ancak yukarıda açıklanan, farklı derinlikler
için gerekli delik çapları ve delikler arası mesafeleri sağlayan bir difüzör sistemi kullanıldığı
sürece kullanılacak olan boru çapları ve adedi seyrelme hesaplarını etkilemeyecektir.
Proje kapsamında yapılacak olan deşarjın uzak alandaki davranışlarının
belirlenmesi ve bölgede yer alma ihtimali bulunan diğer deşarjlar ile eklenik etkisinin
belirlenmesi amacıyla yürütülen uzak alan yayılım modellemesi sonucunda, sadece Hunutlu
Termik Santral projesinin deşarjının yapılması halinde, kıyı boyunca bu deşarjdan
kaynaklanan sıcaklık artışlarının en fazla 0,14°C olması beklenmektedir.
Bölgede yapımı planlanan Sedef Termik Santrali deşarjının da Hunutlu Termik
Santrali deşarjı ile birlikte ele alındığı modellemelerde ise, her iki deşarjın eklenik etkisinde
dahi sıcaklık artışlarının 1°C dereceyi geçmediği görülmektedir. Kıyı boyunca izlenen profilde
ise, Sedef Termik Santrali deşarjının da modele eklenmesi sonucunda oluşan sıcaklık artışı
0,28°C olmaktadır.
Proje bölgesinde, yakın konumdaki Sedef Termik Santrali haricinde yapılması
beklenen ilave termik santral projeleri olduğu bilinmektedir. Henüz bu santrallerin soğutma
suyu deşarjları hakkında bir bilgi bulunmadığı için bu çalışmada bahsi geçen deşarjlara yer
verilememiştir. Proje bölgesinde yapılması planlanan diğer deşarj sistemlerinin tasarımında
Sedef ve Hunutlu Termik Santralleri deşarjlarının konumları dikkate alınmalı ve gerekli
modelleme çalışmaları yürütülerek deşarj bulutlarının birbirleri ile çakışarak sıcaklık
artışlarının mevzuat limitlerinin üzerine çıkmasına neden olmayacak bir şekilde, tercihen
Hunutlu Termik Santrali deşarjından daha derin bir konumda olacak şekilde planlanması
gerekmektedir.
Soğutma suyu sistemlerinde denizden su alınan bölgenin seçimi de büyük önem
taşımaktadır. Hem halihazırda projelendirilmiş olan hem de gelecekte bölgede
projelendirilecek olan sistemler için sualma bölgeleri mevcut, planlanan ve muhtemel
gelecekteki sıcak su deşarjlarından etkilenmeyecek, deşarj edilen sıcak suların sualma
ağzından tekrar sisteme alınmasına neden olmayacak şekilde seçilmelidir. Böylesi bir
resirkülasyon durumu oluşması halinde soğutma suyu sistemine alınan su sıcaklıkları gittikçe
artacağından soğutma verimi düşecek, buna bağlı olarak da deşarj edilen suyun sıcaklığı da
gittikçe artacaktır. Böylesi bir durumda deşarj sistemi ve difizörlerin tasarım kriterlerinin
dışına çıkılması söz konusu olacağından sistemin tasarlandığı şekilde çalışması da mümkün
olmayacaktır.
243
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.2.5 Projenin Tüm Ünitelerinden (gemilerden kaynaklı atıklar dahil olmak üzere)
Kaynaklanacak Atık Suların Miktarları, Fiziksel, Kimyasal ve Bakteriyolojik Özellikleri,
Atık Su Arıtma Tesislerinde Bertaraf Edilecek Parametreler Ve Hangi Işlemlerle Ne
Oranda Bertaraf Edileceği, Arıtma Işlemleri Sonrası Atık Suyun Ne Miktarlarda Hangi
Alıcı Ortamlara Nasıl Verileceği
Proje kapsamında meydana gelecek olan atıksu kaynakları aşağıda listelenmiştir:
İşletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu,
Kazan blöf suları,
Filtre geri yıkama suları,
Desanilasyon ünitesinden kaynaklı atıksu,
Yıkama suları (luvo, hava ön ısıtıcıları yıkama suları),
Baca gazı kükürt arıtma sisteminden kaynaklı atıksu,
Proseslerden kaynaklı yağlı atıksu,
Su analizlerinden kaynaklı atıksu,
Demineralize su sisteminde rejenerasyon işleminden kaynaklı atıksu,
Diğer proseslerden (kondensat son arıtma, diğer kapalı çevrim soğutma suları),
Evsel Nitelikli Atıksu
İşletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklı atıksu, evsel nitelikli olacaktır.
Evsel nitelikli atıksular askıda, koloidal ve çözünmüş halde organik ve inorganik maddeler
içerir.
Kişi başına günlük ortalama su tüketimi 242 lt ve personel tarafından kullanılan suyun
%100’ünün atıksu olarak geri döneceği kabulü ile atıksu miktarı ve atıksudan kaynaklanan
kirlilik yükü aşağıda hesaplanmıştır. Hesaplamalarda kişi başına günlük ortalama su tüketimi
242 litre olarak kabul edilmiştir.
Termik santralde çalışacak personelden kaynaklı meydana gelecek atıksu miktarı;
İçme suyu ihtiyacı
Atıksu miktarı
= kişi x ort. su tüketimi = 550 x 242 = 133,1 m3/gün
= içme suyu ihtiyacı x intikal yüzdesi
= 133,1x100/100 = 133,1 m3/gün olmaktadır.
Toplam kirlilik yükü
KOI
Toplam Organik Karbon
AKM
Klorür
Toplam N
Serbest Amonyak
Toplam P
İnorganik
= 550 x 54
= 29.700 g BOI/gün
= 1,9 x 29.700 = 56.430 g KOI/gün
= 1 x 29.700 = 29.700 g TOC/gün
= 550 x 220 = 121.000 g/gün
= 550 x 8
= 4.400 g/gün
= 550 x12
= 6.600 g/gün
= 0,6 x 6.600 = 3.960 g/gün
= 550 x 4,5 = 2.475 g /gün
= 0,7 x 2.475 = 1.732 g/gün
İşletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksular, proje
kapsamında işletilmesi planlanan paket atıksu arıtma tesisine verilecektir.
Paket atıksu arıtma tesisi özellikleri
Söz konusu proje kapsamında biyolojik atıksu arıtma tesisi kullanılacak olup, paket
atıksu arıtma tesisi;
244
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ön çöktürme havuzu,
Dengeleme havuzu,
Biyolojik reaktör ünitelerinden oluşacaktır.
Atıksular içinde bulunan organik maddelerin mikroorganizmalar yardımıyla
karbondioksit, su ve yeni mikroorganizma hücrelerine dönüştürülmesi işlemlerine biyolojik
arıtma denilmektedir. Atıksu içinde bulunan ve çevreye verilmeleri durumunda kirletici olarak
değerlendirilecek olan organik maddeler, mikroorganizmalar tarafından besin maddesi olarak
kabul edilmekte ve bu maddeleri canlı faaliyetleri için kullanabilen mikroorganizmalar bu
şekilde atıksuyu temizlemektedir.
Biyolojik arıtma için mikroorganizmaların temel ihtiyaçları olan besin maddeleri ve
oksijenin sisteme verilmesi gereklidir. Besin maddeleri atıksu içinde mevcut olduğundan
dışarıdan sadece oksijen verilmesi yeterli olmaktadır. Oksijen sisteme hava verilmesi ile
temin edilir. Hava verilmesi aynı zamanda atıksu ile mikroorganizma karışımının homojen
olmasına ve reaksiyonlarının tank içinde üniform olarak gerçekleşmesine yardımcı olur.
Yeterli süre havalandırılan mikroorganizma-atıksu karışımı durgun şartlarda kendi
halinde bırakıldığında mikroorganizma topluluğu dibe çökerken arıtılmış su üstte kalır.
Kirletici maddeler reaksiyon süresince mikroorganizmanın faaliyetleri sonucunda
karbondioksit ve su olarak ortamı terk eder veya yeni mikroorganizma kütlesi olarak sistemde
kalır. Ortamdaki mikroorganizma sayısını sabit tutabilmek için sistemden sürekli veya belli
aralıklar ile mikroorganizma kütlesinin uzaklaştırılması gereklidir.
Biyolojik paket arıtma sistemi, aktif çamur esasına göre çalışan bir biyolojik arıtma
yöntemidir. Biyolojik arıtmanın gerçekleştiği reaktör, havalandırma, çökeltme ve çamur
stabilizasyonu işlemlerinin ardışık olarak düzenlendiği bölümdür. Bu bölmeye giren
atıksudaki organik maddeler havalandırma safhasında aktif çamur kütlesi tarafından
karbondioksit, su ve diğer metabolik ürünler ile yeni aktif çamur mikroorganizmalarına
çevrilecektir.
Gerekli olan basınçlı hava, blower tarafından sağlanmakta olup, dağıtımı tank
tabanındaki difüzörler vasıtasıyla mümkün olmaktadır.
Su ve aktif çamur karışımı çökeltim evresinde birbirinden ayrılmaktadır. Üstteki duru
su klorlama bölmesinde klorlanmaktadır. Arıtılmış su alıcı ortamlara emniyetle deşarjı veya
ihtiyaç varsa sulama suyu olarak kullanılması mümkündür.
Çöktürme havuzu tabanında toplanan çamur, stabilizasyon havuzuna alınarak hava
ile stabilize edilir. Daha sonra çamur kurutma yatağına alınarak kurutulur.
Izgarada tutulan katı maddeler "Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği"ne göre bertaraf
edilir. Kurutulmuş olan çamurun ise analizi yaptırılarak “Katı Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği”ne ya da “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne göre bertaraf edilir.
Paket atıksu arıtma tesisinin üniteleri
1. Terfi
(dengeleme)
havuzu:
Dengeleme
havuzlarının
amacı
atıksu
karakteristiklerindeki değişiklikleri minimize ederek arıtım kademelerinde optimum şartları
sağlamaktır. Dengeleme havuzunun boyutu atıksuyun miktarı ve değişimi ile ilgilidir.
245
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Evsel atıksu arıtma tesislerinde atıksuyun karakteri sürekli aynı olacağından şok
yüklemelere ve değişken pH değerlerine karşı sistemin korunması için yüksek bekletme
sürelerine gerek olmamaktadır. Terfi havuzunun boyutlandırmasında ortalama maksimum
debide 3-4 saatlik bekletme süreleri yeterli olmaktadır.
Dengeleme havuzuna gelen atıksu ilk önce sepet ızgaradan geçtiği için içerisinde
çökelebilecek maddeler bulunmayacaktır. Dengeleme havuzunun amacı sadece şok
yüklemelere karşı havalandırma havuzunun rejimini korumaktır. Dolayısıyla dengeleme
havuzu hiçbir zaman çöktürme havuzu niteliğinde tasarlanmamaktadır. Bu havuzun periyodik
olarak temizlenmesine gerek olmamakla birlikte yapılacak kontroller sırasında gerek
görülürse temizlenebilecektir.
2. Biyolojik arıtma: Biyolojik arıtma atıksuyun içinde bulunan askıda ve çözünmüş
organik maddelerin bakterilerce parçalanması ve çökebilen biyolojik floklarla sıvının içinde
kalan veya gaz olarak atmosfere kaçan sabit inorganik bileşiklere dönüşmesidir. Biyolojik
arıtmanın esası organik kirleticilerin doğada yok edilmeleri için oluşan proseslerin kontrolü ile
optimum şartlarda tekrarlanmasıdır.
Biyolojik arıtma sistemleri aerobik ve anaerobik olarak sınıflandırılabilir. Bu sistemler
kullanılan mikroorganizmaların sistemdeki durumunda göre askıda veya sabit film (biyofilm)
prosesleri olarak sınıflandırılabilirler. Biyolojik arıtmanın amacı, atıksudaki çökelmeyen
koloidal katıları pıhtılaştırarak gidermek ve organik maddeleri kararlı hale getirmektir. Evsel
atıksu arıtımında organik madde içeriğinin yanı sıra azot ve fosfor da biyolojik arıtımda
giderilir.
3. Aktif çamur prosesi: Aerobik (havalı) atıksu arıtma proseslerinde atıklar sentez ve
oksidasyon yolu ile yok olmaktadır. Diğer bir deyişle, organik maddelerin bir kısmı yeni
hücrelere dönüşürken (sentez) geri kalan kısmı gerekli enerjiyi üretmek için oksidasyona tabi
tutulur. Organik maddeler yok olmaya başlayınca biyolojik hücrelerin bir kısmı gerekli enerjiyi
sağlamak amacıyla kendi kendini oksitler (içsel solunum).
Aerobik biyolojik oksidasyon reaksiyonları genel olarak aşağıdaki şekilde ifade
edilebilmektedir:
Organik madde + O2 + N + P → Hücre + CO2 + H2O + biyolojik olarak
parçalanamayan çözünebilir maddeler
Hücre + O2 → CO2 + H2O + N + P + parçalanmayan hücresel kalıntılar
Bu biyolojik parçalanma olayı tüm havalı biyolojik arıtma sistemlerinde yer almaktadır.
Aşağıda biyolojik reaksiyon 3 adımda gösterilmektedir:
1. Adım: Biyokütlenin üretimi ve organik maddenin oksidasyonu
8(CH2O) + N3 + 3O2 → C5H7NO2 + 3O2 + 6H2O + enerji
2. Adım: Biyokütlenin solunumu
C5H7NO2 + 5O2 → 5CO2 + NH3 + H2O + enerji
3. Adım: Nitrifikasyon
NH3 + 2O2 → HNO3 + H2O + enerji
246
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
4. Çöktürme havuzu: Havalandırma havuzlarında mikroorganizma faaliyetleri sonucu
oluşan flokların çöktürülerek sudan ayrıldığı havuzlardır.
5. Çamur çürütücü (stabilizasyon) havuzu: Tesiste oluşan organik çamurların biyolojik
stabilizasyonu için kullanılan bir prosestir. Havasız çürütmeye alternatif olarak, atık aktif
çamur havalı olarak da çürütülebilir. Atık aktif çamur ayrı bir tank içine alınır ve birkaç gün
süre ile havalandırılır. Böylece çamur içindeki uçucu katı maddeler biyolojik olarak stabilize
olur.
Stabilizasyon havuzunda havalandırma delikli boru ile sağlanacaktır. Delikler
boruların alt tarafında kalacak şekilde delineceği için çamurun deliklerinin tıkama riski
bulunmayacaktır. Boru hattı tabana çok yakın yapılacağından dolayı havuzun içindeki tüm
çamuru karıştıracaktır. Stabilizasyon havuzu 2-3 ayda bir periyodik olarak su ile
temizlenecektir. Böylece havuz içinde çamurun kuruması engellenmiş olacaktır. Bu işlem
sırasında havuzun içerisindeki tüm çamur kurutma yatağına boşaltılacak ve havuzun
temizliği yapılacaktır. Stabilizasyon havuzu temizleme suları dengeleme havuzuna
verilecektir.
6. Çamur kurutma yatağı: Stabilizasyondan çıkan çamurun kurutulması için
kullanılmaktadır. Çürütücüden çamur bir boru hattı ve üzerinde bulunan bir vana ile kurutma
yatağına alınacaktır. Kurutma yatağının üzeri açık olacağı için hava ile temas ederek
çamurun kuruması sağlanacaktır. Kurutma yatağının tabanında dereceli çakıl bulunacaktır.
Bu sayede çamurun içerisindeki su süzülerek tabanda bulunan boruların üzerindeki delikler
vasıtasıyla alınarak dengeleme havuzuna geri gönderilecektir. Dereceli çakıl süzüntü
suyunun sistemden alınmasını sağlarken çamurun kurutma yatağında kalmasını
sağlamaktadır (Bkz. Şekil 88).
Şekil 88. Arıtma Tesisi İş Akım Şeması
247
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Arıtma tesisi proje onayı
Atıksu arıtma tesisi için 14.02.2014 tarih ve 2013/4 sayılı “Atıksu Arıtma/Derin Deniz
Deşarjı Proje Onayı” genelgesi kapsamında üniversitelerin Çevre Mühendisliği Bölümü’ne ya
da Çevre Merkezi’ne teknik rapor hazırlatılacak olup, Adana Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü
onayına sunulacaktır.
Arıtma tesisi çıkış suları kalitesi
İşletme aşamasında işletilecek olan evsel nitelikli paket atıksu arıtma tesisi
31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete'de (değişiklik. 13.02.2008 tarih ve 26786
Resmi Gazete) yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”nde verilen
Tablo 21.2’de Evsel Nitelikli Atıksuların Alıcı Ortama Deşarj Standartları’nı, 10.03.1995 tarih
ve 22223 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Ürünleri Yönetmeliği” Ek
6’da Atıksular için verilen deşarj sınır değerlerini ve “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” Tablo
22'de Derin Deniz Deşarjı Için Izin Verilecek Atıksu Özelliklerini sağlayacak şekilde
işletilecektir.
İşletme aşamasında personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular, inşaat
aşamasındaki personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular ile aynı karakterizasyona
sahip olup, evsel nitelikli atıksuların özellikleri ve deşarj kriterleri ile ilgili detaylı bilgiler Bölüm
V.1.11’de sunulmuştur.
Arıtılmış atıksuyun bertarafı
İşletme aşamasında personelden kaynaklanacak atıksular, paket atıksu arıtma
tesisinde arıtıldıktan sonra arıtılmış atıksu toplama havuzuna gönderilecektir. Burada biriken
arıtılmış suların bir kısmı kül/kömür nemlendirme amacıyla kullanılacak olup, kalan kısmı
denize deşarj edilmek üzere dengeleme havuzuna alınacaktır.
Proje kapsamında işletilecek olan evsel nitelikli paket atıksu arıtma tesisi işletmeye
alındıktan sonra arıtma tesisinden alınacak numuneler analiz yaptırılarak ve deşarj
standartlarına (SKKK Tablo 20.2, SKKY Tablo 22, Su Ürünleri Kanunu Ek-6) uygunluğu
kontrol edilecektir.
İşletme aşamasında meydana gelecek evsel nitelikli atıksuların bertarafında;
31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”ne (Değişiklik 13.02.2008-26786 Sayılı Resmi Gazete,
30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete ve 12.05.2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi
Gazete)
07.01.1991 tarih 20748 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Su
Kirliliği Kontrolü, Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği”,
20.03.2010 tarih 27527 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Atıksu Arıtma
Tesisleri Teknik Usuller Tebliği”,
14.02.2014 tarih ve 2013/4 sayılı “Atıksu Arıtma/Derin Deniz Deşarjı Proje Onayı
Genelgesi”,
10.03.1995 tarihli 22223 sayılı “Su Ürünleri Yönetmeliği”ne uygun olarak bertaraf
edilecektir.
248
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Soğutma Suları
Yapılması planlanan santral için tek geçişli soğutma sistemi kullanılacaktır. Santralde
kondenser soğutma suyu ihtiyacı yaklaşık 194.000 m³/saat olarak öngörülmektedir. Yardımcı
soğutma suyu ile birlikte toplam soğutma suyu 198.600 m³/saat olarak öngörülmektedir.
Soğutma suyu denizden temin edilecektir. Soğutma suyu denizden alındıktan elektroklorlama
ünitesinden geçirilerek soğutmada kullanılacaktır. Soğutma suyu sistem içerisinde
kullanıldıktan sonra içerisine sadece klor eklenmek suretiyle denize deşarj edilmek üzere
dengeleme havuzuna alınacaktır. Soğutma suyu, denize deşarj edilirken “SKKY” Tablo 22 ve
Tablo 23'de verilen deşarj standartlarına uygunluğu kontrol edilecektir (Bkz. Tablo 95).
Tablo 95. Derin Deniz Deşarjları İçin Uygulanacak Kriterler (SKKY, Tablo 23)
Parametre
Sıcaklık
En muhtemel
sayı
(EMS)
olarak toplam
ve
fekal
koliformlar
Katı ve yüzen
maddeler
Diğer
parametreler
Limit
Deniz ortamının seyreltme kapasitesi ne olursa olsun, denize deşarj edilecek suların sıcaklığı
35˚C’yi aşamaz. Sıcak su deşarjları difüzörün fiziksel olarak sağladığı birinci seyrelme (S1)
sonucun da karıştığı deniz suyunun sıcaklığını Haziran-Eylül aylarını kapsayan yaz
döneminde 1˚C’den, diğer aylarda ise 2˚C’den fazla arttıramaz. Ancak, deniz suyu
0
sıcaklığının 28 C’nin üzerinde olduğu durumlarda, soğutma amaçlı olarak kullanılan deniz
suyunun deşarj sıcaklığına herhangi bir sınırlama getirilmeksizin alıcı ortam sıcaklığını
30C’den fazla artırmayacak şekilde deşarjına izin verilebilir.
Derin deniz deşarjıyla sağlanacak olan toplam seyrelme sonucunda insan teması olan
koruma bölgesinde, zamanın % 90’ında, EMS olarak toplam koliform seviyesi 1.000 TC/100
ml ve fekal koliform seviyesi 200 FC/100 ml’den az olmalıdır.
Difüzör çıkışı üzerinde, toplam genişliği o noktadaki deniz suyu derinliğine eşit olan bir şerit
dışında gözle izlenebilecek katı ve yüzer maddeler bulunmayacaktır.
Tablo 4'te verilen limitlere uyulacaktır.
Blöf Suları
Kazanda buhar üretimi için kapalı sistemde kullanılmak üzere demineralize su
kullanılacak olup, bir ünite için kazan besleme suyu 2 x 52 m3/saat olup, toplam kazan
besleme suyu miktarı 104 m3/saat'tir. Kazan besleme suyu kadar kazandan blöf yapılacaktır.
Ayrıca santralde diğer kapalı çevrim soğutma suları için katma suyu, kondenat son arıtma,
kazan ön ısıtıcı kurum üfleyici kaybı ve diğer kullanımlarla birlikte 2 x 80 m3/saat demi
suyuna ihtiyaç vardır.
Kazan blöfü ve kazan blöf suyu
Blöf, kazan suyu içinde buharlaşma sonucu konsantrasyonu artan çözünmüş ya da
askıda kalmış katı madde miktarını kazan için belirlenen limitlere çekebilmek amacıyla kazan
suyunun bir kısmının sistemden atılması işlemidir. Kazana besleme suyu ile askıda katı
maddeler buhara geçemeyeceğinden kazan suyunda kalır ve zamanla derişimi artar. Eğer
blöf ile kazan suyu ayarlanmazsa buhar kalitesi bozulur ve belirli bir zaman sonra tehlike
arzeder ve hatta kazan çalışamaz hale gelir. Kazan blöfü ile daha saf ve temiz buhar elde
edilir, kazan dibinde birikinti oluşması ve birikintinin neden olacağı korozyon ve ısı kaybı
önlenir, kazan suyunun köpürmesi ve buhar hattına taşınması engellenir, kazan suyundaki
çözünmüş katı madde ve askıda madde miktarı kontrol altına alınmış olur.
Sonuç olarak blöf; kazan suyunda birikinti oluşumu, korozyon ve sürüklenme eğilimini
en düşük seviyeye indiren önemli ve zorunlu bir işlemdir. Santralde kazan suyu blöfü
yapılacaktır. Kazan blöf suları saf su özelliğinde olup, pH’ı 9-10 arasında olacaktır. Blöf suları
baca gazı kükürt arıtma sisteminde ve kül/kömür nemlendirmede geri kullanılacaktır.
249
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Filtre Geri Yıkama Suyu
Santralde kullanılacak proses suları ön arıtmadan (kum filtrelerinden) geçirilecektir.
Kum filtrelerinden geçirilen suyun 10 m3/saat’i geri yıkamada kullanılacaktır.
Filtreye giren ham suda bulunan partikül ve askıda katı maddeler filtreleyici kumlar
tarafından tutulur. Filtre edilen su, filtre altından işletmeye (desalinasyon ünitesine) verilir.
Kum filtreleri 2-3 günde bir filtre edilmiş basınçlı su ile 10-15 dakika kadar ters yıkama
yapılarak temizlenecektir. AKM konsantrasyonu fazla olan filtre geri yıkama suları,
desalinasyon ünitesinden kaynaklı atıksularla birlikte geri yıkama suyu toplama havuzuna
gönderilecektir. Geri yıkama suyu havuzunda toplanan 2 x 153 m3/saat suyun (2 x 5 m3/saat'i
filtre geri yıkama suyu + 2 x 148 m3/saat'i desalinasyon ünitesinden kaynaklı konsantre deniz
suyu) 60 m3/saat'i baca gazı kükürt arıtma sisteminde kireç sütü hazırlama prosesinde
kullanılacaktır. Geri kalan 2 x123 m3/saat'i ise konsantre deniz suyu özelliğinde olduğu için
herhangi bir işleme tabii tutmadan soğutma suyu dengeleme havuzuna verilmek suretiyle
denize deşarj edilecektir.
Desanilasyon Ünitesinden Kaynaklı Atıksu
Desalinasyon işlemi, ters ozmosla (RO) yapılacaktır. Proje kapsamında kullanılması
planlanan RO sistemine günlük 2 x 315 m3/saat deniz suyunun giriş yapacak olup, bu
miktarın ortalama olarak yarısı membranlardan geçerek arıtılabilecektir. Mebranlardan
geçemeyen toplam 296 m3/saat konsansantre deniz suyu, ön arıtma ünitesi filtre geri yıkama
suları (2 x 5 m3/saat) ile birlikte geri yıkama havuzunda toplanacaktır. Geri yıkama suyu
havuzunda toplanan 306 m3/saat suyun (10 m3/saat'i filtre geri yıkama suyu + 296 m3/saat'i
desalinasyon ünitesinden kaynaklı konsantre deniz suyu) 60 m3/saat'i baca gazı kükürt
arıtma sisteminde kireç sütü hazırlama prosesinde kullanılacaktır. Geri kalan 246 m3/saat'i (2
x 123 m3/saat) ise konsantre deniz suyu özelliğinde olduğu için herhangi bir işleme tabii
tutmadan soğutma suyu dengeleme havuzuna verilerek buradan soğutma suları ile birlikte
denize deşarj edilecektir.
Yıkama Suları (Luvo, Hava Ön Isıtıcıları Yıkama Suları)
Santralde baca gazının ısı enerjisinden, yakma havasının ısıtılması amacıyla
yararlanılmakta olup, bu işlem, baca gazı kanallarına elektrostatik filtrelerden önce
yerleştirilen döner hava ön ısıtıcıları (luvo) aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.
Yanma gazları, içinde bulunan uçucu kül nedeniyle zamanla kirlenen ısıtıcıların
periyodik olarak su ile yıkanarak temizlenmesi gerekmektedir. Yıkama seyreltik NaOH ile
gerçekleştirilecek olup, saatte 100 m3/saat su kullanılacaktır. Çıkış suyu hattı üzerinde
bulunan pH metre ile atık suyun pH'ı 6-9 arasında olacak şekilde NaOH dozajı otomatik
olarak ayarlanacaktır. Hava ısıtıcıları, iç ekipmanda birikebilecek uçucu küllerin ve kurumların
temizlenmesi için yılda 2-3 kez yıkanma yapılması öngörülmektedir. Söz konusu atıksular
bazik özellikte olup, proses atıksuları için planlanan (nötralizasyon tesisi) atıksu arıtma
tesisine gönderilerek arıtılacaktır.
Nötralizasyon ünitesi çıkış suları arıtılmış su toplama havuzuna alınacak ve kül
nemlendirme sisteminde geri kullanılacaktır. Artan su olması durumunda arıtılmış sular
soğutma suyu dengeleme havuzuna verilerek soğutma suyularıyla birlikte denize deşarj
edilecektir.
250
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Baca Gazı Kükürt Arıtma Sisteminden Kaynaklı Atıksu
Baca gazı kükürt arıtma sisteminde absorbent olarak kalker kullanılacak olup, yan
ürün olarak ortaya çıkacak olan CaSO 4.2H2O başka sanayilerde alçıtaşı olarak
kullanılabilmektedir. Ancak, reaksiyon sonucunda oluşan yan ürünün suyundan
uzaklaştırılması ve yıkanması gerekmektedir.
Alçıtaşı susuzlaştırma sonrası elde edilen filtrat, yıkayıcı kule içerisindeki klorür (Cl -)
ve sülfat (SO42-) iyonları gibi çözünmüş tuzların konsantrasyonunun sabit kalması ve
dengenin bozulmaması için baca gazı kükürt arıtma ünitesinde tekrar kullanılamaz ve atık su
olarak sistemden uzaklaştırılır. Planlanan projeden kaynaklı baca gazı kükürt arıtma
sisteminde 10 m3/saat (2 x5 m3/saat) atıksu meydana gelecektir. Söz konusu atıksu yüksek
oranda katı madde ve çözünmüş iyonlarla beraber ağır metalleri de içermektedir.
Baca gazı desülfürizasyonu sonrası açığa çıkan atıksuda bulunan katı maddeler;
Alçıtaşı (CaSO4.2H2O),
Kalsiyum karbonat (CaCO3),
Magnezyum karbonat (MgCO3),
Kalsiyum florür (CaF2),
Kalkerde bulunan safsızlıklar,
Elektrostatik çöktürücüde tutulamamış olan uçucu küldür.
Atıksuda bulunan çözünmüş iyonlar ağırlıklı olarak klorür (Cl -), magnezyum (Mg2+) ve
sülfat (SO42-)’tır. Kömürün yapısında eser olarak bulunan As, Cd, Cr, Cu, Hg, Ni, Pb, Sn ve
Zn gibi ağır metaller de yine baca gazı kükürt arıtma ünitesinden çıkan atıksuya geçer. Bu
nedenle bu suyun deşarj edilmeden önce kirleticilerinden arındırılması gerekmektedir (ICON,
2000).
Alçıtaşı filtrasyonu sonrası ortaya çıkan atıksuda ağır metal ve diğer kirleticilerin
arıtılması için kimyasal arıtıma yapılacaktır. Baca gazı kükürt arıtma sisteminden
kaynaklanan atıksu için öngörülen kimyasal arıtma sistemi; suda çözünmüş veya askıda
halde bulunan maddelerin fiziksel durumunu değiştirerek çökelmelerini sağlamak üzere
uygulanan arıtma proseslerini içerecektir. Kimyasal arıtma işleminde, uygun pH değerinde
atıksuya kimyasal maddeler (koagülant, polielektrolit vb.) ilave edilmesi sonucu,
uzaklaştırılmak istenen kirletici maddeler çökeltilerek çamur halinde sudan ayrılacaktır. Arıtım
işlemi nötralizasyon, koagülasyon ve flokülasyon (yumaklaştırma) olmak üzere üç ana
aşamadan oluşur.
Nötralizasyon; asidik ve bazik karakterdeki atıksuların uygun pH değerinin
ayarlanması amacı ile yapılan asit veya baz ilavesi işlemidir.
Koagülasyon; koagülant maddelerin uygun pH’da atıksuya ilave edilmesi ile atıksuyun
bünyesindeki kolloidal ve askıda katı maddelerle birleşerek flok oluşturmaya hazır hale
gelmesi işlemidir.
Flokülasyon; atıksuyun uygun hızda karıştırılmasıyla koagülasyon işlemi ile
oluşturulmuş küçük taneciklerin, birbiriyle birleşmesi ve kolay çökebilecek flokların
oluşturulması işlemidir. Tipik bir ıslak sistem baca gazı kükürt arıtma ünitesine bağlı atıksu
arıtma tesisi Şekil 89’da şematik olarak gösterilmiştir.
251
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 89. Baca Gazı Atıksu Arıtma Tesisi
Termik santral baca gazı kükürt arıtma ünitesi atıksularında ağır metal kirliliği
mevcuttur. Asidik özellik gösteren bu tarz atıksulardan ağır metallerin bir miktar giderilmesi
için kullanılan en basit ve etkin yöntem, atıksuya baz ekleyerek ortam pH’ının 7’nin üstüne
çekilmesi ve asidik ortamda çözünebilir bazı ağır metallerin, çözünmeyen metal hidroksitleri
şeklinde sudan uzaklaştırılmasıdır. Bu nedenle, termik santral baca gazı kükürt arıtma ünitesi
atıksularında ilk aşamada alkali eklenmesi yapılacaktır. Bu amaçla kullanılan en yaygın
bazlar sodyum hidroksit (NaOH) ve kalsiyum hidroksit (Ca(OH) 2) tir. Proje kapsamında baz
olarak NaOH kullanılması planlanmaktadır.
Koagülasyon ve flokülasyon
Baca gazı kükürt arıtma sisteminden çıkan atıksular, diğer tüm atıksular gibi
kendiliğinden çökelmeyen kolloidal ve askıda katı maddeler içerir. Çeşitli organik ve/veya
inorganik kimyasallar ekleyerek (koagülant) kolloid parçacıkların durağan hallerinin
bozulması ve sonuçta tek başına çökemeyen bu parçacıkların bir araya gelerek kolayca
çökebilen kümeler haline dönüşmesi işleminin bütünü koagülasyon ve flokülasyon olarak
tanımlanır. Proje kapsamında koagülant olarak FeCI2 ve Na2S kullanılması planlanmaktadır.
Kolloidler, tanecik yapıyı oluşturan moleküllerin uç kısmında bulunan reaktif grupların
ayrışması veya su ortamında bulunan iyonların tanecik yüzeyinde adsorblanması ile
meydana gelen ve birincil yük olarak adlandırılan bir elektriksel yüke sahiptir. Atıksu
arıtımında karşılaşılan kolloidlerin çoğunun birincil yükü negatiftir. İçinde kolloid parçacıkların
bulunduğu bir su kütlesinin net bir elektrik yükü yoktur. Bu nedenle (-) yüklü kolloid
parçacıklar su kütlesi içerisindeki (+) yüklerle dengelenmektedir. Bu denge nedeniyle,
kolloidler birbirlerine yaklaşamaz ve durağan halde kalırlar.
Koagülasyon işlemi, parçacıkların birbirlerinden uzak durmasını sağlayan bu
kuvvetlerin nötralize edilmesiyle kolloid stabilizasyonunun bozulmasıdır. Katyonik
koagülantlar atıksu ortamında pozitif elektrik yükü sağlayarak kolloidler üzerindeki negatif
yükü (zeta potansiyeli) azaltırlar. Sonuçta, kolloid parçacıklar flok olarak adlandırılan daha
büyük parçacıklar oluşturmak üzere çarpışırlar. Koagülasyon işleminin kontrolünde en önemli
parametreler pH, sıcaklık, karıştırma hızı ve temas süresidir.
Negatif kolloidleri gidermede optimum pH aralığı suyun yapısına bağlı olarak
değişiklik gösterebilir. Koagülasyon işlemi, atıksu arıtma tesislerinin en önemli aşamasıdır ve
sadece kolloidlerin destabilizayonunu değil, aynı zamanda bazı ağır metallerin ve florürün
uzaklaştırılmasını da sağlar (Davutluoğlu, C., 2008).
252
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Koagülasyon sonucu destabilize olmuş taneciklerin birbirlerine bağlanarak daha
büyük ve çökebilir floklar haline gelmesi işlemi flokülasyon olarak tanımlanmaktadır.
Flokülasyon işleminin kısa sürede tamamlanması için atıksuya flokülant ilave edilir. Flokülant
olarak genellikle uzun zincirli ve moleküler ağırlıkları 10 milyon kg/kmol’den fazla olan
organik veya sentetik makromoleküller (polimerler) kullanılır.
Polielektrolit ilavesiyle flokülasyon işleminde kullanılan polimerler, floklar arasında
köprü görevi görür ve partikülleri birbirlerine bağlayarak topaklanma ve yığın oluşumunu
meydana getirir. Polimer molekülünde bulunan uyumlu uçlar süspanse tanecikle temas
ettiğinde tanecik yüzeyine adsorblanır. Polimerin bir başka serbest ucu diğer bir uyumlu
tanecik ile temas ederse bu uç da yüzeyde tutulur ve köprü oluşur. Anyonik bir polielektrolit
pozitif yüklü süspanse maddelerle reaksiyona girerek adsorbe olur ve köprü oluşumu veya
yük nötrallenmesi vasıtasıyla partikülün destabilizasyonu sağlanır. Süspanse taneciklerin
birbirlerine bağlanmasıyla oluşan flokların yoğunluğu ile suyun yoğunluğu arasındaki fark
yüksek olduğu için, floklar kolaylıkla sedimentasyon yoluyla sudan uzaklaşırlar. Flokülasyon
için polielektrolit kullanımı, taneciklerin boyutunun büyümesiyle daha hızlı çökmesini
sağlamakla beraber, flokların fiziksel yapısını değiştirerek jelatinimsi olmasını ve su
molekülleriyle etkileşimlerini azaltarak sudan daha kolay ayrılmasını da sağlar.
Çökelme
Sudan daha fazla yoğunluğa sahip askıda katı madde içeren atıksu, durağan
koşullara sahip olduğu zaman bünyesindeki tanecikler yerçekimi etkisi ile çökelir. Askıda katı
maddelerin atıksudan uzaklaştırılmasında kullanılan en yaygın işlem yerçekimi ile
çökelmedir.
Koagülant ve flokülant ilavesi yapılmış olan atıksu, oluşan flokların çökerek sudan
uzaklaşabilmeleri için çökelme tanklarına gönderilirler. Bu tanklarda, floklar kütleler halinde
çökelirler. Çökelme gerçekleştikçe kütlenin üzerinde nispeten temizlenmiş bir sıvı hacmi
meydana gelir ve sıvı-katı ara yüzeyi belirgin şekilde ortaya çıkar. Üstte kalan arıtılmış berrak
su, diğer arıtılmış proses suları ile birlikte arıtılmış su toplama havuzuna alınacak ve kül
nemlendirme sisteminde geri kullanılacaktır. Artan su olması durumunda arıtılmış sular
soğutma suyu dengeleme havuzuna verilerek soğutma suyularıyla birlikte Akdeniz’e derin
deşarj edilecektir.
Atıksu arıtma tesisi sonrasında atıksudan çöktürülerek giderilen maddeler
koagülasyon çamuru olarak adlandırılır. Arıtma ünitesinden çıkan çamurlar çok miktarda su
içermektedir ve atık depo alanında depolanabilmesi için öncelikle susuzlaştırılması
gerekmektedir. Bu amaçla arıtma çamurları, filtre kumaşları arasında preslenerek filtrasyon
işlemine tabi tutulur. Filtrasyon sonrası yaklaşık %40 oranında su içeren katı çamur elde
edilirken, filtrelenen su tekrar atıksu arıtma tesisi girişine gönderilecektir.
Tipik bir ıslak sistem baca gazı kükürt arıtma sistemi atıksu arıtma tesisinden çıkan
filtrasyon çamurunun kuru bazda yaklaşık %60’ı alçıtaşıdır. Bu nedenle baca gazı atıksu
arıtma tesisinden kaynaklı oluşacak olan arıtma çamurlarının tehlikesiz atık olacağı
öngörülmektedir. Ancak santral işletmeye geçtiğinde baca gazı atıksu arıtma tesisinden
kaynaklı oluşacak olan arıtma çamurları, 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliği” Ek-2’ye
göre analizleri yaptırılarak tehlikeli atık olup, olmadığı belirlenecektir.
