ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
DİREKTAŞ REGÜLATÖRÜ VE HES PROJESİ
(7,770 MWm / 7,350 MWe)
ÇED RAPORU
Erzurum ili, İspir ilçesi, Hunut Çayı
MİTTO MAD. MÜH. VE MÜŞ. ORM. İŞLERİ
İTH. İHR. DIŞ TİC. LTD. ŞTİ.
ERZURUM–EYLÜL 2014
PROJE SAHİBİNİN ADI
ADRESİ
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Üsküp Caddesi Nergis Sokak No: 5/6 Çankaya - Ankara
TELEFON VE FAKS NUMARALARI
PROJENİN ADI
PROJE BEDELİ
PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ
( İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ)
PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN
KOORDİNATLARI
PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ
KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT
SEKTÖRÜ)
0312 467 44 86
0312 467 50 37
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi (7,770 MWm/ 7,350
MWe) ÇED Raporu
9.500.000 TL
Erzurum ili, İspir ilçesi, Hunut Çayı
Koordinat Listesi Ek-1’de sunulmuştur.
17.07.2008 Tarih ve 26939 Sayılı (Değişiklik: 30.06.2011
tarih ve 27980 sayı) Resmi Gazete’ de Yayımlanarak
Yürürlüğe Giren ÇED Yönetmeliği:
 Ek-II Listesi 32. Maddesi: Kurulu gücü 0-25 MWm
arasında olan nehir tipi santraller.
Madde 7 (b) bendi: Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup
"Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir' kararı verilen
projeler
PTD/ ÇED RAPORU/ NİHAİ ÇED RAPORUNU
HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA
GRUBUNUN ADI
MİTTO MAD. MÜH. VE MÜŞ. ORM. İŞLERİ
İTH. İHR.DIŞ. TİCARET LTD. ŞTİ.
PTD/ ÇED RAPORU/ NİHAİ ÇED RAPORUNU
HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA
GRUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS
NUMARALARI
Ceyhun Atuf Kansu Caddesi Ehlibeyt Mh. 1271. Sokak Yapım İş
Merkezi No:35/11 06520 Çankaya Balgat / ANKARA / TURKIYE
Tel : 0(312) 222 28 79-222 18 28
Fax : 0(312) 222 11 53
PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORU
SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL)
17.09.2014
MİTTO MAD. MÜH. MÜŞ. VE ORM. İŞLERİ
İTH. İHR. LTD. ŞTİ.
Ceyhun Atuf Kansu Caddesi Ehlibeyt Mh. 1271. Sokak Yapım İş Merkezi No:35/11 06520 Çankaya
Balgat / ANKARA / TURKIYE
Tel : 0(312) 222 28 79-222 18 28
Fax : 0(312) 222 11 53)
Bu raporun tüm hakları MİTTO Madencilik Mühendislik Müşavirlik ve Orman İşleri İthalat
İhracat Ltd. Şti.’ye aittir.
(4110 sayılı Yasa ile değişik 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca)
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
İÇİNDEKİLER
TABLO DİZİNİ ......................................................................................................................................... 6
ŞEKİLLER DİZİNİ ................................................................................................................................... 8
EKLER ................................................................................................................................................... 10
KISALTMALAR ..................................................................................................................................... 11
BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI ........................................................................................... 12
I.1. Proje konusu faaliyetin, proje kapsamındaki tüm ünitelerin, proje karakteristiklerinin tanımı
(regülatör, çökeltim havuzu, çakıl geçidi, iletim hattı (tünel/kanal), cebri borusu, HES vb. ), ........... 12
I.2. Proje Ömrü .................................................................................................................................. 16
I.3. Hizmet Amaçları, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan İçinde Ekonomik ve Sosyal Yönden
Ülke, Bölge ve /veya İl Ölçeğinde Gereklilikleri ................................................................................. 16
BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU .......................................................................... 19
II.1. Faaliyet yeri (proje yerinin ilgili idaresince onaylanmış 1/500.000, 1/100.000, 1/25.000 ölçekli
Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı, Uygulama İmar Planı üzerinde gösterimi, lejantları ve plan
noktalarıyla birlikte sunulması, proje sahası ve yakın çevresinin ölçekli harita veya kroki üzerinde
gösterimi, proje sahası ve yakın çevresinde bulunan yerleşimlerin harita üzerinde gösterilmesi,
mesafelerin belirtilmesi, proje alanının hangi bölgesinde olduğu, etrafındaki tesislerin isim yön ve
uzaklıkları, tesise ulaşım için kullanılacak yok güzergahları (Varsa 1/50.000 Ölçekli Çevre Düzeni
Planı. 1/5,000 Ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planının lejant ve plan
noktalarıyla birlikte sunulması, ayrıca söz konusu planda ‘‘....... tarih ve ........ sayılı karar ile ........
tarafından onaylanmıştır’’ ve ‘’Aslının Aynısıdır’’ damgalarının bulunması ) belirtilmelidir. ............. 19
BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI ........................................................ 24
III.1. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili yatırım ve finans kaynakları, ................................................... 24
III.2. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili iş akım şeması veya zamanlama tablosu, .............................. 24
III.3. PROJENİN FAYDA-MALİYET ANALİZİ ...................................................................................... 27
III.4. Projenin kapsamında olmayan, ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje sahibi veya
diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı
projeleri, ............................................................................................................................................. 33
III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi
veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik sosyal ve altyapı
projeleri, ............................................................................................................................................. 33
III.6. Kamulaştırma, yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı, ................................................................. 33
III.7. Diğer hususlar. .......................................................................................................................... 33
BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN
İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI .................................................... 34
IV.1. Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği
açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek ).................................................................... 34
IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı,
........................................................................................................................................................... 34
IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel özellikler, ................................................................................ 34
IV.2.2. Jeolojik özellikler........................................................................................................... 44
IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen
vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik özellikleri; yer altı
suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanının mesafeleri ), ....................... 60
IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından, göl, dalyan akarsu ve diğer sulak
alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda akarsuların debisi
ve mevsimlik değişimleri, su toplama havzası, oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak
sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri), projenin
kurulacağı su kaynağının /kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri (m3/sn), akım
gözlem istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait aylık akım değerlerinin, ilgili
kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, projenin üzerinde
gerçekleştirilen suyun herhangi bir göl ekosistemini besleyip beslemediği hakkında bilgi. ..... 61
1
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.2.5. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza özelliği (içme,
kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve
üretim miktarı) proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında
kalıp kalmadığı, söz konusu derenin herhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, söz
konusu dereden içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı, ..................................................... 66
IV.2.6. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti, sınıflaması,
taşıma kapasitesi, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb)
................................................................................................................................................. 68
IV.2.7. Tarım alanları (tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü,
ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik
değeri), ..................................................................................................................................... 73
IV.2.8. Orman alanları (ağaç türleri ve miktarları (m2), kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı
bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/25.000 ölçekli Meşçere
Haritası ), ................................................................................................................................. 74
IV.2.9. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı
Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları (Yaban Hayatı Yönetim Planının hazırlatılması),
Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel
Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu
kapsamındaki alanlar, Projenin korunan alanlara uzaklıklarının 1/100.000’lik ölçekli haritada
gösterilmesi) ............................................................................................................................. 77
IV.2.10. Flora ve Fauna (türler, endemik özellikte lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak
yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve
nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, bölgedeki dağılımları,
endemizm durumları, bolluk miktarları, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar için
alınan Merkez Av Komisyonu kararları), her bir türün kim tarafından ve ne zaman hangi yöntemle
(literatür gözlem vs.) tespit edildiği, Collins Bird Guide, Türkiye’nin Önemli Kuş Alanları Kitabı,
Türkiye’nin Önemli Doğal Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, 2010-2011 MAK kararları,
CITES gibi uluslararası anlaşmalara göre durumu, türlerin projeden ne şekilde etkileneceği, proje
alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden ve çalışmalardan
etkilenecek olan canlılar için alınması gereken koruma önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında).
Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin
belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, (flora
ve fauna elemanlarının tespiti alanlarında uzman iki ayrı biyolog tarafından arazi çalışmaları
yapılarak belirlenmeli, literatür çalışmaları ile doğrulanmalı) ................................................... 83
IV.2.11. Sucul flora ve fauna iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri,
ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türleri, bunların, üreme, beslenme, sığınma
ve yaşama ortamları, bu ortamlar için belirlenen koruma kararları ) ....................................... 98
IV.2.12. Madenler ve fosil yakıt kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme
durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değeri),
............................................................................................................................................... 102
IV.2.13. Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke
ekonomisindeki yeri ve değeri), ............................................................................................. 103
IV.2.14 Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, ................................................. 105
IV.2.15 Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (Askeri Yasak
Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.), ........... 106
IV.2.16. Proje yeri ve etki alanının mevcut kirlilik yükü, ......................................................... 106
IV.2.17. Diğer özellikler. ......................................................................................................... 106
IV.3. Sosyo – Ekonomik Çevrenin Özellikleri .................................................................................. 106
IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöresel iş
gücünün bu sektörlere dağılımı, sektördeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi
içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler), ..................................................................................... 107
IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri, göçler, nüfus artış oranları,
ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler), ............................................................................ 108
IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin iş kollarına dağılımı, iş kolları itibariyle kişi başına düşen
maksimum, minimum ve ortalama gelir), ............................................................................... 109
IV.3.4. İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı ), ................................................... 109
IV.3.5. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden
yararlanılma durumu ), ........................................................................................................... 110
IV.3.6. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan
kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.), ................... 110
2
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.3.7. Diğer özellikler ............................................................................................................ 111
BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV’DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE
ALINACAK ÖNLEMLER ..................................................................................................................... 112
V.1. Arazinin hazırlanması, inşaat ve tesis aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine
etkileri ve alınacak önlemler ............................................................................................................ 112
V.1.1 Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne kadar alanda
hafriyat yapılacağı, hafriyat miktarı, hafriyat sırasında kullanılacak malzemeler, patlayıcı
maddeler, varsa patlatma ile ilgili bilgiler etkiler ve alınacak önlemler, hafriyat artığı toprak, taş,
kum vb maddelerin nerelere taşınacakları, nakliye güzergahları, nerelerde depolanacakları veya
hangi amaçlar için kullanılacakları, hafriyat döküm alanlarının koordinatları, özellikleri ve 1/1000
ölçekli plan ve kesit görünüşleri ile birlikte harfiyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı,
alınacak izinler, görüşler, ....................................................................................................... 112
V.1.2. Arazinin hazırlanması sırasında ve ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerden parlayıcı
patlayıcı tehlikeli, toksin ve kimyasal olanların taşınışları, depolanmaları ve kullanımları, bu işler
için kullanılacak aletler ve makineler, .................................................................................... 112
V.1.3. Proje kapsamında varsa hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisinin kapasitesi, teknolojisi, işakım şeması, teknolojisi, malzemenin temini ile ilgili bilgi. (Çökeltim havuzu vb. gibi üniteleri
hakkında bilgi), ....................................................................................................................... 113
V.1.4. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, proje alanının karayollarına uzaklıkları,
karayoluna bağlantı yolları, ulaşım için kullanılacak mevcut yolların zarar görmemesi için
alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısında alınacak önlemler, ulaştırma altyapının inşası ile
ilgili işlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri, kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler,
araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı
mekanik işlemler, araç yükü, cinsi ve sayısı, artışın hesaplanması, haritası (bu kapsamda
alınacak görüşler, izinler), ...................................................................................................... 113
V.1.5. Zemin emniyetinin sağlanması için yapılacak işlemler, .............................................. 131
V.1.6. Proje alanının taşkın etüdü, taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl
yapılacağı, .............................................................................................................................. 133
V.1.7. Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleştirilecek kazı, dip
taraması, vb. işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, çakıl, kum ve benzeri maddelerin miktarları,
nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan
çalışmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb), ................................................................. 134
V.1.8. Derivasyon (regülatör inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici
olarak değiştirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu havzasında yapılacak her türlü
doldurma, kazıklar üzerine inşaat ve benzeri işlemler ile bunların nerelerde ne kadar alanı
kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler, ................................................ 134
V.1.9 Olabilecek heyelanlara karşı alınacak önlemler (Afet Bölgelerinde yapılacak Yapılar
Hakkında Yönetmelik ve Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik
Hükümlerine uyulacağını taahhüt edilmesi), özellikle proje güzergahında bulunan Çamlıkaya
Beldesi Aşağı Mahalle ve çevresi ile Ürünlü Mahallesi yakınlarında inşaat kazı, tünel delinmesi
gibi çalışmalar sırasında yerleşim yerinde kaya düşmeleri veya heyelan gibi afetlerin yapay
olarak tetiklenmemesi şartıyla gelecekte meydana gelebilecek olumsuzluklar ve alınacak
önlemler, ................................................................................................................................ 134
V.1.10. Arazinin hazırlanması döneminde flora ve faunaya (kara-su) olabilecek etkiler ....... 135
V.1.11. Yeraltı suyu etkileri .................................................................................................... 136
V.1.12. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla, elden
çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri,
tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri
Kanunu, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun
kapsamında değerlendirilmesi, olası etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, ............. 137
V.1.13. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek
ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi
üzerindeki etkileri, gerekli izinler, görüşler, projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması
halinde orman alanlarına mesafesi, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, .............. 137
V.1.14. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde
kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar, .............................................. 137
V.1.15. Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin hazırlanmasından
başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu meydana getirilecek atık
3
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu
hatları ile varsa arıtma tesisinin yerinin gösterilmesi, atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik
planının Rapora eklenmesi, (projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesini ilgili
mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin
yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi). (Alınacak gerekli görüşler, izinler), ......... 139
V.1.16. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana gelecek katı
atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için
kullanılacakları, tehlikeli ve tehlikesiz atıklar ile ilgili endüstriyel atıkyönetim planının Erzurum İl
Müdürlüğüne sunulacağının taahhüt edilmesi ....................................................................... 140
V.1.17. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yapılacak işler nedeniyle
meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler, ........... 142
V.1.18. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlerde
çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı
ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, ................................................................... 149
V.1.19. Çevre ve Sağlık arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek
sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, sağlık koruma bandı
mesafesi ................................................................................................................................. 149
V.1.20. Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin
belirlenmesi, ........................................................................................................................... 149
V.1.21. Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya,
arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin belirlenmesi, . 150
V.1.22. Diğer Özellikler .......................................................................................................... 150
V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Projeler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak
Önlemler .......................................................................................................................................... 150
V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde
gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan
ürünlerin üretim miktarları, ..................................................................................................... 150
V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, projenin memba ve mansap
kısımlarında yer alan projelerle birlikte değerlendirilmesi ...................................................... 155
V.2.3. Mansaba bakılacak su hesabı (havza özellikleri, yatak ve kesit durumu, yağış-akış
ilişkisi,ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa ulusal ve uluslar arası
mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları,su hakları savklanan sular ve periyotları
dikkate alınmalı),dogal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları
gösteren tablo-şekiller, (doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye
alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir.
Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün 15.03.2011 tarih ve 21767 sayılı yazısı
uyarınca HES Projeleri ve Diger Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu
doğrultusunda hazırlanacak Raporun,ÇED Raporu ekinde sunulması,Raporda belirtilen miktara
mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları nayrıca ilave edilecek ve kesin Proje çalışmaları
belirlenen bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın %10’undan az
olması halinde tamamı bırakılacaktır.Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu,sulama suyu
tahsisleri,balık çiftlikleri vs.)rapor içerisinde yer almalıdır.İlgili kurum ve kuruluşlar ile irtibata
geçilerek ve arazide gerekli çalışmalar/araştırmalar yapılarak Su Hakları Raporunun
hazırlanması ve ilgili bölgesine müracaat edilerek Raporun onaylatılması.) havzanın hidrolojik
karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma
tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması. ................ 155
V.2.4. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki
canlılara(can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek
etkiler, alınacak izinler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile asansörleri ile
ilgili bilgi ve buna ait çizim, mansap can suyu çıkış yerinin gösterileceği çizim, .................... 157
V.2.5.Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına
bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına
uygun olarak dizayn edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli
cihazla donatılma ile ilgili işlemler, ......................................................................................... 158
V.2.6. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler, ............ 158
V.2.7. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler ve projenin yeraltı ve yüzeysel su
kaynaklarına uzaklığı, ............................................................................................................ 159
V.2.8 Orman alanlarına olabilecek etki ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması,160
4
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
V.2.9. Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültünün kaynakları ve kontrolü için
alınacak önlemler, .................................................................................................................. 160
V.2.10. Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut
ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği, ....................... 161
V.2.11. İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak
atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi kakakteristiği prosesinin detaylandırılması ve
atık suların hangi alıcı ortamlara ne miktarlarda nasıl verileceği, .......................................... 161
V.2.12. İdari ve sosyal tesislerden oluşacak katı atık miktar ve özellikleri, bu atıkların nerelere ve
nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ne şekilde değerlendirileceği, ........................... 161
V.2.13. Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve
tehlikeli olanlar, ...................................................................................................................... 162
V.2.14. Proje alanında peysaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemeleri, ........................................................................................................................ 162
V.2.15. Diğer özellikler ........................................................................................................... 162
V.3.Projenin Sosyal-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri .................................................................... 163
BÖLÜM VI: İŞLETME PROJESİ KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE
BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER ............................................................................... 165
BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ ..................................................................................... 166
VIII.1.1. Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı................................................................. 167
VIII.1.2. Faaliyetin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ............................ 167
BÖLÜM IX: YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR
ÖZETİ .................................................................................................................................................. 174
BÖLÜM X: HALKIN KATILIMI............................................................................................................ 176
BÖLÜM XI: SONUÇLAR .................................................................................................................... 177
5
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
TABLO DİZİNİ
Tablo- 1. Direktaş Regülatörü ve HES Proje Karakteristikleri ............................................................... 15
Tablo- 2. Elektrik Enerjisi Talebi ............................................................................................................ 17
Tablo- 3. Türkiye’deki Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü ............................................................................. 17
Tablo- 4. Ünitelere İlişkin Koordinat Listesi ........................................................................................... 21
Tablo- 5. Proje Zamanlama Tablosu ..................................................................................................... 26
Tablo- 6. Direktaş Regülatörü ve HES İç Karlılık Oranları (Firm Enerji: 6 cent/kWh; Sekonder Enerji:
3,3 cent/KWh) .............................................................................................................................. 28
Tablo- 7. Direktaş Regülatörü ve HES İç Karlılık Oranları (Firm Enerji: 7,3 cent/kWH; Sekonder Enerji:
7,3 cent/KWh) ............................................................................................................................... 29
Tablo- 8. Direktaş Regülatörü ve HES İç Karlılık Oranları (Firm Enerji: 9,6 cent/kWH; Sekonder Enerji:
9,6 cent/KWh) ............................................................................................................................... 31
Tablo- 9. Direktaş Regülatörü ve HES Projesi Ekonomik Analiz Sonuçları .......................................... 32
Tablo- 10. Basınç Değerleri Tablosu ..................................................................................................... 35
Tablo- 11. Sıcaklık Değerleri ................................................................................................................. 35
Tablo- 12. Yağış Değerleri Tablosu ....................................................................................................... 36
Tablo- 13. Ortalama Bağıl Nem ............................................................................................................. 37
Tablo- 14. Bölgeye Ait Sayılı Günler Tablosu ....................................................................................... 37
Tablo- 15. Maksimum Kar Kalınlığı Tablosu ......................................................................................... 38
Tablo- 16. Rüzgarın Esme Sayıları (Aylık ve Yıllık) .............................................................................. 39
Tablo- 17. İlkbahar Mevsimi Rüzgar Esme Sayıları .............................................................................. 42
Tablo- 18. Yaz Mevsimi Rüzgar Esme Sayıları ..................................................................................... 42
Tablo- 19. Sonbahar Mevsimi Rüzgar Esme Sayıları ........................................................................... 43
Tablo- 20. Kış Mevsimi Rüzgar Esme Sayıları ...................................................................................... 43
Tablo- 21. Rüzgar Esme Sayıları Ortalama Dağılımı (Aylık ve Yıllık) ................................................... 44
Tablo- 22. USGS Kayıtları ..................................................................................................................... 57
Tablo- 23. Poisson Olasılık Dağılımı ..................................................................................................... 59
Tablo- 24. Direktaş Regülatör Yeri Aylık Doğal Akım Değerleri (m 3/sn) ............................................... 62
Tablo- 25. Erzurum İli Arazi Kullanım Kabiliyetine Göre Arazi Dağılımı (ha) ........................................ 71
Tablo- 26. Erzurum İlçelerine İlişkin Tarımsal Verileri-2012 .................................................................. 73
Tablo- 27. Proje Alanında Mevcut Tarım Arazileri Bitki Deseni ............................................................ 74
Tablo- 28. Erzurum İli Orman Varlığı ..................................................................................................... 74
Tablo- 29. Orman Alanlarının Ağaç Türlerine Göre Dağılımı ................................................................ 74
Tablo- 30. ÇED İnceleme Değerlendirme Formu Bilgileri ..................................................................... 75
Tablo- 31. Proje Sahasında Tespit Edilen Flora Türleri ........................................................................ 85
Tablo- 32. IUCN’ E Göre Koruma Altına Alınan Türler Sınıflandırılması .............................................. 97
Tablo- 33. Erzurum İli Başlıca Maden Kaynakları ............................................................................... 103
Tablo- 34. 2013 yılı Türkiye, Erzurum İli ve İspir İlçesine Ait Büyükbaş Hayvan Varlığı ..................... 104
Tablo- 35. 2013 yılı Türkiye, Erzurum İli ve İspir İlçesine Ait Küçükbaş Hayvan Varlığı ..................... 104
Tablo- 36. 2013 yılı Türkiye, Erzurum İli ve İspir İlçesine Ait Kümes Hayvancılığı Varlığı .................. 105
Tablo- 37. 2013 yılı Türkiye, Erzurum İli ve İspir İlçesine Ait Arıcılık Varlığı ....................................... 105
Tablo- 38. Erzurum İli 2012 yılı Aylara Göre Ortalama Mevcut Hava Kalitesi .................................... 106
Tablo- 39. Türkiye ve Erzurum İli Yıllara Göre Nüfus Verileri ............................................................. 108
Tablo- 40. Türkiye, Erzurum ili ve İspir İlçesi 2013 Yılına Ait Nüfus Verileri ....................................... 108
Tablo- 41. Erzurum İli Göç Verileri ...................................................................................................... 108
Tablo- 42. Erzurum İli Yaş Grubu Ve Cinsiyete Göre Nüfus Verileri ................................................... 108
Tablo- 43. TR A1 Bölgesinin ( Erzurum, Erzincan ve Bayburt) 2013 İşgücü Göstergeleri (15+ yaş) . 109
Tablo- 44. İspir İlçesi Eğitim Kurumlarına Göre Öğrenci Sayısı .......................................................... 110
Tablo- 45. Proje Kapsamında Yapılacak Kazı Miktarları ..................................................................... 112
Tablo- 46. Yapı Yerlerinde Sıyrılacak Olan Nebati Toprak Miktarları ................................................. 114
Tablo- 47. Toz Emisyon Faktörleri....................................................................................................... 114
Tablo- 48. Toz Emisyonu Miktarları ..................................................................................................... 114
Tablo- 49. Etkin Baca Yüksekliğine Göre F,f,G,g Parametrelerinin Belirlenmesi ............................... 115
Tablo- 50. Yayılma Sınıflarının Tespiti Tablosu .................................................................................. 115
Tablo- 51. Rüzgar Hızları Tespiti ......................................................................................................... 115
Tablo- 52. Yayılma Sınıfları ................................................................................................................. 116
Tablo- 53. Yayılma Sınıfları ve Uh Sınıfları ......................................................................................... 116
Tablo-54. Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı
(μg/m3) (Kontrolsüz) .................................................................................................................... 117
6
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 55. Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m 2-gün)
.................................................................................................................................................... 118
Tablo- 56. İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyon Miktarları ....................................................... 119
Tablo- 57. Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 120
Tablo- 58. Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m 2-gün) ...... 121
Tablo- 59. İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 123
Tablo- 60. İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m 2-gün) . 124
Tablo- 61. Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 126
Tablo- 62. Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m 2-gün)
.................................................................................................................................................... 127
Tablo- 63. Santral Binası Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 129
Tablo- 64. Santral Binası Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m 2-gün)
.................................................................................................................................................... 130
Tablo- 65. NTFA'ya göre muhtelif tekerrür süreleri için Regülatör ve Santral yerinde Taşkın Debileri,
m³/s ............................................................................................................................................. 133