253
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Analiz sonuçlarına göre atık çamurlarının tehlikeli atık çıkmaması durumunda arıtma
çamurları; “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” hükümleri doğrultusunda II.
sınıf düzenli depolama alanı kriterlerine göre inşa edilecek olan kül depolama sahasında
alçıtaşı için ayrılmış bölümde alçıtaşları ile birlikte depolanacaktır. Tehlikeli atık çıkması
halinde ise 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete’de (değişiklik: 30.03.2010 tarih ve
27537 sayılı Resmi Gazete) yayımlanan “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”nin ilgili
hükümleri uyarınca çevre izin ve lisanslı tehlikeli atık geri kazanım veya bertaraf tesislerine
verilerek bertaraf edilecektir.
Arıtma tesisi çıkış suları kalitesi
31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de (değişiklik. 13.02.2008 tarih ve
26786 Resmi Gazete) yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”nde
verilen Tablo 20.2’de endüstriyel nitelikli diğer atıksuların (hava kirliliğini kontrol amacıyla
kullanılan sulu filtrelerin çıkış suları ve benzerleri) alıcı ortama deşarj standartları verilmiştir.
Baca gazı kükürt arıtma sisteminden kaynaklı atıksuların kimyasal arıtma tesisinde
arıtılmasından sonra arıtılmış suda bulunmasına izin verilen maksimum kirletici
konsantrasyonları Tablo 96’da verilmiştir.
Tablo 96. Tablo 20.2, Sektör: Endüstriyel Nitelikli Diğer Atıksular (Hava Kirliliğini Kontrol Amacıyla
Kullanılan Sulu Filtrelerin Çıkış Suları ve Benzerleri)
Parametre
Birim
Kompozit Numune
2 Saatlik
Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ)
Askıda Katı Madde (AKM)
Sülfat (SO4‾2)
Balık Biyodeneyi (ZSF)
Sıcaklık
(mg/L)
(mg/L)
(mg/L)
(˚C)
250
150
2.500
10
35
Kompozit
Numune
24 Saatlik
200
100
1.500
30
Proje kapsamında işletilecek olan endüstriyel arıtma tesisi çıkış suları SKKY Tablo
20.2’de verilen sınır değerleri, SKKY Tablo 22’de verilen derin deniz deşarj sınır değerlerini
ve 10.03.1995 tarih ve 22223 sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Ürünleri
Yönetmeliği” Ek 6’da verilen sınır değerleri sağlayacak şekilde işletilecektir.
Arıtılmış atıksu bertarafı
Proje kapsamında işletilecek olan endüstriyel atıksu arıtma tesisi işletmeye alındıktan
sonra endüstriyel atıksu arıtma tesisinden alınacak numuneler analiz yaptırılarak ve deşarj
standartlarına (SKKK Tablo 20.2, SKKY Tablo 22, Su Ürünleri Kanunu Ek-6) uygunluğu
kontrol edilerek diğer proses suları ile birlikte arıtılmış su toplama havuzuna gönderilecektir.
Baca gazı kükürt arıtma sisteminden kaynaklı atıksular endüstriyel atıksu arıtma
tesisinde arıtıldıktan sonra tesisteki arıtılmış su toplama havuzuna alınacak ve gerekmesi
durumunda kül nemlendirme amacıyla kullanılacaktır. Artan su olması durumunda arıtılmış
sular soğutma suyu dengeleme havuzuna verilerek soğutma suyularıyla birlikte denize deşarj
edilecektir.
Proseslerden Kaynaklı Yağlı Atıksu
Santralde tüm ünitelerden kaynaklı takribi 10 m3/saat yağlı atıksu oluşacağı
öngörülmektedir. Bu sular ayrı bir toplama sistemi ile toplanarak önce yağ seperatöründen
geçirilecek daha sonra baca gazı kükürt arıtma sistemi atıksuları hariç diğer proses sularının
verileceği nötralizasyon havuzuna verilecektir.
254
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Nötralizasyon havuzundan sonra arıtılmış atıksu toplama havuzuna alınan sular,
gerekmesi durumunda kül nemlendirme amacıyla kullanılacaktır. Artan su olması durumunda
arıtılmış sular soğutma suyu dengeleme havuzuna verilerek soğutma suyularıyla birlikte
denize deşarj edilecektir.
Su Analizlerinden Kaynaklı Atıksu
Faaliyet kapsamında kurulacak laboratuvarda yapılacak su analizlerinden kaynaklı 2
m3/saat atıksu oluşacağı öngörülmektedir. Faaliyet kapsamında kurulacak laboratuvarda
yapılacak su analizlerinden kaynaklanacak atıksular, asit ve baz nitelikteki kimyasalların
yıkama ve temizleme yoluyla gelmesinden dolayı asidik ve bazik özellikte olacaktır. Bu
nedenle laboratuvardan kaynaklı atıksular, baca gazı kükürt arıtma sistemi atıksuları hariç
diğer proses sularının verileceği nötralizasyon havuzuna verilecektir. Nötralizasyon
havuzundan sonra arıtılmış atıksu toplama havuzuna alınan sular, gerekmesi durumunda kül
nemlendirme amacıyla kullanılacaktır. Artan su olması durumunda arıtılmış sular soğutma
suyu dengeleme havuzuna verilerek soğutma suyularıyla birlikte denize deşarj edilecektir.
Demineralize Su Sisteminde Rejenerasyon İşleminden Kaynaklı Atıksu
Demineralize su eldesinde kullanılacak anyon-katyon değiştirici reçinelerin
rejenerasyonu sırasında bir miktar asidik ve bazik atıksu meydana gelecektir. Demineralize
su ünitesinde rejenerasyon işleminden kaynaklı meydana gelecek atıksu miktarı 30 m3/saat
olup, bu atıksular tesiste yapılacak nötralizasyon havuzuna gönderilecektir. Nötralizasyon
havuzundan sonra arıtılmış atıksu toplama havuzuna alınan sular, gerekmesi durumunda kül
nemlendirme amacıyla kullanılacaktır. Artan su olması durumunda arıtılmış sular soğutma
suyu dengeleme havuzuna verilerek soğutma suyularıyla birlikte Akdeniz’e derin deşarj
edilecektir.
Diğer Atıksular
Kondensat son arıtma tesisinden gelen atıksular ve diğer kapalı çevrim sistemi blöf
suları vb. kullanımlardan kaynaklı asidik ve bazik karakterde olan takribi 26 m3/saat atıksu
oluşması beklenmektedir. Bu atıksularda proje kapsamında planlanan nötralizasyon
havuzuna verilecektir. Nötralizasyon havuzundan sonra arıtılmış atıksu toplama havuzuna
alınan sular, gerekmesi durumunda kül nemlendirme amacıyla kullanılacaktır. Artan su
olması durumunda arıtılmış sular soğutma suyu dengeleme havuzuna verilerek soğutma
suyularıyla birlikte denize deşarj edilecektir.
Nötralizasyon havuzu, demineralize su ünitesinde rejenerasyon işleminden kaynaklı
atıksular, seperatörden geçirilen yağlı atıksular, kapalı çevrim sistemi blöf suları, kondensat
son arıtma atıksuları, luvo yıkama suları, laboratuvar atıksuları tesiste yapılacak
nötralizasyon havuzuna gönderilecektir (Bkz. Şekil 90). Nötralizasyon, ayarlanabilir zaman
röleleri ve pH-metre vasıtasıyla otomatik olarak yapılacaktır. Yeterli miktardaki
sirkülasyondan sonra pH-metreden alınacak sonuca göre asit veya baz ilavesi yapılacaktır.
Böylece burada suyun pH ayarı (tam karışımlı reaktörde asit ya da baz ilavesi) yapılacaktır.
255
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 90. Nötralizasyon Havuzu Şematik Gösterimi
31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren "Su
Kirliliği Kontrol Yönetmeliği"nde Madde 31 (p)’de verilen su yumuşatma, demineralizasyon ve
rejenerasyon, aktif karbon yıkama, rejenerasyon tesisleri için arıtılmış suda bulunmasına izin
verilen maksimum kirletici konsantrasyonları Tablo 97’de ve Madde 31 (e) kömür hazırlama
işleme ve enerji üretimi sektörü; taş kömürü ve linyit kömürü hazırlama, kok ve havagazı
üretimi, termik santraller, nükleer santraller, jeotermal santraller, soğutma suyu ve benzerleri,
kapalı devre çalışan endüstriyel soğutma suları, fuel-oil ve kömürle çalışan buhar kazanları
ve benzeri tesisler için arıtılmış suda bulunmasına izin verilen maksimum kirletici
konsantrasyonları ise Tablo 98'de verilmiştir. Proje kapsamında Tablo 97 ve Tablo 98’de
belirtilen sınır değerlere uyulacaktır.
Tablo 97. Sektör: Su Yumuşatma, Demineralizasyon ve Rejenerasyon, Aktif Karbon Yıkama ve
Rejenerasyon Tesisleri (SKKY Tablo 20.7)
Parametre
Birim
Klorür (Clˉ)
Sülfat (SO4‾2)
Demir (Fe)
Balık Biyodeneyi (ZSF)
pH
(mg/L)
(mg/L)
(mg/L)
-
Kompozit Numune
2 Saatlik
2.000
3.000
10
10
6-9
Kompozit Numune
24 Saatlik
1.500
2.500
6-9
Tablo 98. Sektör: Kömür Hazırlama, İşleme ve Enerji Üretme Tesisleri (Termik Santraller ve Benzerleri)
(SKKY, Tablo 9.3)
Parametre
Birim
Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ)
Askıda Katı Madde (AKM)
Yağ ve Gres
Toplam Fosfor
Toplam Siyanür (CN‾)
Sıcaklık
(mg/L)
(mg/L)
(mg/L)
(mg/L)
(mg/L)
(C)
Kompozit Numune
2 Saatlik
60
150
20
8
256
Kompozit Numune
24 Saatlik
30
100
10
0.5
35
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Parametre
Birim
pH
-
Kompozit Numune
2 Saatlik
6-9
Kompozit Numune
24 Saatlik
6-9
Sonuçlar
Yukarıda verilen bilgiler ışığında atıksular ve atıksuların bertaraf şekli özet olarak
Tablo 99'da verilmiştir.
Tablo 99. Atıksular ve Atıksuların Bertarafı
Atıksu Kaynağı
Bertaraf Şekli
Debisi
Personelden Kaynaklı Evsel
Nitelikli Atıksu
133,1 m /gün
Evsel Nitelikli Atıksu Arıtma Tesisi
Soğutma Suları
198.600 m3/saat
Dengeleme Havuzu + Denize Derin Deşarj
Blöf Suları
2 x 52 m /saat
Filtre Geri Yıkama Suları
2 x 5 m /saat
Desanilasyon Ünitesi Atıksuyu
2 x 148 m 3/saat
Yıkama Suları
100 m3/saat
Atıksu Arıtma Tesisi
Baca Gazı Kükürt Arıtma
Sistemi
2 x 5 m3/saat
Atıksu Arıtma Tesisi
Yağlı Atıksu
2 x 5 m3/saat
Yağ Seperatörü + Atıksu Arıtma Tesisi
3
3
Laboratuvar Atıksuları
3
3
2 x 1 m /saat
Baca Gazı Kükürt Arıtma Sistemi + Kül Nemlendirme Geri
Kullanımı
Baca Gazı Kükürt Arıtma Sisteminde Geri Kullanım +
artan su olması durumunda desanilasyon ünitesinden
kaynaklı konsantre deniz suyu ile birlikte denize deşarj
Baca Gazı Kükürt Arıtma Sisteminde Geri Kullanım +
artan su olması durumunda denize tekrar deşarj
Atıksu Arıtma Tesisi
3
Atıksu Arıtma Tesisi
3
Atıksu Arıtma Tesisi
Rejenerasyon Atık Suyu
2 x 15 m /saat
Diğer Atıksular (Kondensat
Son Arıtma, Kapalı Çevrim
Sistemi Blöf Suları vb.)
2 x 13 m /saat
V.2.6 Proje Için Gerekli Hammaddenin Nereden ve Nasıl Sağlanacağı, Özellikleri,
Rezerv Miktarları, Taşınımları, Depolanmaları, Taşınma ve Depolanması Sırasındaki
Etkileri (Tozuma, Yanma Riski, Sızıntı Suları Vb), Kullanılacak Ulaşım Tipi, Ulaşım Yolu
ve Araçlar, Bu Araçların Miktarları ve Kapasiteleri, Depolama ve Kırma-Eleme Işleminin
Nerede-Ne Şekilde Gerçekleştirileceği, Oluşacak Toz Miktarı
Genel
Proje kapsamında tesis edilecek olan santralin çeşitli ünitelerinde kullanılacak olan
hammaddeler:
Kömür,
Kalker,
Fuel oil veya doğal gaz,
Kimyasallar (amonyak vb.).
Kömür
Santralde yakıt olarak ithal kömür kullanılması planlanmaktadır. Santralde üretim
faaliyetleri sırasında her bir ünitede 191 ton/saat olmak üzere toplam 382 ton/saat (2.865.000
ton/yıl) kömür tüketilecektir. Kullanılacak ithal kömür, uluslararası pazarlardan (Güney
Amerika, Güney Afrika ve Avustralya) temin edilecek olup, sahaya deniz yolu ile getirilecektir.
257
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Santral sahasına getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen 120.000 DWT150.000 DWT kapasiteli kuru yük gemileri kullanılacaktır.
Kıyıdan yaklaşık 2,5-3,0 km açığa demirleyecek olan gemilerden alınan kömür,
mavnalar yardımıyla 1.755 m uzunluğundaki iskeleye nakledilecektir. İskeleye nakledilen
kömür, daha sonra 3 m genişliğinde ve 1.450 m uzunluğundaki kapalı bant konveyörler
aracılığı ile santral sahası sınırları içerisindeki kömür stok alanına taşınacaktır. Bu nedenle
kömürün iskelden santral alanındaki kömür stok alanına nakli aşamasında toz emisyonu
meydana gelmeyecektir.
Gemilerle getirilen ithal kömürün mavnalara naklinde çeneleri birbirinin içine geçecek
şekilde dizayn edilmiş kepçeler kullanılacaktır. İşletme aşamasında santralde kullanılacak
kömür parça halinde olacağı için kömür tozsuz olacaktır. Bu nedenle kömürün mavnalara
aktarımı sırasında toz oluşmayacaktır.
Santraldeki kömür stok alanı tamamen üzeri kapalı olup, alandan kaynaklı toz
emisyonu oluşumu söz konusu değildir. Kömürün santralde kullanılabilir boyuta getirilmesi ve
santrale taşınması işlemlerinin tamamı kapalı ortamda yapılacağı için kömürün
depolanmasından santrale iletilmesi aşamalarında kömürden kaynaklı toz emisyonu
oluşmayacaktır.
Dünyanın değişik ülkelerinden ithal edilecek kömürlerin alt ısıl değerleri birbirinden
farklı olmakla beraber, kömür ithalatı, 24.02.2011 tarih ve B.18.0.ÇYG.0.02.04-010.06/619
sayılı Genelge’deki “Termik Santraller İçin İthal Taşkömürü Limit Değerleri”ne göre
yapılacaktır. Yapılması önerilen santralde kullanılacak olan kömürün alt ısıl değeri 6.000
kcal/kg-6.400 kcal/kg olacaktır.
Kalker
Tesiste baca gazındaki SOx’in azaltılması için kalker kullanılacaktır. Yaklaşık 12
ton/saat (90.000 ton/yıl) kullanılacak olan kalker, Adana İli, Ceyhan İlçesi, Dokuztekne
Köyü’ndeki ruhsatlı kalker ocaklarından temin edilecektir. Proje sahasına yaklaşık 23 km
mesafede bulunan ocak alanından satın alınacak olan kalker, kamyonlar vasıtasıyla proje
sahasına taşınacaktır. Söz konusu malzemenin proje sahasına taşınması sırasında Bölüm
III.5’te sunulan Şekil 17’de gösterilen yol güzergâhı kullanılacaktır.
Sözkonusu kalkerin temin edileceği malzeme ocağından alınan numuneler üzerinde
yapılan analiz sonuçları Ek 11’de sunulmuştur.
Fuel-oil veya doğal gaz
Santralin start-up (ilk ateşleme) aşamasında kükürt içeriği %1’den az olan fuel-oil
veya doğal gaz kullanılacaktır. Santralde kullanılacak fuel-oil miktarı her bir ünite için 25 m330 m3, doğal gaz ise 40.000 m3-50.000 m3 civarında olacaktır. Söz konusu yardımcı yakıtlar,
piyasadan temin edilecek olup, proje sahasına mevcut yollardan tankerler vasıtasıyla
getirilecektir. Start-up aşaması, her bir ünite için yılda 6-8 olarak planlanmıştır. Yardımcı
yakıt, start-up aşamasında yaklaşık 4 saat süre ile kullanılacaktır.
Tesis sınırlarında yardımcı yakıtın depolanması için yakıt tankı bulunacaktır. Bu tank,
24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Parlayıcı,
Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler
Hakkında Tüzük” hükümlerine uygun şekilde yapılacaktır.
258
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kimyasallar
DeNOx ünitesinde kullanılmak üzere yaklaşık 15.326 ton/yıl sulu amonyak çözeltisi
kullanılacaktır. Bu çözelti, piyasadan satın alınarak mevcut karayolu üzerinden proje
sahasına taşınacaktır.
Proje kapsamında; su yumuşatma ve atıksu tesviyesinde kimyasal olarak; sodyum
hidroksit (NaOH), sodyum hipoklorit (NaOCI), hidroklorik asit (HCI), kazan suyu şartlandırma
için nötralizeamin ve soğutma suyu şartlandırma için biyosit kullanılacaktır.
Söz konusu kimyasal maddeler, santral sahasına, ilgili mevzuata uygun olarak silobas
tipi kara tankerleri ve/veya kamyonlar ile taşınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak
kimyasallar, proje sahasına ambalajlı (bidon, varil vb.) olarak getirilecek olup, tesiste
sızdırmasız zemin üzerinde depolanacaktır. Santralde kullanılacak her bir kimyasal, üstü
kapalı ve havalandırmalı ölçüm tanklarına aktarılacak ve buradan da cazibeyle çözelti
hazırlama ve besleme tanklarına aktarılacaktır.
Santralde kullanılacak olan kimyasallar, kimyasal depo tanklarında diğer kimyasallarla
temas etmeden depolanacak olup, depoma aşamasında sızmalara karşı kimyasal tankların
etrafında sızdırmaz betonarme seddeler yapılacaktır. Proje kapsamında taşımada
kullanılacak araçlar “Tehlikeli Atıkların Kontrol Yönetmeliği”nin 13. maddesine göre tehlikeli
atık madde taşıma lisanslı olacak olup, araçlarda taşıdığı maddeye göre “Tehlikeli
Maddelerin Karayolu ile Taşınmasına İlişkin Avrupa Anlaşması (ADR)” kodları ile gerekli
uyarıcı semboller bulundurulacak ve sızdırmazlığı sağlanmış olacaktır.
Proje kapsamında kimyasalların taşınmasında 31.03.2007 tarih ve 26479 sayılı
Resmi Gazete'de (değişiklik: 10 Temmuz 2009 tarih ve 27284 sayılı Resmi Gazete)
yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında
Yönetmeliği" ve 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uygun yapılması sağlanacaktır.
V.2.7 Proje Kapsamında Kullanılacak Kireçtaşının Miktarı,
Sağlanacağı, Karakteristikleri (reaktivitesi ve diğer özellikleri)
Nereden
ve
Nasıl
Proje Kapsamında Kullanılacak Kalkerin Miktarı ve Temini
Önerilen
santralde
kömür
yakıldığında
oluşacak
SO 2
(kükürtdioksit)
konsantrasyonunu 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürülüğe giren “Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği”nde belirlenen sınır değerlerin altında
tutabilmek için ıslak kireçtaşı prosesine dayalı BGD sisteminin kurulması planlanmıştır.
Sistemde kullanılacak olan kalker, Ceyhan İlçesi’ne bağlı Dokuztekne Köyü’ndeki ruhsatlı
ocak alanlarından kamyonlar aracılığıyla santral sahasına taşınacak olup, 12 ton/saat kalker
(90.000 ton/yıl) kullanılması öngörülmektedir. Söz konusu ocak alanı, proje sahasına
yaklaşık 23 km mesafededir.
Proje Kapsamında Kullanılacak Kalkerin Özellikleri
Proje kapsamında kullanılacak olan kalkerin özellikleri Tablo 100’de sunulmuştur.
Buna ilaveten söz konusu ocaktan alınan numuneler üzerinde gerçekleştirilen deneylere ait
sonuçlar ise Ek 11’de sunulmuştur.
259
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 100. Proje Kapsamında Kullanılacak Kalkerin Özellikleri
Değer (%)
53 - 58
0,7 - 1,0
0,02 - 0,35
Ağırlıkça %90 0-700 µm
1 kg saf CaCO3 en az 95 gram kükürt (S)
tutabilmelidir
Parametre
CaO
MgO
SiO2
Tane Boyu
Reaktivite
V.2.8 Proje Kapsamında Kullanılacak Ana Yakıtların ve Yardımcı Yakıtın Hangi
Ünitelerde Ne Miktarlarda Yakılacağı ve Kullanılacak Yakma Sistemleri, Yakıt
Özellikleri, Anma Isıl Gücü, Emisyonlar, Mevcut Hava Kalitesine Olacak Katkı Miktarı,
Azaltıcı Önlemler ve Bunların Verimleri, Ölçümler Için Kullanılacak Aletler ve Sistemler
(Baca Gazı Emisyonlarının Anlık Ölçülüp Değerlendirilmesi (On-Line) Için Kurulacak
Sistemler, NOx Gazı Indirgeme Sisteminin Açıklanması, Mevcut Hava Kalitesinin
Ölçülmesi Için Yapılacak Işlemler), Modelleme Çalışmasında Kullanılan Yöntem,
Modelin Tanımı, Modellemede Kullanılan Meteorolojik Veriler (Yağış, Rüzgar,
Atmosferik Kararlılık, Karışım Yüksekliği Vb.), Model Girdileri, Kötü Durum Senaryosu
Da Dikkate Alınarak Model Sonuçları, Muhtemel ve Bakiye Etkiler, Önerilen Tedbirler,
Modelleme Sonucunda Elde Edilen Çıktıların Arazi Kullanım Haritası Üzerinde
Gösterilmesi, Kullanılacak Filtrelerin Özellikleri, Filtrelerin Bakımı, Arızalanması
Durumunda Alınacak Önlemler (Santralden Kaynaklanacak Emisyonlar Için Bir
Emisyon Dağılım Modellemesi Yapılması)
Kullanılacak Ana ve Yardımcı Yakıt
Santralde kullanılacak olan kömürünün kalorifik değeri 6.000 kcal/kg-6.400 kcal/kg
civarında olacaktır.
Santralin start-up (ilk ateşleme) aşamasında kükürt içeriği %1’den az olan fuel-oil
veya doğal gaz kullanılacaktır. Santralde kullanılacak fuel-oil miktarı her bir ünite için 25 m330 m3, doğal gaz ise 40.000 m3-50.000 m3 civarında olacaktır. Söz konusu yardımcı yakıtlar,
piyasadan temin edilecek olup, proje sahasına mevcut yollardan tankerler vasıtasıyla
getirilecektir. Start-up aşaması, her bir ünite için yılda 6-8 olarak planlanmıştır. Yardımcı
yakıt, start-up aşamasında yaklaşık 4 saat süre ile kullanılacaktır.
Tesisin Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği
Kapsamında Değerlendirilmesi ve Kütlesel Emisyon Hesaplamaları
Ek-2
Kurulması planlanan santral, SKHKKY’de belirtilen hüküm ve sınır değerlere de
uygun olarak işletilecektir. Aynı zamanda, Tablo 101’de görüldüğü gibi, santralden atmosfere
salınacak kirletici konsantrasyonları BYTY’de belirtilen sınır değerleri de sağlamaktadır.
Avrupa Birliği (AB)’ne uyum sürecinde son yıllarda, özellikle Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (ÇŞB)’nda AB direktiflerine uyum projeleri hız kazanmıştır. Bu kapsamda, ÇŞB
bünyesinde Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrolü Şubesi kurularak, AB Entegre Kirlilik Önleme
ve Kontrolü Direktifi (IPPC - Integrated Pollution Prevention and Control) (2008/1/AB no’lu
direktif)’nin gerekliliklerini Türk Çevre Mevzuatına uyumlaştırılarak kapsam dahiline alınması
hususunda çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Bu bağlamda, santralin tasarımında, Türk
Çevre Mevzuatında belirtilen gerekliliklerin yanı sıra, IPPC Direktifi doğrultusunda
yayınlanmış olan Büyük Yakma Tesislerine dair Mevcut En İyi Teknikleri Referans Dokümanı
(LCP BREF – Best Available Techniques [BAT] Reference Document for Large Combustion
Plants [LCP]) dikkate alınmıştır. Bahse konu dokümanda yer alan emisyon kılavuz
değerlerine birçok parametre açısından uyum sağlanmakta olup, ileride bu doğrultuda
değişebilecek ulusal emisyon sınır değerlerine uyulacak şekilde santral işletilecektir.
260
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kurulması planlanan tesisten atmosfere salınması öngörülen emisyon miktarları,
gerek BYTY’de belirtilen emisyon sınır değerleri gerekse de LCP BREF Dokümanında
belirtilen kılavuz değerler ile karşılaştırmalı olarak Tablo 101’de sunulmuştur.
Her bir bacadan salınacak kütlesel debiler Tablo 101'de hesaplanmıştır.
Tablo 101. Santralden Kaynaklı Meydana Gelecek Emisyonlar ve Kütlesel Debileri
Parametre
Tasarım Değerleri*
3
BYTY (mg/Nm )
IPPC BREF
(2006
versiyonu)
Kılavuz
Değerleri
(mg/Nm3)
Hesaplanan
Kütlesel Debiler
3
SO2
NOx
CO
Toz**
HCl
HF
Baca gazı debisi
135,6 mg/Nm (kuru,
%6 O2)
123 mg/Nm 3 (kuru,
%6 O2)
18,8 mg/Nm3 (kuru,
%6 O2)
21 mg/Nm3 (kuru, %6
O 2)
45 mg/Nm3 (kuru, %6
O 2)
5,6 mg/Nm3 (kuru, %6
O 2)
2.305.298 Nm3/saat
(kuru)
2.769.480 m3/saat
(baca şartları)
200
20 – 150
312,75 kg/saat
200
90 – 150
283,62 kg/saat
200
< 50
43,32 kg/saat
30
5 – 10
48,51 kg/saat
100
-
103,9 kg/saat
15
-
12,99 kg/saat
-
-
-
Baca gazı çıkış
sıcaklığı
55 oC
-
-
-
Baca gazı çıkış hızı
20 m/s
-
-
-
Baca çıkışı iç çapı
7m
-
-
-
Baca yüksekliği
180 m
-
-
*
Değerler, bir ünite için firma tarafından verilmiş olup, proje kapsamında iki ünite bulunacaktır.
**
Santralde Elektrostatik filtreler kullanılacağı için bu değer daha da düşük olacaktır. Santralde kurulacak EF
sistemi, baca gazı içindeki toz içeriğinin 10 mg/Nm3 ü aşmayacağı şekilde tasarlanacaktır. Ancak model
çalışması formülasyonlarla bulunan değere göre ( kötü durum senaryosu düşünülerek) hazırlanmıştır.
Yukarıda tek bir bacadan kaynaklanacak emisyon miktarları verilmiştir. Santralden
kaynaklı emisyonlar, atmosfere 2 bacadan verileceği için kümülatif kütlesel debiler aşağıdaki
gibi hesaplanmıştır:
SO2 Kütlesel Toplam Debi: SO2= 2 x 312,75 kg/saat=625,5 kg/saat
NO2 Kütlesel Toplam Debi: NO2= 2 x 283,62 kg/saat = 567,2 kg/saat
CO Kütlesel Toplam Debi: CO= 2 x 43,32 kg/saat = 86,64 kg/saat
PM Kütlesel Toplam Debi: PM= 2 x 48,51 kg/saat = 97 kg/saat
HCI Kütlesel Toplam Debi: HCI = 2 x 103,9 kg/saat =207,8 kg/saat
HF Kütlesel Toplam Debi: HF = 2 x 12,99 kg/saat =25,98 kg/saat
261
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 102. Santralden Kaynaklı Emisyonların Kütlesel Debileri
Emisyon
Hesaplanan Kütlesel Debi
SO2
NO2
CO
PM
HCI
HF
625,5 kg/saat
567,2 kg/saat
86,64 kg/saat
97 kg/saat
207,8 kg/saat
25,98 kg/saat
Yönetmelik Sınır Değeri
SKHKKY (Tablo 2.1)
60 kg/saat
40 kg/saat
500 kg/saat
10 kg/saat
20 kg/saat
2 kg/saat
Tablo 102'den de görüleceği üzere; hesaplanan saatlik kütlesel debi (kg/saat) değeri
“Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği“ Ek-2 Tablo 2.1’de verilen normal
işletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki işletme saatleri için verilen kütlesel debi
(Bacadan) değerleri ile karşılaştırıldığında CO emisyonu hariç santralin tamamından
(bacaların toplamı) yayılan saatlik kütlesel debiler yönetmelikte verilen sınır değerleri
aşmaktadır. Bu nedenle hesaplanan kütlesel debiler kullanılarak hava kalitesi dağılım
modellemesi yapılmış olup, modelleme çalışması Ek 12’de verilmiştir.
Modelleme Çalışmasında Kullanılan Yöntem
Proje kapsamında gerçekleştirilen Hava Kalitesi Dağılımı Modelleme Raporu’nda
(Bkz. Ek 12) “Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği (BYTY)” ve “Sanayi Kaynaklı Hava
Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY)” dikkate alınmıştır. Söz konusu çalışmada;
Hunutlu Termik Santrali de dahil olmak üzere toplam 10 adet tesisin 13 hava kalitesine etkileri
kümülatif olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada santral sahasındaki hava kirlenmesine katkı
değeri ile hava kalitesi değerleri hesaplanmış ve ilgili mevzuatta belirtilen sınır değerler ile
karşılaştırılmıştır.
Proje kapsamında
kullanılmıştır.
uluslararası
platformda
kabul
gören
AERMOD
modeli
AERMOD, zaman içerisinde değişen gerçek zaman verilerini baz alarak saatlik,
günlük ve yıllık YSK değerlerini tahmin edebilen en gelişmiş bilgisayar modellerinden birisidir.
İzole bacalardan kaçak kirleticilere kadar değişik (nokta, hacim, alan) pek çok farklı yayılım
modeli hesaplamasını bünyesinde barındırmakta, ayrıca herhangi bir endüstri bölgesindeki
kaynaklardan çıkan kirleticilerin uğrayabileceği aerodinamik dalgalar, türbülans ve benzeri
olayları da göz önüne almaktadır.
AERMOD, kullanıcı tarafından tanımlanan bir ağ sisteminde çalışmakta, hesaplar ağ
sistemini oluşturan her bir alıcı ortam elemanının köşe noktaları için yapılmaktadır. Modelin
kullanıldığı ağ sistemi, polar veya kartezyen olarak tanımlanabilmekte, ayrıca ağ sistemi
dışında da ayrık alıcı noktalar belirlenerek, bu noktalarda daha detaylı hesaplar
yapılabilmektedir. Yayılım hesaplarında Pasquill kararlılık sınıfı, Bowen Ratio, Albedo ve
Yüzey Pürüzlülüğü kullanılmaktadır. Model engebeli araziyi de göz önüne almaktadır.
AERMOD aşağıda belirtilen üç değişik veri türünü kullanmaktadır:
13
Bahsi geçen 10 adet tesis: İsken Sugözü Termik Santrali, Ayas Termik Santrali, Hunutlu Ternik Santrali, Sedef
Termik Santrali, Sanko Yumurtalık Termik Santrali, Adana-Yumurtalık İthal Kömür Santrali, Akdeniz Termik
Santrali, Ada Enerji Santrali ve Çelikler Termik Santrali
262
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Meteoroloji Verileri: Yüzey istasyonu ve üst atmosfer (atmosferik sondaj)
verileridir. Yüzey istasyonunda ölçülen; rüzgar yönü, rüzgar hızı, sıcaklık, bulutluluk ve bulut
taban yüksekliği değerlerini ve AERMET ile hesaplanan Pasquill kararlılık sınıfını dikkate
almaktadır. Üst atmosfer verisi olarak ise her bir katmandaki basınç, sıcaklık, rüzgar hızı,
rüzgar yönü ve nem verileri ile AERMET ile hesaplanan albedo, bowen ratio ve yüzey
pürüzlülüğü (surface roughness) sabitlerini dikkate almaktadır.
Alıcı ortam olarak tanımlanan ağ sistemindeki her bir elemanın koordinatları,
yüksekliği ve hill height scale değerleri
Kullanıcı tarafından tespit edilen bir başlangıç noktasına göre belirlenen kaynak
koordinatları, kaynak yüksekliği, çapı, kirletici hızı, sıcaklığı ve debisini içeren kaynak verileri
Model çıktıları, inceleme alanının bütünü için dağılım haritaları hazırlanmasına olanak
tanıyacak yapıdadır. Böylelikle, yörenin hava kalitesini değişik senaryolar (ör. değişik arıtma
koşulları, farklı kirletici kaynaklar veya değişen mevsimsel şartlar) altında değerlendirmek
mümkün olmaktadır.
Modelleme Alanının Belirlenmesi
SKHKKY Ek-2’de modelleme çalışmaları için tanımlanan etki alanı, baca yüksekliğinin
50 katı yarıçapına sahip bir alandır. Buna göre, planlanan projede bulunacak bacaların
yüksekliğinin 180 m olduğu dikkate alınırsa, yönetmelikçe tanımlanan etki alanı (18 km x 18
km) büyüklüğünde bir alandır.
Modelleme Çalışmasında Kullanılan Meteorolojik Veri Seti
Modelleme çalışmaları için gerekli olan uzun dönemli meteorolojik veriler, yöredeki
mevcut meteoroloji istasyonlarından sağlanmaktadır. AERMOD modeli için klima, sinoptik ya
da otomatik tip istasyonlarda ölçülen saatlik yüzey istasyonu verileri ve ravinsonde tip
istasyonlarında ölçülen meteorolojik sondaj verisi gerekmektedir. Meteoroloji Genel
Müdürlüğü ile yapılan görüşmelerde, gerekli saatlik meteorolojik veri setlerinin, proje
sahasına en yakın istasyon olan Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu’ndan (17979), temin
edilmesi uygun görülmüştür. Üst atmosfer verilerinin temininde, proje sahasına yakın
konumda bulunan ve iklimsel özelliği temsil edebilecek yetiye sahip olan Adana Meteoroloji
İstasyonu (17351) atmosferik sondaj verileri kullanılmıştır.
AERMOD modeli bir yıllık meteorolojik veri seti kullanmaktadır. Bu nedenle modelde
kullanılacak meteorolojik verinin yıl seçiminin yapılması gerekmektedir. Bölgenin rüzgâr
profilini temsil eden yılın meteorolojik verisini kullanmak, modelleme çalışmasının
doğruluğunu arttırmaktadır. Modelleme çalışmalarında, Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu’nda
1964-2012 yılları arasında elde edilen verileri içeren uzun yıllar meteoroloji bülteninden
yararlanılarak bölgenin rüzgâr profili çıkarılmıştır. Son 10 yıla ait (2003-2012) yıllık rüzgâr
profilleri incelenmiş ve uzun yıllara eşleşen yıl, 2006 yılı olarak belirlenmiştir (Bkz. Ek 12).
Model Sonuçları
İşletme aşamasında model çalışmaları üç senaryo üzerinden yapılmıştır:
Senaryo-1: Hunutlu Termik Santrali ile işletmede olan İsken (Sugözü) Termik
Santrali kümülatif olarak değerlendirilmiştir.
Senaryo-2: Bölgede planlanan DAPRAŞ Rafinerisi, diğer termik santraller ile
Hunutlu Termik Santrali kümülatif olarak değerlendirilmiştir.
Meteorolojik açıdan kötü durum
263
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Hava kalitesi dağılım modelleme çalışmaları SO2, NO2, PM10, CO, HCl, HF ve çöken
toz YSK değerleri Tablo 103 ve Tablo 104'te sunulmuştur.
Tablo 103. Modelleme Çalışması Sonuçları (Senaryo-1)
Parametre Periyot
CO
Günlük 8 Saatlik Ortalama
Günlük
HCI
Yıllık
Saatlik
HF
Günlük
Saatlik (%99,79)
NO2
Yıllık
Günlük (%90,41)
PM
Yıllık
Saatlik (%99,73)
SO2
Günlük (%99,17)
Yıllık
3
YSK Değerleri (µg/m )
7,86
(753477,4073895)
7,52
(756977,4081645)
2,45
(756977,4081395)
11,04
(748727,4083395)
0,94
(756977,4081645)
85,82
(748727,4083395)
6,70
(756977,4081395)
13,88
(754827,4079295)
10,05
(754827,4079295)
87,35
(755727,4079495)
20,37
(757227,4081645)
7,39
(756977,4081395)
Sınır Değerler* (µg/m3)
10.000
150
60
30
5
200
40
50
40
350
125
20
Tablo 103’ten görüldüğü gibi, Hunutlu Termik Santrali Projesi’nin işletme aşamasında
atmosfere salınacak SO2, NO2, PM10, CO, HCl ve HF emisyonlarının yer seviyesinde İsken
(Sugözü) Termik Santrali santrali ile işletmede iken meydana getirebileceği konsantrasyon
değerleri “HKDDY”de belirtilen ilgili saatlik, günlük ve yıllık sınır değerlerin oldukça altındadır.
Tablo 104. Modelleme Çalışması Sonuçları (Senaryo-2)
Parametre Periyot
CO
Günlük 8 Saatlik Ortalama
Günlük
HCI
Yıllık
Saatlik
HF
Günlük
Saatlik (%99,79)
NO2
Yıllık
Günlük (%90,41)
PM
Yıllık
Saatlik (%99,73)
SO2
Günlük(%99,17)
Yıllık
YSK Değerleri (µg/m3)
93,66
(745727,4082895)
12,72
(753227,4073395)
4,12
(755227,4080395)
13,46
(752727,4078395)
1,66
(753227,4073395)
180,91
(756227,4079645)
13,46
(757477,4082645)
14,91
(754827,4079295)
10,93
(754827,4079295)
212,55
(755427,4079795)
39,84
(757477,4082645)
17,03
(757477,4082645)
264
Sınır Değerler* (µg/m3)
10.000
150
60
30
5
200
40
50
40
350
125
20
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 104’ten görüldüğü gibi, Hunutlu Termik Santrali ve bölgede planlanan diğer
termik santraller ve DAPRAŞ Rafinerisin’nin tümünün işletmeye geçmesi durumunda
atmosfere salınacak SO2, NO2, PM10, CO, HCl ve HF emisyonlarının yer seviyesinde
meydana getirebileceği konsantrasyon değerleri “HKDDY”de belirtilen ilgili saatlik, günlük ve
yıllık sınır değerlerin oldukça altındadır. Bu nedenle bölgede planlama aşamasında olan
santrallerin teknoloji seçiminde mutlaka EF, BGD ve DeNOx tesisleri olmalı ve baca
yüksekliğinin ise Hunutlu Termik Santrali baca yüksekliğinin altında olmaması önem arz
etmektedir.