Tablo- 66. Bölgesel Taşkın Frekans Analizine göre muhtelif tekerrür süreleri için Taşkın Değerleri, m³/s
.................................................................................................................................................... 133
Tablo- 67. Direktaş Regülatörü Çeşitli Yöntemelere Göre Taşkın Debisi Mukayese Tablosu................... 133
Tablo- 68. Direktaş HES Çeşitli Yöntemelere Göre Taşkın Debisi Mukayese Tablosu ..................... 133
Tablo- 69. İnşaat Aşamasında Kullanılacak Araçlar ve Yakıt Miktarları ............................................. 137
Tablo- 70. Motorin Özellikleri ............................................................................................................... 138
Tablo- 71. Dizel Yakıtlar İçin Emisyon Faktörleri................................................................................. 138
Tablo- 72. Proje Kapsamında İnşaat Alanında Bulunan Araçlardan Kaynaklı Emisyonlar ................. 138
Tablo- 73. Atıksu Özellikleri ................................................................................................................. 139
Tablo- 74. Faaliyet Kapsamında Oluşması Muhtemel Tehlikeli Atıklar ve Kodları ............................. 142
Tablo- 75. Proje Kapsamında Kullanılacak İş Makineleri Ses Gücü Seviyeleri .................................. 143
Tablo- 76. Proje Kapsamında Oluşacak Ses Gücü Seviyeleri ............................................................ 143
Tablo- 77. Proje Kapsamında Kullanılacak İş Makineleri Ses Gücü Seviyeleri .................................. 144
Tablo- 78. Proje Kapsamında Oluşacak Ses Gücü Seviyeleri ............................................................ 145
Tablo- 79. Proje Kapsamında Kullanılacak İş Makineleri Ses Gücü Seviyeleri .................................. 146
Tablo- 80. Proje Kapsamında Oluşacak Ses Gücü Seviyeleri ............................................................ 146
Tablo- 81. Proje Kapsamında Kullanılacak İş Makineleri Ses Gücü Seviyeleri .................................. 147
Tablo- 82. Proje Kapsamında Oluşacak Ses Gücü Seviyeleri ............................................................ 148
Tablo- 83. Regülatör Özellikler ............................................................................................................ 151
Tablo- 84. Çökeltim Havuzu Özellikleri ............................................................................................... 151
Tablo- 85. İletim Tüneli Özellikleri ....................................................................................................... 152
Tablo- 86. Yükleme Havuzu Özellikleri ............................................................................................... 152
Tablo- 87. Cebri Boru Özellikleri.......................................................................................................... 152
Tablo- 88. Santral Binası ve Kuyruksuyu Kanalı Özellikleri ................................................................ 153
Tablo- 89. Projenin Genel Özellikleri ................................................................................................... 153
Tablo- 90. Generatör Özellikleri........................................................................................................... 153
Tablo- 91. Transformatör Özellikleri .................................................................................................... 153
Tablo- 92. İç İhtiyaç Transformatör Özellikleri ..................................................................................... 154
Tablo- 93. Acil İhtiyaç Dizel Generatör Özellikleri ............................................................................... 154
Tablo- 94. Direktaş Regülatör Aks Yeri için Minimum Akımlar Yöntemine göre Çevresel Akış
Değerlendirmesi .......................................................................................................................... 156
Tablo- 95. Debi-Süreklilik Parametreler .............................................................................................. 156
Tablo- 96. Proje Kapsamında Bırakılacak Can Suyu Miktarları .......................................................... 157
7
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ŞEKİLLER DİZİNİ
Şekil- 1. Yer Bulduru Haritası ................................................................................................................ 20
Şekil- 2. Direktaş Regülatörü ve HES Projesi Çevresinde Planlanan ve İşletme Aşamasında Olan
Projeleri Gösterir Harita ................................................................................................................ 23
Şekil- 3. İş Akım Şeması ....................................................................................................................... 25
Şekil- 4. Yıllık Basınç Değerleri Grafiği ................................................................................................. 35
Şekil- 5. Yıllık Sıcaklık Değerleri Grafiği ................................................................................................ 36
Şekil- 6. Yağış Değerleri Grafiği ............................................................................................................ 36
Şekil- 7. Ortalama ve Minimum Aylık Bağıl Nem Grafiği ....................................................................... 37
Şekil- 8. Sayılı Günler Grafiği ................................................................................................................ 38
Şekil- 9. Maksimum Kar Kalınlığı Grafiği ............................................................................................... 38
Şekil- 10. Esme Sayısına Göre Rüzgar Gülü (Yıllık) ............................................................................. 39
Şekil- 11. Aylara Göre Esme Sayıları .................................................................................................... 41
Şekil- 12. İlkbahar Mevsimi Esme Sayılarına Göre Rüzgar Gülü.......................................................... 42
Şekil- 13. Yaz Mevsimi Esme Sayılarına Göre Rüzgar Gülü ................................................................ 42
Şekil- 14. Sonbahar Mevsimi Esme Sayılarına Göre Rüzgar Gülü ....................................................... 43
Şekil- 15. Kış Mevsimi Esme Sayılarına Göre Rüzgar Gülü Kaynak: ................................................... 43
Şekil- 16. Uzun Yıllar Ortalama Rüzgar Hızına Göre Rüzgar Gülü (Yıllık) ........................................... 44
Şekil- 17. Jeoloji Haritası ....................................................................................................................... 49
Şekil- 18. Yamaç Kayma Hareketlerini Gösterir Harita ......................................................................... 55
Şekil- 19. Proje Alna Ait Deprem ve Dirifay Haritası ............................................................................. 56
Şekil- 20. Deprem Büyüklük(M) - Oluşum Sayısı İlişkisini Gösterir Grafik ............................................ 59
Şekil- 21. Direktaşı Regülatör Yeri Kesit Alanında 1985-2007 Yılları Arasında Gözlenen Aylık Debi
Değerlerinin Zamana Göre Değişimi ............................................................................................ 63
Şekil- 22. Direktaşı Reğülatör Kesit Alanında Gözlenen Uzun Yıllar Ortalama Akım Miktarı Grafiği ... 63
Şekil- 23. Direktaşı Reğülatör Yeri Aylık Akım % Grafiği ...................................................................... 64
Şekil- 24. Direktaşı Regülatör Yeri Mevsimlik Akım % Grafiği .............................................................. 64
Şekil- 25. Direktaşı Reğülatör ve HES Projesi Drenaj Alanını Gösterir Harita ...................................... 65
Şekil- 26. Direktaşı Reğülatör ve HES Projesi Göl ve Göletlere Uzaklıkları Gösterir Harita ................. 66
Şekil- 27. Proje Alanının Çoruh Havzasındaki Yeri ............................................................................... 67
Şekil- 28. Proje Alanı Civarında Bulunan Barajlar Olan Mesafeleri ...................................................... 67
Şekil- 29. Morfografya Haritası .............................................................................................................. 69
Şekil- 30. Erzurum İli Arazi Kullanım Durumu ....................................................................................... 70
Şekil- 31. Arazi Varlığı Haritası.............................................................................................................. 72
Şekil- 32. Meşçere Haritası ................................................................................................................... 76
Şekil- 33. Korunan Alanlar Haritası ....................................................................................................... 78
Şekil- 34. Proje Alanı Ve Yakın Çevresinin Vejetasyon Haritası ........................................................... 84
Şekil- 35. Erzurum İli Yaş Grubu ve Cinsiyete Göre Nüfus Verileri ..................................................... 109
Şekil- 36. Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 117
Şekil- 37. Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 118
Şekil- 38. Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 120
Şekil- 39. Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 121
Şekil- 40. İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 123
Şekil- 41. İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 124
Şekil- 42. Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 126
Şekil- 43. Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 127
Şekil- 44. Santral Binası Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 129
Şekil- 45. Santral Binası Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün)
(Kontrolsüz) ................................................................................................................................. 130
Şekil- 46. Regülatör Yeri Gürültü Dağılım Grafiği................................................................................ 144
Şekil- 47. Yükleme Havuzu Yeri Gürültü Dağılım Grafiği .................................................................... 145
8
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 48. Santral Yerii Gürültü Dağılım Grafiği ................................................................................... 147
Şekil- 49. İletim Tüneli Yeri Gürültü Dağılım Grafiği ............................................................................ 148
Şekil- 50. Direktaş Regülatör Aks Yeri Hunut Çayı Aylık Ortalama Akımlar Debi-Süreklilik Grafiği . 156
Şekil- 51. Balık geçidi yeri ve balık geçidi kesiti .................................................................................. 158
Şekil- 52. Yeraltı Su Kaynaklarına Uzaklıklarını Gösterir Harita ......................................................... 160
Şekil- 53. Acil Durum Müdahale Ekibi Teşkilatı ................................................................................... 170
Şekil- 54. Halkın Katılımı Toplantısına İlişkin Fotoğraflar .................................................................... 176
9
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
EKLER
EK – 1 : Koordinat Listesi
EK – 2 : Resmi Belgeler
- “ÇED Gereklidir” Kararı
- Ticaret Sicil Gazetesi
- AGİ ve DSİ Onay Yazısı
- ÇED İnceleme Değerlendirme Raporu
EK – 3 : ÇED Raporu Özel Formatı
EK – 4 : Yerbulduru Haritası
EK – 5 : Topoğrafik Harita
EK – 6 : Vaziyet Planı ve Ünite Kesitleri
EK – 7 : Uydu Haritası
EK – 8 : Fizibilite Raporu, Ek Fizibilite Raporu ve Onay Yazısı
EK – 9 : Mansap Su Kullanım Hakları Raporu ve Onay Yazısı
EK – 10 : Jeoloji Haritası ve Ünitelere İlişkin Jeoloji Haritası
EK – 11 : Arazi Varlığı Haritası
EK – 12 : Korunan Alanlar Haritası
EK – 13 : Ekosistem Değerlendirme Raporu
EK – 14 : Peyzaj Onarım Planı
EK – 15 : Döküm Sahaları Gerekçe Raporu ve Taşkın Analiz Raporu
EK – 16 : Foseptik Planı
EK – 17 : Eğim ve Bakı Haritası
EK – 18 : Etki Haritası
EK – 19 : Hidrojeoloji Haritası
EK – 20 : Meşçere Haritası
EK – 21 : Kurum Görüşleri
10
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
KISALTMALAR
ÇED
PTD
ÇBD
HES
MAK
ÖÇK
OGM
TUİK
DSİ
AGİ
EPDK
UTM
CBS
Bkz.
MWm
Mwe
RG
ÇGDYY
HKDYY
SKKY
KAKY
: Çevresel Etki Değerlendirmesi
: Proje Tanıtım Dosyası
: ÇED Başvuru Dosyası
: Hidroelektrik Santrali
: Merkez Av Komisyonu
: Özel Çevre Koruma
: Orman Genel Müdürlüğü
: Türkiye İstatistik Kurumu
: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
: Akım Gözlem İstasyonu
: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
: Universal Transverse Mercator
: Coğrafi Bilgi Sistemleri
: Bakınız
: Mekanik Güç
: Elektriksel Güç
: Resmi Gazete
: Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği
: Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği
: Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği
: Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği
11
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI
[Proje konusu faaliyetin, proje kapsamındaki tüm ünitelerin, proje karakteristiklerinin
tanımı (regülatör, çökeltim havuzu, çakıl geçidi, iletim hattı (tünel/kanal), cebri borusu, HES
vb. ), proje ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içinde ekonomik
ve sosyal yönden ülke, bölge ve /veya il ölçeğinde gereklilikleri (Rapor hazırlanırken proje
kapsamındaki tüm işlemlerin DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuına uygun
olarak hareket edilmesi ve buna ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi)]
I.1. Proje konusu faaliyetin, proje kapsamındaki tüm ünitelerin, proje
karakteristiklerinin tanımı (regülatör, çökeltim havuzu, çakıl geçidi, iletim hattı
(tünel/kanal), cebri borusu, HES vb. ),
Elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik gelişmenin en önemli göstergelerinden biridir.