Ek 12'de verilen Hava Kalitesi Dağılımı Modelleme Raporu’nda yer alan dağılım
haritaları ve modelleme sonuçları dikkate alındığında, santralin işletme aşamasında
oluşabilecek YSK değerleri “HKDYY”de belirtilen sınır değerlerin altında olup, santralin
çevresinde ve yerleşim alanlarında önemli boyutlarda etki yaratmayacağı öngörülmektedir
(Bkz. Ek 12).
Tesisin Sanayi Kaynaklı
Kapsamında Değerlendirilmesi
Hava
Kirliliğinin
Kontrolü
Yönetmeliği
Ek-4
Baca gazı hızı
Atık gazlar serbest hava akımı tarafından, engellenmeden taşınabilecek biçimde
dikey çıkışla atmosfere verilmelidir. Söz konusu tesisin anma ısıl gücü 500 kW’ın üzerinde
olduğu için, gazların bacadan çıkış hızları en az 4 m/sn olmalıdır.
Prosesten kaynaklanan atık gazlar serbest hava akımı tarafından, engellenmeden
taşınabilecek biçimde atmosfere verilmelidir. Bu amaçla baca kullanılmalı, gazların bacadan
çıkış hızları, cebri çekişin uygulanabildiği tesislerde en az 4 m/sn, uygulanmadığı hallerde 3
m/s olmalıdır. Tesisinüretim şekli ve üretim prosesi gereği; baca çapının daraltılamadığı ve
cebri çekişin uygulanamadığı ve bu durumun bilim kuruluşundan alınacak bir raporla
onaylandığı hallerde baca gazı hızı en az 2 m/sn olmalıdır. Söz konusu tesiste baca gazı hızı
ve yüksekliği, “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-4’de verilen sınır
değerlere uygun olacaktır.
Baca gazı hızı hesabı
Tesis bacasından atmosfere verilen atık gazın bacadan çıkış hızının hesabında
aşağıdaki formüller kullanılmıştır.
Baca Gazı Hızı = Gerçek Baca Gazı Debisi (m3 /sn) / Baca Kesit Alanı (m2) Baca
Kesit Alanı (m2) = π x Baca Çapı2 / 4
Baca Gazı Hızı=20 m/sn
Hesap edilen baca gazı hızı 4 m/sn’den yüksek olup, 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı
Resmi Gazete’ e yayımlanarak yürürlüğe giren “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliği” Ek 4’ünde yer alan hüküm sağlanmaktadır.
265
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Baca yüksekliği
Proje kapsamında 7 m çapında ve 180 m yüksekliğinde baca planlanmaktadır.
“Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği”nde “Anma ısıl gücü 1,2 MW
ve üzerinde olan tesislerde baca yüksekliği aşağıda verilen esaslara göre ve Abak
kullanılarak belirlenir. Abaktan hacimsel debi değerinin (R), Q/S (kg/saat) değerini kesmediği
ve abaktan baca yüksekliğinin belirlenemediği durumlarda, tesis etki alanında engebeli arazi
veya mevcut ya da yapımı öngörülen bina ve yükseltiler bulunmuyorsa (J’ değeri sıfır olarak
belirlenmişse) fiili baca yüksekliğinin tabandan en az 10 m ve çatı üstünden yüksekliği ise en
az 3 m olması yeterlidir. J’ değeri sıfırdan farklı ise H’ 10 alınır ve Abak kullanılarak baca
yüksekliği belirlenir.” denilmektedir. Çatı eğimi 200’ün altında ise baca yüksekliği hesabı çatı
yüksekliği 200’lik eğim kabul edilerek yapılır.
Abak yüksekliğinde verilen değerler,
H' m
d
m
t
 C
: Abak kullanılarak belirlenen baca yüksekliği,
: Baca iç çapı veya baca kesiti alanı eşdeğer çapı,
o
: Baca girişindeki atık gazın sıcaklığı,
R Nm /h
3
: Nemsiz durumdaki atık baca gazının normal şartlardaki hacimsel
debisi,
Q
kg /h
: Emisyon kaynağından çıkan hava kirletici maddelerin kütlesel debisi,
S
: Baca yüksekliği belirlenmesinde kullanılan faktörü (Tablo 4.1, Tablo
4.2’deki S değerleri kullanılacaktır.)
Söz konusu tesis mevcut olmadığı için Tablo 4.1’de verilen S değerleri kullanılmıştır.
Tablo 4.1 değerleri Tablo 105'te verilmiştir.
Tablo 105. Yeni Tesisler İçin S Değeri
Emisyonlar
Havada Asılı Toz
Hidrojen klorür ( Cl olarak gösterilmiştir. )
Klor
Hidrojen florür ve gaz biçiminde inorganik flor
bileşikleri (F olarak gösterilmiştir.)
Karbon monoksit
Kükürt dioksit
Hidrojen Sülfür
Azot dioksit
Tablo 1.1 deki maddeler:
Sınıf
I
Sınıf
II
Sınıf
III
Kurşun
:
Kadmiyum
:
Civa
:
Talyum
:
Tablo 1.2 deki maddeler:
Sınıf
I
Sınıf
II
S – Değerleri
0,08
0,1
0,09
0,0018
7,5
0,14
0,003
0,1
0,02
0,1
0,2
0,005
0,0005
0,005
0,005
0,05
0,2
266
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Sınıf
III
1,0
Sınıf
Sınıf
Sınıf
I
II
III
0,0001
0,001
0,01
Tablo 1.3 deki maddeler:
Baca yüksekliğinin belirlenmesinde belirleyici olarak HCI baz alınmış olup, yapılan
hesaplamalar ve sonuçlar aşağıda verilmiştir.
R
t
d
= 2.305.298 Nm3/h
= 550C
= 7m
Tek baca için SO2 kirletici kütlesel debisi:
Q SO2
Q/S
= 312,75 kg/saat
= 312,75 / 0,14 (S değeri yönetmelikten 0,14 olarak alınmıştır)
= 2.234 kg/saat
Tek baca için NO2 kirletici kütlesel debisi:
Q NO2
Q/S
= 283,62 kg/saat
= 283,62 / 0,10 (S değeri yönetmelikten 0,10 olarak alınmıştır)
= 2.836 kg/saat
Tek baca için CO kirletici kütlesel debisi:
Q CO
Q/S
= 43,32 kg/saat
= 43,32 / 7,5 (S değeri yönetmelikten 7,5 olarak alınmıştır)
= 5,7 kg/saat
Tek baca için PM kirletici kütlesel debisi:
Q PM
Q/S
= 48,51 kg/saat
= 48,51/ 0,08 (S değeri yönetmelikten 0,08 olarak alınmıştır)
= 606,3 kg/saat
Tek baca için HCI kirletici kütlesel debisi:
Q HCI
Q/S
= 103,9 kg/saat
= 103,9/ 0,1 (S değeri yönetmelikten 0,1 olarak alınmıştır)
= 1.039 kg/saat
Tek baca için HF kirletici kütlesel debisi:
Q HCI
Q/S
= 12,99 kg/saat
= 12,99/ 0,0018 (S değeri yönetmelikten 0,0018 olarak alınmıştır)
= 7.216 kg/saat
Yukarıda hesaplanan Q/S oranlarından en büyüğü HCI olduğu için, baca yüksekliğinin
belirlenmesinde belirleyici olarak HCI baz alınmış olup, yapılan hesaplamalar ve sonuçlar
aşağıda verilmiştir.
267
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 91. HCI için Abak Hesabı
268
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Abak kullanılarak belirlenen baca yüksekliği (H’) 130 m’dir. 10H’ (1.300 m)
yarıçapındaki engebeli arazinin tesis zemininden ortalama yüksekliği veya imar planına göre
tespit edilmiş azami bina yüksekliklerinin 10H’ yarıçapındaki bölge içindeki tesis zeminine
göre yükseklik ortalaması 30 (J’) m alınmıştır. J’/H’ (30/130) 0,23 olarak hesap edilmiş olup,
aşağıdaki şekil yardımı ile J/J’ değeri 0,65 olarak bulunmuştur.
J/JI
J
J
= 0,65
= 0,65 x J’
= 19,5
Düzeltilmiş baca yüksekliği;
H
= HI + J
= 130 m + 19,5 m
= 149,5 ≈ 150 m olarak bulunur.
Şekil 92. J/JI Degeri Hesabı için Kullanılan Abak
Yapılan abak hesabı sonucunda; proje kapsamında 150 m’lik baca yeterli olmaktadır.
Ancak bölgedeki diğer termik santraller ile birlikte Hunutlu Termik Santrali’nin baca gazının
atmosferik etkileşimin belirlenmesine yönelik yapılan model çalışmalarında, Hunutlu Termik
Santrali için 180 m yükseliğinde baca yapılmasının daha uygun olduğu ortaya konmuştur. Bu
nedenle proje kapsamında 180 m yükseliğinde baca inşaa edilecektir.
Atık Isının Atmosferik Etkileşimi Model Çalışması
Planlanan projenin bacasından salınacak olan atık ısının atmosferik etkileşimi
hesaplanması için İTÜ, Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Fırat
Oğuz EDİS ve Prof. Dr. Orhan ŞEN tarafından bir model çalışması yapılmıştır. Yapılan
çalışma Ek 15’te sunulmuştur. Yapılan çalışmada iki senaryo çalışılmıştır. İlk senaryoda
Hunutlu Termik Santrali projesi tek başına değerlendirilirken ikinci senaryoda santral alanı
çevresinde planlanan Sedef, Diler ve İçtaş Termik Santralleri kümülatif olarak
değerlendirilmiştir.
269
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yapılan çalışmada öncelikle proje sahasına en yakın konumdaki Yumurtalık
Meteoroloji İstasyonu ait 2006 yılı verileri kullanılarak rüzgâr analizi yapılmıştır. Rüzgâr
analizi sonucunda maksimum rüzgâr şiddetleri Tablo 106'da verilmiştir.
Tablo 106. Yumurtalık Maksimum Rüzgar Şiddeti Ortalamaları (m/sn)
YÖN
ESE
SSW
S
N
NNE
2006 yılı
8,55 m/sn
7,46 m/sn
7,53 m/sn
4,05 m/sn
4,26 m/sn
Analizlerde, topografya modele katılmıştır. Modellemede havacılık ve uzay sanayinde
uzun yıllardır kullanılan akışkanlar dinamiği (Computational Fluid Dynamics) yöntemi
kullanılmıştır.
Belirtilen şartlar için yürütülen simülasyonlar sonuçlarına dayanarak, bacadan çıkan
sıcak gazlar nedeni ile oluşan sıcaklık artışı eş sıcaklık yüzeyleri ile temsil edilmiştir.
Çalışmada belirtilen mesafeler ortam sıcaklığına göre 1 0C’lik artışlar için yapılmıştır. Sıcak
baca gazları yeryüzüne yaklaştıklarında çevresel etkileri önem kazanabilir. Baca
yüksekliğinden dolayı sıcak gazın yeryüzüne yaklaşmaları, ters rüzgârlar ve topografya
nedeniyle böyle bir duruma neden olabilir.
Bacadan yayılan sıcak gazların ortam sıcaklığına etkisini görmek amacı ile
hesaplamalı akışkanlar dinamiği analizleri yapılmıştır. Analşzde hâkim rüzgâr yönlerinden
ESE 8,55 m/sn, N 4,09 m/sn, NNE 4,26 m/sn, S 7,53 m/sn ve SSW 7,46 m/sn rüzgâr hızları
esas alınmıştır. Belirtilen rüzgâr hızları 10 m yükseklikteki ortalama rüzgâr hızları olarak
kabul edilmiştir. Atmosferik sınır tabaka içerisinde rüzgâr hızlarının zeminden yükseklik ile
artışı modellenmiştir. Ortam sıcaklığı 27 oC olarak kabul edilmiştir.
Belirtilen şartlar için yürütülen simülasyonlar sonuçlarına dayanarak, bacalardan
çıkan sıcak gazlar nedeni ile oluşan sıcaklık artışı eş sıcaklık yüzeyleri ile temsil edilerek
sunulmuştur.
Hunutlu Termik Santrali’nin baca yüksekliği 150 m olduğunda güney rüzgârında sıcak
bölgenin denizden yüksekliği 214 m olmaktadır. Santralin kuzeyinde görülen 80 m
yüksekliğindeki tepeye doğru yayılan sıcak bölge, zeminden yaklaşık 134 m yüksekliğe
uzanmaktadır. Aynı şartlarda 180 m yükseklikte bir baca kullanıldığında ise bu mesafenin
170 m olduğu görülmektedir. Sıcak gazların zemini etkilemesi riskine karşın baca yüksekliği
180 m olmalıdır. Hunutlu Termik Santrali’nin bacası 180 m kabul edilerek diğer santrallar ile
birlikte yapılan analizlerde elde edilen sonuçlar ise aşağıdaki özetlenmiştir.
ESE 8,55 m/sn hızlı rüzgarda ortama göre 1 oC’den daha sıcak olan bölge
bacadan rüzgar yönünde; Hunutlu Termik Santrali bacası için 214 m, İçtaş Termik Santral
bacası için 245 m, Diler Termik Santral bacası için 171 m, Sedef Termik Santral bacası için
155 m uzanmakta ve en uzak noktası baca çıkışına göre Hunutlu Termik Santrali bacası için
14 m, İçtaş Termik Santral bacası için 31 m, Diler Termik Santral bacası için 32 m, Sedef
Termik Santral bacası için 30 m yükselmektedir.
N 4,09 m/sn hızlı rüzgarda ortama göre 1oC’den daha sıcak olan bölge bacadan
rüzgar yönünde; Hunutlu Termik Santral bacası için 324 m, İçtaş Termik Santral bacası için
289 m, Diler Termik Santral bacası için 181 m, Sedef Termik Santral bacası için 208 m
uzanmakta ve en uzak noktası baca çıkışına göre Hunutlu Termik Santral bacası için 75 m,
İçtaş Termik Santral bacası için 44 m, Diler Termik Santral bacası için 29 m, Sedef Termik
Santral bacası için 45 m yükselmektedir (Bkz. Şekil 93).
270
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
NNE 4,26 m/sn hızlı rüzgarda ortama göre 1oC’den daha sıcak olan bölge
bacadan rüzgar yönünde; Hunutlu Termik Santral bacası için 260 m, İçtaş Termik Santral
bacası için 287 m, Diler Termik Santral bacası için 187 m, Sedef Termik Santral bacası için
193 m uzanmakta ve en uzak noktası baca çıkışına göre Hunutlu Termik Santral bacası için
42 m, İçtaş Termik Santral bacası için 41 m, Diler Termik Santral bacası için 33 m, Sedef
Termik Santral bacası için 37 m yükselmektedir.
S 7,53 m/sn hızlı rüzgarda ortama göre 1 oC’den daha sıcak olan bölge bacadan
rüzgar yönünde; Hunutlu Termik Santral bacası için 221 m, İçtaş Termik Santral bacası için
298 m, Diler Termik Santral bacası için 157 m, Sedef Termik Santral bacası için 220 m
uzanmakta ve en uzak noktası baca çıkışına göre Hunutlu Termik Santral bacası için 14 m,
İçtaş Termik Santral bacası için 38 m, Diler Termik Santral bacası için 23 m, Sedef Termik
Santral bacası için 47 m yükselmektedir.
SSW 7,46 m/sn hızlı rüzgarda ortama göre 1oC’den daha sıcak olan bölge
bacadan rüzgar yönünde; Hunutlu Termik Santral bacası için 240 m, İçtaş Termik Santral
bacası için 196 m, Diler Termik Santral bacası için 166 m, Sedef Termik Santral bacası için
220 m uzanmakta ve en uzak noktası baca çıkışına göre Hunutlu Termik Santral bacası için
14 m, İçtaş Termik Santral bacası için 31 m, Diler Termik Santral bacası için 25 m, Sedef
Termik Santral bacası için 22 m yükselmektedir.
Bu sonuçlara göre; hakim rüzgarlarda Hunutlu Termik Santral bacasından
rüzgaraltı yönde yayılan sıcak bölge diğer santrallerin bacalarından yayılan sıcak bölgeler ile
etkileşmemektedir (Bkz. Şekil 94).
Hunutlu Termik Santrali bacasının yüksekliği atık ısı dağılımı ile ilgili 180 m
olmalıdır.
Hunutlu Termik Santrali bacasından çıkan atık ısı yüzeyde bir etki
yaratmamaktadır (Bkz. Şekil 95).
271
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
(a)
(b)
Şekil 93. İçtaş, Diler, Hunutlu ve Sedef Termik Santral Bacaları İçin N 4,09 m/sn Hızlı Rüzgarda Ortama
Yayılan Baca Gazlarının Sıcaklık Dağılımının (A) Üstten, (B) Kuzeyden Yatay Görünümü (Ortam Sıcaklığından
1OC Daha Sıcak Olan Bölge)
272
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 94. İçtaş, Diler, Hunutlu ve Sedef Termik Santral Bacaları İçin Tüm Hâkim Rüzgâr Yönlerinde
Ortama Yayılan Baca Gazlarının Sıcaklık Dağılımının Kuzeyde Görünümü (Ortam Sıcaklığından 1OC Daha Sıcak
Olan Bölge)
(b)
Şekil 95. 180 m Yüksekliğe Sahip Hunutlu Termik Santral Bacaları İçin N 4,09 m/sn Hızlı Rüzgârda
Ortama Yayılan Baca Gazlarının Sıcaklık Dağılımının (A) Üstten, (B) Yandan Görünümü (Ortam Sıcaklığından
O
1 C Daha Sıcak Olan Bölge)
273
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yakma Sistemi, Emisyonlar, Azaltıcı Önlemler ve Ölçüm Sistemleri
Tesiste temiz kömür yakma teknolojilerinden pulvarize kömür yakma teknolojisi
kullanılacaktır. Santralde kullanılacak olan bacadan kaynaklı emisyonların (toz ve gaz)
tutulması için en iyi mevcut teknikler kullanılacaktır. Bu doğrultuda yapılması planlanan
santralde EF, BGD ve DeNOx sistemleri bulunmaktadır.
Islak kireçtaşı prosesine dayalı sistemde kükürt tutma verimi %80-%95+, düşük NOx
brülörler ile birlikte DeNOx ile birlikte NOx giderim verimi %85-95'dir ve EF’ler ile kül tutma
oranı %99’dur (EPA, 1998).
Bu sistemler sayesinde bacadan atmosfere verilecek olan toz ve gaz emisyonları
minimum seviyelerde tutulacaktır. Buna ilaveten santral bacasında sürekli emisyon izleme
sistemi mevcut olacaktır. Bu sistem online olarak Adana Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ile
bağlantılı olacaktır.
V.2.9 Santral Dışında Diğer Ünitelerden Kaynaklanan Emisyonlar, Azaltıcı Önlemler
ve Bunların Verimleri, Ölçümler Için Kullanılacak Aletler ve Sistemler, Toz Oluşumuna
Karşı Alınacak Tedbirler, Kullanılacak Filtrelerin Özellikleri, Filtrelerin Bakımı,
Arızalanması Durumunda Alınacak Önlemler
Yapılması planlanan projenin inşaat aşamasında meydana gelmesi muhtemel
emisyonlar, miktarları, etki azaltıcı önlemler vb. hususlar ÇED Raporu’nun V.1. no.lu
bölümünde detaylı olarak sunulmuştur.
Termik santral projesinin işletme aşamasında meydana gelecek emisyonlar ise, baca
gazı emisyonları ve trafik yükündeki artışa bağlı olarak meydana gelecek gaz emisyonlarıdır.
Tesisin baca gazı emisyonları ile ilgili bilgiler Bölüm V.2.8’de detaylı olarak verilmiştir.
Buna ilaveten hazırlanan Hava Kalitesi Dağılımı Modelleme Raporu da Ek 12’de
sunulmuştur.
Projenin işletme faaliyeti sırasında kuru yük gemileri ile proje sahasına getirilecek
olan kömür, kıyıdan yaklaşık 2,5-3,0 km açığa demirleyecek olan gemilerden alınacak ve
mavnalar yardımıyla 1.755 m uzunluğundaki iskeleye nakledilecektir. İskeleye nakledilen
kömür, daha sonra 3 m genişliğinde ve 1.450 m uzunluğundaki kapalı bant konveyörler
aracılığı ile santral sahası sınırları içerisindeki kömür stok alanına taşınacaktır. Kömürün,
iskeleden santral sahasına taşınması sırasında kapalı bant konveyör sistemi
kullanılacağından, kömür nakli sırasında herhangi bir toz emisyonu oluşmayacaktır. Bunun
dışında, kömür stok alanı ve kömür besleme sistemi kapsamındaki kırıcı ve değirmenler de
kapalı alanlarda tesis edilecek olup; herhangi bir şekilde toz emisyonuna sebep
olmayacaklardır.
Kömürün yanması sonucu oluşacak küllerin piyasaya arzının yapılamaması
durumunda, söz konusu malzemenin 1,1 yıl depolanabileceği bir kül depolama sahası tesis
edilecektir. Bu sahada küllerin savrulmaması için spreyleme yöntemi nemlendirme yapılacak
olup; herhangi bir şekilde toz emisyonuna sebep olmayacaklardır.
Projenin işletme aşamasında meydana gelecek olan diğer emisyon kaynağı da trafik
yükündeki artışa bağlı olarak araçlardan kaynaklanacak gaz emisyonlarıdır. Personelin ve
malzeme nakli için kullanılacak olan karayolunda meydana gelecek olan ilave artış ve bu
artışa bağlı gaz emisyonunun hava kalitesine yapacağı etki, kabul edilebilir boyutlarda
olacaktır.
274
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Karayolundaki trafik artışına ilaveten kuru yük gemileri ile proje sahasına kömür
getirecek olan gemiler nedeniyle, bölgedeki deniz trafiğinde de bir miktar artış yaşanması
beklenmektedir. Ancak ayda iki defa bölgeye gelecek olan kuru yük gemilerinin, bölgedeki
mevcut deniz trafiğine önemli boyutlarda artış yaratması beklenmemektedir.
Tesis kapsamında baca gazındaki tozu tutmak için EF’ler kullanılacaktır. Termik
santrallerde en yaygın olarak kullanılan toz tutma teknolojilerinin başında gelen EF’ler,
%99'un üzerinde toz tutma verimliliğiyle onlarca yıldır bütün dünyada kullanılmaktadır.
Ülkemizde de pulverize kömür santrallerinin tamamında toz tutucu olarak EF’ler
kullanılmaktadır. Uçucu kül elektrik rezistansı, hızı, büyüklüğü, kül içerisindeki yanmamış
karbon oranı, baca gazının EF içerisindeki homojen dağılımı, EF verimliliğini etkileyen
başlıca faktörlerdir. Bunun yanı sıra baca gazı ya da uçucu kül sıcaklığı, nemi, baca gazı
içerisindeki SO3 konsantrasyonları ve uçucu kül rezistansını doğrudan etkiledikleri için EF
verimliliğini belirlemede önemli faktörlerdir. Bir EF’nin performansını kabul edilebilir sınırlar
içerisinde tutmak için uçucu kül rezistans değerinin belirli bir aralıkta tutulması şarttır. Normal
aralığın dışında elektrik rezistans değerine sahip uçucu küller, EF plakaları tarafından
tutulduktan sonra ya kolayca bırakılarak (düşük rezistans) baca gazına tekrar karışır ya da
tutulduktan sonra plakalar üzerine yapışıp (yüksek rezistans) kaldıkları için, kalın bir tortu
tabakası oluşturarak EF’lerin verimliliğini olumsuz yönde etkilerler.
Bir ünitenin çalışma şartlarının değişimine göre EF girişinde baca gazı şartları
değişebilir. Toz emisyonlarını yönetmelik sınır değerlerinin altında tutabilmek için, yapılması
gereken birkaç yöntem bulunmaktadır. Bu yöntemler aşağıda sıralanmıştır:
Yanma ve EF optimizasyonu
SO3, amonyak, amonyum sülfat ve sodyum bileşenleri püskürtülmek suretiyle
uçucu kül rezistans ayarlaması (baca gazı şartlandırma ünitesi)
Baca gazı dağılımının iyileştirilmesi için baca kanal modifikasyonları
EF boyutunun arttırılması
EF rehabilitasyonu (tamamen yeni bir dizayn ile değiştirilmesi)
EF’nin torba filtre ile değiştirilmesi
Yanma ve EF optimizasyonu: Yanma ve EF optimizasyonu, en ekonomik ve kısa
sürede uygulanabilecek yöntemlerden biridir. Ünitenin durması gerekmez ve 2-3 ay gibi kısa
bir süre içerisinde baca toz emisyonlarının düşürülmesi için kazan ve EF optimizasyonları
yapılabilir14,15. Bu optimizasyonların amacı EF giriş baca gazı sıcaklık ve dağılımlarını EF
dizayn şartlarına mümkün olduğu kadar yaklaştırabilmektir. Üniteye özel, kazan ve EF
parametreleri belirlenerek yapılacak optimizasyon çalışması, kısmen kısa sürede, yatırım
maliyeti gerektirmeyen, ünite çalışırken uygulanabilecek cazip bir çözüm yöntemi olabilir16.
Baca Gazı Şartlandırma Ünitesi: Baca gazı şartlandırma ünitesinin görevi çeşitli
sebeplerle optimum çalışma penceresinin dışına çıkan uçucu kül rezistansının tekrar
pencere içerisine çekilmesidir. Baca gazı çıkış sıcaklığı dağılımı göz önüne alınarak, değişik
noktalarda değişik miktarlarda SO 3 püskürtülmesi dizayn edilen çalıma şartlarının dışına
çıkan EF’lerin verimlerini arttırmak için birçok termik santral tarafından uygulanan bir
yöntemdir.
14
Başaran, M., 2008. A Systematic Approacg to Rehabilitations in Power Plants. German-Turksih Workshop on
Sustainaable Energy, November, 12-14, Gebze-Kocaeli.
15
Murmann, U., Cooper, J., Radecki, M. 2010. Retrofitting Boswell Energy Center, Power Engineering,
September.
16
Bilirgen, H., Romero, C.E., Li, X. 2003. Optimization of a Marginally Designed ESP at Hudson Station, ERC
Report, May.
275
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Baca Gazı Dağılımının İyileştirilmesi İçin Baca Kanal Modifikasyonları: Yukarıda
sıralanan yöntemlerden baca gazı EF giriş kanallarını modifiye ederek baca gazının filtre
giriş öncesi hem akış hem de sıcaklık dağılımlarının homojen hale gelmesini sağlamaktadır.
Birçok uygulamada EF’ler hava ön ısıtıcılarından hemen sonra montaj edildiklerinden dolayı
EF girişinde baca gazı sıcaklığından 60 0C’ye varan değişimler gözlenebilir.
EF Boyutunun Arttırılması: Ünite şartlarının değişme durumlarının dışında EF’lerin
marjinal olarak dizayn edilme durumları da olabilir. Uzun yıllar önce yapılmış bir EF’nin
günümüz çevre mevzuatının öngördüğü emisyonları sağlaması çoğu durumlarda imkânsız
olabilmektedir. Bu durumda EF’lerin ilk bölümlerinin toz tutma kapasitelerinin sonraki
bölümlerden daha yüksek olması bilindiğinden dolayı akış yönüne dik ilave bölmeler eklemek
suretiyle toz tutma verimliliği arttırılabilir.
EF Rehabilitasyonu: Yukarıda belirtilen adımlardan yeterli sonuç alınamazsa EF’lerin
bir yenisi ile değiştirilmesi de alternatifler arasındadır. Bu alternatifte hem dizaynın
iyileştirilmesi hem de eskimiş/yıpranmış EF’nin tamamen değiştirilmesi söz konusu
olduğundan, işletim açısından oldukça caziptir.
EF’nin Torba Filtre İle Değiştirilmesi: EF’lerin rehabilitasyonuna karar verilmesi
durumunda alternatif toz tutma teknolojilerinin de araştırılarak EF’lerle avantaj ve
dezavantajlarının kıyaslanması gerekmektedir. Termik santraller için EF toz tutma
teknolojilerinin tek alternatifi torba filtrelerdir. Torba filtre toz tutucular, binlerce silindir şekline
sahip hücrelerden oluşan bir yapıya sahiptir. Filtre malzemesi olarak genelde teflon,
fiberglas, polyester, cam elyafı ya da uygulamaya özel seçilebilecek diğer malzemeler
kullanılır. Uygun olarak dizayn edilmiş bir torba filtre, %99,9’un üzerinde bir toz tutma
verimliliğine ulaşabilir17,18.
Özellikle küçük toz parçacıklarının tutulmasında torba filtreler EF’lere göre daha
etkindir. Torba filtreler yüksek verimlilik değerlerine ulaşmasına rağmen uygulanması
durumunda sebebiyet vereceği ilave basınç düşümü, operasyonel ve bakım sorunları göz
önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca torba filtrelerin düşük kaliteli linyit yakan santrallerde
verimliliği ve bir o kadar daha önemli olan problemsiz olarak uzun süreli işletilebilmeleri ve
bakım zamanlarının makul zamanlara çekilebilmesi çok önemlidir. Torba filtre gözeneklerinde
oluşabilecek muhtemel asit (HCI, H2SO4 ve HNO3) yoğunlaşmasını önlemek için gerekli
dizayn, malzeme seçimi ya da operasyonel tedbirlerin alınması gerekir.
Yapılması planlanan santralin işletme aşamasında yukarıda belirtilen bakım
çalışmaları günün koşullarına göre değerlendirilmek suretiyle uygun olan çalışma yaptırılacak
ve EF’lerin her daim çalışır vaziyette olması temin edilecektir.
17
Lugar, W.T., Klosterman, F., Endrızzı, J., Schreurs, S., HAggerty, D.J. 2010. Big Stone Remoleds ESP Into
Pulse Jet Fabric Filter, Power Magazine, March.
18
Johnson, M., McMenus, M, 2011. Boiler Derates Caused by Inadequate Fabric Filter Performance: Lessons
Learned at a Midwest Utility Plant, Poer Enginnering, Volume 115, No:4.
276
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.2.10 Kurulacak Olan Tesisle Aynı Sistemi Kullanan Benzer Bir Faaliyette Bir Deneme
Çalışma Yapılması, Işlem Neticesinde Ortaya Çıkacak Atıkların Karakterizasyonunun
Tespiti Için Analizlerinin Yapılması, Analiz Sonucuna Göre Bertarafına Yönelik Alan
Oluşturulması, Tesisin Faaliyeti Sırasında Oluşacak Külün Analizi, Miktarı ve
Özellikleri, Kül Erime Sıcaklıkları, Depolama/Yığma, Bertarafı Yapılacaksa Depolama
Şartları ve Alınacak Önlemler, Zemin ve Cephe Geçirimsizliği, Yapılacak Analiz
Sonucuna Göre Bu Atıkların Nerelere ve Nasıl Taşınacakları, Alternatif Yol
Güzergahları veya Hangi Amaçlar Için Yeniden Değerlendirilecekleri
Kül Miktarı
Planlanan projede, 4,6 ton/saat kazan altı külü, 41,2 ton/saat uçucu kül olmak üzere
toplam 45,8 ton/saat kül oluşması beklenmektedir.
Kül Özellikleri
Modern termik santrallerde en önemli atık malzeme; toz kömürün yanmasıyla
meydana gelen, baca gazlarıyla sürüklenen çok ince kül parçacıklarıdır. Bu ince kül
parçacıkları EF’lerde ve siklonlarda yakalanmakta ve baca gazları ile atmosfere çıkışları
önlenmektedir. Uçucu kül tanecikleri genellikle küresel yapıda olup, büyüklükleri 1-200 µm
arasında değişmektedir. Siklonlarda toplanan küller, EF’lerde toplananlardan daha iri
tanelidirler.
Benzer Teknoloji ile Çalışan Bir Tesise Ait Kül Numunesinin Analizi
Yapılması planlanan tesis için uluslararası pazarlardan ithal kömür temin edilecektir.
Uluslararası pazarlardan kömür temin edilirken radyoaktif maddeler içermeyen kömürler
seçilecektir. Yapılması planlanan santrale getirilecek olan ithal kömürler, 24.02.2011 tarihli
“İthal Katı Yakıtlar konulu Genelge” kapsamında gerekli gümrük işlemlerine tabi tutulacaktır.
Dolayısıyla HTES ile aynı kalitede ithal kömür kullanmakta olan benzer bir santralde üretilen
kül analizi temsili olarak Tablo 107’de sunulmuştur. Tablo 107’den de görülebileceği gibi
ithal kömürlerin yanması sonucunda meydana gelen küller, “Atıkların Düzenli
Depolanmasına Dair Yönetmelik” kapsamında “inert” ve “tehlikesiz” atık sınıflarında yer
almaktadırlar.
Tablo 107. Kül Analiz Sonucu
Parametre
Analiz Sonucu
İnert Atıkların
Düzenli
Depolama
Kriterleri
pH
Arsenik
Baryum
Kadmiyum
Toplam krom
Bakır
Civa
Molibden
Nikel
Kurşun
Antimon
Selenyum
Çinko
11,9
<0,0005
0,29
<0,0005
0,066
<0,01
<0,0002
<0,33
<0,013
<0,0003
<0,005
<0,001
<0,015
0,05
2
0,004
0,05
0,2
0,001
0,05
0,04
0,05
0,006
0,01
0,4
Tehlikesiz
Atıkların
Düzenli
Depolama
Kriterleri
0,2
10
0,1
1
5
0,02
1
1
1
0,07
0,05
5
277
Tehlikeli
Atıkların
Düzenli
Depolama
Kriterleri
2,5
30
0,5
7
10
0,2
3
4
5
0,5
0,7
20
Değerlendirme
İnert atık
İnert atık
İnert atık
Tehlikesiz atık
İnert atık
İnert atık
Tehlikesiz atık
İnert atık
İnert atık
İnert atık
İnert atık
İnert atık
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Parametre
Analiz Sonucu
İnert Atıkların
Düzenli
Depolama
Kriterleri
Klorür
Florür
Sülfat
Çözünmüş
Organik Karbon
Toplam
Çözünen Katı
Fenol İndeksi
Toplam Organik
Karbon
BTEX
PCB
Mineral Yağ
LOİ
28,1
1,9
1.680
80
1
100
Tehlikesiz
Atıkların
Düzenli
Depolama
Kriterleri
1.500
15
2.000
Tehlikeli
Atıkların
Düzenli
Depolama
Kriterleri
2.500
50
5.000
17,1
50
80
100
İnert atık
4.680
400
6.000
10.000
Tehlikesiz atık
<0,02
0,1
-
-
İnert atık
10.100
30.000 (%3)
50.000 (%5)
60.000 (%6)
İnert atık
<0,1
<0,1
<100
8,4
6
1
500
-
-
10
İnert atık
İnert atık
İnert atık
-
Değerlendirme
İnert atık
Tehlikesiz atık
Tehlikesiz atık
Kül Depolama Sahasının Yeri, Mülkiyeti ve Koordinatı
Kül depolama sahası, proje sahası sınırları içerisinde yer almaktadır. Kül depolama
sahası takribi 32.930 m2 (3,29 ha) alan kaplamakta olup, koordinatları Tablo 108’de
verilmiştir.
Tablo 108. Kül Depolama Sahasının Koordinatları
Nokta No
1
2
3
4
Alan
Y (sağa)
754767,5832
754880,1295
755007,9778
754956,5761
32.930 m2
X (Yukarı)
4079276,5743
4079422,7148
4079197,2121
4079123,4783
Kül Depolama Sahasının Tasarımı
Proje kapsamında santralde kömürün yakılmasından kaynaklı oluşacak küllerin geri
dönüşümü sağlanmaya çalışılarak çimento, hazır beton, briket, ateş tuğlası ve sanayi gibi
değişik sektörlere satışı yapılacaktır.
BGD sisteminin atık ürünü olan alçıtaşı, susuzlaştırılarak değerlendirmek üzere
alçıpan üretimi yapan fabrikalara satılacaktır.
Santralden kaynaklı küllerin ve alçıtaşının satışının yapılmasından sonra arta kalan
kül olması durumu ve acil/beklenmedik durumlar göz önünde bulundurularak proje
kapsamında küllerin yerüstünde çevreye zarar vermeden depolanması amacıyla 26.03.2010
tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Atıkların Düzenli
Depolanmasına Dair Yönetmelik” hükümlerine göre bir adet kül depolama sahası
projelendirilmiştir. Kül depolama sahası için avan proje hazırlanmış olup, Ek 16’da
sunulmuştur.
“Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” Ek-2'de verilen kriterler
doğrultusunda benzer teknoloji ile çalışan santrallerden alınan kül numuneleri için analizler
yapılmış ve külün II. sınıf düzenli depolama tesisleri için verilen kriterlere uygun olduğu tespit
edilmiştir (Bkz. Tablo 107).
278
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Avan proje kapsamında atık depolama sahasında gerekli etütler yapılmıştır. Bu etütler
neticesinde, enerji santralinden kaynaklı atıkların çevreye zarar vermeden bertarafı amacıyla
yürürlükte olan Yönetmelik ve standartlara uygun şekilde kül depolama sahası için avan
projeleri hazırlanmıştır.
Kül depolama sahası avan projeleri hazırlanırken aşağıdaki unsurlar göz önünde
bulundurulmuştur:
Yürürlükte olan yasal hükümler,
Atık karakteristiği,
Çevresel koşullar,
Avan proje raporu,
Sahaya ait zemin etüt raporu,
Sahanın topografik, jeolojik, jeoteknik ve hidrojeolojik durumu,
Sahanın enerjine santraline olan uzaklığı,
Sahanın yerleşim birimlerine olan uzaklığı,
Depolanacak atık miktarı,
İnşaat koşulları,
Deprem durumu.
Bütün bu unsurlar dikkate alınarak hem çevresel hem de ekonomik açıdan en uygun
atık depolama sahası belirlenmiş ve kül depolama sahasına ait projeler hazırlanmıştır.
Deponi sahasının 3 boyutlu tasarımı yapılmıştır. Söz konusu sahanın 3 boyutlu
görünümü Şekil 96’da verilmiştir.
Şekil 96. Kül Depolama Sahasının 3 Boyutlu Görünümü
279
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
11.10.2011 tarih ve 2878 sayılı “Maden Atıklarının Düzenli Depolanması ve Diğer
Düzenli Depolama Tesislerinin Teknik Düzenlenmesine İlişkin Genelge” hükümlerine uygun
olarak, deponi sahası için rezervuar iç kazı şev eğimleri 1.5:1 (Y:D) olarak projelendirilmiştir.
Rezervuar kazı projeleri hazırlanırken her 10 m kazı yüksekliğinde 4 m genişliğinde palye
yapılmıştır. Bu palyeler hem inşaat kolaylığı sağlamak amacıyla hem de rezervuar
geçirimsizlik sistemi için ankrajlama platformu oluşturmak maksadıyla yapılmıştır.
Kül depolama sahasında 54,00 m kotuna kadar kül depolanması planlanmaktadır ve
güvenlik amacıyla 1,00 m’lik hava payı düşünülmüştür. Kül depolama sahasının 3 boyutlu
tasarımı yapılmıştır. 3 boyutlu modelleme sonucunda kül depolama sahasının atık depolama
kapasitesi ise 210.000 m3 olarak hesaplanmıştır. Kül depolama sahası rezervuarı, genişliği 8
m olan bir ring yolu ile çevrili olacaktır.
Kül Depolama Sahasının Ömrü
Santralin işletilmesi sırasında yakma sonucunda oluşan uçucu ve yatak külü çimento
ve sanayi gibi değişik sektörlerde kullanılabilmektedir. Santralden kaynaklı külün önemli bir
miktarının ilgili endüstrilere satılarak geri dönüşümünün sağlanması planlanmaktadır. Küllerin
piyasaya satışının yapılamaması durumunda ise proje sahası sınırları içerisinde küllerin
depolanabileceği bir kül depolama sahası tasarlanmıştır.
Kül depolama sahası için 3 boyutlu modelle yapılmış ve tesisin atık depolama
kapasitesi belirlenmiştir. Belirlenen bu depolama kapasitesine göre kül depolama sahası için
tesis işletme ömrü hesaplanmış ve Tablo 109’da verilmiştir:
Tablo 109. Kül Depolama Sahasının İşletme Ömrü
Uçucu kül miktarı
Yatak külü miktarı
Toplam kül miktarı
Kül depolama sahasının kapasitesi
Kül depolama sahası işletme ömrü
Kül Depolama Sahasının İşletme Ömrü
171.666,67
19.166,67
190.833,33
210.000
1,1
m3/yıl
m3/yıl
m3/yıl
m3
yıl
En kötü senaryo göz önüne alınarak santralden kaynaklı külün ekonomik olarak
değerlendirilememesi durumunda, 1,1 yıl süre ile kül depolayabilecek bir kül depolama
sahası tasarlanmıştır. Ancak proje kapsamında ihtiyaç olması halinde yeni yer
araştırılacaktır.
Geçirimsizlik Sistemi
Yüzeysel suların ve yağmur sularının kül depolama sahasının tabanı ve yan
yüzeylerinden yeraltı suyuna karışmasını önleyecek şekilde bir geçirimsizlik sistemi teşkil
edilecektir.
Söz konusu tesisin taban ve yan yüzeyleri için oluşturulan geçirimsizlik sistemi,
“Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” Madde 16’nın 2. Bendinde verilen II.
sınıf düzenli depolama tesisleri depo tabanı geçirimsizlik sistemi için istenen koşulları
sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.
“Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” Madde 16’nın 2. Bendi gereğince
II. sınıf düzenli depolama tesisleri için geçirimsizlik tabakasının doğal yollardan sağlanması
durumunda,
280
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Geçirimsizlik Katsayısı = K ≤ 1,0 x 10-9 m/sn
koşulunu ve geçirimsizlik tabakasınının kalınlığı ise
Kalınlık ≥ 1 m veya eşdeğeri
koşulunu sağlamalıdır.
Geçirimsizlik tabakası yapay olarak teşkil edilecektir. İlgili Yönetmeliğin 16. Maddesi
3. Bendinde de geçirimsizlik tabakasının doğal yollardan teşkil edilememesi durumunda,
yapay olarak teşkil edilebileceği ifade edilmektedir.
Geçirimsizlik tabakasında sızdırmazlık amacı ile kullanılacak malzemelerin;
Fiziksel ve mekanik (yüzey özellikleri, su emme kapasitesi, kalınlık, sıcağa ve
soğuğa, hava koşullarına karşı dayanıklılık, geçirimsizlik, çekme gerilmeleri, yırtılma, burulma
ve noktasal yüklere karşı dayanıklılık, kaynak kalitesi ve dayanıklılığı, vb.)
Kimyasal (sızıntı sularındaki kimyasal maddelerle olan etkileşimi, vb.)
Biyolojik etkenlere karşı (mikroorganizmalara, bitkilere, kemirgen hayvanlara
karşı dayanıklılık, vb.) kalite kriterleri
ulusal ve uluslararası normlara uygun olacaktır. Buna göre kül depolama sahasında
gerçekleştirilecek olan taban geçirimsizlik ve drenaj sisteminin üstten alta doğru,
Drenaj Geokompoziti-1,
 Filtre Geotekstil (200 gr/m2, %100 PP)
 Geonet (600 gr/m2)
 Filtre Geotekstil (200 gr/m2, %100 PP)
Plastik örtü (Eğimli yüzeylerde 2.5 mm HDPE Çift Tarafı Pürüzlü, düz alanlarda
2.5 mm Düz Yüzeyli Jeomembran)
Jeosentetik Kil Kaplama (GCL),
Drenaj Geokompoziti-2,
 Filtre Geotekstil (150 gr/m2, %100 PP)
 Geonet (600 gr/m2)
 Filtre Geotekstil (150 gr/m2, %100 PP)
olarak teşkil edilecektir. Kül depolama sahası için önerilen taban geçirimsizlik sisteminin ve
drenaj sisteminin kesiti Şekil 97’de verilmiştir.
281
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Şekil 97. Taban Geçirimsizlik ve Drenaj Sistemi
Drenaj geokompoziti-1
Drenaj geokompoziti-1, taban geçirimsizlik ve drenaj sisteminin en üst katmanında
yer alacaktır. Bu katman, 3 alt katmandan oluşmaktadır; en üstte filtre geotekstil (200 gr/m 2,
%100 PP), ortada geonet (600 gr/m2) ve en alt katmanda ise filtre geotekstil (200 gr/m 2,
%100 PP) (Bkz. Şekil 98).
Şekil 98. Drenaj Geokompoziti
Plastik örtü (2.5 mm HDPE Jeomembran)
“Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” 16. Maddesi 3. Bendi gereğince,
geçirimsizlik tabakasının doğal olarak sağlanamaması halinde, bu tabaka yapay olarak
oluşturulur ve jeomembran kullanılarak güçlendirilir.
282
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Taban geçirimsizlik sisteminin yapay olarak oluşturulacağı kül depolama sahasında
eğimli alanlarda 2,5 mm HDPE (Yüksek Yoğunlukta Polietilen) çift tarafı pürüzlü, düz
alanlarda ise düz yüzeyli jeomembran kullanılacaktır.
HDPE jeomembranlar, polietilen hammadde, boyar madde, yardımcı katkılar
hazırlanarak ekstruderlerde gerekli işlemlerden geçirilerek kalender sistem aracılığı ile
homojen olarak şekillendirilmesiyle oluşan yalıtım membranlarıdır. HDPE jeomembran;
yapısı gereği basınca, darbeye, kimyasallara, yüklemelere ve mikroorganizmalara karşı çok
dayanıklıdır. Bu üstün özelliklere karşı ekonomik bir malzemedir. Bu özellikleri sebebiyle,
HDPE jeomembran atık depolama tesislerinde sıklıkla kullanılmaktadır.
Jeosentetik kil kaplama (GCL)
Yapay olarak teşkil edilecek geçirimsizlik tabakasında yastık dolgunun üzerinde
jeosentetik kil kaplama (GCL) kullanılacaktır. Jeosentetik kil örtü, bir yüzeyinde bulunan
dokuma ve diğer yüzeyindeki örgüsüz geotekstiller arasına yerleştirilmiş sodyum bentonit
granüllerinin kompozit haline getirilmesiyle oluşan bir malzemedir.
Jeosentetik kil kaplama, suyla temas ettiğinde şişebilme özelliği sayesinde ideal bir
sızdırmazlık katmanı oluşturmaktadır. Jeosentetik kil kaplamanın geçirimsizlik katsayısı
yönetmelikte belirtilmiş olan K ≤ 1,0 x 10 -9 m/sn koşulunu sağlayacaktır.
Jeosentetik kil örtü, sıkıştırılmış kil tabakalara alternatif olarak kullanılabilmektedir.
Sıkıştırılmış kil tabakalarla mukayese edildiğinde, jeosentetik kil örtü aynı eşdeğer
performansı elde edebilmek için daha az yer kaplamaktadır. Ayrıca, jeosentetik kil örtü kendi
kendini onarma yeteneğine sahip ve yerleştirilmesi kolay olan bir malzemedir (Bkz. Şekil
99).
Şekil 99. Jeosentetik Kil Kaplama
283
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Drenaj geokompoziti-2
Drenaj geokompoziti-2, taban geçirimsizlik ve drenaj sisteminin en alt katmanında yer
alacaktır. Bu katman, 3 alt katmandan oluşmaktadır; en üstte filtre geotekstil (150 gr/m 2,
%100 PP), ortada geonet (600 gr/m2) ve en alt katmanda ise filtre geotekstil (150 gr/m2,
%100 PP).
Kül Depolama Sahasının Rehabilitasyonu
Kül depolama sahasında atık bertarafı işlemi tamamlandıktan sonra depolama
sahasının üzeri son örtü sistemi ile kapatılacaktır.
Son örtü sisteminin belirlenmesinde, 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanmış olan “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” Madde
17’de yer alan yükümlülükler dikkate alınacaktır. Buna göre kül depolama sahasında
gerçekleştirilecek olan son örtü sisteminin alttan üste doğru;
Tesviye tabakası,
Jeosentetik kil kaplama (GCL),
Drenaj tabakası,
Bitkisel toprak tabakası,
Bitki örtüsü
olarak teşkil edilmesi öngörülmektedir. Kül depolama sahası için önerilen son örtü sistemi
kesiti Şekil 100’de verilmiştir.
Şekil 100. Depolama Sonrası Atık Üzerinin Kapatılmasını Gösteren Kesit
284
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tesviye Tabakası
Atık depolama işlemi tamamen bittikten sonra depolama tesisi 0,5 m kalınlığında
tesviye tabakası ile tesviye edilecektir. Kapatma işlemine başlamadan önce; atıkların veya
yapının kayma ve çökme riskine karşı depolanan atık kütlesinin yeterince oturduğu tespit
edilecektir.
Jeosentetik Kil Kaplama (GCL)
Son örtü sisteminde tesviye tabakasının üzerine jeosentetik kil kaplama yapılacaktır.
Jeosentetik kil kaplamanın geçirimsizlik katsayısı değeri, ilgili yönetmelikte belirtildiği üzere
1,0 x 10-9 m/sn’den küçük olacaktır.
Drenaj Tabakası
Kül depolama sahasında “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” Madde
17’nin 2. bendi gereğince son örtü sisteminde jeosentetik kil kaplama üzerine 0,5 m
kalınlığında ve en az K ≥ 1,0 x 10 -4 m/sn geçirgenliğe sahip drenaj tabakası uygulanacaktır.
Bitkisel Toprak Tabakası
Kül depolama sahasının üstü kapatıldıktan sonra sahanın yeşillendirilmesi
yapılacaktır. Son örtü sisteminde yer alan tabakaları korumak ve yeşillendirme çalışmaları
için son örtü sisteminin en üstüne minimum 50 cm kalınlığında bitkisel toprak serilecektir.
Bitkisel Örtüsü
Kül depolama sahasının kullanımı sonrasında doğanın kendini onarmasına yardımcı
olacak şekilde proje sahasındaki iklimsel özellikler dikkate alınarak uygun bitki örtüsü
seçilecek ve tesisinin rehabilitasyonu yapılacaktır.
Yüzey Suyu Drenaj Sistemi
Kül depolama sahasının dışında yağış dolayısıyla akışa geçen yüzey suyunun, kül
depolama sahasına girmesini engellemek amacıyla planlanan kuşaklama kanalı yapılacaktır.
Kuşaklama kanalı sayesinde yüzey suyu, depolama sahasına girmeden tahliye edilecektir.
Kuşaklama kanalı depolama sahasını çevreleyecek şekilde arazinin topografyasına uygun
şekilde yerleştirilecektir. Kuşaklama kanalında toplanan yüzey suları, Söğütlü Dere’ye deşarj
edilecektir. Kül depolama sahası için hem sağ sahilde hem de sol sahilde olmak üzere 2 adet
kuşaklama kanalı tasarlanmıştır (Bkz. Şekil 101).
1 No’lu havzadan gelen yüzey suları, sağ sahil kuşaklama kanalıyla toplanarak sağ
sahil tahliye kanalı vasıtasıyla Söğütlü Dere’ye deşarj edilecektir. 2 No’lu havzadan gelen
yüzey suları ise sol sahil kuşaklama kanalıyla toplanarak sol sahil tahliye kanalı vasıtasıyla
yine Söğütlü Dere’ye deşarj edilecektir. Her bir havza için yüzeysel akış debisi hesaplanmış
ve kuşaklama kanalı hidrolik boyutlandırma hesapları yapılmıştır. Kuşaklama kanalı hidrolik
hesabında akış birikme süresi hesaplanmasında Kirpich Denklemi kullanılmıştır. Depolama
tesisi yüzey suyu drenaj sistemi tasarlanırken 100 yıl tekerrürlü yağış değerleri dikkate
alınmıştır. Yüzeysel akış debisinin hesaplanmasında Rasyonel Metod kullanılmıştır.
Kuşaklama kanalına ait tipkesit Şekil 102’de verilmiştir.
285
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Sağ Sahil
Kuşaklama Kanalı
Depolama Sahası
Sol Sahil
Kuşaklama Kanalı
Depolama Sahası
Şekil 101. Havza Planı
d
1
m
B
Şekil 102. Kuşaklama Kanalı Tipkesiti
Üst Drenaj Sistemi
Proje kapsamında kül depolama sahası için geliştirilen ikinci drenaj sistemidir. Üst
drenaj sistemi olarak tasarlanan ve kül depolama sahasına yağmur ve kar suyu olarak düşen
suların drenajı için planlanmıştır. Kül depolama sahasına gelen sular, sızıntı suyu toplama
havuzunda toplandıktan sonra, kül depolama sahasındaki küllerin nemlendirilmesi amacıyla
spreyleme yapılmak suretiyle tekrar değerlendirilecektir. Dolayısıyla üst drenaj sisteminde
toplanan suların herhangi bir şekilde alıcı ortama deşarjı söz konusu değlidir.
Üst drenaj sisteminde kullanılan geçirimli (filtre) dolgu malzemesi içerisinde organik
maddeler bulunmayacak, 1-3”(inç) arasında dane büyüklüğüne sahip malzemelerden
oluşacaktır.
286
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Alt Drenaj Sistemi
Kül depolama sahası için tasarlanan son drenaj sistemi, alt drenaj sistemidir. Bu
drenaj sisteminde yeraltı sularından kaynaklı sular, kül depolama sahasında taban
geçirimsizlik sisteminin altında yer alan drenaj geokompozitleri ile drenaj boruları vasıtasıyla
toplanacaktır. Toplanan sular, 200 mm çapındaki iletim borusuyla alt drenaj toplama
çukuruna aktarılacak, buradan da 300 mm’lik çelik boru ile Söğütlü Dere’ye deşarj
edilebilecektir. Bu sistemle toplanan suların atıkla teması taban geçirimsizlik sistemi
sayesinde engellendiği için bu sular çevreye herhangi bir zarar vermeden Söğütlü Dere’ye
deşarj edilebilecektir.
Hem üst drenaj hem de alt drenaj sistemleri 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik”
ve 01.03.2011 tarihli “Düzenli Depolama Tesisi Uygulama Projeleri Hazırlanmasına İlişkin
Genelge” hükümlerine uygun olarak inşa edilecektir.
Sızıntı Suyu Toplama Havuzu
Kül depolama sahasında yer alan drenaj sistemi vasıtasıyla toplanan sızıntı suları,
yapılacak olan sızıntı suyu toplama havuzuna aktarılacaktır.
Sızıntı suyu toplama havuzunun 3 boyutlu tasarımı yapılmıştır ve Ek 16’da
sunulmuştur. Havuzun 3 boyutlu modelleme sonucunda depolama hacmi 621,04 m 3 olarak
hesaplanmıştır. Havuzun yüksekliği 3,0 m olarak tasarlanmıştır. 2,80 m yüksekliğe kadar
sızıntı suyu depolaması yapılacaktır ve 20 cm hava payı olarak düşünülmüştür.
Sızıntı suyu toplama havuzunun geçirimsizliğinin sağlanması için havuz taban
alanının ve havuz içi kazı şevlerinin, jeosentetik kil kaplama (GCL) ve 2 mm HDPE
jeomembran ile kaplanması öngörülmektedir. Havuz içi geçirimsizlik tabakasının uygulaması
düşünülerek havuz içi kazı şevleri 1.5:1 (Y:D) olacak şekilde projelendirilmiştir.
Depolama Tesisi İzleme Sistemi
Kül depolama sahasında gerekli geçirimsizlik sistemleri uygulanacaktır. Geçirimsizlik
tabakasının görevini tam olarak yapıp yapmadığını belirlemek için depolama tesislerinin
etrafına yeraltı suyu izleme kuyuları açılacaktır. Kül depolama sahasında 3 adet gözlem
kuyusu açılacaktır. Depolama sahasında yeraltı sularından, topraktan ve çevredeki yüzey
sularından numuneler alınarak laboratuvarda analizleri yapılacaktır.
İşletme sürecinde mevcut durumun değerlendirilmesi amacıyla bu ölçüm ve analizler
periyodik olarak yapılacaktır. Bu ölçüm sonuçlarına göre yatırımcı firma gerekli tedbir ve
önlemleri alabilecektir.
Külün Bertarafı
Kömürün yanması sonucunda uçucu kül ve kazan altı külü, çimento, hazır beton,
briket, ateş tuğlası ve sanayi gibi değişik sektörlerde kullanılabilmektedir. Bu bağlamda
santralden kaynaklı küllerin geri dönüşümü sağlanmaya çalışılacak olup; yanma sonucunda
oluşan külün; bahsedilen konularda kullanılmak üzere ilgili sektörlere satışı yapılacaktır.
Kömürün yanması sonucu oluşacak külün geri kazanımı için çimento, briket, tuğla
fabrikalarına gönderilinceye kadar geçici olarak kül silolarında depolanacaktır. Kül silolarının
yeri Ek 3'te verilen Genel Vaziyet Planı'nda gösterilmiştir.
287
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
EF ile toplanan uçucu kül, pnömatik sevk sistemi ile kül depolama silosuna
aktarılacaktır. Sistemde gerekli basınçlı hava, hava pompaları yardımıyla sağlanacaktır.
Siloda toplanan kül, silobas dolum körüğü yardımıyla silobaslara veya kamyon dolum körüğü
yardımıyla kamyonlara doldurulacaktır. Dolum körükleri sayesinde kül dolumu sırasında
ortama toz yayılmayacaktır (Bkz. Şekil 103).
Şekil 103. Külün Silolara Pnömatik Aktarımı ve Silobaslara Dolum Körüğü İle Aktarımı
Santralden kaynaklı küllerin satışının yapılmasından sonra arta kalan kül olması
durumunda ve acil/ beklenmedik durumlarda kül, 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik”
hükümlerine göre dizayn edilecek olan kül depolama sahasında depolanacaktır.
Külün Depolama Sahasına Taşınması, Depolanması ve Alınacak Önlemler
Silolarda geçici olarak depolanan küllerin satışının yapılamaması durumunda, küller,
üstü kapalı konveyör bant sistemi ile kül depolama sahasına nakledilecektir. Bu sayede külün
depolama sahasına nakli sırasında oluşması muhtemel toz emisyonunu önlenmiş olacaktır.
Buna ilaveten nakil öncesinde külün su ile nemlendirilmesi sağlanacaktır.
Kül depolama sahasında, üst drenaj sisteminde toplanan sular, küllerin tozumasını
önlemek için spreylemede kullanılacaktır.
V.2.11 Kül Depolama Tesisinin Tasarımı ve Drenaj Sistemi, Zemin Sızdırmazlığının
Sağlanması Için Yapılacak Işlemler ve Kontrol Yöntemleri ve Alınacak Önlemler,
Kullanılacak Olan Geçirimsiz Tabakanın Tüm Teknik Özellikleri, Nereden ve Nasıl
Temin Edileceği, Depolama Alanına Ait Her Bir Hücre Için Üst Örtü ve Zemin Suyu
Drenaj Tabakası Plan ve Kesit Bilgileri, Üst Yüzey Geçirimsizlik Tabakasının Teşkili,
Ömrü, Depolama Alanının Uyum/Rehabilitasyonun Projelendirilmesi (Endüstriyel Atık,
Kül, Düzenli Depolama Alanı) Yüzeysel Suların Drenajı Ile Ilgili Işlemlerin Belirtilmesi
Proje kapsamında kömürün yanması sonucu meydana gelecek küllerin piyasaya
satışı yapılacaktır. Satışın yapılamaması durumuna karşılık proje sahası sınırları içerisinde
1,1 yıl kül depolayabilme kapasitesine sahip bir adet kül depolama sahası projelendirilmiştir.
Söz konusu depolama sahasına ait avan projeler Ek 16’da sunulmuş olup, kül depolama
sahasının tasarım özellikleri, drenaj sistemi, geçirimsizlik sistemi, sahanın rehabilitasyonu,
kullanılacak örtü tabalakaları ile ilgili detaylı bilgiler bir önceki bölümde sunulmuştur (Bkz.
Bölüm V.2.10).
288
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.2.12 Planlanan Faaliyet Sırasında (kül depolama alanı) Olası Sızıntı Sularının Yer Altı
ve Yerüstü Sularına Etkisini Tespit Etmek Amacıyla Mevcut Su Kalitesinin Tayin
Edilmesi, Projenin Tüm Aşamalarında (işletme öncesi, işletme süresi ve işletme
sonrası) Su Kalitesinin Izlenmesi Için Izleme Programı Oluşturulması, Bu Amaçla
Hangi Noktalardan ve Ne Sıklıkta Su Numunesi Alınacağı, Kontrolünün Nasıl
Yapılacağının Belirtilmesi
Proje kapsamında mevcut su kalitesinin belirlenmesi amacıyla 1 noktadan yeraltı
suyu ve 2 noktadan da yüzey suyu numuneleri alınarak analizleri yapılmıştır (Bkz. Bölüm
IV.2.19 ve Ek 11). Buna ilaveten Bölüm VIII’de inşaat dönemi, işletme dönemi ve işletme
sonrası dönemi kapsayan izleme programı da detaylı olarak sunulmuştur.
Proje kapsamında piyasaya satılamayan küllerin olması durumunda gerekli depolama
işleminin yapılabilmesi için bir adet kül depolama sahası projelendirilmiştir. Söz konusu
depolama sahasında gerekli geçirimsizlik sistemleri uygulanacaktır (Bkz. Bölüm V.2.10).
Geçirimsizlik tabakasının görevini tam olarak yapıp yapmadığını belirlemek için depolama
sahasının etrafına yeraltı suyu izleme kuyuları açılacaktır. Kül depolama sahasında 3 adet
gözlem kuyusu açılacaktır. Kül depolama sahası çevresinde toprak, yeraltı suyu ve yüzey
suyu izlemelerinin yapılması öngörülmektedir. Depolama sahasında yeraltı sularından,
topraktan ve çevredeki yüzey sularından numuneler alınarak analizleri yapılacaktır.
V.2.13 Drenaj Sisteminden Toplanacak Suyun Miktarı, Sızıntı Suyu Toplama
Havuzunun Toplama Karakteristiği, Arıtılma Şekli, Arıtma Sonucu Ulaşılacak Değerler,
Arıtılan Suyun Hangi Alıcı Ortama Nasıl Deşarj Edileceği, Deşarj Limitlerinin Tablo
Halinde Verilmesi, Tesiste Oluşacak Sızıntı Suyu Ile Ilgili Değerlendirmenin Şiddetli
Yağış Analizlerine Göre Yapılması, Depo Alanı Yüzey Drenaj Suları ve Sızıntı Sularının
Kontrolü ve Kirlilik Unsuru Içermesi Durumunda Nasıl Temizleneceği, Alınacak Izinler
Proje kapsamındaki ünitelerin drenaj sistemleri ile ilgili detaylı bilgiler Bölüm V.1.7,
V.2.10 ve V.2.11’de verilmiştir.
Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları sırasında yağmur sularının ve yüzey
akışlarının sahadan uzaklaştırılması için bir çevre drenaj sistemi yapılacaktır. Yapılacak olan
drenaj sistemi kalıcı olarak inşa edilecek ve işletme aşamasında da yağmur sularının
uzaklaştırılmasında kullanılacaktır. Drenaj sisteminin tasarımında bölgedeki en şiddetli yağış
analizleri ve taşkın riskleri göz önüne alınacaktır.
Drenaj kanalında toplanan sular, çökeltme havuzunda biriktirilecek, katı madde içeriği
çökeltildikten sonra üst fazdaki durultulmuş su, külün ıslatılmasında kullanılacaktır.
Buna ilaveten proje kapsamında kullanılacak olan kül depolama sahası için de 3
farklı drenaj sistemi geliştirilmiştir.
Bunlardan ilki; kül depolama sahasının dışında yağış dolayısıyla akışa geçen yüzey
suyunun, kül depolama sahasına girmesini engellemek amacıyla planlanan kuşaklama
kanalıdır. Kuşaklama kanalı sayesinde yüzey suyu, depolama sahasına girmeden tahliye
edilecektir.
Kuşaklama kanalı, depolama tesislerini çevreleyecek şekilde arazinin topografyasına
uygun şekilde yerleştirilecektir. Kuşaklama kanalında toplanan yüzey suları Söğütlü Dere’ye
deşarj edilecektir.
289
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kül depolama sahasu için hem sağ sahilde hem de sol sahilde olmak üzere 2 adet
kuşaklama kanalı tasarlanmıştır. 1 No’lu havzadan gelen yüzey suları sağ sahil kuşaklama
kanalıyla toplanarak sağ sahil tahliye kanalı vasıtasıyla Söğütlü Dere’ye deşarj edilecektir. 2
No’lu havzadan gelen yüzey suları ise sol sahil kuşaklama kanalıyla toplanarak sol sahil
tahliye kanalı vasıtasıyla yine Söğütlü Dere’ye deşarj edilecektir (Bkz. Şekil 101 ve Şekil
102). Her bir havza için yüzeysel akış debisi hesaplanmış ve kuşaklama kanalı hidrolik
boyutlandırma hesapları yapılmıştır.
Kuşaklama kanalı hidrolik hesabında akış birikme süresi hesaplanmasında Kirpich
Denklemi kullanılmıştır. Depolama tesisi yüzey suyu drenaj sistemi tasarlanırken 100 yıl
tekerrürlü yağış değerleri dikkate alınmıştır. Yüzeysel akış debisinin hesaplanmasında
Rasyonel Metod kullanılmıştır.
Proje kapsamında kül depolama sahası için geliştirlen ikinci drenaj sistemi; üst drenaj
sistemi olarak tasarlanan ve kül depolama sahasına yağmur ve kar suyu olarak düşen
suların drenajı için planlanmıştır. Burada toplanan sular, kül depolama sahasındaki küllerin
nemlendirilmesi amacıyla spreyleme yapılmak suretiyle tekrar değerlendirilecektir.
Dolayısıyla üst drenaj sisteminde toplanan suların herhangi bir şekilde alıcı ortama deşarjı
söz konusu değlidir.
Kül depolama sahası için tasarlanan son drenaj sistemi, alt drenaj sistemidir. Bu
drenaj sisteminde yeraltı sularından kaynaklı sular, kül depolama sahasında taban
geçirimsizlik sisteminin altında yer alan drenaj geokompozitleri ile drenaj boruları vasıtasıyla
toplanacaktır. Toplanan sular, 200 mm çapındaki iletim borusuyla alt drenaj toplama
çukuruna aktarılacak, buradan da 300 mm’lik çelik boru ile Söğütlü Dere’ye deşarj
edilebilecektir. Bu sistemle toplanan suların atıkla teması taban geçirimsizlik sistemi
sayesinde engellendiği için bu sular çevreye herhangi bir zarar vermeden Söğütlü Dere’ye
deşarj edilebilecektir.
Kül depolama sahası için tasarlanan drenaj sistemlerinden kaynaklanacak atıksular,
Söğütlü Deresi’ne deşarj edilmeden önce analizleri yaptırılacak ve Adana Çevre ve Şehircilik
İl Müdürlüğü’nden görüş alınacaktır.
V.2.14 Tesisin Faaliyeti Sırasında Oluşacak Diğer Katı Atık Miktar ve Özellikleri,
Depolama/Yığma, Bertarafı Işlemleri, Bu Atıkların Nerelere ve Nasıl Taşınacakları veya
Hangi Amaçlar Için Yeniden Değerlendirilecekleri, Alıcı Ortamlarda Oluşturacağı
Değişimler, Muhtemel ve Bakiye Etkiler, Alınacak Önlemler
Santralin işletme aşamasında oluşması beklenen katı atıklar şöyledir;
Evsel nitelikli katı atıklar,
Ambalaj atıkları,
Prosesten kaynaklı uçucu kül / cüruf ve alçıtaşı (kazan altı külü),
Arıtma tesisinden kaynaklanan çamur,
Tıbbi atıklar,
Tehlikeli atıklar,
Atık pil ve akümülatör,
Ömrünü tamamlamış lastik atıkları,
Atık yağlar ve bitkisel atık yağlar,
290
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Evsel Nitelikli Katı Atıklar
İşletme aşamasında termik santralde çalışacak 550 kişiden kaynaklı evsel nitelikli katı
atık meydana gelecektir. Evsel nitelikli katı atık miktarı; 1,21 kg değeri kullanılarak aşağıdaki
şekilde hesaplanmıştır.
Çalışan Sayısı
: 550 kişi
Birim katı atık miktarı : 1,21 kg/kişi/gün
Katı atık miktarı
: 550 x 1,21 = 665,5 kg/gün
Projenin işletme aşamasında 665,5 kg/gün evsel nitelikli katı atık oluşacaktır. Evsel
nitelikli katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve uzaklaştırılması 14.03.1991 tarih ve 20814
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Katı Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği”nde belirtildiği üzere yapılacaktır. Evsel nitelikli katı atıklar, proje sahasında
bulundurulacak ağzı kapalı çöp konteynerlerinde biriktirilecek ve ücret karşılığında
Yumurtalık Belediyesi tarafından proje sahasından alınması sağlanacaktır (Bkz. Ek 1).
Ambalaj Atıkları
Yukarıda verilen bilgiler doğrultusunda yapılması planlanan projenin işletme
aşamasında çalışacak toplam 550 kişiden kaynaklı meydana gelecek katı atık miktarı 665,5
kg/gün'dür. Bu atık miktarının yaklaşık %15'i ambalaj atığı olacağı öngörülmektedir (Atık
Yönetimi Eylem Planı, 2008-2012). Bu durumda meydana gelecek ambalaj atığı miktarı
99,82 kg/gün, evsel katı atık miktarı 565,67 kg/gün olacaktır.
Projenin işletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklı meydana gelecek
ambalaj atıkları ve geri kazanılabilir atıklar (kâğıt, cam, plastik, metal kutular vb.) sınıfına
girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak “Ambalaj Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği” gereği ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”
ilgili hükümleri doğrultusunda çevre izni ve lisansı almış firmalara verilecektir.
Proses Atıkları (Uçucu Kül+Yatak Külü ve Alçıtaşı)
Termik santralde kömürün yanmasından kaynaklı 41,2 ton/saat kazan altı külü ve 4,6
ton/saat uçucu kül meydana geleceği öngörülmektedir. Prosesten kaynaklı meydana gelecek
yatak külü (yanma sonucu kazanda oluşan dip külü), elektrostatik toz tutma sisteminden
kaynaklı meydana gelecek uçucu kül; çimento üretiminde klinkere katkı malzemesi olarak
kullanılmak üzere çimento fabrikalarına verilecektir. Santralde meydana gelecek külün geri
kazanımı için çimento fabrikalarına gönderilinceye kadar proje sahasında geçici olarak 4 adet
1.200 m3 kapasiteli kül silolarında depolanacaktır.
Santralden kaynaklı küllerin çimento fabrikalarına verilmesinden sonra arta kalan kül
olması durumu ve acil/beklenmedik durumlar göz önünde bulundurularak proje kapsamında
küllerin yerüstünde çevreye zarar vermeden depolanması amacıyla 26.03.2010 tarih ve
27533 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Atıkların Düzenli
Depolanmasına Dair Yönetmelik” hükümlerine göre bir adet kül depolama sahası
projelendirilmiştir (Bkz. Ek 16).
BGD sisteminde kalkerin kullanılmasından sonra meydana gelecek alçıtaşı miktarı 25
ton/saat (187.500 ton/yıl)’tir. Söz konusu alçıtaşı, susuzlaştırılarak alçıpan üretimi yapan
fabrikalara değerlendirmek üzere satışı planlanmaktadır.
291
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Atıksu Arıtma Tesisi Çamurları
İşletme aşamasında kullanılacak olan atıksu arıtma tesisinden kaynaklı arıtma
çamuru oluşacaktır. İşletme aşamasında termik santralde 550 kişinin çalıştığı ve arıtma
tesisinde kişi başına günde yaklaşık 0,15-0,20 kg çamur (Sanin, F., D., 2007) üretildiği
dikkate alınarak;
Çalışan kişi sayısı
Kişi başına günlük çamur üretimi
Toplam arıtma çamuru
Toplam arıtma çamuru
= 550 kişi
= 0,15-0,20 kg/kişi.gün
= 550 kişi x 0,15 kg/kişi.gün= 82,5 kg/gün veya
= 550 kişi x 0,2 kg/kişi.gün= 110 kg/gün
atıksu arıtma çamuru oluşacağı öngörülmektedir.
İşletme aşamasında işletilecek olan atıksu arıtma tesisinden kaynaklı oluşacak olan
arıtma çamurları, 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliği” Ek-2’ye göre analizleri yaptırılarak
tehlikeli atık olup, olmadığı belirlenecektir. Analiz sonuçlarına göre atık çamurlarının tehlikeli
atık çıkmaması durumunda arıtma çamurları “Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair
Yönetmelik” hükümleri doğrultusunda II. sınıf düzenli depolama alanlarında bertarafı
sağlanacaktır. Tehlikeli atık çıkma durumunda ise 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi
Gazete’de (değişiklik: 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete ve 05.11.2013 tarih ve
28812 sayılı Resmi Gazete) yayımlanan “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”nin ilgili
hükümleri uyarınca çevre izin ve lisanslı tehlikeli atık geri kazanım veya bertaraf tesislerine
verilerek bertaraf edilecektir.
Tıbbi Atık
İşletme aşamasında çalışacak personele acil durumlarda ilk yardım ve acil tedavi gibi
sağlık hizmetlerinin verilmesi amacıyla santralde revir ünitesi kurulacak ve revirde bir hekim
çalıştırılacaktır. Proje kapsamında revir ünitesinden kaynaklı; yara bandı, enjeksiyon, sargı
bezi, pansuman ekipmanları, vb. tıbbi atıklar meydana gelecektir. Kişi başına yıllık tıbbi atık
miktarı 0,42 kabul edildiğinde (Yardım., Y. 2006) santralin işletme aşamasında meydana
gelecek tıbbi atık miktarı;
Çalışan kişi sayısı
Kişi başına günlük tıbbi atık
Toplam tıbbi atık
= 550 kişi
= 0,42 kg/kişi.yıl
= 550 kişi x 0,42 kg/kişi.yıl= 231 kg/yıl
tıbbi atık oluşacağı düşünülmektedir.
Projenin işletme aşamasında meydana gelecek tıbbi atıklar, “Tıbbi Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği’nin 13. maddesi gereği diğer atıklardan ayrı, özel sızdırmaz özellikteki tıbbi atık
poşetlerinde biriktirilecektir. Tıbbi atıklar, lisanslı tıbbi atık bertaraf tesislerine verilecektir.
Tıbbi atıkların toplanması ve bertaraftı, 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” (değişiklik 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
Resmi Gazete ve 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) ilgili hükümleri
doğrultusunda yapılacaktır.
292
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tehlikeli Atıklar
Yapılması planlanan projenin işletme aşamasında atölyede yapılacak bakım
faaliyetlerinden kaynaklı atık yağ ile kirlenmiş bez ve üstübü atıkları, flüoresan lambalar, su
yumuşatma ünitesinde kullanılacak kimyasallarının atık bidonları gibi tehlikeli atıkların
meydana gelmesi söz konusudur.
İşletme aşamasında meydana gelecek tehlikeli atıklar, tehlikeli atıkların geçici
depolanması için ayrılmış alanda toplanacak ve taşıma lisansı olan taşıyıcı firmalar
tarafından tesisten özel araçlarla alınarak çevre lisanslı bertaraf tesislerine verilecektir.
Tehlikeli atıkların yönetimi, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı (değişiklik. 30.03.2010
tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete ve 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete)
Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne
göre gerçekleştirilecek olup, tehlikeli atıkların geçici olarak depolanacağı alanların özellikleri
de söz konusu yönetmelikte belirtilen şartlarda olacaktır. Buna ilaveten, tehlikeli atıklar,
tehlikeli atık taşıma lisansı olan araçlar ile lisanslı tehlikeli atık bertaraf/geri kazanım
tesislerine Ulusal Atık Taşıma Formu (UATF) doldurulmak suretiyle teslim edilecek, atık
üreticisi olması sebebiyle de Tehlikeli Atık Beyan Sistemi (TABS)’ne kayıt olunacaktır.
Atık Pil ve Akümülatörler
İşletme aşamasında çalışacak iş makinelerinin bakım-onarım faaliyetleri sırasında
akü değişim işlemleri yapılacaktır. Ancak akü değişim işlemleri değişimi yapan yetkili firmaya
verilerek dolusu ile değiştirilecektir.
İşletme aşamasında meydana gelecek atık piller, proje sahasında uygun alanlara
koyulan atık pil kumbaralarında “Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği”nin 13.
Maddesinde belirtilen hususlar dikkate alınarak toplanacak ve belirli aralıklarla çevre lisansı
almış atık pil geri kazanım tesislerine gönderilecektir.
Atık pillerin ve akülerin toplanmasında ve bertarafında 31.08.2004 tarih ve 25569
sayılı Resmi Gazete’de (değişiklik. 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete ve
05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) yayımlanarak yürürlüğe giren “Atık Pil ve
Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Ömrünün Tamamlamış Lastikler
İşletme aşamasında meydana gelmesi muhtemel ömrünü tamamlamış lastik atıkları,
25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak (değişiklik 30.03.2010 tarih
ve 27537 sayılı Resmi Gazete ve 20.11.2013 tarih ve 28817 sayılı Resmi Gazete) yürürlüğe
giren “Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği” gereğince, taşıma lisansı almış
araçlar vasıtasıyla çevre izin ve lisanslı geri kazanım tesislerine gönderilmesi sağlanacaktır.