Bir ülkede kişi başına düşen elektrik enerjisi üretimi ve/veya tüketimi o ülkedeki hayat
standardını yansıtması bakımından büyük önem taşımaktadır. Hızla gelişen ülkeler
arasında olan Türkiye, bugün kaliteli, güvenilir, ekonomik ve çevreye en çok duyarlı
yenilenebilir enerjiye ihtiyaç duymaktadır.
Bu kapsamda, mevcut enerji kaynaklarının yetersiz kaldığı ve enerji ihtiyacı
konusunda dışa bağımlı olan ülkemizde, enerji ithalatını minimize edecek ve ülke
ekonomisine katkı sağlayacak çalışmalar büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle doğal
zenginlikler arasında yer alan, temiz ,sürekli ve yenilenebilir bir enerji kaynağı olan suların,
faydaya dönüştürülmesi ve akan suların milli ekonomiye kazandırılması amacıyla en uygun
seçenek HES (Hidroelektrik Santrali) projeleridir. Durmaksızın yenilenen su çevriminden
elde edilen hidroelektrik enerjisi; yenilenebilir, güvenli, verimli, yerli ve ucuz bir kaynaktır.
ÇED Raporuna konu olan proje; Erzurum ili, İspir ilçesi, Hunut Çayı üzerinde
Arban Elektrik Üretim A.Ş. tarafından 7,770 MWm (7,770 MWm / 7,350 MWe) kurulu güce
sahip “Direktaş Regülatörü ve HES Projesi”dir.
Söz konusu proje ile ilgili olarak, PTD hazırlanmış ve Erzurum Çevre ve Şehircilik İl
Müdürlüğü’ne başvuruda bulunulmuştur. Yapılan incelemeler neticesinde, 27.12.2012
tarihinde “ÇED Gereklidir” kararı alınmıştır (bkz Ek-2). Bu kapsamda, 16.01.2013 tarihinde
Mülga; 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği EK-III listesinde yer alan ÇED Genel Formatı
esas alınarak, usulüne uygun olarak ÇBD hazırlanarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na
sunulmuştur. 28.02.2013 tarihinde “Halkın Katılımı Toplantısı” ve 05.03.2013 tarihinde
“Kapsam ve Özel Format Belirleme Toplantısı” gerçekleştirilmiştir. Toplantı sonrasında ÇED
Raporunun hazırlanması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığ’ndan “ÇED Raporu Özel Formatı”
talep edilmiş ve 18.03.2013 tarihinde alınmıştır (bkz. Ek-3).
Direktaş Regülatörü ve HES Projesinin ÇED süreci devam ederken, İspir Elektrik
Üretim Ltd. Şti. olan ünvanı değişlikliği gerçekleştirilmiş ve yeni unvanı ARBAN Elektrik
Üretim A.Ş. olmuştur (bkz. Ek-2).
Proje için Şubat-2009 yılında Fizibilite Raporu hazırlanmış ve proje dahilindeki
Yönetici Bilgilendirme Formu ve Vaziyet Planı DSİ tarafından 21.09.2012 tarih ve 1432 sayı ile
onaylanmıştır. Fizibilitenin onayına ilişkin DSİ Genel Müdürlüğü Hidroelektrik Enerji Dairesi
Başkanlığı görüşü Ek-8’de verilmiştir. Söz konusu yazıda belirtilen eksikliklere istinaden
Mart- 2013 yılında rapor hazırlanmış ve DSİ Genel Müdürlüğü Hidroelektrik Enerji Dairesi
Başkanlığı’na sunulmuştur. Bahsedilen raporlar Ek-8’de yer almaktadır.
12
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Direktaş Regülatörü ve HES tesisleri nehir tipi hidroelektrik santral olarak
projelendirilmiştir, bu nedenle herhangi bir depolama söz konusu değildir ve dolayısıyla bir
rezervuar işletme politikası ile optimizasyon çalışması uygulanmamıştır. Bunun yerine
kurulu güç optimizasyonu yapılmıştır. Kurulu güç optimizasyonunda, yatırımcının piyasa
koşullarında elde edebileceği yıllık maksimum net faydayı elde etmesini sağlayacak gücün
kurulması esas alınmıştır.
1.071,50 m kotunda planlanan Direktaş Regülatörü’nün, Hunut Çayı sularını
çevirmesi ile başlayan süreç, regülatörün hemen yanına 1068,65 m kotuna kurulacak ve
suların güvenli bir şekilde iletim kanalına aktarılmasını sağlayacak çökeltim havuzu ile devam
etmektedir. Çökeltim havuzu içerisinden geçen suda bulunan 0,03 mm’den daha büyük
boyuttaki sürüntüyü toplayacak ve çökelen rusubatı Φ80 çapında tahliye borusu ile tekrar
dereye verecektir. Rusubattan arınan su ise, 100 m’lik iletim kanalı ve 1.915 m’lik iletim
tünelinden oluşan iletim sistemine aktarılacaktır. İletim sisteminin sonunda yer alacak
yükleme havuzu; debi değişikliklerini tolere etmek ve cebri boruya hava girişini engellemek
amacıyla kurulacaktır. Yükleme havuzunda biriken suların düşürülerek santrale iletimi, cebri
boru yardımıyla sağlanmaktadır. 199,2 m uzunluğa sahip cebri boru ile sular, kurulu gücü
7,770 MWm/7,350 MWe olan santral binasına iletilecektir. Santralde üretilecek enerji; TEİAŞ
tarafından gösterilen trafo merkezinde teçhiz edilecektir.
Regülatör Tipi ve Yükseklik Seçimi
Direktaş Regülatörü su seviyesi, Ek Fizibilite Raporu’nda da belirtildiği üzere 1.070
m olarak seçilmiştir. Regülatör aksında talveg kotu 1.067 m’dir.
Regülatör çevre düzenleme ise Hunut Çayı’nın 100 yıllık taşkın debisi olan 55,31
m³/s debiyi, regülatörden güvenli olarak geçirecek şekilde kotu 1071,50 m olarak
belirlenmiştir. Regülatör dolu gövdeli olacak şekilde projelendirilmiştir. Regülatör eşik kotu
1070 m olarak belirlenmiştir.
Dolusavak genişliği, derenin regülatör eksenindeki yatak genişliği de düşünülerek
30.00 m olarak alınmıştır. Taşkın sularının geçeceği düşü havuzunun boyu 12.0 m olarak
hesaplanmıştır. Regülatör önünde birikecek rusubat akış aşağı geçirmek amacıyla
dolusavak ve sualma yapısı arasına çakıl geçidi yerleştirilmiştir. Çakıl geçidi kapağı 1,0 m x
1,0 m olarak belirlenmiş ve eşik kotu, talveg kotunda olacak şekilde yerleştirilmiştir.
Çökeltim Havuzu
Direktaş Regülatörü ile çevrilecek suyun iletim sistemine güvenli bir şekilde
alınabilmesi amacıyla 1068.65 m ortalama taban kotunda bir çökeltim havuzu yapısı
planlanmıştır.
Çökeltim Havuzu ile alınan sular iletim sistemi başlangıcındaki iletim tüneline
aktarılacaktır. Çökeltim Havuzu geçen su içinde bulunan 0.03 mm ve daha büyük boyuttaki
sürüntü malzemeyi toplayıp regülatör mansabına atabilecek şekilde 8.00 m genişliğinde,
55.00 m uzunluğunda ve %1 taban meyil ile tasarlanmıştır. Çökeltim Havuzu daha sonra bir
rakortman kanalı ile İletim Tüneline ulaşmaktadır. Bunun yanında çökelen rusubatın dereye
tekrar verilmesini sağlayan Φ80 çapında tahliye borusu yer almaktadır.
İletim Sistemi
Hunut Çayı’nın suları Direktaş Regülatörü ile çevrildikten sonra, çökeltim
havuzundan geçerek sualma yapısı vasıtasıyla 2.015 m ’lik İletim Sistemi’ne iletilmiştir.
2.015 m uzunluğundaki iletim sisteminin yükleme havuzu öncesi son 100 m’lik kısmı iletim
13
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
kanalı, bundan önceki yaklaşık 1915 m uzunluğundaki kısmı ise iletim tüneli olarak
planlanmıştır. Taban eğimi 0.0006 alınmıştır.
Yükleme Havuzu
Yükleme havuzu, santral işletme koşullarına bağlı olarak oluşabilecek debi
değişikliklerine cevap verebilmek ve cebri boruya hava girişini engellemek amacı ile iletim
sisteminin sonunda düşünülmüştür. Aynı zamanda türbin kapaklarının ani kapanması
sonucu oluşabilecek su kabarmalarının yapılara zarar vermeyecek şekilde
uzaklaştırılmasını sağlayacaktır. Yükleme havuzunda su kotu 1068,50 m, taban kotu
1063,67 m olarak hesap edilmiştir. Yükleme havuzu genişliği 10.0 m ve uzunluğu ise 40.0
m’dir. Yükleme havuzu yanında bulunan bir yan savakla alınacak sular, bir kanal ile güvenli
bir şekilde deşarj edilecektir.
Cebri Boru
Cebri boru optimizasyonu da önceden yapılarak, kurulu güç optimizasyonunda
denenen debiler için belirlenmiş olan optimum çap ve et kalınlıkları bilgilerine referans
olmaktadır. Gelen sular için yapılan optimizasyon çalışması sonucuna göre çapı 1.3 m olan
cebri boru kullanılacaktır. Cebri boru eğimli, uzunluğu 199.2 m ve maksimum et kalınlığı 8.0
mm’dir. Kullanılacak çelik malzeme St-44 olarak düşünülmüştür.
Santral Binası ve Kuyruksuyu Kanalı
Cebri boru sonunda yer alan santralin kurulu gücü 7,77 MWm/7,35 MWe ‘dir.
Santral 4 ünitelidir. Üniteler ise (1x708 kW) + (3 x 2.354 kW) gücündedir. Santral binası
10.0 m x 22.0 m ebadındadır. Santral kuyruksuyu kanalı doğrudan Hunut Çayı’na
bağlanmaktadır. Kuyruksuyu kanalının taban genişliği 20 m, uzunluğu ise 10 m dir.
Santralde üretilecek enerji, ünite çıkış hatlarına konacak 0.5S doğruluk sınıflı aktif
ve 2 doğruluk sınıflı reaktif enerji değerlerini, dört kadranda ve çift yönlü olarak ölçebilen,
gerçek zaman senkronizasyonu gerçekleştirebilen nümerik sayaçlarla yapılacaktır. Sayaçlar
bir asıl ve bir yedekli olarak teçhiz edilecektir.
Santral kontrol kumanda ve izleme sistemi PLC/SCADA ile sağlanacaktır. Bununla
ilgili teçhizat (bilgisayar, monitör ve yazıcı vb.), kontrol odasında teçhiz edilecektir.
Şalt Sahası
34,5 kV’luk şalt sahası yapılacaktır, santralin içinde yer almaktadır. Şalt sahası
içinde trafolar, kesiciler, ayırıcılar, parafudrlar vb. elektrik teçhizatları yer almaktadır.
Santralin şalt merkezinin; üç giriş, bir kublaj ve bir çıkış fiderinden oluşan toplam
beş bölmeli açık şalt olarak yapılması tasarlanmıştır. Çift bara sistemi kullanılan şalt
sahasında ayrıca bir adet donanımsız hat fideri yedek olarak bulundurulacaktır.
Ünitelerin, şalt sahası teçhizatının ve tüm yardımcı sistemlerin kontrol, ölçme ve
izlenmesi işlemlerinin merkezi bir bilgisayar sistemi tarafından sağlanması öngörülmüştür.