İşletme aşamasında, 25.11.2006 tarih ve 26357 (değişiklik. 30.03.2010 tarih ve
27537 sayılı Resmi Gazete ve 20.11.2013 tarih ve 28817 sayılı Resmi Gazete) sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü
Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
293
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Atık Yağlar
İşletme aşamasında santral sahasında yer alacak ekipmanların (türbin, jeneratör)
rutin bakım-onarım çalışmaları ve şalt sahasında trafo yağ değişim işlemlerinden kaynaklı
atık yağ (madeni yağlar, hidrolik yağlar) meydana gelecektir.
İşletme aşamasında meydana gelecek atık yağlar, Yönetmeliğin Ek-1’de verilen
parametrelere göre analizleri yaptırılarak kategorisi belirlenecek ve kategorilerine göre ayrı
ayrı sızdırmaz tanklarda toplanacaktır. Atık yağ depolama tankları kırmızı renkli olacak ve
üzerinde “Atık Yağ” ibaresi bulunacaktır.
İşletme aşamasında araç bakımlarının proje sahasında yapılması gerekirse proje
sahası içerisinde altı sızdırmasız ve sundurma yapı ile çevrilmiş alanda yapılması
sağlanacak ve oluşacak atık yağlar, atık yağ taşıma lisansı olan taşıyıcı firmalar tarafından
tesisten özel araçlarla alınarak çevre lisanslı bertaraf tesislerine verilecektir.
İşletme aşamasında oluşacak atık yağların taşınması, toplanması ve bertaraftı
konusunda 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete’de (değişiklik: 05.11.2013 tarih ve
28812 sayılı Resmi Gazete) yayımlanarak yürürlüğe giren “Atık Yağların Kontrolü
Yönetmeliği” Madde 9’da (Atık Yağ Üreticisinin Yükümlülükleri) belirtilen hükümlere
uyularak, oluşacak atık yağların söz konusu yönetmelik hükümlerine uygun şekilde bertaraftı
sağlanacaktır.
İşletme aşamasında; 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı (değişiklik. 30.03.2010 tarih ve
27537 sayılı Resmi Gazete ve 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) Resmi
Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” ve 14.03.2005
tarih ve 25755 sayılı (değişiklik. 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete ve
05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Bitkisel Atık Yağlar
Projenin işletme aşamasında çalışacak olan personelin yemekleri dışarıdan hazır
getirilecek ya da sosyal tesislerde pişirilecektir. Personel yemek ihtiyacı sosyal tesislerde
pişirilmesi durumunda işletme aşamasında bitkisel atık yağ oluşumu söz konusu olacaktır.
İşletme aşamasında oluşması muhtemel bitkisel atık yağlar, sızdırmaz, iç ve dış
yüzeyleri korozyona dayanıklı bidonlarda toplanarak çevre izin ve lisanslı bitkisel atık yağ
geri kazanım tesislerine verilerek geri kazanımı sağlanacaktır.
Bitkisel atık yağların toplanması ve geri kazanımı konusunda; 19.04.2005 tarih ve
25791 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak (değişiklik 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
Resmi Gazete ve 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) yürürlüğe giren “Bitkisel
Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
294
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Genel Değerlendirme
Projenin işletme faaliyetleri sırasında meydana gelecek atıkların yönetilmesinde
05.07.2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Atık
Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik”, 07.10.1920 tarih ve 26739 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında
Yönetmelik”, 22.05.2012 tarih ve 28300 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği”, 17.06.2011 tarih ve 27967 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Bazı Tehlikesiz Atıkların Geri Kazanımı
Tebliği” ile 18.01.2013 tarih ve 28532 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ” hükümlerine uyulacaktır.
V.2.15 Tesiste oluşabilecek koku toz ve haşere üremesine karşı alınabilecek önlemler
Koku ve Haşere Oluşuma Karşı Alınabilecek Önlemler
Proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetler sırasında, koku ve haşere oluşumuna
neden olabilecek herhangi bir faaliyet söz konusu değildir.
Tesiste koku ve haşere oluşumunu engellemek için belirli periyotlarla tesiste ilaçlama
yapılacaktır.
Toz Oluşuma Karşı Alınabilecek Önlemler
Santralin işletme aşamasında meydana gelecek partikül maddelerin giderimi için toz
tutucu EF’ler kullanılmak suretiyle gerekli önlemler alınacaktır.
V.2.16 Termik santral ve kül depolama tesisi, iskele faaliyeti kapsamında meydana
gelecek gürültü ve seviyeleri, muhtemel ve bakiye etkiler ve önerilen tedbirler,
vibrasyon, gürültü kaynakları ve seviyeleri, Çevresel Gürültü’nün Değerlendirilmesi Ve
Yönetimi Yönetmeliği’ne göre akustik raporun hazırlanması, (güncel akustik formatının
esas alınması)
Gürültü Kaynakları ve Meydana Gelecek Gürültü Seviyesi
Projenin işletme faaliyetleri kapsamında gürültü meydana getirecek makine ve/veya
ekipman listesi Tablo 110’da verilmiştir.
Tablo 110. Tesis İşletme Aşamasında Proje Sahasında Çalıştırılacak Makine Ekipman Listesi
Makine Cinsi
Buhar Türbin Binası
Kazan Ünitesi
Jeneratör Seti
Start-up Trafosu
Su Pompası + Kazan Besleme Suyu Pompası vd.
Santraldeki Diğer Elektrikli ve Dizel Motorları
1:http://www.energy.ca.gov
2. http://www.bell.it/En/hprc_en.htm
Adet
2
2
2
1
8
20
295
Lw (dBA)
1
85
1
85
1061
1
85
901
2
78
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Akustik Raporun Değerlendirilmesi
Proje kapsamında hazırlanan Akustik Rapor Ek 14’te sunulmuştur.
Proje işletme aşamasında kullanılacak ünitelerden kaynaklanacak toplam ses gücü
düzeyi; her bir kaynağın ses gücü düzeyinden aşağıdaki formül yardımı ile hesaplanmıştır.
LWT
1x10 8710  1x10 8010  1x10 9110  1x1010710  1x1010010  1x1010510 

 10  log
115
105
100
92
96

  2 x10 10  1x10 10  1x10 10  1x10 10  1x10 10


= 109,56 dBA
Projenin işletme aşamasında kullanılacak makine ve/veya ekipmanlardan
kaynaklanacak gürültü seviyeleri değişik mesafeler için hesaplanmış olup, Şekil 104 ve
Tablo 111’de sunulmuştur. Buna ilaveten “ÇGDY Yönetmeliği” Ek-VII Tablo 4’te belirtilen
sınır değerler de Tablo 112’de sunulmuştur.
Şekil 104. Ünitelerden Kaynaklanan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılımı
296
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Tablo 111. Ünitelerden Kaynaklanan Gürültü Seviyesinin Mesafeye Göre Değerleri
A-Ağırlıklı Ses Basıncı Düzeyleri (dBA)
Mesafe (m)
0
10
20
50
100
150
230
350
400
450
500
600
1.000
1.250
1.500
1.750
2.000
3.000
109,56
81,6
75,6
67,6
61,6
58,1
54,3
50,7
49,5
48,5
47,6
46,0
41,6
39,6
38,1
36,7
35,6
32,0
Tablo 112. Endüstri Tesisleri İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri (Ek-7, Tablo 4)
Alanlar
Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve
kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar
Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan
konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar
Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan
işyerlerinin yoğun olarak bulunduğu alanlar
Organize Sanayi Bölgesi veya İhtisas Sanayi Bölgesi içindeki her bir tesis için
Lgündüz
(dBA)
Lakşam
(dBA)
Lgece
(dBA)
60
55
50
65
60
55
68
63
58
70
65
60
Proje sahasına en yakın duyarlı yapı 1.250 m mesafedeki konuttur. Tablo 112’de
endüstri tesisleri için verilen sınır değerler “Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların
birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar” için; Lgündüz 65 dBA,
Lakşam 60 dBA ve Lgece 55 dBA’dır.
Proje için yapılan hesaplamalarda 1.250 m’de gürültü seviyesi 39,6 dBA olup, ilgili
yönetmelikte verilen Lgündüz 65 dBA, Lakşam 60 dBA ve Lgece 55 dBA sınır değerlerinin altında
yer aldığı görülmüştür. Bu durumda en yakın yerleşim yerlerinin gürültüden olumsuz
etkilenmesi beklenmemektedir.
Hesaplamalar, tüm iş makinelerinin aynı yerde aynı zamanda çalışacağı varsayımına
göre yapılmıştır. Gerçekte ise böyle bir uygulama pek mümkün olmamaktadır. Bu nedenle
oluşacak gürültü seviyesinin hesaplamalarla belirlenen değerlerden çok daha düşük olacağı
öngörülmektedir.
Kontrol Tedbirleri
297
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi
Yönetmeliği” Madde 22’de işletme, tesis, atölye, imalathane ve işyerlerinden çevreye yayılan
gürültü seviyesine ilişkin kriterler aşağıda belirtilmiştir:
a) Her bir işletme ve tesisten çevreye yayılan gürültü seviyesi Ek-VII’de yer alan
Tablo 4’te verilen sınır değerleri aşamaz.
b) Gürültüye hassas kullanımları etkileyebilecek şekilde yakınında, bitişiğinde, altında
veya üstünde faaliyetini sürdüren; her bir işyeri, atölye, imalathane ve benzeri işletmelerden
hava yoluyla çevreye yayılan veya ortak bölme elemanları, ara döşemeler, tavan veya bitişik
duvarlar aracılığıyla gürültüye hassas kullanımlara iletilen çevresel gürültü seviyesi Leq
gürültü göstergesi cinsinden arka plan gürültü seviyesini 5 dBA’dan fazla aşamaz.
c) Birden fazla işyeri, atölye, imalathane gibi işletmeler ile organize sanayi bölgesi
veya küçük sanayi sitesinden çevreye yayılan toplam çevresel gürültü seviyesi Leq gürültü
göstergesi cinsinden arka plan gürültü seviyesini 7-10 dBA aralığından fazla aşamaz. Bu
aralık esas alınmak kaydıyla, toplam çevresel gürültü seviyesi; gürültüye maruz kalınan
alandaki etkilenen kişi sayısı, gürültü kaynağı ile gürültüye hassas mekânlar arasındaki
mesafe ve benzeri faktörler göz önünde bulundurularak İl Mahalli Çevre Kurulu Kararı ile
belirlenir. Bu bentte verilen sınır değerin aşılması halinde, arka plan gürültü seviyesine
katkısı olan her bir işyeri sınır değer aşımından eşit olarak sorumludur. Gürültüye katkı
oranları belirlendikten sonra her bir işletme gerekli tedbirleri alır.
ç) İşletme, tesis, atölye, imalathane ve işyerlerinin faaliyeti sonucu oluşabilecek darbe
gürültüsü LCmax gürültü göstergesi cinsinden 100 dBC’yi aşamaz.
Buna göre proje işletmeye geçtiğinde;
04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve
Yönetimi Yönetmeliği”ne titizlikle uyulacaktır.
Proje işletmeye geçtikten sonra, çevresel gürültü ve titreşim için gerekli tüm
ölçümler periyodik olarak yaptırılacaktır. Ayrıca herhangi bir şikayete istinaden yapılacak
denetimlerde, yetkili idarenin talebine istinaden tesislerde gürültü ölçümleri yaptırılarak,
çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu hazırlatılacağı faaliyet sahibi tarafından
taahhüt edilmektedir.
Açık havada çalışacak teçhizat dizaynlarının gürültüyü minimuma indirecek
şekilde yapılacaktır.
Tesiste gürültüyü dışarı en az iletecek yalıtım teknikleri kullanılacaktır.
Türbin ve jeneratörler gürültü emici bir muhafaza altına alınacaktır.
Santral sınırı boyunca bitkilendirme yapılacaktır.
İzleme Programı
Tesis, işletme faaliyetine başladıktan sonra, 6 ayda bir defa olmak üzere hem proje
sahası sınırları içerisinde hem de santral sahasına en yakın hassas alıcı ortamda gürültü
ölçümleri yapılacaktır.
Mevzuat Açısından Değerlendirme
Proje kapsamında aşamasında 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı “Çevresel
Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği”ne titizlikle uyulacaktır. Gürültüye
maruz kalınan ortamlarda çalışanların sağlığını koruyabilmek ve faaliyetin sürekliliğini
sağlayabilmek için başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi koruyucu ekipman verilecektir.
298
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.2.17 Radyoaktif atıkların miktar ve özellikleri
Radyoaktivite, bazı maddelerin atomlarının bozunarak parçacık veya enerji
yaymasıdır. Dış etki olmaksızın kendi kendine bir parçalanma sonucu durmadan şuâ (ışın,
radyasyon) şeklinde enerji veren maddelere radyoaktif madde denilmektedir.
Doğada kendiliğinden radyoaktif olan bazı elementler vardır, bunlar dört grupta ele
alınır:
Radyum grubu: Bu grup uranyum 238 ile başlar ve art arda parçalanmalarla kararlı
kurşun 206'ya dönüşür.
Aktinyum serisi: Bu seri uranyum 235 ile başlar ve kurşun 207'ye dönüşerek biter.
Toryum serisi: Adını aldığı toryum 232 ile başlar ve kurşun 208 ile son bulur.
Neptünyum serisi: Neptünyum 237 ile başlayıp, bizmut 209 ile biter.
Radyoaktif maddeler yaydıkları ışınlar, alfa (a), beta (ß) ve gamma (y) ışınlarıdır.
α (Alfa) ışıması: İki nötron ve iki protondan meydana gelen, +2 yüklü bir helyum
çekirdeği yaymaktır. Bu ışımayı yapan radyoaktif elementin kütlesi 4, atom numarası 2 azalır.
Bu tanecikler +2 yüklü oldukları için elektromanyetik çekime de yakalanırlar. Bu ışımaların
durdurulması çok kolaydır.
Alfa ışınlarının hızı, yayınlayan atoma tâbi olarak, ışık hızının 1/10-1/15’i kadardır.
Alfa ışınları iyonlaştırıcı özelliğe sâhip olduğu hâlde bir maddeye giriciliği beta ışınına
nazaran azdır. Birkaç cm havadan veya milimetrenin birkaç yüzde biri kadar kalınlıktaki
alüminyum plâkadan geçebilir.
β (Beta) ışıması: Bu ışınlar elektrondan ibâret olup (-1) yüklüdür. Elektrik ve manyetik
alanda sapar. Hızları ışık hızına yakın olup, Beta ışımaları alfa taneciklerine göre daha
hızlıdır. Yâni daha giricidir. Bu ışınlar da iyonlaştırıcı özelliğe sâhiptir. Bu ışıma sonunda
radyoaktif elementin kütlesi değişmez, atom numarası (z) bir artar.
γ (Gamma) ışıması: Kısa dalga boylu elektromanyetik ışınlardır. Bir çekirdeği
uyarılmış bir halden, daha az uyarılmış veya kararlı hale getiren bir foton yayımıdır. Foton
olduğu için ışık hızında ilerler. Kuvvetli nüfuz eder. Durdurulması çok güçtür. Yüksüz olduğu
için manyetik alanda sapma göstermez. Foton olduğu için bir etkin kütlesi vardır ve bu kütle
sayesinde kütle çekimine yakalanır. Röntgen ışınlarının özelliklerine sâhip olan gamma
ışınları, fotoğraf plâklarına etki eder ve flüoresan meydana getirir.
Yapılması planlanan santralde yakıt olarak ithal kömür kullanılacak olup, projede
radyoaktif atık oluşumu söz konusu değildir. Yapılması planlanan tesis için uluslararası
pazarlardan ithal kömür temin edilecektir. Uluslararası pazarlardan kömür temin edilirken
radyoaktif maddeler içermeyen kömürler seçilecektir. Yapılması planlanan santrale
getirilecek olan ithal kömürler, 24.02.2011 tarihli “İthal Katı Yakıtlar konulu Genelge”
kapsamında gerekli gümrük işlemlerine tabi tutulacaktır.
299
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.2.18 Proje ünitelerinde üretim sırasında kullanılacak tehlikeli, toksik, parlayıcı ve
patlayıcı maddeler, taşınımları ve depolanmaları, hangi amaçlar için kullanılacakları,
kullanımları sırasında meydana gelebilecek tehlikeler ve alınabilecek önlemler
Proje kapsamında; su yumuşatma ve atıksu tesviyesinde kimyasal olarak; sodyum
hidroksit (NaOH), sodyum hipoklorit (NaOCI), hidroklorik asit (HCI), kazan suyu şartlandırma
için nötralizeamin ve soğutma suyu şartlandırma için biyosit kullanılacaktır. Santralde
kullanılacak kimyasallar ve kullanım alanları Tablo 113’te verilmiştir.
Tablo 113. Santralde Kullanılacak Kimyasallar
Kimyasal Maddeler
Kullanılacağı yer
Risk
Sodyum Hidroksit
(NaOH) %48
Demineralizasyon
Atıksu arıtma tesisi
Aşındırıcı,
Ciddi yanıklara neden olur.
Hidroklorik Asit (HCl)
%30- %38
Demineralizasyon
Atıksu arıtma tesisi
Koroziftir. Cilde değidiğinde
ciddi tahriş eder. Yanıklara
neden olur.
Depolama Şekli
Paslanmaz çelik ya
da polietilen
tanklarda
PVC gibi plastik
veya ebonit kaplı
çelik tanklarda
Yanıklara neden olabilir.
Polietilen bidon
Yanıklara neden olabilir.
30-60 kg'lık
Polietilen bidon
Biyosit
Nötralizeamin
Sodyum Hipoklorit
(NaOCI)
Amonyak (NH3)
Soğutma Suyu
Şartlanırma
Kazan Suyu
Şartlandırma
Asitlerle temasta zehirli gaz
açığa çıkarır.
Solunması durumunda
zehirleyici, vücuda temas
halinde her bölge için tahriş
edici ve sıvı olarak vücuda
temasında şiddetli soğuk
yanıklara sebep vericidir.
Dezenfektan
BGD
PVC tanklarda
1.000 m3 ila 1.500
m3’lük küçük bir çift
cidarlı amonyak
tanklarında
Söz konusu kimyasal maddeler, santral sahasına, ilgili mevzuata uygun olarak silobas
tipi kara tankerleri ve/veya kamyonlar ile taşınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak
kimyasallar proje sahasına ambalajlı (bidon, varil vb.) olarak getirilecek olup, tesiste
sızdırmasız zemin üzerinde depolanacaktır. Santralde kullanılacak her bir kimyasal üstü
kapalı ve havalandırmalı ölçüm tanklarına aktarılacak ve buradan da cazibeyle çözelti
hazırlama ve besleme tanklarına aktarılacaktır.
Santralde kullanılacak olan kimyasallar, kimyasal depo tanklarında diğer kimyasallarla
temas etmeden depolanacak olup, depolama aşamasında sızmalara karşı kimyasal tankların
etrafında sızdırmaz betonarme seddeler yapılacaktır.
Proje kapsamında taşımada kullanılacak araçlar “Tehlikeli Atıkların Kontrol
Yönetmeliği”nin 13. maddesine göre tehlikeli atık madde taşıma lisanslı olacak olup,
araçlarda taşıdığı maddeye göre “Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınmasına İlişkin
Avrupa Anlaşması (ADR)” kodları ile gerekli uyarıcı semboller bulundurulacak ve
sızdırmazlığı sağlanmış olacaktır.
Kimyasallarla kontamine olan temizlik materyallerinin bertarafı ise 14.03.2005 tarih ve
25755 sayılı Resmi Gazete'de (değişiklik: 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete)
yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uygun
yapılacaktır.
300
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje kapsamında kimyasalların taşınmasında 31.03.2007 tarih ve 26479 sayılı
Resmi Gazete'de (değişiklik: 10 Temmuz 2009 tarih ve 27284 sayılı Resmi Gazete)
yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında
Yönetmeliği" ve 14 Mart 2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uygun yapılması sağlanacaktır.
Kimyasal Yönetim Planı
Proseslerde kullanılacak kimyasalların depolandığı alana görevli olmayan kişilerin
girmesi engellenecektir.
Proseslerde kullanılacak kimyasallarla temas eden kişiye malzeme güvenlik
formunda verilen talimatlar uygulanarak, derhal tıbbi destek alınması sağlanacaktır.
Proseslerde kullanılacak kimyasalların kazara dökülmesi durumunda malzeme
güvenlik bilgi formundaki bertaraf yöntemleri uygulanarak dökülen alan temizlenecektir.
Kimyasalların kazara dökülmesi durumunda;
Döküntünün veya sızıntının oluştuğu bölgenin etrafında bent oluşturarak, döküntü
veya sızıntı sınırlandırılacaktır.
Gerekliyse, dökülen malzeme uygun bir malzemeyle nötralize edilecektir.
Dökülen malzeme vermikulit, talaş, emici yastıklar vb. gibi uygun malzeme ile
emdirilip toplanacaktır.
Kimyasalların toprak ve su kaynaklarını kirletmesi engellenecektir.
Olayı sınırlamak veya etkisini azaltmak için pratikte yapılması mümkün olan her
şey yapılacaktır.
Toplanan malzemenin bertarafı uygun bir şekilde yapılacaktır.
İşletme aşamasında, parlayıcı, patlayıcı ve tehlikeli maddelerin kullanımı sırasında
24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Parlayıcı,
Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler
Hakkında Tüzük” hükümleri doğrultusunda hareket edilecektir.
Proje kapsamında kimyasalların taşınmasında 31.03.2007 tarih ve 26479 sayılı
Resmi Gazete’de (değişiklik: 10.07.2009 tarih ve 27284 sayılı Resmi Gazete) yayımlanarak
yürürlüğe giren "Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmeliği" ve
14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren (değişiklik:
05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”
hükümlerine uygun yapılması sağlanacaktır.
Kimyasallarla kontamine olan temizlik materyalleri ve kimyasal malzeme
ambalajlarının bertarafı 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak
yürürlüğe giren (değişiklik: 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) "Tehlikeli
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uygun yapılacaktır.
Tehlikeli ve zararlı maddelerin depolanması, taşınması ve kullanılmasına ilişkin
faaliyetler, 26.12.2008 tarih ve 27092 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi
Hakkında Yönetmeliği”, 27.12.2008 tarih ve 27092 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak
yürürlüğe giren “Bazı Tehlikeli Maddelerin, Müstahzarların ve Eşyaların Üretimine, Piyasaya
Arzına ve Kullanımına İlişkin Kısıtlamalar Hakkında Yönetmeliği”, 14.03.2005 tarih ve 25755
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren (değişiklik. 30.03.2010 tarih ve 27537
sayılı Resmi Gazete ve 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) “Tehlikeli Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği’’nde belirtilen ilgili maddelere göre yapılacaktır.
301
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.2.19 Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı (kara ve deniz)
taşımalarından kaynaklanacak trafik yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi
Projenin işletme aşamasında meydana gelecek trafik yükünün kaynakları aşağıda
listelenmiştir:
İşletme aşamasında çalışacak personelin proje sahasına taşınması,
Külün taşınması (piyasaya satış),
Diğer prosesler için ihtiyaç duyulan yardımcı kimyasalların taşınımı,
Kömürün kuru yük gemileri ile taşınması,
Kalkerin taşınması,
Alçıtaşının taşınması,
Personelin Taşınması
Projenin işletme aşamasında toplam 550 kişinin vardiyalı olarak çalıştırılması
planlanmaktadır. Çalışacak personel mümkün mertebe bölge halkından temin edilecektir.
İşletme aşamasında çalışacak personel civardaki mahalle ve köylerden ya da Yumurtalık İlçe
merkezinden ve Adana İl merkezinden geliş gidiş yapacaktır.
Santralde çalışan personelin proje sahasına ulaşımında minibüsler (20 kişilik) ve
otobüsler (45 kişilik) kullanılacaktır. Ayrıca 20 personelin de kendi araçları ile proje sahasına
geleceği varsayılmaktadır. Bu durumda personelin proje sahasına taşınmasında günlük 9
adet otobüs, 6 adet minibüs ve 25 adet otomobil kullanılacaktır.
Külün Taşınması
Tesiste oluşacak kül, depolama sahasına kapalı bant konveyör sistemi taşınacaktır.
Kül depolama sahasında depolanmayacak olan ve satışı yapılacak olan küller ise silobaslar
yardımıyla piyasaya arz edilecektir. Santralin işletilmesi aşamasında yıllık 343.500 ton (45,8
ton/saat) kül meydana gelecektir. Külün taşınmasında gerekli olacak araç sayısının
hesaplamasında külün tamamının satışının yapılacağı ve taşımada 40 ton'luk silobasların
kullanılacağı varsayılmıştır. Bu durumda külün piyasaya taşınmasında günlük 28 adet
silobasın kullanılması yeterli olacaktır.
Kimyasal Maddelerin Taşınması
Projenin işletme aşamasında kullanılacak olan kimyasallar için aylık olarak proje
sahasına 3 adet tanker girişi olacağı öngörülmektedir.
Kömürün Taşınması
Santralde yakıt olarak ithal kömür kullanılması planlanmaktadır. Santralde üretim
faaliyetleri sırasında her bir ünitede 191 ton/saat olmak üzere toplam 382 ton/saat (2.865.000
ton/yıl) kömür tüketilecektir. Kullanılacak ithal kömür, uluslararası pazarlardan (Güney
Amerika, Güney Afrika ve Avustralya) temin edilecek olup, sahaya deniz yolu ile getirilecektir.
Santral sahasına getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen 120.000 DWT-150.000
DWT kapasiteli kuru yük gemileri kullanılacaktır.
Kıyıdan yaklaşık 2,5-3,0 km açığa demirleyecek olan gemilerden alınan kömür,
mavnalar yardımıyla 1.755 m uzunluğundaki iskeleye nakledilecektir. İskeleye nakledilen
kömür, daha sonra 3 m genişliğinde ve 1.450 m uzunluğundaki kapalı bant konveyörler
aracılığı ile santral sahası sınırları içerisindeki kömür stok alanına taşınacaktır.
302
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kömürün taşınması için 120.000 DWT-150.000 DWT kapasiteli
kullanılacağından, bölgeye yılda gelecek gemi sayısı 24 (ayda 2 gemi) olacaktır.
gemiler
Kalkerin Taşınması
Santralin işletmeye alınmasıyla birlikte kömürün yanması sonucu oluşacak SO2
konsantrasyonunu “Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği”nde belirtilen sınır değerlerin altına
çekebilmek için baca gazı kükürt arıtma sistemi planlanmıştır. Söz konusu sistemde SO2
konsantrasyonunu azaltmak için kalker kullanılacaktır. Bu kalker Adana İli, Ceyhan İlçesi,
Dokuztekne Köyü sınırları dâhilinde bulunan IB 200700174 nolu ruhsatlı kalker ocağından
temin edilecektir. Kalker ocağı, proje sahasına yaklaşık 23 km mesafededir.
Proje kapsamında kullanılacak olan kalker miktarı 90.000 ton/yıl (288 ton/gün)’dır.
Kalkerin ruhsatlı ocak alanından proje sahasına taşınması sırasında 20 tonluk kamyonlar
kullanılacaktır. Böylece, günde 15 kamyon proje sahasına kalker taşıyacaktır.
Alçıtaşının Taşınması
Tesis faaliyetleri sonucu üretilecek alçıtaşı miktarı 187.500 ton/yıl (600 ton/gün)’dır.
Tesiste üretilecek alçıtaşının tamamının piyasaya arz edilmesi halinde, 20 ton kapasiteli 30
adet kamyon günlük olarak tesise giriş çıkış yapacaktır.
Trafik Yükü Hesaplanması
Yukarıda hesaplamalar sonucu, tesisin işletme faaliyetleri sırasında meydana gelecek
olan ilave trafik artışı Tablo 114’te sunulmuştur.
Tablo 114. İşletme Aşamasında Meydana Gelecek Trafik Yükü
Trafik Yükü Kaynağı
Araç Sayısı
9 adet otobüs/gün
6 adet minibüs/gün
25 adet otomobil/gün
28 adet silosbas/gün
3 adet tanker/ay
2 adet gemi/ay
15 adet kamyon/gün
30 adet kamyon/gün
118 araç/gün (maksimum)
Personelin taşınması
Külün taşınması
Kimyasal maddelerin taşınması
Kömürün Taşınması
Kalkerin Taşınması
Alçıtaşının Taşınması
Toplam
Tablo 114’ten de görüleceği gibi, tesisin işletme aşamasında meydana gelecek ilave
taşıt yükü 118 araç/gün’dür. Projenin işletme aşamasında günlük 236 araç/gün (gidiş-dönüş)
taşıt yükü karayollarına eşit bir şekilde paylaştırılacaktır. Bu durumda her bir karayolunun
trafik yüküne günlük 79 araç/gün eklenmiş olacaktır.
01-28 karayolundaki toplam taşıt hacmi 980 taşıt/gün olup, söz konusu projenin
inşaat aşamasında 1.134 taşıt/gün (gidiş + geliş 79 taşıt/gün) olacağı öngörülmektedir. Bu
durumda inşaat aşamasında 01-28 karayolunun mevut taşıt hacmi %0,92 oranında
artacaktır.
01-27 karayolundaki toplam taşıt hacmi 672 taşıt/gün olup, söz konusu projenin
inşaat aşamasında 826 taşıt/gün (gidiş + geliş 79 taşıt/gün) olacağı öngörülmektedir. Bu
durumda inşaat aşamasında 01-27 karayolunun mevut taşıt hacmi %1,1 oranında artacaktır.
303
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
01-25 karayolundaki toplam taşıt hacmi 1.321 taşıt/gün olup, söz konusu projenin
inşaat aşamasında 1.475 taşıt/gün (gidiş + geliş 79 taşıt/gün) olacağı öngörülmektedir. Bu
durumda inşaat aşamasında 01-25 karayolunun mevut taşıt hacmi %1,05 oranında
artacaktır.
V.2.20 Projenin bölgedeki mevcut deniz trafiğine etkisi ve alınacak önlemler
Santralde yakıt olarak yılda 2.865.000 ton ithal kömür kullanılacak olması, söz konusu
kömürün, uluslararası pazarlardan (Güney Amerika, Güney Afrika ve Avustralya) temin
edilecek olması ve proje sahasına 120.000 DWT-150.000 DWT’lik kuru yük gemileri ile
getirilecek olması nedeniyle (ayda 2 gemi), yörenin deniz trafiğinde önemli bir artış meydana
gelmesi beklenmemektedir.
V.2.21 Proje alanı ve etki alanında bulunan kıyı yapılarına etkiler ve seyir güvenliği
açısından alınacak önlemler
Yapılması planlanan proje, iskele ve liman yapılarının oldukça fazla olduğu bir
bölgede yer almaktadır. Bu nedenle hem bölgedeki gemilerin seyir güvenliğini sağlamak,
hem de balıkçılar ve deniz adamlarına karşı bilgilendirme amacıyla sualma ve deşarj yapısını
da içine alacak şekilde bir ışıklı uyarı sistemi ve ışıklı/çanlı şamandıra kullanılacaktır. Buna
ilaveten iskele inşaatı ve kullanımında seyir emniyeti, can, mal ve çevre güvenliği açısından
gerekli tedbirler alınacak ve gerekli yerlere gece ve gündüz ışıklı markalama işaretleri
konacaktır. Tüm bu önlemlerden sonra yapılması planlanan projenin mevcut kıyı yapılarına
herhangi bir olumsuz etikisinin olması beklenmemektedir.
Proje sahasının bulunduğu yöre, kıyı tesisleri açısından oldukça yoğun bir bölge olup,
yapılması planlanan santral sahasına en yakın kıyı yapısı 2,2 km mesafededir. Dolayısıyla
işbu ÇED Raporu’na konu tesis kapsamında yapılması planlanan iskele ile diğer kıyı yapıları
arasındaki mesafe, gemilerin manevra yapabilmelerine imkân verecek boyuttadır. Bölgedeki
kıyı yapıları ile ilgili detaylı bilgiler Bölüm II.1’de sunulmuştur. Buna ilaveten santral sahasına
yaklaşık 8,2 km mesafede bulunan Ceyhan Hayvar Aliyev Deniz Terminali için BOTAŞ
International Limited’ten alınan olumlu görüş Ek 1’de sunulmuştur.
V.2.22 Yapılacak iskele projesi nedeniyle alanda meydana gelebilecek kumlanma
potansiyeli ve alınacak önlemler
Dolgu sahası civarındaki dalga hareketleri ve akıntı nedeni ile AKM taşınması
olasıdır. Bu taşınmanın dolgu sahasındaki morfolojiyi bir miktar değiştireceği de ortadadır.
Ancak su derinliklerinin büyük olması sebebi ile kumlanma potansiyel çok düşük bir hızda
seyretmesi ile meydana gelecek kumlanma hareketi ile oluşacak değişikliğin işletme
açısından bir sıkıntı yaratmayacağı öngörülmektedir. Buna ilaveten dolgu sahasının
anroşmanla korunması ile de erozyon engellenmiş olacaktır.
Proje kapsamında yapılacak olan iskele, kazıklı sistem olarak projelendirildiği için
kumlanma hareketine ve deniz tabanı morfolojisine etkisi ihmal edilebilecek düzeyde
olacaktır.
304
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.2.23 Karasal ve sucul flora/fauna üzerine işletme aşamasında olabilecek etkiler ve
alınacak tedbirler
Karasal Flora/Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler
Santral işletmeye geçtiğinde meydana gelmesi muhtemel çevresel etkiler; baca gazı
emisyonları, gürültü ve trafik yükündeki artış ile sınırlıdır.
Tesis işletmeye geçtiğinde meydana gelecek olan HCI, HF, PM, CO, SO2, NO2 ve toz
emisyon değerleri, Bölüm V.2.8 ve Ek 12’de sunulan Hava Kalitesi Dağılımı Modelleme
Raporu ile ortaya konmuştur. Söz konusu rapordan da görülebileceği gibi tesis işletmeye
geçtiğinde meydana gelecek olan HCI, HF, PM, CO, SO2 ve NO2 yer seviyesi konsantrasyon
değerleri “HKDYY”de belirtilen sınır değerin altındadır. Dolayısıyla tesis faaliyette iken,
hassas hayvanların, bitkilerin ve nesnelerin korunması için belirlenen sınır değerler
aşılmamaktadır. Bu sebeple, baca gazından kaynaklanacak HCI, HF, PM, CO, SO2 ve
NO2’nin, çevredeki mevcut flora ve fauna üzerinde önemli bir etkisinin olmayacağı
öngörülmektedir.
Proje kapsamında tesisin işletmeye alınması ve kömürün yanması sonucunda
oluşacak toz, bitkiler üzerinde birtakım etkiler meydana getirebilmektedir. En bariz etki
stomaların kapanarak, bitkinin gaz alış verişinin engellenmesi ve bunun sonucunda da
gelişmede yavaşlama ve ürün kaybıdır. Ancak, yapılan modelleme sonuçları baca gazından
kaynaklanacak toz emisyonlarının yer seviyesi konsantrasyonları yönetmelikte verilen sınır
değerlerin altındadır. Bu sebeple, baca gazından kaynaklanacak toz emisyonlarının
çevredeki mevcut flora ve fauna üzerinde önemli bir etkisinin olmayacağı öngörülmektedir.
Tesisin işletme aşamasında meydana gelecek olan gürültü seviyesi Bölüm V.2.16’da
özetlenen ve Ek 14’te sunulan Akustik Rapor’dan da görülebileceği gibi “ÇGDYY”nde
belirtilen sınır değerlerinin altında olacaktır. Bu nedenle, proje etki alanı içerisinde bulunan
faunanın projeden kaynaklanacak gürültüden olumsuz yönde etkilenmesi söz konusu
olmayacaktır.
İşletme aşamasında meydana gelecek olan bir diğer çevresel etki de trafik yükündeki
artış olacaktır. İşletme aşamasında kömür, santral sahasına kapalı bant konveyör sistemi ile
taşınacak olup, herhangi bir karayolunun kullanılması söz konusu değildir. Personelin
taşınması, işletme malzemeleri ve yan ürünleri taşımak için ise ana yollar kullanılacaktır.
Faaliyetin inşaat aşamasında olduğu gibi işletme aşamasında da çevredeki doğal
ortamlarından faaliyet alanına gelebilecek olan fauna türlerine herhangi bir zarar verilmemesi
konusunda personele gerekli uyarılar yapılacaktır.
Faaliyet süresince 4915 sayılı “Kara Avcılığı Kanunu”na, “2013-2014 Av Dönemi
Merkez Av Komisyonu Kararları”na ve önlemlerine faaliyet sahibi tarafından aynen
uyulacaktır. Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 listesinde bulunan karasal fauna türleri ile ilgili
olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. madde hükümlerine
uyulacaktır. Faaliyetin işletme aşamasında çevredeki doğal ortamlarından faaliyet alanına
gelebilecek olan memeli ve kuş türleri ile ilgili olarak Bern Sözleşmesi Ek-4’de (Yasaklanan
Av Metod ve Araçlar İle Diğer Yasak İşletme Şekilleri) belirtilen hususlara aynen uyulacaktır.
305
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Sucul Flora/Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler
Tesisin işletme aşamasında meydana gelecek baca gazı emisyon değerleri Ek 12’de
sunulan Hava Kalitesi Dağılımı Modelleme Raporu’ndan da görülebileceği gibi; baca
gazlarının YSK değeri yönetmelik sınır değerlerin altındadır. Dolayısıyla tesis faaliyette iken,
sucul flora/faununanın baca gazı emisyonlarından olumsuz yönde etkilenmesi
beklenmemektedir.
Proje kapsamında tesisin soğutma suyu ihtiyacı denizden karşılanacktır. Denizden
sualma yapısı marifetiyle alınacak olan su, sistemde kullanıldıktan sonra deşarj yapıları
marifetiyle tekrar denize verilecektir. Termik santralde kullanıldıktan sonra denize geri verilen
su, “SKKY” Tablo 23 hükümlerine göre ortam sıcaklığını 1°C’den daha fazla
değiştirmeyecektir. Dolayısıyla tesiste kullanıldıktan sonra denize geri verilecek olan suyun
sıcaklığı en fazla 10C artacak, kalitesinde ise herhangi bir değişiklik olmayacağından mevcut
deniz suyuna olumsuz bir etki oluşturmayacaktır. Ayrıca, deşarj işlemlerinde 31.12.2004 tarih
ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği” ve 10.03.1995 tarih ve 22223 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Su Ürünleri Yönetmeliği” hükümlerine uyulacak ve soğutma suyu deşarjının alıcı
ortamda oluşturacağı etkiler mevzuat hükümlerince belirlenen izleme periyodu, sıklığı ve
sayısına göre takip edilecektir.