Kontrol sisteminin merkezi bilgisayarla haberleşmesi ethernet ağ ile yapılacaktır.
Santralin iç ihtiyaç sisteminin, 1 ve 2 numaralı generatör çıkışlarına bağlı bir adet
34,5/0,4 kV, 700 kVA’ lık kuru iç ihtiyaç transformatörü ile beslenmesi ön görülmüştür.
Ayrıca acil durumlar için, drenaj ve yağ pompaları, acil aydınlatma, ölçme, arıza, ihbar gibi
öncelikli sistemlerin kesintisiz olarak beslenmelerinin sağlanması maksadı ile bir adet 175
kVA’lık acil ihtiyaç-dizel generatör grubunun tesisi düşünülmüştür.
14
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Santralde üretilen enerjinin ölçümü, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’ne uygun
olarak 34,5 kV luk proje sahası için TEİAŞ tarafından gösterilen trafo merkezinde teçhiz
edilecek, 0.2S sınıflı akım ve 0,5 sınıflı gerilim ölçü trafoları ile beslenen nümerik sayaçlarla
(tarif metre) vasıtası ile bilgi amaçlı ölçülecektir. Esas ölçüm sayaçları Direktaş HES şalt
sahasına konan asıl ve yedek sayaçlı olarak tesis edilecek olan tarife sayaçlarından
yapılacaktır.
Direktaş Regülatörü ve HES proje karakteristikleri Tablo-1’de verilmiştir.
Tablo- 1. Direktaş Regülatörü ve HES Proje Karakteristikleri
Direktaş Regülatörü
Drenaj Alanı
Yıllık Ortalama Doğal Akım
Yıllık Ortalama Doğal Debi
Yıllık Ortalama Akım
Yıllık Ortalama Debi
Tipi
Eşik Kotu
Kret Genişliği
Çevre Platform Kotu
Talveg Kotu
Su Alma Kotu
Maksimum Su Kotu
Temel Kotu
Talvegden Gövde Yüksekliği
Enerji Kırıcı Tipi
Çakıl Geçidi Eşik Kotu
Çakıl Geçidi Temel Kotu
Çakıl Geçidi Kapak Adedi
Kapak Aralığı Boyutları
Çakıl Geçidi Genişliği
Eşik Kotu
Su Alma Kotu
Giriş Kapak Adedi
Giriş Kapak Boyutları
Göz Adedi
Çökeltim Havuzu Ortalama Kotu
Çökeltim Havuzu Boyu
Çökeltim Havuzu Genişliği
Çökeltim Havuzu Eğimi
Çökeltilen Dane Çapı
Kapasitesi
Tip
Proje Debisinde Su Derinliği
Çap
Uzunluk
Eğim
Proje Debisinde Hız
Hava payı
Kapasitesi
Tip
Proje Debisinde Su Derinliği
Çap
Uzunluk
Eğim
Proje Debisinde Hız
Hava Payı
Yükleme Havuzu Hacmi
Yükleme Havuzu Boyu
Yükleme Havuzu Eni
Min. Su Seviyesi
114.266 km²
88.17 hm³
2.79 m³/s
78.89 hm³ (can suyu düşülmüş)
2.494 m³/s (can suyu düşülmüş)
Kontrollü Düz Kapaklı
1068.80 m
30.00 m
1071.50 m
1067.00 m
1070.00 m
1070.00 m
1064.70 m
3.00 m
Düşü Havuzu
Çakıl Geçidi
1067.00 m
1064.70 m
1
1.0 m x 1.0 m
1.00 m
Sualma Yapısı
1068.00 m
1070.00 m
2
2.00 m x 2.00 m
Çökeltim Havuzu
1
1068.65 m
55.00 m
8.00 m
0.01
0.03
İletim Tüneli
6.80 m³/s
Serbest Akışlı Atnalı
1.67 m
3.00 m
1.915 m
0.0006
1.40 m
1.33 m
İletim Kanalı
6.80 m³/s
Serbest Akışlı Kutu Kesitli
1.72 m
3.00 m
100.00 m
0.0006
1.32 m
0.53 m
Yükleme Havuzu
608.0 m³
40.0 m
10.0 m
1066.97 m
15
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
Taban Kotu
Normal Su Seviyesi
Havuz Taban Kotu
Cebri Boru İç Çapı
Toplam Cebri Boru Uzunluğu
Maksimum Et Kalınlığı
Santral Binası Boyu
Santral Binası Eni
Kuyruksuyu Kanalı Genişliği
Kuyruksuyu Kanalı Uzunluğu
Proje Debisi
Brüt Düşü
Ortalama Net Düşü
Kuyruksuyu Kotu
Toplam Kurulu Güç
Ünite Adedi
Ünite Kurulu Güçleri
Türbin Tipi
Senkron Hız
Spesifik Hız
Türbin Verimi
Tipi
Adedi
Gücü
Güç Faktörü
Frekansı
Kutup Sayısı
Devir Sayısı
Generatör Verimi
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
1063.67 m
1068.50 m
1063.67 m
Cebri Boru
1.3 m
199.2 m
8.0 mm
Santral Binası ve Kuyruksuyu Kanalı
22.0 m
10.0 m
20.0 m
10.0 m
Türbin Tipi, Ünite Gücü ve Adedi
6.80 m³/s
135.00 m
133.11 m
935.0 m
7.77 MW
4
1x708kW+ 3x 2354 kW
Yatay Francis
4 x 1000 d/d
1x60.39+3x110.08m-kW
0.92
Generatör Tipi ve Kapasitesi
3 Fazlı senkron generatör
4
1 x 833kVA + 3 x 2769 kVA
0.92
50 Hz
4 x 3 çift ( 6 kutup)
4 x 1000 d/d
0.99
Direktaş HES’ te senkron generatörleri üzerindeki her iki jeneratörden 10,5 kV
gerilim seviyelerinde üretilen enerji, ünite transformatörleri yardımı ile 34,5 kV seviyesine
yükseltildikten sonra 34,5 kV açık tip şalt sahsına aktarılacak, buradan da 1,5 km
uzunluğunda ve 34,5 kV enerji nakil hattı ile TEİAŞ tarafından gösterilecek ve Çamlıkaya
Trafo Merkezi olarak tahmin edilen noktaya bağlanarak ulusal şebekeye aktarılacaktır.
Toplam 7,770 MWm / 7,350 MWe kurulu güçte olup bu santralda üretilen enerji 2 AWGSparow özelliğinde kablo ile iletilecektir.
I.2. Proje Ömrü
Direktaş Regülatörü ve HES projesinin inşaat işlemleri 2 yıl sürecektir. Faaliyetin
ekonomik proje ömrü ise 50 yıl olarak öngörülmüştür.
I.3. Hizmet Amaçları, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan İçinde Ekonomik ve
Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve /veya İl Ölçeğinde Gereklilikleri
Elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik gelişmenin en önemli göstergelerinden biridir.
Bir ülkede kişi başına düşen elektrik enerjisi üretimi ve/veya tüketimi o ülkedeki hayat
standardını yansıtması bakımından büyük önem taşımaktadır. Hızla gelişen ülkeler
arasında olan Türkiye, bugün kaliteli, güvenilir, ekonomik ve çevreye en çok duyarlı
yenilenebilir enerjiye ihtiyaç duymaktadır.
Bu kapsamda, mevcut enerji kaynaklarının yetersiz kaldığı ve enerji ihtiyacı
konusunda dışa bağımlı olan ülkemizde, enerji ithalatını minimize edecek ve ülke
ekonomisine katkı sağlayacak çalışmalar büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle doğal
zenginlikler arasında yer alan, temiz ,sürekli ve yenilenebilir bir enerji kaynağı olan suların,
faydaya dönüştürülmesi ve akan suların milli ekonomiye kazandırılması amacıyla en uygun
16
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
seçenek HES projeleridir. Durmaksızın yenilenen su çevriminden elde edilen hidroelektrik
enerjisi; yenilenebilir, güvenli, verimli, yerli ve ucuz bir kaynaktır.
Hidroelektrik enerji, günün belli saatlerinde artma ve azalma gösteren, enerji
talebini anında karşılayabilme ve taleplerin azalması halinde de devreden anında çıkabilme
özelliğine sahip olan yenilenebilir enerjidir. Hidroelektrik enerji; temiz enerji olması,
değerlendirilememesi durumunda akarsularımızın doğal olarak denizlere boşalması nedeni
ile kaynak kaybına sebep olması ve bunların yanında en önemlisi, ülkemiz elektrik
ihtiyaçlarının karşılanması için önemli bir kısım ithal yoluyla karşılanan alternatiflere göre
çok daha ucuz, pratik ve anında sisteme verilerek ihtiyaç bölgelerine ulaştırılması gibi
avantajlara sahip olması hidroelektrik potansiyelimizin geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.
Proje, Türkiye'nin enerji ihtiyacını karşılamaya yönelik geliştirilen projelerden
birisidir. Hidroelektrik santraller de enerji üretimi konusunda termik santralller ve doğalgaz
kombine çevrim santrallerine göre daha çevreye duyarlı sistemlerdir. İşletme aşamasında
çevreye zararı yok denilecek kadar azdır.
Planlanan proje, bölgenin ekonomik ve sosyal yapısını olumlu yönde etkileyecek
ve piyasaya canlılık getirecektir. Ulusal ekonomiye enerji üretimi faydası sağlanacak ve
santralin yapımı yöre halkına imkân yaratacaktır.
Türkiye’de ihtiyaç duyulacak elektrik enerjisi talep tahmininin yıllara göre dağılımı
Tablo-2’de verilmiştir.
Tablo- 2. Elektrik Enerjisi Talebi
Yıllar
Brüt Talep
Net Talep
Sanayi
Konut
Ulaştırma
Tarım
Kişi Başına
Tüketim
(Brüt)
2011
2012
262000
283500
220600
240700
110665
120786
102900
112500
1810
1982
5225
5432
3299
3527
2013
2014
306100
330300
262000
284100
131682
142853
122500
133000
2168
2372
5650
5875
3763
4011
2015
2016
356200
383000
307071
330900
154940
168110
143430
153600
2593
2835
6108
6356
4274
4548
2017
2018
410700
439600
355600
381700
182087
197431
163800
174000
3100
3388
6613
6881
4827
5114
2019
469500
408000
212438
184700
3703
7159
5405
2020
499490
434565
227767
Kaynak: Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı (ETKB)
195302
4047
7449
5692
Tablo-2’de görüldüğü üzere, Türkiye’nin elektrik enerjisi talebi her geçen yıl artış
göstermektedir. Tablo-3’de ise Türkiye’deki Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü verilmiştir.
Tablo- 3. Türkiye’deki Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü
Yüzde Oran
MW
Hidrolik (Barajlı)
25
16581
Hidrolik (Akarsu)
10
6718
Rüzgar
5
3211
Güneş
0
14
Kömür
20
13429
Doğal Gaz + LNG
31
21172
Termik (Diğer)
9
5972
Jeotermal
0
334
Enerji Üretim Yöntemleri
Kaynak; TEİAŞ (18.08.2014)
Ülkemizin petrol kaynakları bakımından yetersiz, buna karşılık yüzeysel su
kaynakları yönünden zengin olması, enerji politikasının hidroelektrik santrallere doğru
17
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
kaymasını zorunlu hale getirmiştir. HES'ler işletim maliyetlerinin düşük olması ve çevreye
zarar verici etkilerinin bulunmaması nedeniyle tüm dünyada tercih edilen başlıca enerji
üretim kaynaklarındandır.
Türkiye, Brüt Hidroelektrik Potansiyeli bakımından Avrupa da ikinci olmasına
karşın "Kullanılan Hidroelektrik Potansiyel/Ekonomik Hidroelektrik Potansiyeli" oran
bakımından son sıradadır. Avrupa da 20 yıl önce ekonomik hidroelektrik potansiyelin %92’si
değerlendirilmiş olduğu halde, ülkemizde 2001 yılında 126,1 TWh/yıl olarak kabul edilen
ekonomik hidroelektrik potansiyelin sadece %33,3'ü değerlendirilmiş durumdadır. Artan
enerji açığının kapatılabilmesi için, termik santrallerle beraber, hidroelektrik santrallerin de
yapılarak, yenilenebilir bir kaynak olan hidroelektrik potansiyelinin değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Ekonomik olarak yararlanılabilir hidroelektrik potansiyel, bir akarsu havzasının
hidroelektrik enerji üretiminin ekonomik optimizasyonunun sınır değerini gösteren, gerek
teknik açıdan geliştirilebilmesi mümkün, gerekse ekonomik yönden tutarlı olan tüm
hidroelektrik projelerin toplam üretimi olarak tanımlanabilir. Bir başka deyişle ekonomik
olarak yararlanılabilir hidroelektrik potansiyel, beklenen faydalar (gelirleri), masraflarından
(giderlerinden) fazla olan su kuvveti projelerinin hidroelektrik enerji üretimini
göstermektedir.
Son yıllarda, Dünya çapında yenilenebilir enerji (YE) kaynaklarının kullanımını
artırmaya yönelik bölgesel, ulusal ve uluslararası pek çok politika ve kampanya
yürütülmektedir. Bu çabaların doğal sonucu olarak 2008 yılında YE kaynakları küresel
enerji tüketimini %19’u oluşturmuştur. Bu rakamın 2035 yılına kada %23’e çıkarılması
beklenmektedir. Sadece 30 sene önce bu rakamın sıfıra yakın olduğu düşünülürse artışın
ciddiyeti belirginleşiyor. Elbeltteki bu küresel eğilimi sadece çevreci endişelerle açıklamak
mümkün değil, iktisadi kaygılar başta olmak üzere altında yatan pek çok müsebbibi vardır.
Gelişmiş ülkelerin başı çektiği kalabalık bir grup, YE kaynaklarının gelişimi için çeşitli
destek mekanizmaları geliştirmiştir (Kaynak: http://www.tobb.org.tr).
Proje, yörenin ekonomik ve sosyal yapısına da canlılık getirecektir. Ulusal olarak
enerji üretimi faydası sağlanacak ve santralin yapımı yöre halkına imkân yaratacaktır.
Proje süresince, 26.06.2003 tarih ve 25150 sayılı Resmi Gazete‘de (Değişik;
04.07.2012 tarih ve 28343 sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren “Elektrik Piyasasında
Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi için Mansap Su Kullanım Hakları Raporu
hazırlanmış ve 27.08.2012 tarih ve 399025 sayılı yazı ile DSİ 8. Bölge Müdürlüğü
tarafından onaylanmıştır (bkz Ek-9).
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu‘ndan Çevresel Etki Değerlendirmesi ile ilgili
yasal prosedür yerine getirilmesine mütakip üretim lisansı alınacaktır.
18
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU
II.1. Faaliyet yeri (proje yerinin ilgili idaresince onaylanmış 1/500.000, 1/100.000,
1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı, Uygulama İmar Planı üzerinde
gösterimi, lejantları ve plan noktalarıyla birlikte sunulması, proje sahası ve yakın
çevresinin ölçekli harita veya kroki üzerinde gösterimi, proje sahası ve yakın
çevresinde bulunan yerleşimlerin harita üzerinde gösterilmesi, mesafelerin
belirtilmesi, proje alanının hangi bölgesinde olduğu, etrafındaki tesislerin isim yön ve
uzaklıkları, tesise ulaşım için kullanılacak yok güzergahları (Varsa 1/50.000 Ölçekli
Çevre Düzeni Planı. 1/5,000 Ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar
Planının lejant ve plan noktalarıyla birlikte sunulması, ayrıca söz konusu planda ‘‘.......
tarih ve ........ sayılı karar ile ........ tarafından onaylanmıştır’’ ve ‘’Aslının Aynısıdır’’
damgalarının bulunması ) belirtilmelidir.
Direktaş Regülatörü ve HES projesi; Erzurum İli, İspir İlçesi sınırları içinde Hunut
Çayı üzerinde yer almaktadır. Proje alanı 1/25.000 ölçekli Tortum G46-d2 No'lu paftada
"41°09'46.04" - "41°11'00.03" doğu boylamları ve "40°37’48.68’’ - "40°38'25.23" kuzey
enlemleri arasında yer almaktadır.
Faaliyet alanını gösterir Erzurum iline ait Çevre Düzeni Planı yapım aşamasında
olup, henüz onaylanmamıştır.
Tesis yerine Artvin-İspir yolu ile ulaşılır. Artvin-İspir yolu üzerinde, Çoruh Nehrini
karayolu ile akışaşağı sol sahili ters yönde takip ederken, karşı sahildeki Eskivan
Mahallesini 915 m geçince Hunut Çayı’na ulaşılır. Bu noktada Hunut Çayı’nı bir köprü ile
geçince yol ikiye ayrılır. Sağa, kuzeye yani Çamlıkaya nahiyesi yönüne sapılır. Yine
karayolu ile 465 m mesafede santral binası yerine ulaşılır. Buradan itibaren yine kuzey
istikametinde karayolu ile yaklaşık 1.100 metre sonra Hunut Çayı üzerindeki 2. köprüye
ulaşılır. Bu köprüden karşıya Hunut Çayı’nın akışaşağı sol sahiline geçilerek tekrar karayolu
ile 1.250 m mesafedeki Çamlıkaya Nahiyesine ulaşılır. Çamlıkaya Nahiye merkezi sınırları
içinde, karayolundan kuşuçuşu 180 m güneybatı yönünde regülatör yeri bulunmaktadır.
Proje alanını gösterir Yerbulduru Haritası, Şekil-1 ve Ek-4’te verilmiştir.
19
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Yer Bulduru Haritası
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 1. Yer Bulduru Haritası
20
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
II.2. Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu
(Bütün idari ve sosyal ünitelerin, teknik alt yapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin
proje alanı içindeki konumlarının koordinatları ile birlikte ve varsa memba ve mansabındaki
diğer projelerle birlikte vaziyet planı üzerinde gösterimi, planlanan tesisin mevcut yapılar ile
olan ilişkisi ve alana yakın çevresine ait 1/25.000 ölçekli topografik haritanın eklenmesi,
bunla için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri,
temsili resmi, koordinatların harita üzerine işlenmesi.)
Direktaş HES projesi ünitelerine ilişkin Koordinat Listesi Ek-1 ve Tablo-4’te
verilmiştir. Söz konusu ünitelerin konumlarını gösterir Topoğrafik Harita Ek-5’te
sunulmuştur.
Tablo- 4. Ünitelere İlişkin Koordinat Listesi
Koordinat Sırası :Sağa, Yukarı
Datum
:ED-50
Türü
:UTM
D.O.M.
:39
Zon
:37
Ölçek Faktörü
:6 derecelik
Nokta Adı
Y
Koordinat Sırası
Datum
Türü
D.O.M.
Zon
Ölçek Faktörü
X
: Enlem,Boylam
: WGS-84
: COĞRAFİ
: -: -: --
Y:X
Direktaş Regülatörü (0.31 ha)
R1
682870.9
4501178.9
40.63958107:41.16239820
R2
682922.6
4501204.5
40.63980008:41.16301662
R3
682953.1
4501156.6
40.63936211:41.16336313
R4
682898.8
4501135.8
40.63918689:41.16271538
Santral Alanı (0.51 ha)
S1
684588.3
4500075.9
40.62926963:41.18237026
S2
684660.6
4500075.9
40.62925347:41.18322454
S3
684660.6
4500004.7
40.62861252:41.18320365
S4
684590.0
4500004.7
40.62862829:41.18236947
Toprak Depolama Alanı (0.50 ha)
T1
684684.0
4499974.6
40.62833632:41.18347131
T2
684743.2
4500003.8
40.62858595:41.18417936
T3
684792.4
4499952.1
40.62810954:41.18474551
T4
684720.5
4499915.5
40.62779613:41.18388524
Yükleme Havuzu (0.20 ha)
Y1
684525.7
4499952.3
40.62817093:41.18159437
Y2
684569.9
4499965.6
40.62828079:41.18212052
Y3
684590.3
4499929.6
40.62795216:41.18235100
Y4
684543.9
4499912.0
40.62780408:41.18179760
Döküm Sahaları (19,83 ha)
1 No.lu Poligon (19,50 ha)
K1.1
683923.3
4500851.7
40.63640187:41.17473945
K1.2
683963.6
4500859.2
40.63646042:41.17521787
K1.3
683938.7
4500916.0
40.63697729:41.17494023
K1.4
683879.4
4500958.6
40.63737399:41.17425192
K1.5
683846.9
4500972.2
40.63750365:41.17387183
K1.6
683779.8
4501014.6
40.63790028:41.17309128
K1.7
683728.6
4500999.4
40.63777483:41.17248179
K1.8
683691.5
4500978.0
40.63759044:41.17203712
21
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
K1.9
683691.5
4500956.6
40.63739779:41.17203088
K1.10
683693.5
4500944.5
40.63728841:41.17205098
K1.11
683698.3
4500944.8
40.63729005:41.17210779
K1.12
683709.8
4500943.2
40.63727309:41.17224322
K1.13
683720.3
4500940.5
40.63724645:41.17236651
K1.14
683735.8
4500935.8
40.63720069:41.17254831
K1.15
683745.6
4500929.4
40.63714089:41.17266225
K1.16
683752.8
4500924.5
40.63709518:41.17274590
K1.17
683761.6
4500921.7
40.63706802:41.17284907
K1.18
683770.9
4500917.2
40.63702544:41.17295766
K1.19
683782.7
4500912.9
40.63698410:41.17309585
K1.20
683788.6
4500904.7
40.63690897:41.17316317
K1.21
683794.5
4500898.4
40.63685094:41.17323105
K1.22
683798.8
4500894.8
40.63681758:41.17328082
K1.23
683803.3
4500894.3
40.63681208:41.17333385
K1.24
683812.4
4500896.1
40.63682626:41.17344191
K1.25
683822.9
4500896.4
40.63682662:41.17356608
K1.26
683834.9
4500897.7
40.63683565:41.17370826
K1.27
683848.6
4500896.8
40.63682450:41.17386989
K1.28
683863.8
4500895.0
40.63680492:41.17404899
K1.29
683875.0
4500890.6
40.63676281:41.17418006
K1.30
683885.1
4500885.2
40.63671195:41.17429783
K1.31
683893.5
4500878.6
40.63665067:41.17439517
K1.32
683902.1
4500872.5
40.63659384:41.17449501
K1.33
683911.2
4500863.7
40.63651259:41.17459997
K1.34
683918.2
4500856.5
40.63644622:41.17468059
K1.35
683923.3
4500851.7
40.63640187:41.17473945
K2.1
684013.4
4500622.1
40.63431489:41.17573704
K2.2
684008.5
4500628.0
40.63436909:41.17568086
K2.3
684004.8
4500637.1
40.63445184:41.17563980
K2.4
683998.8
4500643.4
40.63450989:41.17557074
K2.5
683992.0
4500651.3
40.63458252:41.17549270
K2.6
683983.4
4500660.8
40.63466996:41.17539385
K2.7
683980.7
4500672.1
40.63477229:41.17536525
K2.8
683976.4
4500680.5
40.63484886:41.17531689
K2.9
683973.0
4500689.3
40.63492884:41.17527929
K2.10
683967.4
4500696.7
40.63499670:41.17521528
K2.11
683962.8
4500704.4
40.63506704:41.17516317
K2.12
683956.2
4500710.3
40.63512163:41.17508690
K2.13
683945.5
4500718.4
40.63519693:41.17496283
K2.14
683940.9
4500728.8
40.63529158:41.17491151
K2.15
683934.7
4500736.6
40.63536317:41.17484053
K2.16
683933.9
4500750.4
40.63548758:41.17483511
K2.17
683928.9
4500749.9
40.63548420:41.17477588
2 No.lu Poligon (0.33 ha)
22
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
K2.18
683922.5
4500714.0
40.63516244:41.17468976
K2.19
683940.7
4500678.2
40.63483611:41.17489436
K2.20
683972.3
4500645.3
40.63453290:41.17525816
K2.21
684006.0
4500616.2
40.63426342:41.17564787
K2.22
684017.3
4500607.2
40.63417989:41.17577877
Direktaşi Regülatörü ve HES Projesi kapsamında yer alan ünitelerin gösterildiği
uydu haritası Ek-7’de, ünite kesitleri ise Ek-6’da yer almaktadır.