Buna ilaveten deşarj hattı sisteminden denize verilecek olan soğutma suyunun
içerisinde zararlı organizma üretimini engellemek için sadece klor bulunacaktır. Dolayısıyla,
soğutma suyu sisteminden denize verilecek olan su içerisinde klor dışında başka bir
kimyasal madde bulunmayacağından, mevcut deniz suyu kalitesini olumsuz yönde
etkilemeyecektir. Buna ilaveten soğutma suyu alma yapısının giriş kısmında yavru balıklar ve
diğer canlıların sisteme çekilip, zarar görmelerini önlemek amacıyla filtre ve ızgara sistemleri
bulunacaktır. Dolayısıyla, yapılması planlanan santralin, deniz ekosistemi üzerine olumsuz
bir etkisinin olması beklenmemektedir.
Sistemde kullanılacak olan soğutma suyu alma giriş ağzının tasarımı su canlılarının,
sualma yapısına çarpması ve içeri girmesini azaltacak şekilde planlanmıştır. Bunun için
sualma yapısının ağız kısmına elekler konulacaktır. Bu elekler sayesinde balıklar, özellikle de
balık larvaları sualma yapısı içerisine girmeyecektir.
V.2.24 Deniz ortamına olabilecek etkiler ve alınacak tedbirler (voli sahaları, deniz suyu
kalitesi, su ürünleri, deniz içindeki mevcut kültürel varlıklar ve diğer sucul faaliyetler
dikkate alınarak gerçekleştirilecek etki değerlendirmesi)
Voli Sahasına Etkiler
Su ürünlerini istihsale elverişli, içinde veya üzerinde herhangi bir istihsal vasıtası
kurulabilen, kullanılabilen sucul alanlar “su ürünleri istihsal sahası” olarak adlandırılmaktadır.
Bu çerçevede, her ne kadar ülkemizin tüm kıyı ve iç suları, su ürünleri istihsal sahası
olarak bilinse de, proje sahasının da yer aldığı Adana İli, 18.04.1983 tarih ve 18022 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Sınır Tespit Tutanağı”nda karara bağlanan
ve “Su Ürünleri Üretim ve İstihsal Sahası” olarak belirlenen 12 adet saha içerisinde yer
almamaktadır.
Ülkemizde su ürünleri istihsalinin yapılamayacağı yerler 1380 sayılı “Su Ürünleri
Kanunu” kapsamında belirtilmektedir.
306
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Projenin tüm aşamalarında 1380 sayılı “Su Ürünleri Kanunu”nun 7. maddesine göre
işletme aşamasında su sirkülasyonunun doğal akışının etkilenmemesi, planda belirlenen
alan dışına çıkılmaması, işletme sırasında bu alana gemiler ve diğer yollarla gelebilecek
zararlı maddelerin denize dökülerek flora ve faunanın zarar görmesine müsaade
edilmeyecek, projenin inşaatı ve yapımı sırasında çevreye zarar vermemesi için gerekli tüm
tedbirler alınacaktır.
Deniz Suyu Kalitesine Etkiler
Proje kapsamında tesis edilecek olan sualma ve deşarj hattı yapıları deniz suyunun
kimyasal yapısına etki etmeyecektir. Deşarj yapısı, kıyıdan 1.314 m ötede deniz ile
buluşacaktır. “SKKY” Tablo 23’te verilmiş olan sıcaklık kriteri gereğince ilk seyrelme
sonrasında sıcaklık artışının 1°C'den daha düşük olması gerektiğinden, deşarj hattı tasarım
çalışmalarında bu husus göz önüne alınmıştır. Buna göre, sualma yapısı -7 m’den
başlayacak ve -12 m’de son bulacak, deşarj yapısı ise -15 m ile -23 m arasında tesis
edilecektir. Öngörülen difüzör tasarımı ile yapılan seyrelme hesaplarına göre; deşarj hattı
sisteminden çıkacak soğutma suyu, “SKKY” Tablo 23’te verilmiş olan sıcaklık kriterleri
sağlamakta olup, deniz suyu kalitesi üzerine herhangi bir olumsuz etki yaratmayacaktır.
Buna ilaveten deşarj hattı sisteminden denize verilecek olan soğutma suyunun
içerisinde zararlı organizma üretimini engellemek için sadece klor bulunacaktır. Dolayısıyla,
soğutma suyu sisteminden denize verilecek olan su içerisinde klor dışında başka bir
kimyasal madde bulunmayacağından, mevcut deniz suyu kalitesini olumsuz yönde
etkilemeyecektir.
Su Ürünlerine Etkiler
Yapılması planlanan santralin, deniz suyu kalitesine olumsuz etkisinin olması
beklenmemektedir. Santralin işletmeye geçmesiyle, sistemde kullanılacak olan soğutma suyu
alma giriş ağzının tasarımı su canlılarının, sualma yapısına çarpması ve içeri girmesini
azaltacak şekilde planlanmıştır. Bunun için sualma yapısının ağız kısmına elekler
konulacaktır. Bu elekler sayesinde balıklar, özellikle de balık larvaları sualma yapısı içerisine
giremeyecektir.
V.2.25 Orman alanları üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler, orman yangınlarına
karşı alınacak tedbirler
Orman Alanları Üzerine Olası Etkiler ve Alınacak Önlemler
Proje sahasının 159.377,9 m2’lik kısmı ormanlık araziler üzerinde yer almaktadır.
Santralin işletme aşamasında orman alanları üzerine olabilecek etkiler, inşaat aşamasında
meydana gelebilecek etkilerden daha azdır.
Proje kapsamında kullanılacak olan baca gazındaki HCI, HF, PM, CO, SO2 ve NO2
miktarları, yönetmelik sınır değerlerini sağlamaktadır (Bkz. Ek 12). Dolayısıyla baca gazı
emisyonlarının orman alanlarına olumsuz yönde etki etmesi beklenmemektedir.
Proje kapsamında kullanılacak olan kömür stok alanı kapalı olarak tesis
edileceğinden kömürün savrularak orman habitatına olumsuz yönde etki etmesi söz konusu
olmayacaktır.
307
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kül depolama sahasının zemininde sızdırmazlık yönünden en gelişmiş teknolojiler
uygulanmak suretiyle, sızdırmazlık sağlanacaktır. Dolayısıyla kül depolama sahasında
depolanan malzemelerin toprağa karışma riski bulunmamakta, böylece orman habitatının
oluşmasına olanak sağlayabilecek toprak örtüsü de niteliğini kaybetmemiş olmaktadır.
Planlanan santalin işletme aşamasında meydana gelecek katı atıkların bertarafı,
yönetmelik hükümleri gereğince yapılacak olup, hiçbir katı atığın ormanlık alanlarda
depolanmasına ve bertaraf edilmesine müsaade edilmeyecektir.
Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Önlemler
Proje sahasında, çıkabilecek bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme
ekipmanı (kazma, kürek, balta, su kovası vb.) bulundurulacak olup, 11.04.1974 tarih ve
14765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan “İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliği Tüzüğü”nün 5. Kısım, 1. Bölüm “İş Yerlerinde Yangına Karşı Alınacak Güvenlik
Tedbirleri’’ ile ilgili madde hükümlerine uyulacaktır.
Yangın çıkması durumunda olabilecek etkiler ve yapılacak görevler için tesis
personeli eğitilecektir. Yangın olasılığı durumunda diğer yakın kuruluşlara haber verilecektir.
Yangının fark edilmesi ve alarm verilmesini takiben, belirli lokasyonlarda hazır bulundurulan
yangın ile mücadele kaynaklarından yararlanarak sorunun derhal ortadan kaldırılmasına
çalışılacaktır.
V.2.26 Projenin tarım ürünlerine ve toprak asitlenmesine olan etkileri, toprak
asitlenmesinin tahmininde kullanılan yöntemler ve alınacak tedbirler
Toprak asitlenmesi genel anlamda toprağın asiditesinin artması olarak
tanımlanmaktadır. Toprak asitliliği, yanma sonucu çıkan kükürt ve azot oksitlerinin
yağmurlarla (asit yağmurları) tekrar yeryüzüne dönmesi ile meydana gelir. Normalde yağmur
suyu asit özelliğindedir, pH’sı 5,5–5,6 arasında değişir. Bu, atmosferde bulunan
karbondioksitin (CO2) yağmur suyuyla etkileşime girerek karbonik asit (H 2CO3) meydana
getirmesinden kaynaklanır.
H2O(s) + CO2 (g)
H2CO3 pH’sı normal yağmur suyunun sahip olduğu 5,5-5,6’lık
pH düzeyinin altında olan yağmurlar asit yağmuru olarak tanımlanır.
Asit yağmuru, doğal ve antropojenik (insan kaynaklı) kaynaklardan gelen
kükürtdioksit (SO2) ve azotoksit (NOx) gazlarının bulutlardaki su damlacıkları içinde
çözünerek daha sonra yağış olarak yeryüzüne inecek olan bu su kütlelerinin asitliğini
artırması sonucu oluşur. Bu gazların atmosferde su, oksijen ve asit özelliğindeki birtakım
kimyasallarla tepkimeye girmesi sonucunda sülfürik asit (H 2SO4) ve nitrik asit (HNO3-) oluşur.
Asit yağmurları aslında daha genel bir olgu olan asit birikimi ve taşınımının
sonuçlarından biridir. Asit birikimi, ıslak birikim ve kuru birikim şeklinde olabilir. Islak birikim
asit özelliği gösteren maddelerin bulutlardaki su kütlelerine nüfuz etmesiyle oluşur, pH’sı
5,6’nın altında olan asit özelliğindeki sular atmosferden yağmur, kar, sulusepken ve dolu
vasıtasıyla yeryüzüne taşınır. Asit özelliği taşıyan aerosollerin, parçacıkların ve gazların
atmosferde ve atmosfer yoluyla daha sonra karada birikimi ise kuru birikim olarak
adlandırılır. Özellikle rüzgâr daha asit reaksiyonlu parçacıkları taşır ve bunların karada
birikmesine neden olur.
308
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Asit yağmurları, toprağın kimyasal ve biyolojik özelliklerini etkilemektedir. Atmosferde
biriken kükürt ve azot bileşikleri yağışlarla toprağa geçerek, topraktaki aktif hidrojen
iyonlarının yoğunluğunu arttırarak toprak pH’nın düşmesine neden olmaktadırlar. Miktarı
artan H+ iyonları, toprağın kolloidal kompleksleri olan kil minarelleri ve humus kolloidleri
tarafından tutulmakta olan başta Ca++ olmak üzere K+, Mg++ ve Na+ gibi bitki besin
elementlerinin yerine geçerek, onların topraktan taban suyuna karışmak üzere yıkanmalarına
neden olmaktadır. Dolayısıyla düşük toprak pH’sında Ca, Mg ve K gibi elementler yıkanarak
topraktan uzaklaşmaktadır. Toprak pH’sı düştükçe (pH<5) topraktaki ağır metallerin (Fe, Mn,
Zn, Cu, Al vb.) çözünürlükleri ve dolayısıyla toprak çözeltisindeki Al, Fe ve Mn
konsantrasyonu hızla artmaktadır. Asit yağmurları, toprakların asitleşmesine ve asit
topraklarda besin elementleri dengesinin bozulmasına neden olmaktadır. Asit toprakların
verimliliğini sınırlandıran unsurlar P, Ca ve Mg noksanlığı ile Fe, Mn ve Al toksititesidir. Bu
unsurlar, toprağın verimliliğinin azalmasına dolayısıyla tarımsal üretimin düşmesine sebep
olmaktadır (Aydın ve Sezen, 1990; Nuhoğlu ve ark., 1995).
Bacalardan atmosfere atılan SO 2 gazı, doğal kükürt, çevrimine girmekte ise de, çok
az bir kısmı özümlenebilmekte, en büyük kısmı şiddetli asit reaksiyonu yapan sülfürik asit gibi
maddelere ve en sonunda da sülfatlara dönüşerek uzun süre havada etkili olabilmektedir.
Asit yağışı ile veya katı partiküller içerisinde yaş ve kuru sülfat çökelmesi şeklinde toprak
üzerine düşen sülfatlar, toprak tabakalarına olumsuz etki yapabilmektedir.
Asit yağmurları toprağın yavaş yavaş asitlenmesine yol açarak, ağaçların ve bitkilerin
topraktan beslenmesine engel olur. Ayrıca topraktaki katyonların yıkanarak yeraltı suyuna
karışmasına neden olur.
Yapılması planlanan santralin işletme aşamasında oluşacak baca gazı emisyonları
arasında asitlenmeye neden olabilecek başlıca kirletici SOx ve NOx emisyonlarıdır. Bununla
birlikte, Hava Kalitesi Dağılım Modelleme Raporu’ndan da görüleceği üzere santralden
kaynaklı oluşması tahmin edilen yer seviyesi NOx ve SOx emisyonlarının çok düşük olması
ve baca gazı emisyonlarının “BYTY”de ve Endüstriyel Emisyonlar Direktifi 2010/75/EC'de
belirtilen sınır değerleri sağlayacak şekilde santralin işletilecek olması nedeniyle, santralden
kaynaklanacak NOx ve SOx birikiminin bölgedeki topraklarda asitlenmeye neden olması söz
konusu değildir.
Ayrıca tesisin işletme döneminde her yıl proje etki alanı içerisinde kalan en az 2
noktadan toprak numuneleri alınıp analiz ettirilerek, bölgedeki toprakların kirliliği ve asitliliği
izlenecektir.
V.2.27 Yeraltı ve yüzey suyuna etkiler ve alınacak tedbirler
Yapılması planlanan termik santral projesi kapsamında işletme faaliyetlerinde tesisin
tüm su ihtiyacı denizden karşılanacak olup, herhangi bir yeraltı suyu kuyusunun kullanımı
söz konusu değildir. Dolayısıyla, tesis su kullanımına bağlı olarak gerek yeraltı ve gerekse
yüzey suyu olarak mevcut su kaynakları üzerinde olumsuz bir etki oluşması söz konusu
değildir.
Tesisin tüm aşamalarında meydana gelecek olan atıksular, ilgili mevzuat uyarınca
arıtılarak denize deşarj edilcektir. Bu nedenle atıksulardan kaynaklanacak ve hem yeraltı
hem de yüzey sularını kirletecek olumsuz bir husus mevzu bahis değildir.
Raporun ilgili bölümlerinde de bahsedildiği üzere proje kapsamında ithal kömür
kullanılacak olup, kömürün yanması sonucunda kül meydana gelecektir. Bu küller, piyasada
ekonomik değeri olan malzemeler olduğundan, proje kapsamında meydana gelecek küllerin
de piyasaya arzı sağlanacaktır.
309
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Piyasaya arz edilemeyen küllerin depolanabilmesi için ise bir adet kül depolama
sahası belirlenmiştir. Söz konusu depolama sahasında gerekli geçirimsizlik tedbirleri alınmış
olup, kül depolama sahasının yeraltı suları üzerine herhangi bir olumsuz etki yaratması
beklenmemektedir. Ayrıca kül depolama sahası ve proje sahası çevresinde açılacak olan
drenaj kanalları ile yüzeysel akışlar da kontrol altına alınacağından, hem yüzeysel hem de
yeraltı sularının kirlenme ihtimali bulunmamaktadır. Kül depolama sahasındaki geçirimsizlik
tabakasının görevini tam olarak yapıp yapmadığını belirlemek için kül depolama sahasında 3
adet gözlem kuyusu açılacak ve yeraltı sularının etkilenme durumları belirli periyotlarla
izlenecektir.
Yine raporun ilgili bölümlerinde değinildiği üzere, tesis kapsamında kullanılacak olan
tüm kimyasallar, geçirimsizliği sağlanmış beton zeminler üzerinde ya da sızdırmasız
tanklarda depolanacağından, bu kimyasalların sızarak yeraltı ve yüzey sularına karışma
ihtimalleri bulunmamaktadır.
V.2.28 Bölgenin mevcut kirlilik yükü (hava, su, toprak) dikkate alınarak kümülatif
etkinin değerlendirilmesi
Santral sahasının da bulunduğu çevrenin mevcut kirlilik yükünün tespit edilmesi için
yörede; gürültü, hava kalitesi, toz ölçümleri, yüzey suyu, yeraltı suyu ve toprak analizleri
yapılmıştır. Söz konusu analiz sonuçları, Bölüm IV.2.19’da detaylı olarak irdelenmiştir.
Yapılması planlanan tesisin, yörenin mevcut kirlilik yükü üzerine olası etkilerini irdelemek
amacıyla, proje kapsamında bir dizi modelleme çalışması yapılmıştır.
Proje kapsamında hazırlanan ve Ek 12’de sunulan Hava Kalitesi Dağılımı Modelleme
Raporu’nda, Hunutlu Termik Santralinin de dahil olduğu toplam 9 adet tesis, Ek 13’te
sunulan Soğutma Suyu Deniz Deşarj Sistemi Difüzör Ön Tasarımı ve Seyrelme
Modellemeleri Raporu’nda 2 adet tesis ve Ek 15’te sunulan Atık Isının Atmosferik Etkileşimi
Raporu’nda ise 4 adet tesisin kümülatif olarak değerlendirilmesi yapılmıştır.
Proje kapsamında gerçekleştirilen Hava Kalitesi Dağılımı Modelleme Raporu’nda
(Bkz. Ek 12) “Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği (BYTY)” ve “Sanayi Kaynaklı Hava
Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY)” dikkate alınmıştır. Söz konusu çalışmada;
Hunutlu Termik Santrali de dahil olmak üzere toplam 10 adet tesisin hava kalitesine etkileri
kümülatif olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada santral sahasındaki hava kirlenmesine katkı
değeri ile hava kalitesi değerleri hesaplanmış ve ilgili mevzuatta belirtilen sınır değerler ile
karşılaştırılmış ve baca gazındaki HCI, HF, CO, PM, SO2 ve NO2 emisyonlarının YSK
değerlerinin, yönetmelik sınır değerlerini sağladığı görülmüştür.
Benzer şekilde Ek 13’te sunulan Soğutma Suyu Deniz Deşarj Sistemi Difüzör Ön
Tasarımı ve Seyrelme Modellemeleri Raporu’nda bölgede yapımı planlanan Sedef Termik
Santrali deşarjının da Hunutlu Termik Santrali deşarjı ile birlikte ele alındığı model
çalışmasında, her iki deşarjın eklenik etkisinde dahi sıcaklık artışlarının 1°C dereceyi
geçmediği ortaya konmuştur. Kıyı boyunca izlenen profilde ise, Sedef Termik Santrali
deşarjının da modele eklenmesi sonucunda oluşan sıcaklık artışı 0,28°C olmaktadır. Ayrıca
proje bölgesinde, yakın konumdaki Sedef Termik Santrali haricinde yapılması beklenen ilave
termik santral projeleri olduğu bilinmektedir. Henüz bu santrallerin soğutma suyu deşarjları
hakkında bir bilgi bulunmadığı için bu çalışmada bahsi geçen deşarjlara yer verilememiştir.
Proje bölgesinde yapılması planlanan diğer deşarj sistemlerinin tasarımında Sedef ve
Hunutlu Termik Santralleri deşarjlarının konumları dikkate alınmalı ve gerekli modelleme
çalışmaları yürütülerek deşarj bulutlarının birbirleri ile çakışarak sıcaklık artışlarının mevzuat
limitlerinin üzerine çıkmasına neden olmayacak bir şekilde, tercihen Hunutlu Termik Santrali
deşarjından daha derin bir konumda olacak şekilde planlanması gerekmektedir.
310
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Ek 15’te sunulan Atık Isının Atmosferik Etkileşimi Raporu’nda ise 4 adet tesisin
kümülatif olarak değerlendirilmesi yapılmıştır. Buna göre hakim rüzgarlarda Hunutlu Termik
Santral bacasından rüzgaraltı yönde yayılan sıcak bölge diğer santrallerin bacalarından
yayılan sıcak bölgeler ile etkileşmemektedir.
Termik santral projesinin inşaat ve işletme aşamasında meydana gelecek gürültü
seviyeleri Bölüm V.1.18, Bölüm V.2.16 ile Ek 14’te sunulan Akustik Rapor’da verilmiştir.
Söz konusu rapordan da görülebileceği gibi, planlanan tesisin hem inşaat hem de işletme
aşamasında makine/ekipmandan kaynaklanacak gürültü seviyesi “ÇGDYY”de belirtilen sınır
değerlerin oldukça altındadır.
Yapılması planlanan termik santral projesi ile yöredeki diğer emisyon kaynakları göz
önüne alınarak bir Hava Kalitesi Dağılımı Modelleme Raporu hazırlanmıştır (Bkz. Ek 12).
Model çalışmasında; SO2, NOx, HCI, HF, PM10 ve CO değerlerinin saatlik ve yıllık değerleri
hesaplanmıştır. Model sonuçları; SO 2, NOx, HCI, HF, PM10 ve CO değerlerinin, “SKHKKY”de
belirtilen sınır değerlerin altında kaldığını göstermiştir.
Yapılması planlanlanan proje kapsamında, tesisin işletmeye geçmesiyle birlikte,
mevcut su kaynakları üzerine etkileri Bölüm V.2.27, toprak kalitesi üzerine etkileri ise Bölüm
V.2.26’de detaylı olarak irdelenmiştir.
V.2.29 Tesisin faaliyeti sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun
konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği
Projenin işletme aşamasında toplam 550 kişinin vardiyalı olarak çalıştırılması
planlanmaktadır. Çalışacak personel, mümkün olduğunca yöre halkından temin edilecektir.
İşletme aşamasında çalışacak personel civardaki mahalle ve köylerden, Yumurtalık İlçe
merkezinden ve/veya Adana İl merkezinden geliş gidiş yapacaktır. Personel tesise servislerle
ve kendi özel araçları ile geliş gidiş yapacaktır.
Santral alanı içerisinde çalışacak daimi personel için sosyal ve idari tesis yapılacaktır.
İşletme aşamasında çalışacak personelin sağlık durumlarının denetlenmesi ve acil tedavi gibi
sağlık hizmetleri için revir ünitesi kurulacaktır. Gerektiği durumlarda Yumurtalık İlçe
merkezinde ve Adana İl merkezinde yer alan hastanelerden faydalanılacaktır.
V.2.30 Projenin işletme aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından
riskli ve tehlikeli olanlar
Projenin işletme aşamasında gerekli önlemler alınmadığı taktirde insan sağlığı ve
çevre açısından tehlikeli ve riskli olabilecek olayların meydana gelmesi kaçınılmazdır. Ancak
alınacak tedbirlerle bu riskler azatılabilmektedir.
İşletme aşamasında insan sağlığı ve çevre için risk taşıyabilecek hususlar arasında,
baca gazlarından kaynaklı hava kirliliği, atıksuların arıtılmadan alıcı ortama deşarjına bağlı
su kaynaklarının kirlenmesi, kömürün stok alanında kendiliğinden yanması, külün
depolanması aşamasında toz, yeraltı sularının kirlenmesi ve iş kazaları sayılabilir.
Yapılması planlanan projenin insan sağlığı ve çevre açısından tehlike olabilecek
faaliyetler için aşağıdaki önlemler alınacaktır.
311
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Santrale, çalışanların dışında kimsenin girmesine izin verilmeyecektir.
Santralde çalıştırılacak personele elektrik güvenliği, yangınla mücadele ve ilk
yardım gibi konularda eğitimler verilecektir. Tüm personele gerekli baret, yalıtkan eldiven,
yalıtkan bot gibi personel koruyucu ekipmanlar sağlanacak ve bu ekipmanlar düzenli olarak
kontrol edilerek gerektiğinde yenilenmeleri sağlanacaktır. Santralde gerekli yerlere, gerekli
uyarı levhaları konulacaktır.
Santralde “Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği”nde belirlenen yangın
güvenliği esaslarına göre kurulacak, merkezdeki cihazlar düzenli olarak kontrolden
geçirilerek, gerekli bakım, onarım ve yenileme çalışmaları yapılacaktır.
Santralde elektrik sistemi ana kumanda merkezinde bulunan kaçak akım rölesi
ile kontrol altında tutulacak ve en ufak bir elektrik kaçağında tüm sistemin elektriği anında
kesilecektir.
Santralde bütün ünitelerin verimli çalışması ve güvenlik için bakım ve onarım
işlemleri yapılacaktır. Bakım ve onarım işlemlerinin mevcut altyapı tesislerine herhangi bir
etki veya zararı olmayacaktır.
Santralde yanma sonucunda oluşacak küllerin tutulması için EF’ler
kullanılacaktır.
Santralden kaynaklı baca gazı emisyonları, yönetmeliklerce belirlenmiş olan sınır
değerlerin altında olacaktır. Böylece santral işletmeye geçtiğinde, yönetmelik sınır
değerlerinin altında kalacak şekilde faaliyet gösterecek olup, bacada sürekli online emisyon
ölçüm cihazı bulundurulacaktır.
Santralden kaynaklı meydana gelecek olan tüm atıklar (katı atık ve sıvı atıklar)
yönetmeliklerle belirlenmiş çevresel standartlara uyacak ve insan sağlığını tehdit etmeyecek
şekilde geri kazanımı ya da bertarafı sağlanacaktır. Bu bağlamda santralde çalışan
personelden kaynaklanacak atıksular, evsel nitelikli paket atıksu arıtma tesisinde, proses atık
suları ise endüstriyel nitelikli atıksu arıtma tesisinde arıtılarak bertaraf edilecektir. Tüm katı
atıklar ise atık türüne göre santralde toplandıktan sonra, mevzuata uygun olarak ya bertaraf
edilcek ya da geri kazanımı sağlanacaktır.
Santralde kullanılacak kömür ve kömürün yanması sonrasında oluşacak külün
taşınması sırasında tozumanın olmaması için kömür ve kül tamamen kapalı konveyör bant
sistemi ile taşınacaktır.
Kül depolama sahasında depolanacak küller yağmurlama sistemiyle sulanarak
tozuması önlenecektir.
Santralden kaynaklı küllerin depolanması amacıyla planlanan kül depolama
sahası, 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” hükümlerine göre geçirimsizliği
sağlanacak şekilde dizayn edilmiştir. Böylece kül depolama sahasında külün
depolanmasından kaynaklı toprak ve yeraltı sularının kirlenmesi öngörülmemektedir. Ayrıca
kül depolama sahası civarında açılacak gözlem kuyularından periyodik numuneler alınarak
yeraltı sularının kirlenip kirlenmediği takip edilecektir.
Kömür stok alanında kömürün kendiliğinden yanma riskini önlemek için depo
sahasında depo yığınları çok yüksek yapılmayacaktır. Stok alanında yığın sıcaklığı ve
karbonmonoksit ölçümleri sürekli yapılacaktır.
Santralde meydana gelecek olası yangınlar için yangın ihbar ve söndürme
sistemi kurulacak olup, sistemin bakımı belirli periyotlarda yapılacaktır.
Santral sahasında yeterli aydınlanma sağlanacaktır.
İşçilerin çalışma süreleri 3 vardiya 8 saat ile sınırlandırılacak, çalışma süresi
içerisinde kısa molalar verilerek ortaya çıkabilecek konsantrasyon azalmasına bağlı iş
kazalarının oluşma riskleri azaltılacaktır.
Santrale malzeme taşınan yollarda yayalar için yeterli güvenlik mesafesi
bırakılacaktır.
Proseslerde kullanılacak kimyasalların depolandığı alanlara, görevli olmayan
kişilerin girmesi engellenecektir. Tehlikeli alanlara girme yetkisi olan kişilerin korunması için
uygun önlemler alınacak, bu alanlar açıkça belirlenecektir.
312
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proseslerde kullanılacak kimyasallarla temas eden kişiye malzeme güvenlik
formunda verilen talimatlar uygulanarak, derhal tıbbi destek alınması sağlanacaktır.
Proseslerde kullanılacak kimyasalların kazara dökülmesi durumunda malzeme
güvenlik bilgi formundaki bertaraf yöntemleri uygulanarak dökülen alan temizlenecektir.
Proje kapsamında su ve toprak kaynaklarının kirlenmemesi için gereli tüm
tedbirler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Bu doğrultuda 26.11.2005 tarih ve 26005 sayılı
Resmi Gazete'de “Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü
Yönetmeliği”nde belirlenen hususlara uyulacaktır.
Her türlü önleme rağmen meydana gelecek iş kazalarına karşı, çalışanların sağlığı, ilk
yardım ve iş güvenliği konusunda hizmet içi eğitim sağlanacaktır. Bu konu ile ilgili kanun,
yönetmelik ve tüzüklere uyulacaktır.
İşletme aşamasında “Umumi Hıfzıssıhha Kanunu” ve bu kanuna istinaden çıkarılan
tüzük ve yönetmelikler, işçi sağlığı ve güvenliği konusunda 4857 sayılı “İş Kanunu”,
11.01.1974 tarih ve 14765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği
Tüzüğü”, 07.04.2004 tarih ve 25426 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İş Sağlığı ve
Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik”, 27.11.2010 tarih ve 27768 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği”, 30.07.2012 tarih ve 28339
Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu” ve
ilgili tüzük ve yönetmelikler çerçevesinde işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından gerekli
önlemler alınacaktır. Santralin işletilmesi esnasında çalışan personelin güvenliği için gerekli
kişisel koruyucular sağlanacak ve kullandırılacaktır. Bunun yanında işçi güvenliği için gerekli
yasal uyarı levhaları, lüzumu olan yerlere dikkat çekecek biçimde asılacaktır.
V.2.31 Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemeleri, peyzaj projesi
Genel
Peyzaj çalışmalarının amacı ve görevi; tahrip edilmiş alanların stabilize edilmesi, bu
alanların ekolojik koşullarının iyileştirilmesi ve herhangi bir alanın kullanılır biçime
dönüştürülmesidir. Örneğin, eğimli alanların toprak kaymalarına veya erozyona karşı
korunması, kömür ve maden ocaklarının bitkilendirilmesi ve durağan hale getirilmesi peyzaj
onarımının amaç ve görevlerindendir.
Saha Düzenlemeleri
Proje kapsamında gerçekleştirilecek olan saha düzenlemesi çalışmalarında aşağıdaki
hususlar dikkate alınacaktır:
Erozyon ve perdeleme amaçlı bitkilendirme yapılacaktır.
Alanda doğal drenaj yapısı oluşturulacaktır.
Üst toprak tekniğine uygun olarak depolanacaktır.
Depolanmış üst toprak erozyonu önlemek amacıyla çayır-mera bitkileri ile
bitkilendirilecektir.
Faaliyet sırasında tahrip gören alanların kısa sürede rehabilite olması için
habitata uygun bitki dikimi yapılacaktır.
Peyzaj amaçlı bitkiler seçilirken bölgenin yapısına uygun doğal bitkiler tercih
edilecektir.
İzleme (bitki gelişmesi ve toprağın iyileştirilmesi için su kalitesi, drenaj, şev
duyarlılığı ve erozyonun izlenmesi) çalışmaları yapılacaktır.
313
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Peyzaj Onarım Planı
Proje kapsamında hazırlanan Peyzaj Onarım Planı Ek 7’de sunulmuştur. Yapılan
çalışmada faaliyet alanı sınırları ve arazi çalışmaları, doğal peyzaj envanterleri (flora, fauna,
jeomorfoloji, topografya ve jeoloji, hidrojeoloji, toprak, iklim, erozyon ve sediment durumu),
kültürel peyzaj envanterleri (mülkiyet durumu, arazi kullanım durumu, sosyo-ekonomik yapı,
arkeolojik ve tarihi öneme sahip alanlar ve kültürel miras), görsel peyzaj envanteri, peyzaj
analizi (peyzajın su fonksiyonu analizi, peyzajın erozyon fonksiyonu analizi, peyzajın habitat
fonksiyonu analizi, peyzaj karakter fonksiyonu analizi, peyzajın görsel fonksiyonu analizi),
peyzaj onarım hedeflerinin belirlenmesi, biyolojik ve teknik onarım, uygulama, yönetim,
kontrol ve izleme çalışmaları yapılmıştır.
V.2.32 Sağlık koruma bandı için önerilen mesafe
Yapılması planlanan tesis; 10.08.2005 tarih ve 25902 Resmi Gazete’de yayınlanarak
yürürlüğe giren "İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik" hükümleri uyarınca
1. Sınıf Gayrisıhhi Müessese kapsamındadır. "İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin
Yönetmeliği"nin 16. Maddesi gereği Sanayi Bölgesi, Organize Sanayi Bölgesi ve endüstri
bölgeleri ile bu bölgeler dışında kurulacak birinci sınıf gayrisıhhi müesseselerin etrafında,
sağlık koruma bandı konulması mecburidir. Bu amaçla proje kapsamında yer alan tesisler
için, 17.02.2011 tarih ve 6359 sayılı “Çevre ve Toplum Sağlığını Olumsuz Etkileyebilecek
Gayrisıhhi Müesseselerin Etrafında Bırakılacak Sağlık Koruma Bandı Mesafesi Belirlenmesi
Hakkında Yönerge” ekinde yer alan risk tablosu doldurulmuş ve bir sağlık koruma bandı
mesafesi tespit eilmiştir. Bu mesafe proje sahası sınırından itibaren 40 m (her yönden) olarak
önerilmekte olup, nihai mesafe oluşturulacak komisyon marifetiyle kesinleştirilecek ve
yatırımcı firma da kesinleştirilen bu mesafelere uyacaktır.
V.2.33 Kül taşımasında kullanılacak araçların özellikleri, atık taşıma yöntemi, taşıma
güzergahı, saha içi trafik yönetimi planı, depolama sahasında kötü hava şartlarında
yapılacak çalışmalar
Genel
Santralin işletme aşamasında meydana gelecek olan ve yan ürün niteliği taşıyan kül;
çimento, hazır beton, briket, ateş tuğlası ve sanayi gibi değişik sektörlerde
kullanılabilmektedir. Bu bağlamda önerilen santralden kaynaklı küllerin geri dönüşümü
sağlanmaya çalışılacak olup, yanma sonucunda oluşan kül; çimento üretiminde katkı
malzemesi olarak kullanılmak üzere yatırımcı firmanın Trabzon’da yapılmakta olan Trabzon
Vakfıkebir Çimento Fabrikası’na ve bölgedeki diğer sanayi tesislerine satılacaktır. Arta kalan
kül olması durumunda ise, küller proje sahası sınırlarındaki kül depolama sahasında
depolanacaktır. Santralin işletilmesi aşamasında yıllık 343.500 ton (45,8 ton/saat) kül
meydana gelecektir.
Kül Taşımada Kullanılacak Araçların Özellikleri, Atık Taşıma Yöntemi, Taşıma
Güzergahı ve Saha İçi Trafik Yönetimi Planı
Santralde kömürün yanması sonucu oluşan kül, öncelikle piyasaya satılacaktır.
Piyasaya satışı yapılacak olan küller, öncelikle silolarda toplanacaktır. Siloda toplanan kül,
silobas dolum körüğü yardımıyla silobaslara veya kamyon dolum körüğü yardımıyla üzeri
kapalı kamyonlara doldurulacaktır. Külün taşınmasında gerekli olacak araç sayısının
hesaplamasında külün tamamının satışının yapılacağı ve taşımada 40 ton'luk silobasların
kullanılacağı varsayılmıştır. Bu durumda külün piyasaya taşınmasında günlük 28 adet
silobasın kullanılması yeterli olacaktır.
314
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Külün bir diğer değerlendirme şekli olan, Trabzon Vakfıkebir Çimento Fabrikası’na
(söz konusu çimento fabrikası, yatırımcı firma tarafından planlamaktadır) satışı durumunda
ise, küller deniz yolu ile Trabzona gönderilecektir.
Santralde meydana gelecek küllerin, piyasaya satışından sonra artan kül olması
durumunda ise, proje sahası sınırlarında projelendirilmiş ve yaklaşık 1,1 yıllık külü
depolayabilme kapasitesine sahip bir adet kül depolama sahası projelendirilmiştir. Piyasaya
satışı yapılmayacak olan küllerin, kül depolama sahasına nakli sırasında kapalı bant
konveyör sistemi kullanılacaktır. Planlanan projede, 4,6 ton/saat kazan altı külü, 41,2
ton/saat uçucu kül olmak üzere toplam 45,8 ton/saat kül oluşması beklenmektedir. Toplanan
kül, kül depolama sahasına taşınırken herhangi bir tozumaya neden olmaması için, kül
bandına alınmadan önce ağırlıkça %10-%15 oranında suyla nemlendirilecektir. Bu amaçla,
kullanılacak suyun büyük bir bölümü tesiste arıtılmış atıksuların toplandığı havuzdan
karşılanacaktır. Santralde kül bunkerlerinden toplanan ve yukarıda tanımlandığı şekilde
nemlendirilen küller, tamamen kapalı bant konveyörlerle kül depolama sahasına taşınacaktır.
Kül Depolama Sahasında Kötü Hava Şartlarında Yapılacak Çalışmalar
Kül depolama sahasının kötü hava şartlarında işletiminde bir aksama olmaması için
gerekli tedbirler alınacaktır. Bunlar:
Kurak dönemlerde atıklar ve ara örtü serilirken muhtemel tozumayı engellemek
için atıklar boşaltılırken, yayılırken ve sıkıştırılırken sulama yapılacaktır.
Şiddetli rüzgârın olduğu günlerde atığın tozuyarak çevreye dağılmasını önlemek
amacıyla, rüzgâr siperlikleri kullanılacaktır.
Yüzeysel suların ve yağmur sularının kül depolama sahasının tabanı ve yan
yüzeylerinden yeraltı suyuna karışmasını önleyecek şekilde bir geçirimsizlik sistemi teşkil
edilecektir.
Depolama tesisi kapatıldıktan sonra nihai örtü serilecek ve üzeri
bitkilendirilecektir. Yüzeyde toplanabilecek yağışlardan kaynaklı yüzey sularının
uzaklaştırılması için drenajkanalları yapılacaktır. Kurak dönemlerde ise bitkilerin kurumalarını
önlemek amacıyla sulama yapılacaktır.
V.2.34 Diğer faaliyetler
Bu başlık altında belirtilecek herhangi bir husus bulunmamaktadır.
V.3
Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri
V.3.1 Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları,
nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri
ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb.
Gelir Artışları
Proje’nin inşaat ve işletme aşamalarında çalışacak personelin bir kısmı, niteliklerine
göre yöre halkından temin edileceğinden, yörenin gelirinde artış olması beklenmektedir.
Buna ilaveten, yatırımcı firma söz konusu proje kapsamında gerekli olabilecek bir takım
malzeme ve hizmetleri (konaklama, yakıt vb.) bölgeden temin etme yoluna gidecektir. Bu da
söz konusu yörenin gelirinde önemli miktarlarda artışa imkân verecektir.
315
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
İstihdam İmkânları
İnşaat aşamasında santralde yaklaşık 2.000 kişinin çalışacaktır. İşletme aşamasında
ise, yaklaşık 550 kişiye istihdam sağlanması planlanmaktadır. Yaratılacak istihdam
sayesinde yöredeki göçlerin azalması beklenmektedir.
Nüfus Hareketleri ve Göçler
Bölgede tesis edilmesi planlanan santralde çalışacak personelden kaynaklı bir nüfus
artışı meydana gelecektir. Nüfus artışına ve istihdam imkânlarına paralel olarak da bölgeden
dışarıya göçlerin azalması beklenmektedir.
V.3.2 Çevresel fayda-maliyet analizi
Proje için yapılan fayda-maliyet analizi Bölüm III.3’te sunulmuş olup, bu kısımda
sadece projenin çevresel açısal fayda-maliyet analizi değerlendirilecektir.
Ekonomik ve sosyal kalkınma ile çevre sorunlarını birbirinden soyutlamak
olanaksızdır. Sürdürülebilir kalkınmanın temelinde çevreye uyumlu ekonomik faaliyetlerin
olduğu unutulmamalıdır. Ekonomik anlamda kalkınma ile çevre, birbirinin tamamlayıcısıdır.
Çevre değerlerini ekonomik gelişmenin dışında değerlendirmek olanaksızdır. Ekonomik
gelişmenin her sürecinde çevresel değerleri dikkate almak gerekir. Çevresel değerlerin
ekonomik faaliyet nedeniyle bozulması ve azalması üretim ile tüketim arasındaki gelişmeyi
olumsuz etkileyecektir. Bu nedenle, çevre kaynaklarının verimliliği ve kalitesi birlikte
algılanarak ekonomik gelişmede denge sağlanmalıdır. Bu doğrultuda, yapılması planlanan
söz konusu proje kapsamında hazırlanan fayda-maliyet analizi Tablo 115'te sunulmuştur.
Tablo 115. Fayda-Maliyet Analizi
Parametre
Açıklama
Elektrik Üretimi
Yılda net elektrik üretimi yaklaşık 9.000 GWh
Fayda
Enerji Eldesi
Sürdürülebilir enerji temini
Fayda
Ulusal girdi
Enerjide dışa bağımlılık azalacaktır
Fayda
Teknoloji
İstihdam
Göç Hareketleri
Su, Hava ve Toprak
Kalitesi
Habitat
Trafik
Pulverize kömür yakma teknolojisi uluslararası ölçekte kabul
görmüş ve çevresel etkileri minimum düzeye indirgemeyi
hedeflemiş bir sistemdir
Yerel iş ve hizmet imkânlarında artış gibi doğrudan ve dolaylı
etkiler
Doğrudan ve dolaylı olarak yaratılacak iş imkânları
neticesinde göçün önüne geçmesi
Kabul edilebilir oranda etki
Yöredeki flora türlerinden saha içinde yer alan birey sayısında
azalma
Yerel kamyon ve otobüs trafiğinde inşaat ve işletme süresince
geçici artış
316
Fayda
Fayda
Fayda
Maliyet
Maliyet
Maliyet
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
V.3.3 Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi (proje
alanı ve etki alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri,
projenin inşası ve işletme aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri,
bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve sosyo-ekonomik açıdan analizi, uygulamaya
geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri, projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre
halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması)
Yapılması planlanan proje kapsamında Prof. Dr. Suavi AYDIN tarafından
gerçekleştirilen ve Ek 17’de sunulan Sosyal Etki Değerlendirme Raporu’nda verilen bilgilerin
bir özeti aşağıda sunulmuştur.
Söz konusu raporda bölgedeki mevcut durum ortaya konmuş ve çözüm önerileri
geliştirilmiştir.
Sosyal Etkilerin Analizi
Termik santralin inşa edileceği arazinin büyük bölümü Sugözü Köyü’ne aittir. Bu
alanda Sugözü sâkinlerine ait susuz tarım yöntemiyle işlenen buğday ve ayçiçeği tarlaları
bulunmakta, ayrıca bu alan otlatma için de kullanılmaktadır. Dolayısıyla Sugözü Köyü için
doğrudan bir ekonomik kayıp söz konusudur.
İkinci sosyal etki, kaybolan arazilerin yaratacağı istihdam sorunu ile ilgilidir. Bu kayba
bağlı olarak ortaya çıkacak gelir ve iş kaybının telafisi bu bakımdan zorunludur.
Üçüncü etki ise, özellikle Demirtaş Köyü’nde ve Herekli Mahallesi’nde dile getirildiği
gibi, daha önce tesis edilen ve bölgdeki mevcut termik santralin etkisinden hareketle, yeni
santralin de benzer etkiler yaratarak ekili-dikili alanın verimliliğine zarar vereceği konusunda
ortaya çıkmaktadır. Termik santralin bacadan yayacağı gazın tarımı ve sağlığı olumsuz
yönde etkileyeceği kaygısı, projelendirilecek tesisler bakımından en olumsuz algı konusudur.
Santralin inşa edilmesi düşünülen alan, etki alanı içindeki köylerin sosyal ve iktisadî
hareketliliği bakımından etki yaratacak mevkide değildir. Ayrıca bu bölgede ilgili yerleşimlere
ait zarar görmesi muhtemel bir altyapı tesisi de bulunmamaktadır.
Etki Azaltıcı Önlemlerin Geliştirilmesi
Termik santral işletmesinin yaratacağı olumsuz çevre koşulları karşısındaki endişeler
Etki alanı içinde yer alan yerleşimlerde santral işletmesinin olumsuz çevre koşulları
yaratacağı ve bunun sağlık sorunlarına ve tarımsal üretimin olumsuz etkilenmesine neden
olacağı algısı mevcuttur.
Termik santralden kaynaklanacak etkilerin azaltılması için azami önlemlerin
geliştirilmesi zorunludur. Zira termik santral bölgesine çok yakın üç yerleşim yeri mevcuttur.
Bu yerleşimlerdeki hayatın ve tarımsal faaliyetin, göçe yol açmayacak biçimde devamı iki
önemli etkenin varlığına, sağlıklı bir çevreye ve istihdamın sürekliliğine bağlıdır. Bu
çerçevede kurulacak “halkla ilişkiler” birimi, inşaat ve tesis dönemlerinde de görev yapacak
biçimde teşkil edilmeli, şikâyet ve etki azaltma süreçlerini bu birim yönetmelidir.
Öte yandan yörenin termik santral tecrübesinin bulunmasının olumlu ve olumsuz
etkileri de mevcuttur.
317
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Daha önce tesis edilmiş bulunan mevcut termik santrale en yakın konumdaki Sugözü
Köyü’nde, bu termik santral faaliyete geçtikten sonra bir ölçüde verim düşüşü yaşandığı
kaydedilmekle beraber, köyün ekonomisini bozacak ölçüde bir ürün kaybı yaşanmadığı da
kaydedilmiştir. Bazı köylüler ise verim düşüşü bulunmadığını, aksine daha iyi verim
aldıklarını kaydetmişlerdir.
Demirtaş Köyü ve Herekli Mahallesi sâkinleri ise özellikle zeytin ağaçlarının tesisten
kötü etkilendiğini ve zeytin veriminin düştüğünü belirtmişlerdir. Herekli Mahallesi’nde buğday
ürünü üzerinde pas hastalığının zuhur ettiği ve mısır rekoltesinde düşüş olduğu
kaydedilmektedir.
Köylerde ortak şikâyet konusu, baca gazlarından ziyade açık kül sahası üzerinde
toplanmaktadır. Bölgedeki mevcut termik santralin açık kül sahasının, depolanan külün
rüzgâr marifetiyle yayılmasına ve tarım alanları üzerinde ürünü olumsuz yönde etkileyecek
bir örtüleme yaptığına işaret edilmektedir. Buna bağlı olarak yeni yapılacak santralde kül
depolama sahasının mutlaka “kapalı” biçimde tasarımlanıp inşa edilmesi yönünde beklenti
bulunmaktadır.
İstihdam
Etki altındaki yörede nüfus gerilemesinin ana nedeni, yöredeki geçim olanaklarının
kaybolmasıdır. Dolayısıyla bu tesis, yeni bir gelir olanağı yaratması hasebiyle, yöredeki bu
nüfus kaybını önleyecek bir istihdam politikası geliştirmelidir.
Kamulaştırma
Termik santralin planlandığı arazide ekili-dikili alanlar mevcuttur ve yakın köyler
burada otlatma yapmaktadır. Santral ile bu alanlar, ilgili yerleşimler bakımından ortadan
kalkacaktır. Bu nedenle burada uygulanacak kamulaştırmanın rayiç bedeller üzerinden
yapılması ve zamanında ödenmesi etki azaltıcı bir önlemdir. Ayrıca kamulaştırılan arazide,
mülkiyete sahip olmakla birlikte, araziyi doğrudan işlemeyen kiracı/ortakçı veya yarıcı
pozisyonunda kullanıcılar olabilir. Bunların mağduriyetini önlemek için istihdam programında
bu kişilere öncelik verilmesi yerinde olacaktır.
Sonuç
Kömüre dayanan yeni katma-değer kaynakları arasında ilk yeri termik santraller işgal
etmektedir. Ancak termik santrallere ilişkin kötü imaj, bu tesislerin önünde bir kamuoyu
direnişini de doğurmuştur. Bu durumda yeni nesil santrallerin sahip olduğu “temiz yakma
teknolojileri”nin kullanılması ve bunun ilgili kamuoyuna iyi anlatılması ile bu direnişin temel
gerekçesi ortadan kalkacak ve buna bağlı endişeler giderilebilecektir.
İskenderun Körfez bölgesi ağırlıklı olarak enerji yatırımları olmak üzere giderek bir
sanayi bölgesine dönüşmektedir. Buna bağlı olarak şimdiye kadar bölgenin ağırlıklı geçim
kaynağı olan tarım ve hayvancılık ister istemez gerileyecektir. Bu gerileme, gerekli önlemler
alınmadığı takdirde gelir ve nüfus kaybına yol açar. Ancak yöre nüfusunun bu dönüşüme
ayak uyduracak biçimde niteliklendirilmesi, bu çerçevede geliştirilen istihdam politika ve
uygulamalarında bu nüfusun “hedef grup” haline getirilmesi, söz konusu kayıpların
giderilmesine ve bu nüfusun sosyal, kültürel ve iktisadî niteliklerinin geliştirilmesine hizmet
edecektir.
318
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Okul ve ekonomik etkinlik yoğunluğu olan bölgelerde, kritik ay, gün ve saatlerde
trafiğin düzenlenmesi ve buna ilişkin takvim ve haritalamanın yapılması, bu takvim ve
işaretlemenin izlenmesi gerekmektedir. Bölgede Mayıs-Ağustos aylarında yoğun tarımsal
sevkiyat yaşanmaktadır.
Belirlenecek hassasiyetler çerçevesinde şoför eğitimi verilerek, kritik noktalar ve
günler konusunda şoförlerin bilgilendirilmesi ve bu hususların izlenmesi gerekmektedir. Bu
çerçevede ağır vasıta, iş makinesi ve hafif araçların çalışacağı güzergâhlarda yol işaret ve
uyarı levhalarının düzenlenmesi, gerekli hallerde yollara işaretçi çıkarılması uygundur.
Belediye, köy ve mahalle tüzel kişiliklerinin yapılacak her faaliyetten bilgilendirilmesi
için hem faaliyetler öncesinde hem de periyodik biçimde bilgilendirilmesini sağlayacak bir
prosedürün oluşturulması, bu konuyla ilgili bir halkla ilişkiler biriminin görevlendirilmesi
gerekmektedir.
319
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM VI İŞLETME FAALİYETE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN
ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER
VII.1 Rehabilitasyon ve Reklamasyon Çalışmaları
Santralin işletmeye kapatılması durumunda tesis üniteleri sökülerek, günün ekonomik
şartlarına göre değerlendirilecek ve arazi ıslahı, rehabilitasyon ve reklamasyon çalışmalarına
başlanacaktır.
İşletme faaliyete kapandıktan sonra yapılacak olan rehabilitasyon ve reklamasyon
çalışmaları proje sahasında (santral sahası, kömür stok alanı ve kül depolama sahasında)
yürütülecektir.
Tesisin inşaat faaliyetleri başlamadan evvel yüzeyden sıyrılacak olan bitkisel toprak,
saha içerisinde ayrı bir yerde geçici olarak depolanacaktır. Bu sırada bitkisel toprağın
özelliğini kaybetmemesi için özen gösterilecek olup, depolama işlemi tekniğine uygun şekilde
yapılacaktır. Sahadaki çalışmaların sona ermesinden sonra, bitkisel toprak yeniden yüzeye
serilecek ve yöreyi temsil eden bitki örtüsü ile yeşillendirilecektir.
Ağır iş makinelerinden
iyileştirilecektir.
dolayı bozulan
yollar eski standartlarına
getirilerek
Arazi hazırlık, inşaat ve işletme dönemlerinde yağışlar ile oluşabilecek yüzey akışının
proje sahasında birikmesini önlemek için gerekli yerlere drenaj kanalları ve hendekleri
açılacaktır.
Kül depolama sahasında yapılacak rehabilitasyon ve reklamasyon çalışmaları
“Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik” Madde 17 kapsamında
gerçekleştirilecektir. Buna göre; atık depolama işlemi tamamen bittikten sonra depolama
sahasında üst örtü teşkil edilmeden önce, saha normal kazı toprağı örtüsü ile tesviye
edilecektir. Kapatma işlemine başlamadan önce; atıkların veya yapının kayma ve çökme
riskine karşı depolanan atık kütlesinin yeterince oturduğu tespit edilecektir. Düzenli depolama
tesisi sınıflarına göre, tesisin kurulduğu bölgenin yağış özelliklerinden dolayı kapatma sonrası
süreçte sızıntı suyunun oluşumunun engellenmesi ve depoda oluşacak gazların toplanması
için depo üst örtüsü drenaj örtüsü ile örtülecektir.
VII.2 Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler
Yapılması planlanan tesisin işletme faaliyetleri sona erdiğinde evsel ve endüstriyel
nitelikli atıksuların herhangi bir alıcı ortama deşarjı söz konusu olmayacaktır. Benzer şekilde
faaliyetin sona ermesi ile birlikte proje sahasında herhangi bir kimyasal maddenin
depolanması da söz konusu olmayacağından, tesisten kaynaklanacak herhangi bir faaliyet
nedeni ile yüzeysel ve yeraltı sularının olumsuz yönde etkilenmesi söz konusu olmayacaktır.
Faaliyetin işletme aşamasında, santralde kullanılacak olan soğutma suyunun
denizden temin edilerek tekrar denize verilmesi planlanmaktadır. Bu sistem için deniz
tabanında sualma ve deşarj yapıları planlanmıştır. İşletme faaliyetleri sona erdiğinde söz
konusu boru hattı sistemi kaldırılacaktır. Boru hattı sisteminin deniz tabanından kaldırılması
esnasında bir miktar bulanıklık yaşanması olağandır. Ancak bu etki lokal, geçici ve çok kısa
sürelidir.
320
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
VII.3 Olabilecek Hava Emisyonları
Faaliyetin sona ermesinin ardından yapılacak söküm ve saha düzenlemeleri sırasında
geçici bir süre ile sahada tozuma söz konusu olabilecektir. Ancak bu tozuma kısa süreli ve
geçici olacaktır.
321
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM VII PROJENİN ALTERNATİFLERİ
(Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler gibi alternatiflerinin
karşılaştırılması yapılacak ve çıkan sonuçlar tercih sıralaması belirtilecektir.)
Yer Seçimi Alternatifi
Termik santral sahası için yapılan yer seçimi çalışmalarında; proje sahasının liman
bölgesinde olması, sahanın toprak karakteristiği, jeolojik, sismik ve topografik koşulları, hakim
rüzgar yönü, ulaşım yollarına erişilebilirliği, enerji iletim sistemine bağlanacağı konum gibi pek
çok kriter göz önünde bulundurulmuştur. Tüm bu değerlendirmeler neticesinde, faaliyet alanı
olarak belirlenen sahanın proje için en ekonomik ve en uygun saha olduğu sonucuna
varılmıştır. Bölgenin enerji ihtiyacı, liman yapılarının bu bölgede yoğunlaşmış olması, ithal
kömür işletmelerinin İskenderun Körfezi ve civarında yoğun olarak bulunması, ulaşımın
kolaylıkla gerçekleştirilmesi ve enerji nakil hatlarının yakınlığı nedeniyle proje sahası olarak bu
bölge seçilmiştir.
Kaldı ki proje sahası; 16.09.2013 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından
onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı’nda, “Enerji
Üretim ve Depolama Alanı” olarak işaretlenen alan içerisinde kalmaktadır.
Kullanılan Yakıt Alternatifi
Proje kapsamında dünyanın çeşitli ülkelerinden temin edilecek olan kömürler deniz
yoluyla proje sahasına getirilecektir. Bu doğrultuda ülkemizde kömür ithalatına bazı
sınırlandırmalar getirilmiştir. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı’nın İthal Katı Yakıtlar konulu
Genelgesi (24.02.2011 tarih ve B.18.0.ÇYG.0.02.04-010.06/619 sayılı) uyarınca, termik
santrallerde kullanılacak ithal kömürlerin alt ısıl değeri 6.400 kcal/kg’dan az olmayacak, kuru
bazda toplam kükürt oranı en çok %1,2 olacak ve yine kuru bazda uçucu madde miktarı en
çok %40 olacaktır.
Adana İli, Yumurtalık İlçesi, Sugözü Köyü’nde yapılması planlanan santralin tasarım
parametreleri ithal kömür karakteristiklerine uygundur.
Teknoloji Alternatifi
Yapılması planlanan proje kapsamında kullanılacak olan hammadde (kömür) dünyanın
farklı ülkelerinden deniz yolu ile proje sahasına taşınacaktır. İthal kömürün santralde verimli
olarak yakılmasına imkân verecek bir yakma sistemi tercih edilmiştir. Bu sistem pulverize
kömür yakma sistemi olup, söz konusu yakma teknolojisi ile çalışan termik santrallerde
öncelikle kömür, öğütülerek toz haline getirilmektedir. Toz haline getirilmiş olan bu kömür,
daha sonra yüksek sıcaklıklarda yakılacağı fırına püskürtülmektedir. Elde edilen sıcaklık,
buhar türbinini döndürmek suretiyle jeneratörü çalıştıracak olan buharın üretimi için
kullanılmaktadır. Bu sistemde verimler gün geçtikçe yükselmekte ve bunun sonucunda da
emisyonlar azalmaktadır. Pulverize sistemde kömürün yakılacağı kazan, kömür
karakteristiklerinden fazla etkilenmemekte, yüksek ısı açığa çıkarmakta, tam yanma ve düşük
duman emisyonu sunmaktadır.
Pulverize kömür yakma teknolojisi
uygulanabilirliği kanıtlanmış bir teknolojidir.
uluslarası
322
ölçekteki
pek
çok
santralde
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Soğutma Suyunun Temin Edileceği Kaynağın Alternatifi
Projenin işletme aşamasında tesiste kullanılacak olan soğutma suyu denizden temin
edilecektir. İşletme aşamasında kullanılacak olan toplam su miktarı yaklaşık 199.247 m3/saat
olup, bu kapasitedeki suyun, denizden başka bir kaynaktan temin edilmesi bölge koşulları göz
önüne alındığında çok mümkün görünmemektedir. Zira, proje sahası civarında bu kapasiteye
sahip başka bir su kaynağı da bulunmamaktadır.
Proje Kapsamında Kullanılacak Olan Kalker Ocağının Alternatifi
Proje kapsamında kullanılması planlanan kalker; Adana İli, Ceyhan İlçesi, Dokuztekne
Köyü’nde bulunan (IB 200700174) ruhsatlı kalker sahasından satın alınmak suretiyle temin
edilecektir. Söz konusu malzeme ocağı, proje sahasına yaklaşık 23 km mesafededir. Kalkerin
proje sahasına nakli sırasında mevcut karayolu kullanılacaktır.
Külün Bertarafı ile İlgili Alternatif
Yapılması planlanan tesis işletmeye geçtiğinde kömürün yanması sonucu meydana
gelecek olan küller, yatırımcı firmanın Trabzon’da yapılmakta olan Trabzon Vakfıkebir Çimento
Fabrikası’na deniz yolu ile gönderilecektir. Bunun yanı sıra, bölgedeki mevcut sanayi
kuruluşlarına satışı gerçekleştirilecektir.
Proje kapsamında en kötü koşullar dikkate alındığında (küllerin satılamaması durumu),
proje sahası sınırları içerisinde 1,1 yıllık külü depolayabilme kapasitesine sahip bir adet kül
depolama sahası da projelendirilmiştir. Dolayısıyla proje kapsamında meydana gelecek
küllerin bertarafı hem depolama hem de çimento fabrikasına verilmek suretiyle
gerçekleştirileceğinden başka bir alternatif arayışına gidilmemiştir.
323
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM VIII İZLEME PROGRAMI
VIII.1 Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi ve İşletme
Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı
Söz konusu proje kapsamında baca gazı emisyonları, kül ve alçıtaşının depolanması
ve soğutma suyu ile ilgili yönetmelik değerlerine uyulacak, ölçüm ve izleme çalışmaları
belirtilen zamanlarda yaptırılacak ve zaman içerisinde yenilenen teknolojilere uyum
sağlanacaktır.
Proje kapsamında mevcut durumun tespite yönelik olarak yapılan hava, yüzey, yeraltı
ve deniz suyu, gürültü, PM10, çöken toz ve toprak ölçüm ve analizlerinin lokasyonları Bölüm
IV.2.19’da sunulan Tablo 53’te, görselleri ise Şekil 105’te sunulmuştur.
Söz konusu numune alma ve analiz çalışmalarını yapan laboratuvar ile anlaşma
yapılarak, aynı analizlerin söz konusu laboratuvar tarafından işletme döneminde de yapılması
sağlanacaktır.
Şekil 105. Ölçüm Lokasyonlarını Gösteren Harita
İnşaat Dönemi İzleme Programı
Hava kalitesi
İnşaat aşamasında yapılacak faaliyetlerden kaynaklanacak toz emisyonlarının
izlenebilmesi için ayda bir kere PM10 ölçümü yapılacaktır. Ölçüm sonuçları raporlanacak ve
gerektiğinde yetkililere göstermek üzere şantiyede muhafaza edilecektir.
Buna ilaveten belirlenecek olan 8 adet noktada yaz ve kış mevsimlerinde olmak üzere
üçer aylık periyotlar halinde difüzyon tüpleri yardımı ile pasif örnekleme çalışması
yapılacaktır.
324
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Su kalitesi
Projenin inşaat aşamasında sadece personelden kaynaklanacak atıksu oluşu söz
konusu olacak olup, endüstriyel nitelikli atıksu oluşumu söz konusu olmayacaktır. İnşaat
aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksuların arıtılması için bir paket atıksu arıtma tesisi
kurulacaktır. Paket atıksu arıtma tesisinde arıtılan sular, toz bastırma amacıyla kullanılacak,
bakiye su kalması halinde ise denize deşarj edilecektir. İnşaat döneminde tesis edilecek olan
paket atıksu arıtma tesisi için, ayda bir defa olmak üzere, “SKKY” Tablo 21.1’deki
parametrelerin ölçümleri yapılacaktır. Yapılacak izleme çalışmaları kapsamında, söz konusu
paket atıksu arıtma tesis için gerekli izin ve ruhsatların alınıp alınmadığı da denetlenecektir.
Buna ilaveten proje sahasında ve civarındaki mevcut durumun tespit edilebilmesi
amacıyla gerçekleştirilen yüzey suyu ve yeraltı suyu örneklem noktalarından, projenin inşaat
faaliyetleri sırasında da ayda bir defa olmak üzere numuneler alınarak analizleri yapılacaktır.
Gürültü
İnşaat aşamasındaki iş makinelerinin çalışması sonucu oluşacak gürültü seviyesinin
kontrol edilebilmesi için üç ayda bir ekipmanlar denetlenecek ve proje sahasına en yakın
yerleşim yerinde yine üç ayda bir olmak üzere gürültü ölçümü yapılacaktır.
Deniz suyu kalitesinin izlenmesi
Proje kapsamında deniz kısmında dolgu sahası ve iskele inşaatı, sualma ve deşarj
borularının döşenmesi işlemleri gerçekleştirilecektir. Bu çalışmalar esnasında deniz suyunda
herhangi bir değişiklik olup olmadığının incelenmesi için yukarıda sözü edilen inşaat
faaliyetlerinin yapıldığı kesimlerde mevsimsel olarak deniz suyu kalitesi ölçümleri
gerçekleştirilecektir. Bu ölçüm ve analizler, SKKY “Tablo 4 Deniz Suyunun Genel Kalite
Kriterleri” uyarınca yapılacak ve sonuçlar Bölüm IV.2.19’da verilen mevcut durum değerleri
ile karşılaştırılacaktır.
Toprak numunesi alınarak izlenmesi
Proje sahasındaki inşaat faaliyetleri başlamadan evvel yapılacak olan arazi hazırlık
döneminde yüzeydeki bitkisel toprak sıyrılacaktır. İnşaat çalışmaları sırasında yüzeyden
sıyrılan bitkisel toprağın proje sahası içerisinde tekniğine uygun olarak geçici süre ile
depolanıp depolanmadığı izlenecektir. Buna ilaveten işletme aşamasında, faaliyetin toprak
kalitesi üzerine etkisinin olup olmadığının değerlendirilmesi için, işletme faaliyetleri
başlamadan evvel mevcut durumdaki toprak kalitesinin belirlenmesi için mevsimsel olarak
toprak örnekleri alınarak analizleri yapılacaktır.
Proje kapsamında sahasının toprak, topografya (eğim) ve havza (drenaj deseni)
özelliklerine göre, termik santral faaliyet alanın çevresindeki topraklarda bir izleme programı
yapılmış ve ayrıntıları Ek 7’de sunulan Ekosistem Değerlendirme Raporu ile Tablo 116 ve
Şekil 106’da verilmiştir. Tablo 116’da belirtilen noktalarda her yıl toprak örneklemeleri
yapılarak, alınabilir metaller kurşun, kadmiyum, nikel, krom, çinko, bakır, kükürt ve klor,
toprakta sülfat olarak kükürt, pH, florür analizleri gerçekleştirilecektir. Yıllık alınan örneklerde
yapılan analizlere ek olarak, Tablo 116’da belirtilen noktalarından alınan toprak örneklerinde,
ağır metallerin toplam miktarı 3 yılda bir ve toprak yapısındaki değişimi izlemek için her 5
yılda bir agregat stabilitesi analizleri yapılacaktır.
325
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Söz konusu numune alma ve analiz çalışmalarını yapan laboratuvar ile anlaşma
yapılarak, aynı analizlerin söz konusu laboratuvar tarafından işletme döneminde de
yapılması sağlanacaktır.
Tablo 116. Toprak Numunesi Örneklem Noktaları
Koordinat
Örnek No
X
755061
755249
755404
755583
754496
754316
754146
753960
754342
754139
753970
753747
755237
755509
755797
754744
754543
754702
754856
D1
D2
D3
D4
K1
K2
K3
K4
B1
B2
B3
B4
G1
G2
G3
İ1
İ2
İ3
İ4
Y
4079410
4079585
4079782
4079976
4079200
4079355
4079538
4079730
4078514
4078353
4078159
4078040
4078647
4078664
4078709
4078393
4078711
4078925
4079143
Şekil 106. Proje Sahasında Önerilen Toprak Örnekleme Noktaları
Bitki numunesi alınarak izlenmesi
Proje sahası ve çevresinde başlıca kumul ve maki vejetasyonu bulunmaktadır. Bunun
yanı sıra proje sahasındaki geniş sahalar tarımsal amaçlı kullanılmaktadır. Maki vejetasyonu
kumul vejetasyonun hemen gerisinde yer alır ve etrafı tarım arazileri ile çevrili konumdadır.
Kumul vejetasyonu ise proje sahası ile sınır teşkil etmesinden dolayı önem arz etmektedir.
326
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Proje sahası bitki örnekleme yerlerine ait koordinatlar ve haritası Tablo 117 ve Şekil
107’de verilmiştir.
Tablo 117. Bitki Numunesi Örneklem Noktaları
Nokta
X
Y
Kumul Vejetasyon
1
4078084,000
754722,000
2
4078057,230
754726,480
3
4078096,000
754772,000
4
4078074,350
754775,800
Maki Vejetasyonu
1
4078257
754701
2
4078146
754674
3
4078107
754745
4
4078167
754752
Şekil 107. Önerilen Bitki Örnekleme Noktaları
Faaliyet sonrasındaki 3 yıl süresince Eryngium Maritimum türü için Temmuz veya
Ağustos aylarında, Urginea Maritima türü için ise Ekim veya Kasım aylarında izleme
çalışmaları yapılacaktır. Bahsi geçen türlerin tohumlarının toplanması veya taşınması ve
ilerleyen yıllardaki izleme çalışmaları gibi faaliyetlerin en az doktora derecesine sahip bitki
sistematiği ve ekoloji konusunda uzman bilim insanlarınca yapılması sağlanacaktır.
327
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Denizel ekosistemin izlenmesi
Ekolojik çalışmalarda sürdürülen izleme çalışmalarının her mevsim yapılması
gerekliliği dikkate alınırsa, yıl içinde 4 kez izleme yapılması uygundur. Ancak, hem denizel
ortamın ısı değişimleri açısından biraz daha stabil olduğu hem de santralin bulunduğu
bölgedeki iklimsel koşullar dikkate alındığında, yılda 2 kere (kış ve yaz) soğutma suyunun
alındığı ve deşarj edildiği noktalar dikkate alınarak (150 m’lik aralıklarla üç örnekleme noktası
seçilmiştir) izleme çalışması yapılması uygundur.
Tablo 118. Örneklem Noktaları
Nokta-İstasyon
Koordinatlar
1. nolu istasyon
36 S 754567 D, 4077825 K
2. nolu istasyon
36 S 754676 D, 4077724 K
3. nolu istasyon
36 S 754757 D, 4077601 K
Şekil 108. Önerilen Örneklem Noktaları
İşletme Dönemi İzleme Programı
Baca gazı emisyonları ve hava kalitesinin takibi
İşletme aşamasında hava kirleticileri için bacada sürekli emisyon izleme sistemi
(SEÖS) uygulanacak, böylece bacadan çıkacak atık gazdaki kirletici konsantrasyonunun sınır
değerlere yaklaşıp yaklaşmadığı takip edilebilecektir.
SEÖS ile, CO, SO2, NO2, PM10, HCI, HF, rüzgar hızı ve yönü, sıcaklık, basınç ve
çöken toz gibi hava kirleticilerinin yer seviyesi konsantrasyonları sürekli olarak
izlenebilecektir. Buna ilaveten baca içerisinde de SO 2, NO2, PM10, CO, O2, HCI, HF, hacimsel
debi, sıcaklık ve nem gibi emisyon parametreleri izlenecektir.
SEÖS kapsamında elde edilen izleme çalışmalarına ait sonuçlar, Adana Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğü’ne rapor edilecektir.
328
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Soğutma suyunun takibi
Planlanan santral devrede iken, soğutma suyunun sıcaklığı (yoğuşturucuların giriş ve
çıkışında) ile klor miktarı (yoğuşturucunun çıkışında) sürekli olarak ölçülecektir.
Buna ek olarak proje kapsamında kullanılacak soğutma suyunun denizden temin
edilerek tekrar denize verilmesi nedeniyle faaliyete başlanmadan önce Meteoroloji Genel
Müdürlüğü ile irtibata geçilerek şamandıra tipi bir meteoroloji istasyonu kurulacaktır.
Atıksu deşarjlarının takibi
İşletme aşamasında personelden kaynaklanacak atıksular, paket atıksu arıtma
tesisinde arıtıldıktan sonra arıtılmış atıksu toplama havuzuna gönderilecektir. Burada biriken
arıtılmış suların bir kısmı kül depolama sahasında tozumayı önlemek için spreyleme
amacıyla kullanılacak olup, kalan kısmı denize deşarj edilmek üzere dengeleme havuzuna
alınacaktır. Dengeleme havuzunda biriktirilen sular, “SKKY”de belirtilen deşarj standartlarını
sağlamak koşulu ile denize deşarj edilecektir. Dengeleme havuzunun çıkışındaki deşarj
suyunun, “SKKY” Tablo 22 ve Tablo 23’e göre periyodik olarak analizleri yapılacaktır.
Buna ilaveten, santral sahasının yakın çevresindeki yüzeysel su kaynaklarının
kalitesinde herhangi bir değişiklik olup olmadığının tespit edilebilmesi için mevsimsel olarak
söz konusu yüzeysel su kaynaklarında pH, elektriksel iletkenlik, bulanıklık, yağ-gres, KOİ,
BOİ, sülfat, sodyum, demir, kurşun, bakır, krom, çinko, kadmiyum, kobalt, arsenik, florür,
nikel, fosfor, siyanür, nitrit azotu, nitrat azotu, amonyum azotu, toplam ve fekal koliform
ölçümleri yapılacaktır.
Proje kapsamında piyasaya satılamayan küllerin olması durumunda gerekli depolama
işleminin yapılabilmesi için bir adet kül depolama sahası projelendirilmiştir. Söz konusu
depolama sahasında gerekli geçirimsizlik sistemleri uygulanacaktır. Geçirimsizlik tabakasının
görevini tam olarak yapıp yapmadığını belirlemek için depolama sahasının etrafına
yeraltısuyu izleme kuyuları açılacaktır. Kül depolama sahasında 3 adet gözlem kuyusu
açılacaktır. Depolama sahasında yeraltı sularından, topraktan ve çevredeki yüzey sularından
numuneler alınarak laboratuvarda analizleri yapılacaktır.
Proje kapsamında 29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik”
hükümleri çerçevesinde arıtılmış suların alıcı ortama deşarjı için çevre izin belgesi alınacaktır.
Toprak
Proje kapsamında Tablo 116 ve Şekil 106’da sunulan lokasyonlarda her yıl toprak
örneklemeleri yapılarak, alınabilir metaller kurşun, kadmiyum, nikel, krom, çinko, bakır, kükürt
ve klor, toprakta sülfat olarak kükürt, pH, florür analizleri gerçekleştirilecektir. Yıllık alınan
örneklerde yapılan analizlere ek olarak, Tablo 116’da belirtilen noktalarından alınan toprak
örneklerinde, ağır metallerin toplam miktarı 3 yılda bir ve toprak yapısındaki değişimi izlemek
için her 5 yılda bir agregat stabilitesi analizleri yapılacaktır. Söz konusu numune alma ve
analiz çalışmalarını yapan laboratuvar ile anlaşma yapılarak, aynı analizlerin söz konusu
laboratuvar tarafından işletme döneminde de yapılması sağlanacaktır.
329
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Bitki numunesi alınarak izlenmesi
Proje kapsamında santral sahası ve etki alanındaki bitki örneklerinden numuneler
alınarak ağır metal içerikleri tespit edilecektir. Söz konusu numune alma ve analiz
çalışmalarını yapan laboratuvar ile anlaşma yapılarak, aynı analizlerin söz konusu
laboratuvar tarafından işletme döneminde de yapılması sağlanacaktır.
Denizel Ekosistemin izlenmesi
Deniz ortamındaki değişimlerin belirlenebilmesi için yılda iki kez olmak üzere bir
izleme çalışmaları yürütülecektir. Proje kapsamında hem bölgedeki mevcut denizel
ekosistemin korunması hem de devamlılığının sağlanması için mevsimsel olarak yapılacak
çalışmalarla bölgedeki denizel canlıların bolluk durumları belirlenecektir. Söz konusu numune
alma ve analiz çalışmalarını yapan laboratuvar ile anlaşma yapılarak, aynı analizlerin söz
konusu laboratuvar tarafından işletme döneminde de yapılması sağlanacaktır.
Gürültü
Tesis, işletme faaliyetine başladıktan sonra, 6 ayda bir defa olmak üzere hem proje
sahası sınırları içerisinde hem de santral sahasına en yakın hassas alıcı ortamda gürültü
ölçümleri yapılacaktır.
İşletme Sonrası Dönemi İzleme Programı
Santralin kapatılmasından sonra yüzeysel veya yeraltı sularına herhangi bir etki söz
konusu olmayacaktır. Aynı şekilde, faaliyetin sona ermesinden sonra herhangi bir emisyon
kaynağı bulunmayacağından, mevcut hava kalitesinin olumsuz yönde etkilenmesi de söz
konusu olmayacaktır. Dolayısıyla, tesis işletmeye kapatıldıktan sonra herhangi bir izleme
programı öngörülmemektedir.
Acil Müdahale Planı
Proje kapsamında tesiste meydana gelebilecek beklenmedik aksiliklerin önüne
geçilebilmesi ve bu gibi durumlarda yapılması gerekenleri içeren bir acil durum müdahale
planı hazırlanacaktır. Bu planın amacı, yangın, su baskını, deprem, kimyasal tehlikeler ve
sabotaj vb. gibi acil durumlarda yönetimin süratli ve doğru karar almasını sağlayacak verilerin
toplanması, çalışma planının oluşturulması, can ve malı koruyacak önlemlerin alınması,
hasar tespit, acil müdahale ve kurtarma ekiplerinin faaliyetlerinin organize edilmesidir.
Proje kapsamında hazırlanacak olan acil müdahale planı, 30.06.2012 tarih ve 28339
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu”da
belirtilen risk faktörleri göz önüne alınarak hazırlanacaktır. Hazırlanacak olan bu planda,
dikkate alınması ve belirlenmesi gerekli ana hususlar ile alınacak önlemler belirlenecek,
çalışanlara bu konularda gerekli eğitimler verilerek acil müdahale planlarına uymaları ve bu
plana göre hareket etmeleri sağlanacaktır. Bahsi geçen Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu”da İşveren;
Çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanları ve çevre şartlarını da dikkate
alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirerek, çalışanları ve çalışma
çevresini etkilemesi mümkün ve muhtemel acil durumları belirler ve bunların olumsuz
etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır.
Acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak üzere gerekli ölçüm ve
değerlendirmeleri yapar, acil durum planlarını hazırlar.
330
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Acil durumlarla mücadele için işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeler,
yapılan işin niteliği, çalışan sayısı ile işyerinde bulunan diğer kişileri dikkate alarak; önleme,
koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda uygun donanıma sahip
ve bu konularda eğitimli yeterli sayıda kişiyi görevlendirir, araç ve gereçleri sağlayarak eğitim
ve tatbikatları yaptırır ve ekiplerin her zaman hazır bulunmalarını sağlar.
Özellikle ilk yardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele
konularında, işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapar.
30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İş
Sağlığı ve Güvenliği Kanunu” kapsamında İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini
sağlamakla yükümlü olup;
Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin
alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve
güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun
iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.
İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler,
denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.
Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.
Çalışanlara görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe
uygunluğunu göz önüne alır.
Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike
bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.
İşveren, bu yükümlülüklerini yerine getirirken; risklerden kaçınmak, kaçınılması
mümkün olmayan riskleri analiz etmek, risklerle kaynağında mücadele etmek, teknik
gelişmelere uyum sağlamak, tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla
değiştirmek, toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek, işin
kişilere uygun hale getirilmesi için işyerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim
metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun
sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek ve teknoloji,
iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin
etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek gibi ilkeleri göz önünde
bulundurmakla yükümlüdür.