Hunut Çayı üzerinde planlanan Direktaş Regülatörü ve HES Projesi’nin drenaj
alanı içerisinde proje aşamasında olan HES projeleri bulunmaktadır. Bunlar; 2,6 km
uzaklıkta Çamlıkaya HES Projesi, 5,2 km uzaklıkta Gündüz HES Projesi ve 8,9 km
uzaklıkta Başyurt HES Projesi’dir. Direktaş Regülatörü ve HES Projesi çevresinde,
planlanan ve işletme aşamasında olan projelerin gösterildiği harita Şekil-2’de yer
almaktadır.
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED
Raporu
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi
Çevresinde Planlanan ve İşletme
Aşamasında Olan Projeleri Gösterir
Harita
Şekil- 2. Direktaş Regülatörü ve HES Projesi Çevresinde Planlanan ve İşletme Aşamasında Olan Projeleri Gösterir
Harita
23
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI
III.1. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili yatırım ve finans kaynakları,
HES projesi kapsamındaki ünitelerin maliyetleri, daha önce gerekli metraj
çalışmaları yapılarak, Ek-8’de sunulan Fizibilite Raporunda yer almaktadır.
Birim fiyat olarak DSİ Barajlar Dairesi 2012 yılı birim fiyatları kullanılmıştır. Maliyet
hesapları Devlet Planlama Teşkilatı’nın 2013 yılı için öngördüğü 1 ABD $ nın değeri 1.8569
TL alınarak yapılmıştır.
Projenin gerçekleşmesi ile ilgili gerekli olan finans kaynakları faaliyet sahibinin
özkaynakları ile yurt içi ve yurt dışından kredi sağlanmak koşulu ile karşılanacaktır.
III.2. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili iş akım şeması veya zamanlama tablosu,
Projenin nehir santrali olması ve baraj rezervuarları gibi bir depolama hacmine
sahip olmaması nedeniyle, projede enerji üretimi işletme çalışması için bir rezervuar işletme
politikası uygulanması mümkün değildir. Regülatör için debi süreklilik eğrisinin karakteri de
göz önünde bulundurularak, bu tesis kesitindeki akımlara bağlı olarak üretilecek enerji
faydası ile enerji maliyeti arasında bir optimizasyon çalışması yapılmakta ve proje debisi
tespit edilmektedir. Enerji üretimi; bu debi, tespit edilen proje düşüsü ve HES tesisleri
randımanının bir fonksiyonu olarak yapılan işletme çalışması ile hesaplanan güce bağlı
olarak belirlenmektedir.
Faaliyete ait İş Akım Şeması Şekil-3’te ve Proje Zamanlama Tablosu Tablo-5’te
yer almaktadır.
24
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 3. İş Akım Şeması
25
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
Tablo- 5. Proje Zamanlama Tablosu
İnşaat Öncesi
PROJE
SÜREÇLERİ
1.ay
2.ay
3.ay
4.ay
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
İnşaat Aşaması
1.Yıl
İnşaat Aşaması
İnşaat Öncesi
1
İnşaat
2.Yıl
5.ay
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Arazi
Çalışmaları
EtütEnvanter ve
Analiz
Çalışmaları
Değerlendirm
e ve Peyzaj
Onarım
Hedeflerinin
Belirlenmesi
Biyolojik ve
Teknik
Onarım
Yöntemlerini
n
Belirlenmesi
Üst Toprağın
Sıyrılması
İnşaat
Dönemince
Erozyon ve
Sedimantasy
on
Önlemlerinin
Alınması
Arazi
Tesviyesinin
Yapılması
Üst Toprağın
Serilmesi
Bitkilendirme
İzleme ve
Bakım
Onarım
Uygun Hava Koşullarında ve Uygun Zamanda
Yapılacaktır.
26
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
III.3. Projenin fayda-maliyet analizi,
Direktaş HES projesi sadece enerji üretimini amaçlayan bir proje olup söz konusu
proje kapsamında; Hunut Çayı üzerinde 1.068,80 m kret kotunda Direktaş Regülatörü, bu
derenin sularını Yükleme havuzuna ileten 2.015 m uzunluğundaki iletim sistemi ve yükleme
havuzu, cebri boru ve 935 m kuyruksuyu seviyesine sahip HES tesisleri önerilmiştir.
Proje bedelinin hesaplamalarında DSİ Genel Müdürlüğünün Barajlar ve HES
Dairesinin 2012 yılı fiyatları kullanılmıştır. Bunların dışında bazı hidromekanik donanıma ait
fiyatlar (Fatura üzerinden ödenmesi öngörülmüş olanlar) için güncel değerler dikkate
alınmıştır.
Faydalar
Direktaş Regülatörü ve HES tesisleri enerji amaçlıdır. Enerji faydaları olarak fayda
hesaplamalarında aşağıdaki değerler kullanılmıştır.
DSİ Enerji Fiyatları
Firm Enerji İçin: 6,0 cent ( ABD ) / kWh
Sekonder Enerji İçin: 3,3 cent ( ABD ) / kWh ( 1$ = 1,8569 TL)
Alım Garantili Enerji Fiyatları:
Firm Enerji İçin: 7,3 cent ( ABD ) / kWh
Sekonder Enerji İçin: 7,3 Cent ( ABD ) / kWh ( 1$ = 1,8569 TL)
Alım Garantili (Yerli Üretim Katkı Paylı):
Firm Enerji İçin: 9,6 cent ( ABD ) / kWh
Sekonder Enerji İçin: 9,6 cent ( ABD ) / kKWh ( 1$ = 1,8569 TL)
Direktaş Regülatörü ve HES Tesisi, sularını Hunut Çayı’ ndan almaktadır. Direktaş
Regülatörü ve HES için planlanan tesislerin ekonomik analizi; üretime karşılık gelen
faydalar aşağıda sunulmuştur.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi Kurulu gücü 7,77 MW olarak tespit edilmiştir.
Kurulu Güç: 7,77 MWm / 7,35 MWe
Firm Enerji: 3,263 gWh/yıl
Sekonder Enerji: 18,504 gWh /yıl
Toplam Enerji: 21,767 gWh/yıl
Enerji Faydası (DSİ);
Yıllık Firm Enerji Faydası: 0,06 x 3.263.000 = 195.780 $ / 363.543 TL
Yıllık Sekonder Enerji Faydası: 0,033 x 18.504.000 = 610.632 $ / 1.133.883 TL
Yıllık Faydalar Toplamı: 806.412 $ / 1.497.426 TL
Enerji Faydası (7,3 cent);
Yıllık Firm Enerji Faydası: 0,073 x 3.263.000 = 238.199 $ / 442.312 TL
Yıllık Sekonder Enerji Faydası: 0,073 x 18.504.000 = 1.350.792 $ / 2.508.285 TL
Yıllık Faydalar Toplamı: 1.588.991 $ / 2.950.597 TL
Enerji Faydası (9,6 cent);
Yıllık Firm Enerji Faydası: 0,096 x 3.263.000 = 313.248 $ / 581.671 TL
Yıllık Sekonder Enerji Faydası: 0,096 x 18.504.000 = 1.776.384 $ / 3.298.567 TL
Yıllık Faydalar Toplamı: 2.089.632 $ / 3.880.238 TL
27
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Giderler
Tesislerin maliyeti için önceki bölümde yapılmış keşif özetine bilinmeyenler olarak
%15 proje ve kontrollük gideri olarak %15 alarak, tesislerin tesis ve proje bedelleri, bunlara
da %9,5 faiz dikkate alarak tesislerin yatırım bedeli bulunmuştur.
Direktaş HES Toplam Yatırım Bedeli: 25.459.655 TL / 13.710.838 $
Toplam Yıllık Gider: 2.666.626 TL / 1.436.063 $
Firm enerji; 6 cent/kWh - Sekonder Enerji: 3,3 cent/kWh alındığında proje ömrüne
bağlı olarak Direktaş HES İç Karlılık Tablosu aşağıda verilmiştir.
Tablo- 6. Direktaş Regülatörü ve HES İç Karlılık Oranları (Firm Enerji: 6 cent/kWh; Sekonder Enerji: 3,3 cent/KWh)
İÇ KARLILIK ORANI
1,095
İSKONTO
Yıllar
Toplam Fayda
Toplam Gider
Nakit Akım
4,564%
11,000%
1
0
17.112.806
-17.112.806
-16.365.835
-15.410.001
2
0
6.591.216
-6.591.216
-6.028.364
-5.344.763
3
1.497.426
245.464
1.251.962
1.095.071
914.188
4
1.497.426
245.464
1.251.962
1.047.271
823.222
5
1.497.426
245.464
1.251.962
1.001.558
741.308
6
1.497.426
245.464
1.251.962
957.840
667.554
7
1.497.426
245.464
1.251.962
916.030
601.120
8
1.497.426
245.464
1.251.962
876.043
541.306
9
1.497.426
245.464
1.251.962
837.807
487.443
10
1.497.426
245.464
1.251.962
801.237
438.940
11
1.497.426
245.464
1.251.962
766.263
395.264
12
1.497.426
245.464
1.251.962
732.816
355.933
13
1.497.426
245.464
1.251.962
700.828
320.516
14
1.497.426
245.464
1.251.962
670.237
288.623
15
1.497.426
245.464
1.251.962
640.982
259.904
16
1.497.426
245.464
1.251.962
613.003
234.042
17
1.497.426
245.464
1.251.962
586.245
210.754
18
1.497.426
245.464
1.251.962
560.656
189.783
19
1.497.426
245.464
1.251.962
536.183
170.899
20
1.497.426
245.464
1.251.962
512.779
153.893
21
1.497.426
245.464
1.251.962
490.396
138.580
22
1.497.426
245.464
1.251.962
468.991
124.791
23
1.497.426
245.464
1.251.962
448.519
112.374
24
1.497.426
245.464
1.251.962
428.941
101.192
25
1.497.426
245.464
1.251.962
410.218
91.123
26
1.497.426
245.464
1.251.962
392.312
82.056
27
1.497.426
245.464
1.251.962
375.188
73.891
28
1.497.426
245.464
1.251.962
358.811
66.538
29
1.497.426
245.464
1.251.962
343.149
59.917
30
1.497.426
245.464
1.251.962
328.171
53.955
31
1.497.426
245.464
1.251.962
313.846
48.587
32
1.497.426
245.464
1.251.962
300.147
43.752
28
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
33
1.497.426
245.464
1.251.962
287.045
39.398
34
1.497.426
245.464
1.251.962
274.516
35.478
35
1.497.426
245.464
1.251.962
262.533
31.948
36
1.497.426
245.464
1.251.962
251.074
28.769
37
1.497.426
245.464
1.251.962
240.115
25.906
38
1.497.426
245.464
1.251.962
229.634
23.328
39
1.497.426
245.464
1.251.962
219.610
21.007
40
1.497.426
245.464
1.251.962
210.024
18.917
41
1.497.426
245.464
1.251.962
200.857
17.035
42
1.497.426
245.464
1.251.962
192.089
15.340
43
1.497.426
245.464
1.251.962
183.705
13.813
44
1.497.426
245.464
1.251.962
175.686
12.439
45
1.497.426
245.464
1.251.962
168.017
11.201
46
1.497.426
245.464
1.251.962
160.683
10.086
47
1.497.426
245.464
1.251.962
153.670
9.083
48
1.497.426
245.464
1.251.962
146.962
8.179
49
1.497.426
245.464
1.251.962
140.547
7.365
50
1.497.426
245.464
1.251.962
134.412
6.632
51
1.497.426
245.464
1.251.962
128.545
5.972
52
1.497.426
245.464
1.251.962
122.934
5.378
Toplam
74.871.300
35.977.222
0
-11.616.050
Firm enerji; 7,3 cent/kWh - Sekonder Enerji: 7,3 cent/kWh alındığında proje
ömrüne bağlı olarak Direktaş HES İç Karlılık Tablosu aşağıda verilmiştir.