Tesiste meydana gelecek olan herhangi bir acil durum anında;
Sakin olunmalı ve ne olduğunu anlamak için meydana gelen durum çok iyi bir
şekilde analiz edilmelidir.
Acil durum alarmı çalıştırılmalıdır.
Acil durum tahliye planında belirtilen şekilde, acil durum toplanma bölgesine
gidilecektir.
Bulunulan mahal terk edilirken; elektrik şalteri (yangın ve su baskınında)
kapatılmalıdır.
Asansörler kullanılmamalıdır.
Kriz masası tarafından verilecek bilgilere göre hareket edilmelidir.
Yangın: Proje kapsamında meydana gelebilecek yangınlar için, önceden tedbirler
alınmak suretiyle yangına mahal verilmemesi sağlanacaktır. Olası bir yangın durumunda ise,
yangın söndürücü alet ve ekipmanlar proje sahası içerisinde hazır bulundurulacaktır.
331
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yangınla mücadale teçhizatı tüm personel tarafından görülebilecek ve ulaşılacak
bir yerde bulundurulmalıdır.
Yangın, tüm birimlere ve personele sesli uyarı ile haber verilecektir.
Yangın esnasında tesisin tüm enerji kaynakları kapatılacaktır.
Derhal itfaiyeye haber verilecektir.
Deprem: Deprem en büyük doğal afetlerden biridir. Hissedildiği an telaşa kapılmamak
ve soğukkanlı davranmak gerekmektedir. Deprem sırasında;
Kapalı alanlarda çalışan personel en yakın ve emniyetli alandan dışarı çıkmalıdır.
Deprem anında önceden belirlenen toplanma alanlarında toplanılmalıdır.
Deprem geçtikten sonra çeşitli kaynaklardan depremin merkezi, şiddeti hakkında
bilgiler edinilir.
Yıldırım Düşmesi: Yıldırım oluşmasında meteorolojik şartların yanı sıra yer yüzeyinin
durumu da çok önemlidir. Yüksek binalar, ağaçlar ve metalik eşyalar gibi iyonlaştırıcı
malzemeler yıldırım oluşumu için uygun koşullar hazırlarlar. Yıldırım düşmesi sonucunda
santral tesisinin kontrol ve kumanda merkezinin doğrudan zarar görmesi tesisteki temel
elektrik ünitesinin servis dışı kalmasına yol açacaktır. Bu durumda işletme operatörü derhal
uzman elektrikçi ile temas kuracak, onarım çalışmalarının mümkün olduğunca çabuk
oluşturulması için gerekli birimlerle temasa geçecektir. Can ve mal kaybını en aza
indirebilmek için aşağıda belirtilen hususlar dikkate alınmalıdır:
Yüksek bina ve yapılarda (minare gibi) paratoner (yıldırımsavar) kullanılacak,
Açık arazide yere çömelerek oturulacak, kesinlikle yere yatılmayacak,
Su üzerinde bulunulması halinde derhal karaya çıkmaya çalışılacak,
Şemsiye gibi sivri metal içeren eşyalar kullanılmayacak,
Açık arazide gruplar halinde durulmamasına özen gösterilecek.
Heyelan: Heyelan tehlikesi olan yerlere setler yapılarak, yamaçlar ağaçlandırılacaktır.
Toprağa/yüzey sularına kimyasal madde dökülmesi-sızıntı: İnşaat alanlarına, nakliye
yollarına yağ, akaryakıt ve boya gibi kimyasal maddeler döküldüğünde uygulanacak işlemler
aşağıda sıralanmıştır.
Sızıntı kaynağı tespit edilecek,
Sızıntı yayılmasının önlenmesi için sızıntı kaynağının etrafı kum torbalarıyla
çevrilecek,
Büyük sızıntılarda, zemin eğimi de dikkate alınarak sızıntının akış aşağısına
küçük bir kanal açılarak emme kabiliyeti yüksek maddeler ile doldurulmak suretiyle, sızıntı
sonucu çevreye yayılan maddenin toplanarak yeraltı suyuyla karışması engellenecek,
Kirletici madde, kullanılmış absorban madde ve toprak uygun boyut ve
dayanıklılığa sahip torbalara koyularak etiketlenecek,
Büyük bir sızıntı ve/veya dökülme durumu derhal şantiye şefine haber
verilecektir.
Yüzey suyu kaynaklarına akaryakıt, yağ ve diğer kimyasalların sızması durumunda
kimyasal maddelerin su yüzeyine dağılmaması için sızıntının büyüklüğüne ve akarsu
debisine göre dubalar kullanılacaktır. Bu dubaların iç kısımları absorban özellikli lifli malzeme
ile doldurulacaktır.
332
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Kimyasal maddelerin toprak ya da yüzey suyu kaynaklarına dökülmesi durumunda;
Kuru kum ile yollara ve toprağa dökülen kirleticiler etkili şekilde absorbe
edilecektir.
Talaş kullanılarak yollara ve toprağa dökülen maddelerin yayılması önlenecektir.
Sızıntı maddelerinin temizlenmesinde dubalar kullanılacaktır,
Kimyasal maddelerin toprak ya da yüzey suyu kaynaklarına dökülmesi
durumunda absorban yastıklar, plastik eldiven, özel kıyafetler ve kişisel koruma ekipmanı,
vakum pompası, kimyasal maddeye dirençli variller, ve sert plastik torbalar kullanılacaktır.
Fırtına ve Hortum: Fırtınalar kuvvetli rüzgârlar sonucunda meydana gelen doğal
olaylardır. Yağış ile birlikte esen şiddetli rüzgârlar tufan, kurak ve yağışsız esenler ise tayfun
olarak isimlendirilmektedir. Bu kuvvetli rüzgârlar esnasında hortum tabir edilen helezonik
girdaplar ve deniz veya göllerde yüksek dalgalar ve taşmalar meydana gelmektedir. Fırtına
ve hortumdan korunmak için; işyerinde acil ikaz sistemi bulunacaktır. Bloklar halinde ve
sağlam monte edilmiş parçalardan oluşan çatılar yapmak, kalın cam kullanmak, dış
yüzeylerde fazla aksesuar kullanmamak ve çevreyi ağaçlandırmak fırtına ve hortuma karşı
alınacak önlemler arasındadır.
VIII.2 ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği’nde “Yeterlik
Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri” Başlığının Da Yer Alan Hususların
Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program
Söz konusu projenin, işletme ve işletme sonrası aşamaları için önerilen izleme
programı Bölüm VlIl.1’de sunulmuştur.
Proje için, “ÇED Olumlu Belgesi”nin alınması durumunda, ÇED Raporu’nu hazırlayan
kuruluş, Nihai ÇED Raporu’nda belirtilen yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerine ait
(yatırımın işletmeye geçişine kadar) taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini incelemek
üzere, Yeterlik Tebliği Ek 4’te yer alan “Nihai ÇED Raporu İzleme Raporları Formu”nu
İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu (İDK) Toplantısı sırasında belirlenecek periyotlarla (6
aylık periyotlar) doldurularak T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Adana Çevre ve Şehircilik
İl Müdürlüğü’ne sunacaktır.
333
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM IX HALKIN KATILIMI
(Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle
bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve önerilerinin değerlendirilmesi ve
konu ile ilgili soruların ve açıklamaların ÇED Raporuna yansıtılması)
Proje kapsamında, işbu ÇED Raporu’na konu faaliyet ile ilgili olarak 17.07.2008 tarih
ve 26939 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “ÇED Yönetmeliği”nin 9.
maddesi gereğince, ÇED sürecine halkın katılımını sağlamak, faaliyet hakkında
bilgilendirmek, görüş ve önerilerini almak amacıyla 20.09.2012 tarihinde, Sugözü Köyü Köy
Konağı’nda saat 14.00’te “ÇED Sürecine Halkın Katılımı Toplantısı” gerçekleştirilmiştir. Söz
konusu toplantının halka duyurulması için toplantı tarihi, saati ve yeri, bir ulusal bir de yerel
gazetede yayımlattırılmıştır.
Halkın katılımı toplantısı için, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yetkilileri, Adana Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğü yetkilileri, resmi kurum ve kuruluşların temsilcileri, yatırımcı firma
temsilcileri, ÇED Mühendislik Hizmetlerini yürüten firma MGS Proje Müş. Müh. Tic. Ltd. Şti.
yetkilileri ile yöre halkı ile sivil toplum kuruluşlarının yetkilileri toplantının yapılacağı alanda
toplanmıştır (Bkz. Fotoğraf 27, Fotoğraf 28 ve Fotoğraf 29).
Fotoğraf 27. Halkın Katılımı Toplantısına Ait Görüntü-1
334
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Fotoğraf 28. Halkın Katılımı Toplantısına Ait Görüntü-2
Fotoğraf 29. Halkın Katılımı Toplantısına Ait Görüntü-3
335
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Söz konusu toplantı, Adana Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü yetkililerinin konuşması
ile başlamış, ÇED Mühendislik Hizmetlerini yürüten firma yetkilisinin projenin tanıtımına
yönelik yapmış olduğu sunum ile devam etmiş ve gerek ÇED Mühendislik Hizmetlerini
yürüten firma yetkilisinin gerekse de yatırımcı firma yetkililerinin yöre halkının sorularına
cevap vermesi ile son bulmuştur.
Toplantıda ön plana çıkan hususlar aşağıda özetlenmiştir:
İstihdamın nasıl yapılacağı hususu,
Termik santralin olumsuz etkilerinin neler olduğu hususu,
Termik santral nedeniyle bitki ve toprak kalitesinin olumsuz yönde etkileneceğine
yönelik endişeler,
Mevcut termik santralin etkisi nedeniyle bitkisel üretimdeki verimliliğinin azaldığı,
Büyükbaş ve küçükbaş hayvanların mevcut termik santralden olumsuz yönde
etkilendiği,
Yukarıda söz edilen hususlar ile ilgili olarak yatırımcı firma yetkilileri açıklayıcı bilgiler
vermişlerdir. Buna ilaveten halkın katılımı toplantısında yöre halkı tarafından dile getirlen
hususlar, ÇED Raporu’nda açıklanmıştır.
336
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM X YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK
OLMAYAN BİR ÖZETİ
(Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve
çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit,
teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması,
özellikle Halkın Katılımı Toplantısında ve ÇED süreci içerisinde tüm paydaşlardan
Bakanlığa iletilen soru, görüş ve önerilere yer verilmesi, bu görüşlerin nasıl
karşılandığının vurgulanması)
Emba Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Adana İli, Yumurtalık İlçesi, Sugözü Köyü
sınırları içerisinde, 1.200 MW e (2x600 MW e) kurulu gücünde Hunutlu Entegre Termik Santrali
Projesi (Kül Depolama Sahası ve İskele)’nin yapılması planlanmaktadır. Proje ile yılda 9.000
GWh net elektrik üretilmesi planlanmaktadır.
Santralde yakıt olarak, ithal kömür kullanılacak olup, söz konusu hammadde, proje
sahasına dünyanın farklı ülkelerinden deniz yolu ile getirilecektir. Kuru yük gemileri ile proje
sahasına getirilen kömür, santral kapsamında kullanılacak olan iskeleye, oradan da kapalı
bant konveyörler ile kömür stok alanına taşınacaktır. Bu sayede herhangi bir tozuma ve/veya
sıçrama meydana gelmeyecektir. Buna ilaveten kömür stok alanı kapalı olarak tesis
edileceğinden stok alanında da herhangi bir tozuma, yayılma ve/veya sıçrama meydana
gelmeyecektir.
Yapılması planlanan proje kapsamında temiz kömür yakma teknolojilerinden olan
“pulverize kömür yakma teknolojisi”nin kullanılacaktır. Pulverize kömür yakma teknolojisi
AB’nin “Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Yönetmeliği” için 2006 yılında yayınlanan referans
dokümanda (European Integrated Pollution Prevention and Control Reference Document on
Best Available Techniques for Large Combustion Plants July, 2006) büyük yakma tesisleri
kapsamında kömürden elektrik üretimi için önerilen en iyi mevcut tekniklerdir (best available
techniques-BAT). Bu tür santrallerde daha az kömür yakılarak daha yüksek verimde elektrik
enerjisi üretilebilmektedir. Buna ilavaten bu tür santrallede daha az kömür yakıldığından baca
gazı emisyonları ve çıkan kül miktarları daha az olmaktadır. Santral çalışırken, bu sistem de
sürekli çalışacak ve havaya verilen gazların miktarları sürekli olarak izlenebilecektir. Bu
sayede ilgili kurum ve kuruluşlar, santrali sürekli olarak denetleyebileceklerdir.
Kömür stok alanına taşınan kömürler, toz haline getirildikten sonra pulverize kömür
kazanına beslenecek ve yanma işlemi gerçekleşecektir. Kömürün yanması sonucunda
santral bacasından NOx, SO2 ve PM emisyonları meydana gelecektir. Santral bacasında
bulunan EF’ler sayesinde meydana gelecek tozlar tutulacaktır. Benzer şekilde yanma
gazlarındaki kükürtdioksit (SO2), BGD sisteminde kalker kullanmak suretiyle baca gazından
uzaklaştırılacaktır. Kazana beslenen kömürün içindeki azot ve yanma havasındaki azot
gazının yüksek kazan sıcaklığı sebebiyle oluşturduğu NO x bileşiklerinin baca gazından
temizlenmesi amacıyla da DeNOx ünitesi kurulacaktır.
Tesis kapsamında kömürün yanması sonucu oluşacak küllerin geçici olarak
depolanabileceği bir saha belirlenmiştir. Esasen yanma sonucu oluşacak küller piyasa
satılacak olup, söz konusu geçici depolama sahası en kötü durum senaryosu göz önünde
bulundurularak belirlenmiştir.
Projenin inşaat faaliyetleri sırasında 2.000 kişi, işletme faaliyetleri sırasında ise
yaklaşık 550 kişinin çalışması planlanmaktadır. Böylece yörede doğrudan ve dolaylı olarak
istihdam olanakları yaratılmış olacaktır. Proje’nin inşaat aşamasının 40 ay, ekonomik
ömrünün ise 30 yıl olacağı öngörülmektedir.
337
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Projenin inşaat faaliyetleri sırasında meydana gelecek olan evsel nitelikli sıvı atıklar,
tesis edilecek olan paket atıksu arıtma tesisinde arıtıldıktan sonra toz bastırma amacıyla
kullanılcak, kalan su olması halinde gerekli deşarj kriterlerini sağlamak suretiyle denize deşarj
edilecektir. Projenin işletme aşamasında oluşacak sıvı atıklar, tesis edilecek olan endüstriyel
atıksu arıtma tesisinde arıtılacak ve gerekli deşarj kriterleri sağlandıktan sonra denize deşarj
edilecektir.
Projenin işletme aşamasında oluşacak katı atıklar ise evsel nitelikli katı atıklara
ilaveten kül ve alçıtaşıdır. Piyasa değeri olan kül ve alçıtaşının işletme faaliyetleri sırasında
piyasaya arz edilmesi planlanmaktadır. Piyasaya arz edilemeyen kül ise her türlü
geçirimsizlik önlemi alınmış olan kül depolama sahasında depolanacaktır.
Tesis faaliyete geçtikten sonra sistemde kullanılacak olan soğutma suyunun denizden
alınarak tekrar denize deşarj edilecektir. Bunun için proje kapsamında sualma ve deşarj
yapıları tesis edilecek olup, bu yapılar deniz tabanına gemiler vasıtasıyla yerleştirilecektir.
Denizden sualma yapısı ile alınan su, sistem içerisinde kullanıldıktan sonra tekrar denize
verilirken sıcaklığı sadece ve en çok 10C artmış olacaktır. Bu düzeydeki bir sıcaklık artışı,
mevzuatta öngörülen limitlerin altındadır.
Santralin inşaat aşamasında sahada yapılacak kazı faaliyetleri nedeniyle meydana
gelecek olan tozumanın önlenmesi amacıyla periyodik olarak yollarda ve sahada sulama
yapılacaktır.
Projenin inşaat faaliyetleri sırasında herhangi bir patlatma işlemi yapılmayacaktır.
İnşaat faaliyetleri süresince meydana gelecek olan vibrasyon, gürültü, tozuma, iş
makinelerinden kaynaklı gaz emisyonları, trafik artışı vb. etkiler geçici olup, inşaat
faaliyetlerinin sona ermesi ile ortadan kalkacaktır.
Söz konusu proje kapsamında baca gazı emisyonları, külün depolanması ve soğutma
suyu deşarjı ile ilgili yönetmelik değerlerine uyulacak, ölçüm ve izleme çalışmaları belirtilen
zamanlarda yaptırılacak ve zaman içerisinde yenilenen teknolojilere uyum sağlanacaktır.
338
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
BÖLÜM XI SONUÇLAR
(Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve
projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde
başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında
alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri)
Emba Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Adana İli, Yumurtalık İlçesi, Sugözü Köyü
sınırları içerisinde, 1.200 MWe (2x600 MWe) kurulu gücünde Hunutlu Entegre Termik
Santrali Projesi (Kül Depolama Sahası ve İskele)’nin yapılması planlanmaktadır.
Yıllık net elektrik üretimi 9.000 GWh’dır.
Termik santral için toplam 418.034,9 m2 alan kullanılacaktır. Kullanılacak arazinin
199.671,4 m2'si şahıs, 58.985,6 m2'si hazine+itirazlı arazi ve geri kalan 159.377,9 m 2’lik arazi
ise orman arazidir.
Faaliyet alanı; 16.09.2013 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından
onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı’nda “Enerji
Üretim ve Depolama Alanı” işaretlenen alan içerisinde kalmaktadır.
Proje sahası; Yumurtalık İlçesi’nin 7,5 km doğusunda, Sugözü Köyü’nün 1,5 km
güneybatısında, Demirtaş Köyü’nün 2,8 km doğusunda, Herekli Mahallesi’nin 2,6 km güneygüneydoğusunda planlanmaktadır.
Sahası projesinde yakıt olarak ithal kömür kullanılacaktır. Tesiste kullanılacak
ithal kömür, dünyanın çeşitli ülkelerinden proje sahasına deniz yolu ile getirilecektir. Bunun
için kuru yük gemileri kullanılacak olup, kıyıdan 2,5-3,5 km uzaklıktaki mavnalara, buradan da
1.755 m uzunluğundaki iskeleye getirilecektir. İskeleye taşınan kömür, kapalı bant
konveyörler ile üzeri kapalı kömür stok alanına nakledilecektir.
Yapılması planlanan proje kapsamında temiz kömür yakma teknolojilerinden olan
“pulverize kömür yakma teknoloji” kullanılacaktır. Bu tür santrallerde daha az kömür yakılarak
daha yüksek verimde elektrik enerjisi üretilebilmektedir. Buna ilavaten bu tür santralede daha
az kömür yakıldığından baca gazı emisyonları ve çıkan kül miktarları da daha az olmaktadır.
Proje kapsamında 382 ton/saat kömür, 12 ton/saat kalker kullanılacak olup, 45,8
ton/saat kül ile 25 ton/saat alçıtaşı üretimi olacaktır.
Proje kapsamındaki kondenser ve yardımcı soğutma suyu miktarı 199.240
m3/saat olup, bu miktarın 194.000 m3/saat’lik kısmı kondenserde, 4.600 m3/saat’lik kısmı
kapalı çevrimde ve 640 m3/saat’lik kısmı da ön arıtma ünitesinde kullanılacaktır. Denizden
alınacak soğutma suyu sistemde kullanıldıktan sonra tekrar denize deşarj edilecektir.
Proje kapsamında baca gazındaki SO2’nin azaltılması amacıyla, baca gazı kükürt
arıtma sistemi (BGD) bulunacaktır. Bu ünitede, yanma gazlarındaki kükürtdioksit (SO2),
kalker ile tutularak baca gazından uzaklaştırılacaktır.
Proje kapsamında meydana gelecek olan kül ve alçıtaşları, piyasaya arz
edilecektir. Piyasaya arz edilemeyen kısım için, 1,1 yıl depolama kapasiteli, geçirimsizliği
sağlanmış bir kül/alçıtaşı depolama sahası belirlenmiştir. Kül depolama sahasının depolama
kapasitesi 210.000 m3/yıl (378.000 ton/yıl) olacaktır.
Proje kapsamında bir adet 180 yüksekliğinde baca bulunacaktır.
Proje sahasında 2863 sayılı “Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu”
kapsamına giren herhangi bir kültür ve tabiat varlığı yoktur.
Proje sahası 4957/2634 sayılı “Turizm Teşvik Kanunu” kapsamında herhangi bir
Turizm Merkezi veya Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içinde değildir.
Proje Sahası, içme suyu amaçlı herhangi bir barajın su toplama havzasında
kalmamaktadır.
Projenin inşaat aşamasının 40 ay olacağı, ekonomik ömrünün ise yaklaşık 30 yıl
olacağı öngörülmektedir.
İnşaat aşamasında toplam 2.000 personel çalışacaktır. Bu personelden
kaynaklanan evsel nitelikli atıksu miktarı 484 m3/gün olacaktır. İnşaat aşamasında oluşacak
atıksular için bir paket atıksu arıtma tesisi yapılacak olup, arıtılan sular inşaat aşamasında toz
339
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
bastırmada kullanılacak, geri kalanı da gerekli deşarj kriterlerini sağladıktan sonra denize
deşarj edilecektir.
İşletme aşamasında 550 personel çalışacaktır. Bu personelden kaynaklanan
evsel nitelikli atıksu miktarı 133,1 m3/gün olacaktır. Meydana gelecek atıksular için paket
atıksu arıtma tesisi kurulacak ve burada arıtılan sular gerekli deşarj kriterlerini sağladıktan
sonra denize deşarj edilecektir.
Tesisin işletme aşamasında çalışacak personel içme suyu ihtiyacı dışarıdan hazır
damacanalarla ve/veya tankerlerle temin edilecektir. Personel kullanma suyu ise
desanilasyon ünitesinden geçirilmiş deniz suyundan karşılanacaktır.
İşletme aşamasında personelden kaynaklı meydana gelecek atıksular, paket
atıksu arıtma tesisinde arıtıldıktan sonra arıtılmış atıksu toplama havuzuna gönderilecektir.
Burada biriken arıtılmış suların bir kısmı kül depolama sahasında tozumayı önlemek için
spreyleme amacıyla kullanılacak olup, kalan kısmı denize deşarj edilmek üzere dengeleme
havuzuna alınacaktır. Dengeleme havuzunda biriktirilen su, “SKKY”de belirtilen deşarj
standartlarını sağlamak koşulu ile denize deşarj edilecektir. Dengeleme havuzunun
çıkışındaki deşarj suyunun, “SKKY” Tablo 22 ve Tablo 23’e göre periyodik olarak analizleri
yapılacaktır.
Proje’nin inşaat çalışmalarında kazı fazlası malzeme dışında oluşacak katı
atıklar; inşaat atıkları, demir, sac profil, ambalaj malzemeleri, kereste atıkları ile çalışacak
personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atıklardır. Evsel nitelikli katı atıklarla ilgili faaliyetler,
14 Mart 1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Katı
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne uygun bir şekilde yapılacaktır.
İnşaat ve işletme aşamalarında gerekli olacak tüm malzemelerin taşınması
sırasında 2918 sayılı “Trafik Kanunu” ve bu kanuna istinaden Karayolları ile ilgili olarak
çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü’nün
görüşleri doğrultusunda inşaat ve işletme aşamalarında karayoluna giriş-çıkışlarda trafik
güvenliği açısından her türlü güvenlik önlemi proje sahibince alınacaktır.
İnşaat ve işletme aşamalarında yollara zarar verilmeyecek, verilmesi durumunda
tüm zarar Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde Proje
Sahibince karşılanacaktır. Buna ilaveten, 31.03.2007 tarih ve 26479 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında
Yönetmelik” ve 15.05.1997 tarih ve 22990 sayılı “Karayolları Kenarında Yapılacak ve
Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
Projenin inşaat ve işletme aşamalarında; 2872 sayılı “Çevre Kanunu” ve ilgili
yönetmelikler ile diğer mevzuat kapsamında çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi için
gerekli her türlü izinler alınacak ve ilgili yönetmeliklere uyulacaktır. Gerekli kamu kurum ve
kuruluşlardan izin alınmadan faaliyet geçilmeyecektir Ayrıca;
11.08.1983 tarih ve 18132 “2872 Sayılı Çevre Kanunu” ve 13.05.2006 tarih ve
138527 sayılı “5491 Sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”
6831 Sayılı Orman Kanunu
4857 Sayılı İş Kanunu
167 Sayılı Yeraltı Suları Kanunu
5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu
06.05.1930 tarih ve 1489 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanuna
03/10/2013 tarih ve 28784 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği”
29/04/2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 14/09/2012 tarih ve 28411 sayılı Resmi Gazete) “Çevre Kanununca Alınması
Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik”
24/08/2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”
340
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
22/05/2012 tarih ve 28300 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Atık Elektrikli Ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği”
31/08/2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 05/11/2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) “Atık Pil Ve Akümülatörlerin
Kontrolü Yönetmeliği”
30/07/2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan (Değişiklik:
05/11/2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği”
05/07/2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik”
26/03/2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik”
06/10/2010 tarih ve 27721 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Atıkların Yakılmasına İlişkin Yönetmelik”
19/04/2005 tarih ve 25791 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 05/11/2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) “Bitkisel Atık Yağların Kontrolü
Yönetmeliği”
18/03/2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Hafriyat Toprağı, İnşaat Ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”
14/03/1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 05/04/205 tarih ve 25777 sayılı Resmi Gazete) “Katı Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği”
30/12/2009 tarih ve 27448 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 21/12/2010 tarih ve 27792 sayılı Resmi Gazete) “Ömrünü Tamamlamış Araçların
Kontrolü Hakkında Yönetmelik”
25/11/2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 10/11/2013 tarih ve 28817 sayılı Resmi Gazete) “Ömrünü Tamamlamış
Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği”
14/03/2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 05/11/2013 tarih ve 28812 sayılı Resmi Gazete) “Tehlikeli Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği”
22/07/2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 21/03/2014 tarih ve 28948 Resmi Gazete) “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”
09/01/2006 tarih ve 26048 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Yüzme Suyu Kalitesi Yönetmeliği”
04/06/2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 27/04/2011 tarih ve 27917 sayılı Resmi Gazete) “Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi Ve Yönetimi Yönetmeliği”
08/06/2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği”
30/11/2013 tarih ve 28837 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü İle Benzin Ve Motorin Kalitesi Yönetmeliği”
06/06/2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 05/05/2009 tarih ve 27219 sayılı Resmi Gazete) “Hava Kalitesi Değerlendirme Ve
Yönetimi Yönetmeliği”
03/07/2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 10/11/2012 tarih ve 28463 sayılı Resmi Gazete) “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin
Kontrolü Yönetmeliği”
25/04/2012 tarih ve 28274 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik”
27/10/2010 tarih ve 27742 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 15/02/2013 tarih ve 28560 sayılı Resmi Gazete) “Atıksu Altyapı Ve Evsel Katı Atık
Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönetmelik”
31/12/2004 sayı ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 25/03/2012 tarih ve 28244 sayılı Resmi Gazete) “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”
341
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
26/11/2005 tarih ve 26005 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 30/03/2010 tarih ve 27687 Resmi Gazete) “Tehlikeli Maddelerin Su Ve
Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği”
08/06/2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 11/07/2013 tarih ve 28704 sayılı Resmi Gazete) “Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve
Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik”
29/12/2012 tarih ve 28512 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği”
07/04/2012 tarih ve 28257 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Yeraltı Sularının Kirlenmeye Ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik”
30/11/2012 tarih ve 28483 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği”
10/03/1995 tarih ve 22223 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 03/04/2012 tarih ve 28253 sayılı Resmi Gazete) “Su Ürünleri Yönetmeliği”
22/01/2003 Tarih ve 25001 Sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren
“Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili
Yönetmelik (2000/14/AT)”
18/07/1997 tarih ve 23053 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 19/02/2014 tarih ve 28918 sayılı Resmi Gazete) “Karayolları Trafik Yönetmeliği”
17/02/2005 tarih ve 25730 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişiklik: 11/04/2014 tarih ve 28969 sayılı Resmi Gazete) “İnsani Tüketim Amaçlı Sular
Hakkında Yönetmelik”
19/03/1971 tarih ve 13783 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik”
24/12/1973 tarih ve 14752 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak
Tedbirler Hakkındaki Tüzük”
04/04/2013 tarih ve 28962 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Sulak Alanları Korunması Yönetmeliği”
18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Orman Kanunun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği”
18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Orman Kanunun 17/3 ve 18 nci Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği
hükümlerine uyulacaktır.
342
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
KAYNAKÇA
Adana Büyükşehir Belediyesi 2010-2014 Stratejik Planı.
Adana İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, 2011
Adana İl Çevre ve Durum Raporu, 2011
Adana İli Jeolojik Özellikleri, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Doğu Akdeniz Bölge
Müdürlüğü.
Adana Sanayi Odası, 2010.
BAŞARAN, M., 2008. A Systematic Approacg to Rehabilitations in Power Plants. GermanTurksih Workshop on Sustainaable Energy, November, 12-14, Gebze-Kocaeli.
BILIRGEN, H., ROMERO, C.E., LI, X. 2003. Optimization of a Marginally Designed ESP at
Hudson Station, ERC Report, May.
AYDIN A. ve SEZEN Y., 1990. Kireçlemenin Doğu Karadeniz Bölgesi Asit Topraklarının Bazı
Özellikleri ile Bazı Makro ve Mikro Besin Elementlerinin Elverişliliğine Etkisi. Atatürk Üni. Ziraat
Fak. Ziraat Dergisi 21(1), 95-105.
CLAUDET J., and FRASCHETTI S., 2010. Human-driven impacts on marine habitats: A
regional metaanalysis, Biological Conservation, 143, 2195-2206.
Çevre Kirliliğinin Entegre bir Biçimde Önlenmesi ve Kontrolü (IPPC) Çimento ve Kireç İmalat
Sanayiinde Mevcut En İyi Teknikler ile ilgili Referans Dokümanı, 2001.
DAVIS P.H., 1965-1988. Flora of Turkey and East Aegean Islands. Vol. I-X, Edinburg Univ.
Press.
DAVUTLUOĞLU C., 2008. Termik Santral Bacagazı Arıtma Tesisi Kaynaklı Koagülasyon
Çamurunda Florür Giderimi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans
Tezi.
EKİM T., KOYUNCU, M., VURAL, M., DUMAN, H., AYTAÇ, Z., ADIGÜZEL, N., 2000. Türkiye
Bitkileri Kırmızı Kitabı, Türkiye Tabiatını Koruma Derneği, Ankara, 1-149.
Elektrik Üretim Sektör Raporu, EÜAŞ, 2010.
Elektrik Üretim Sektör Raporu, EÜAŞ, 2011.
ELLIOT W., STOCHING C. R., BARBOUR M. G., ROST T. L., 1982. Botany, An Introduction
to Plant Biology, 6 nd. Ed., John Wiley and Sons, Singapure.
Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, 2010 Yılı Genel Enerji Dengesi, Ankara.
ENOCH G. D., VAN DEN BROEKE W. F., SPIERING W., 1994. Removal of Heavy Metals and
Suspended Solids From Wet Lime (Stone)-Gypsum Flue Gas Desulphurisation Plants by
Means of Hyrophobic and Hyrophilic Crossflow Microfiltration Membrane. Journal of
Membrane Science, 87: 191-198.
343
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
EPA, 1998. Guidelines for Ecological Risk Assessment. U.S. Environmental Protection Agency
Washington, DC.
FOLK R. L., 1954. The distinction between grain size and mineral composition in sedimentary
rock nomenclature:Journel of Geology, v.62, no.4, p.344-359.
FOLK R. L., 1974. The petrology of sedimentary rocks:Austin, Tex., Hemphill Publishing Co.,
182 p.
GÜNER A., 2012. Türkiye Bitkileri Listesi. ANG Vakfı/Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi,
İstanbul.
http://www.csb.denizcilik.gov.tr
http://www.milliparklar.gov.tr
http://www.tuikapp.tuik.gov.tr
http://www.tupras.com.tr
http://www.turkherptil.org
IEO, 2011.
JOHNSON, M., MCMENUS, M, 2011. Boiler Derates Caused by Inadequate Fabric Filter
Performance: Lessons Learned at a Midwest Utility Plant, Poer Enginnering, Volume 115,
No:4.
International Energy Outlook, 2011.
OP A., 2003. Gökçeköy-Kışlak-Menkez-Akdam (D-KD Aladağ, ADANA) Dolayının TektonoStratigrafisi ve Yapısal Evrimi, Çukurova Üni. Fen Bilimleri Enst. Jeoloji Müh. Anabilim Dalı,
Doktora Tezi, 311 sayfa. ADANA.
LAEVASTU T. and LLMO HELA, 1970. Fisheries Oceanography. Fishing News (Books), Ltd.
London, 238 p.
LUGAR, W.T., KLOSTERMAN, F., ENDRIZZI, J., SCHREURS, S., HAGGERTY, D.J. 2010.
Big Stone Remoleds ESP Into Pulse Jet Fabric Filter, Power Magazine, March.
MEGEP, 2006, Fiziksel Oşinografi.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Yumurtalık Meteoroloji İstasyonu Uzun Yıllar Bülteni 1960-2012.
METİN S., 1984. Doğu Toroslar’da Derebaşı (Develi)-Armutalanı ve Gedikli (Saimbeyli) Köyleri
Arasının Jeolojisi: İstanbul Üni. Müh. Fak. Yerbilimleri Dergisi, Cilt 4, Sayı: 1-2, Sayfa: 45-66.
MURMANN, U., COOPER, J., RADECKİ, M. 2010. Retrofitting Boswell Energy Center, Power
Engineering, September.
NOUR EL-DIN N. M., 2004. Impact of cooling water discharge on the benthic and pelagic
fauna along the coastal waters of Qatar (RSA). Egypt. J. Aqu. Res., 30, 150-159.
344
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
NUHOĞLU Y., TOSUNOĞLU V., YILDIRIM Y., 1995. Enerji santrallerinin oluşturduğu asit
yağmurları. Çevre Sempozyumu, 18-20 Eylül, S:555-559, Erzurum.
ÖZGÜL N. ve KOZLU H., 2002. Kozan-Feke (Doğu Toroslar) Yöresinin Stratigrafisi ve Yapısal
Konumu İle İlgili Bulgular. TPJD Bülteni, Cilt 14, Sayı 1, Sayfa 1-36.
ÖZGÜL N., 1971. Orta Toroslar'ın Kuzey Kesiminin Yapısal Gelişiminde Blok Hareketlerinin
Önemi: TJK Bült., 14, sayfa 75-87.
ÖZGÜL N., 1976. Toroslar’ın Bazı Temel Jeoloji Özellikleri: TJK Bülteni, C: 19, Sy: 65-78.
ÖZGÜL N., METİN S., GÖĞER E., BİNGÖL İ., BAYDAR O. ve ERDOĞAN B., 1973.
Tufanbeyli Dolayının (Doğu Toroslar-Adana) Kambriyen-Tersiyer Kayaları: TJK Bülteni, Cilt:
16, Sayfa: 82-100.
ÖZKAN M.K. ve KOP A., 2004. TJK Bildiri Özleri, Sayfa, 275.
ÖZTÜRK İ., 2011. Deniz deşarjı tesisleri tasarımı, Atıksu, termal ve Tuzlu su deşarjları, Su
Vakfı Yayınları, İTÜ İnşaat Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü, 458 s.
POORNIMA E.H., RAJADURAI M, RAO V.N.R., NARASIMHAN S.V., VENUGOPALAN V.P.,
2006. Use Of Coastal Waters As Condenser Coolant In Electric Power Plants:Impact On
Phytoplankton And Primary Productivity. J Therm Biol 30:299-306.
ROUND F.E., 1973. The Biology of the Algae, Second Ed., Edward Arnold Pub., 278
pp.,London.
SANİN D. 2007. Evsel ve Endüstriyel Atıksu Arıtma Tesislerinin Projelendirilmesi ve İşletilmesi
Semineri, 16 s., Ankara.
Statistical Review of Word Energy June, 2010-2012, Norway.
T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, 2008. Atık Yönetimi Eylem
Planı (2008-2012), Ankara.
TKİ 2010, Taşkömürü Sektör Raporu, Ankara.
TKİ 2012, Taşkömürü Sektör Raporu, Ankara.
Türkiye Elektrik İletim A.Ş., Faaliyet Raporları, 2012.
USTA D., ŞENEL M., METİN Y., BEDİ Y., VERGİLİ Ö., USTA M., BALCI V., KURU K., TOK
T.,ÖZKAN M.K. ve KOP A., 2004; TJK Bildiri Özleri, Sayfa, 275.
WARK K., WARNER C.F., DAVIS W.T., 1998. Air Pollution-Its Origin and Control AddisonWesley, 3rd Edition.
WETZEL R. G. and LIKENS G. E., 1991. Limnological analysts, 2nd ed: Springer.
WOLF B., 1971. The Determination of Boron in Soil Extracts, Plant Materials, Composts,
Manures, Water and Nutrient Solutions. Soil Science and Plant Analysis (2), 363-374.
World Energy Outlook, 2011.
345
Hunutlu Entegre Termik Santrali
2x(600 MWe/616 MWm/1.332,8 MWt)
(Kül Depolama Sahası ve İskele) Projesi
Nihai ÇED Raporu
EMBA ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
www.adana.gov.tr
www.afad.gov.tr
www.biltek.tubitak.gov.tr
www.cedgm.gov.tr
www.mta.gov.tr
www.ormansu.gov.tr
www.yumurtalik.gov.tr
YARDIM N., DİRİMEŞE V., VAROL Ö., ve MOLLAHALİLOĞLU S., 2006. “Büyükşehir
Belediyeleri Tarafından Toplanan Tıbbi Atık Miktarları: 2004-2005 Yılı İlk Altı Ay Verileri ve 81
İlin Tıbbi Atık Toplama, Biriktirme Ve İmha Yöntemleri” DEÜ Tıp Fakültesi Dergisi, C.20, S.3,
s. 165-173.
YAŞAR A., ABASIKELEŞ G. ve YALÇIN N., 1999. Adana İlinin Arazi Kullanım Potansiyeli,
MTA Rap. No: 10239.
YILMAZ A., BEDİ Y., UYSAL Ş., YUSUFOĞLU H., ATABEY E., ve AYDIN N., 1992. Doğu
Toroslar’da Uzunyayla ile Beritdağı Arasının Jeolojisi, MTA Jeoloji Dairesi Rap. No: 389.
YILMAZ E., 2010. Yumurtalık liman yapımında dolgu malzemesi olarak kullanılan dolomitik
kireçtaşlarının fiziko-mekanik özellikleri, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek
Lisans Tezi, Adana.
346
Download

HUNUTLU ENTEGRE TERMİK SANTRALİ 2x(600 MWe/616 MWm