Tablo- 7. Direktaş Regülatörü ve HES İç Karlılık Oranları (Firm Enerji: 7,3 cent/kWH; Sekonder Enerji: 7,3
cent/KWh)
İÇ KARLILIK ORANI
1,095
İSKONTO
Yıllar
Toplam Fayda
Toplam Gider
Nakit Akım
10,535%
11,000%
1
0
17.112.806
-17.112.806
-15.481.848
-15.410.001
2
0
6.591.216
-6.591.216
-5.394.717
-5.344.763
3
2.950.597
245.464
2.705.133
2.003.057
1.975.300
4
2.950.597
245.464
2.705.133
1.812.153
1.778.748
5
2.950.597
245.464
2.705.133
1.639.444
1.601.754
6
2.950.597
245.464
2.705.133
1.483.195
1.442.372
7
2.950.597
245.464
2.705.133
1.341.837
1.298.849
8
2.950.597
245.464
2.705.133
1.213.951
1.169.608
9
2.950.597
245.464
2.705.133
1.098.254
1.053.226
10
2.950.597
245.464
2.705.133
993.584
948.425
11
2.950.597
245.464
2.705.133
898.889
854.052
12
2.950.597
245.464
2.705.133
813.219
769.070
13
2.950.597
245.464
2.705.133
735.714
692.544
14
2.950.597
245.464
2.705.133
665.596
623.633
15
2.950.597
245.464
2.705.133
602.161
561.578
16
2.950.597
245.464
2.705.133
544.771
505.698
17
2.950.597
245.464
2.705.133
492.851
455.379
29
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
18
2.950.597
245.464
2.705.133
445.879
410.067
19
2.950.597
245.464
2.705.133
403.384
369.263
20
2.950.597
245.464
2.705.133
364.939
332.520
21
2.950.597
245.464
2.705.133
330.158
299.432
22
2.950.597
245.464
2.705.133
298.692
269.637
23
2.950.597
245.464
2.705.133
270.225
242.807
24
2.950.597
245.464
2.705.133
244.471
218.647
25
2.950.597
245.464
2.705.133
221.171
196.890
26
2.950.597
245.464
2.705.133
200.092
177.299
27
2.950.597
245.464
2.705.133
181.022
159.657
28
2.950.597
245.464
2.705.133
163.769
143.770
29
2.950.597
245.464
2.705.133
148.161
129.464
30
2.950.597
245.464
2.705.133
134.040
116.582
31
2.950.597
245.464
2.705.133
121.266
104.982
32
2.950.597
245.464
2.705.133
109.708
94.535
33
2.950.597
245.464
2.705.133
99.252
85.129
34
2.950.597
245.464
2.705.133
89.793
76.658
35
2.950.597
245.464
2.705.133
81.235
69.030
36
2.950.597
245.464
2.705.133
73.493
62.161
37
2.950.597
245.464
2.705.133
66.489
55.976
38
2.950.597
245.464
2.705.133
60.152
50.406
39
2.950.597
245.464
2.705.133
54.419
45.390
40
2.950.597
245.464
2.705.133
49.232
40.874
41
2.950.597
245.464
2.705.133
44.540
36.807
42
2.950.597
245.464
2.705.133
40.295
33.144
43
2.950.597
245.464
2.705.133
36.455
29.846
44
2.950.597
245.464
2.705.133
32.981
26.876
45
2.950.597
245.464
2.705.133
29.837
24.202
46
2.950.597
245.464
2.705.133
26.994
21.794
47
2.950.597
245.464
2.705.133
24.421
19.625
48
2.950.597
245.464
2.705.133
22.093
17.672
49
2.950.597
245.464
2.705.133
19.988
15.914
50
2.950.597
245.464
2.705.133
18.083
14.330
51
2.950.597
245.464
2.705.133
16.359
12.905
2.705.133
14.800
52
2.950.597
245.464
Toplam
147.529.869
35.977.226
11.620
0
-1.008.612
Firm enerji; 9,6 cent/kWh - Sekonder Enerji: 9,6 cent/kWh alındığında proje
ömrüne bağlı olarak Direktaş HES İç Karlılık Tablosu aşağıda verilmiştir.
30
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 8. Direktaş Regülatörü ve HES İç Karlılık Oranları (Firm Enerji: 9,6 cent/kWH; Sekonder Enerji: 9,6
cent/KWh)
İÇ KARLILIK ORANI
1,095
İSKONTO
Yıllar
Toplam Fayda
Toplam Gider
Nakit Akım
13,914%
11,000%
1
0
17.112.806
-17.112.806
-15.022.611
-15.410.001
2
0
6.591.216
-6.591.216
-5.079.418
-5.344.763
3
3.880.238
245.464
3.634.774
2.458.952
2.654.127
4
3.880.238
245.464
3.634.774
2.158.610
2.390.029
5
3.880.238
245.464
3.634.774
1.894.953
2.152.210
6
3.880.238
245.464
3.634.774
1.663.499
1.938.054
7
3.880.238
245.464
3.634.774
1.460.316
1.745.209
8
3.880.238
245.464
3.634.774
1.281.950
1.571.552
9
3.880.238
245.464
3.634.774
1.125.370
1.415.175
10
3.880.238
245.464
3.634.774
987.915
1.274.359
11
3.880.238
245.464
3.634.774
867.249
1.147.554
12
3.880.238
245.464
3.634.774
761.321
1.033.367
13
3.880.238
245.464
3.634.774
668.332
930.542
14
3.880.238
245.464
3.634.774
586.700
837.949
15
3.880.238
245.464
3.634.774
515.040
754.569
16
3.880.238
245.464
3.634.774
452.131
679.486
17
3.880.238
245.464
3.634.774
396.907
611.874
18
3.880.238
245.464
3.634.774
348.428
550.989
19
3.880.238
245.464
3.634.774
305.870
496.163
20
3.880.238
245.464
3.634.774
268.511
446.793
21
3.880.238
245.464
3.634.774
235714
402.335
22
3.880.238
245.464
3.634.774
206.924
362.301
23
3.880.238
245.464
3.634.774
181.650
326.250
24
3.880.238
245.464
3.634.774
159.462
293.787
25
3.880.238
245.464
3.634.774
139.985
264.553
26
3.880.238
245.464
3.634.774
122.887
238.229
27
3.880.238
245.464
3.634.774
107.878
214.524
28
3.880.238
245.464
3.634.774
94.701
193.178
29
3.880.238
245.464
3.634.774
83.134
173.956
30
3.880.238
245.464
3.634.774
72.980
156.646
31
3.880.238
245.464
3.634.774
64.066
141.059
32
3.880.238
245.464
3.634.774
56.241
127.023
33
3.880.238
245.464
3.634.774
49.372
114.384
34
3.880.238
245.464
3.634.774
43.341
103.002
35
3.880.238
245.464
3.634.774
38.047
92.753
36
3.880.238
245.464
3.634.774
33.400
83.524
37
3.880.238
245.464
3.634.774
29.321
75.213
38
3.880.238
245.464
3.634.774
25.739
67.729
39
3.880.238
245.464
3.634.774
22.595
60.989
40
3.880.238
245.464
3.634.774
19.836
54.921
41
3.880.238
245.464
3.634.774
17.413
49.456
31
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
42
3.880.238
245.464
3.634.774
15.286
44.535
43
3.880.238
245.464
3.634.774
13.419
40.103
44
3.880.238
245.464
3.634.774
11.780
36.113
45
3.880.238
245.464
3.634.774
10.341
32.519
46
3.880.238
245.464
3.634.774
9.078
29.284
47
3.880.238
245.464
3.634.774
7.969
26.370
48
3.880.238
245.464
3.634.774
6.996
23.746
49
3.880.238
245.464
3.634.774
6.141
21.383
50
3.880.238
245.464
3.634.774
5.391
19.255
51
3.880.238
245.464
3.634.774
4.733
17.339
3.634.774
4.155
52
3.880.238
245.464
Toplam
194.011.883
35.977.226
15.614
0
5.777.308
Yukarıda verilen iç karlılık oranlarına göre Direktaş Regülatörü ve HES Projesi
ekonomik analiz sonuçları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo- 9. Direktaş Regülatörü ve HES Projesi Ekonomik Analiz Sonuçları
İnşaat
Maliyetlerinde
%20 İndirim Yapılması
Halinde
Kurulu Güç (MW)
7,770
7,770
İnşaat Maliyetlerinde %40
İndirim Yapılması Halinde
Firm Enerji (GWh)
Sekonder Enerji (GWh)
3,26
18,50
3,26
18,50
3,26
18,50
Toplam Enerji (GWh)
21,77
21,77
21,77
Yatırım Bedeli (TL)
Yatrım Bedeli ($)
25.459.655
13.710.838
21.731.497
11.703.106
18.003.340
9.695.374
1,765
1,506
1,248
1.497.426
806.412
2.666.626
1.436.063
0,56
4,56 %
2.950.597
1.588.991
2.666.626
1.436.063
1,11
1.497.426
806.412
2.276.882
1.226.174
0,66
5,74%
2.950.597
1.588.991
2.276.882
1.226.174
1,30
1.497.426
806.412
1.887.138
1.016.284
0,79
7,30%
2.950.597
1.588.991
1.887.138
1.016.284
1,56
10,53%
12,43%
15,06%
3.880.238
2.089.632
2.666.626
1.436.063
1,46
3.880.238
2.089.632
2.276.882
1.226.174
1,70
3.880.238
2.089.632
1.887.138
1.016.284
2.06
13,91%
16,29%
19.60%
Firm Enerji: 9,6
cent/kW/h
Sekonder Enerji :
9,6 cent/kWh
Firm Enerji: 7,3
cent/kW/h
Sekonder Enerji :
7,3 cent/kWh
Firm Enerji: 6
cent/kW/h
Sekonder
Enerji : 3,3
cent/kWh
$/kW
Yıllık Gelir (TL)
Yıllık Gelir ($)
Yıllık Gider (TL)
Yıllık Gider ($)
Gelir/Gider
İç Karlılık Oranı %
Yıllık Gelir (TL)
Yıllık Gelir ($)
Yıllık Gider (TL)
Yıllık Gider ($)
Gelir/Gider
İç Karlılık Oranı %
Yıllık Gelir (TL)
Yıllık Gelir ($)
Yıllık Gider (TL)
Yıllık Gider ($)
Gelir/Gider
İç Karlılık Oranı %
7,770
Verilen tablo, DSİ fiyatlarına göre; Firm Enerji: 6 cent/kW/h Sekonder Enerji: 3,3
cent/kWh olduğu durumda Gelir/Gider oranı: 0,56 – iç karlılık yüzdesi: %4,56, Firm Enerji:
7,3 cent/kW/h Sekonder Enerji: 7,3 cent/kWh olduğu durumda Gelir/Gider oranı:1,11 – iç
karlılık yüzdesi: %10,53, Firm Enerji: 9,6 cent/kW/h Sekonder Enerji: 9,6 cent/kWh olduğu
durumda Gelir/Gider oranı: 1,46 – iç karlılık yüzdesi %13,91 dir. DSİ birim fiyatları ile
yapılan analiz sonuçlarına göre söz konusu projenin karlı bir proje olduğu görülmektedir.
Projenin faaliyete geçmesi ile ülke ve bölge ekonomisine katkıda bulunacaktır.
32
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
III.4. Projenin kapsamında olmayan, ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak,
proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer
ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri,
Proje kapsamında çalışacak personel ihtiyaçları kurulacak prefabrik yapıdaki
şantiye binasından karşılanacaktır.
Proje alanına mevcut yollarla ulaşım mümkündür. Ancak, yeni yolların yapılması
veya mevcut yollarda iyileştirme yapılması ihtimali göz önünde bulundurularak 5.000 m’lik
bir yol maliyeti de tesis maliyet hesaplamalarında yer almaktadır. Bunun yanı sıra, projenin
işletmeye geçmesi ve enerji üretimi ile beraber başta Türkiye’nin dışa bağımlı elektrik
üretiminden kurtulmasını, gelişen ülkemiz için elektrik ihtiyacını karşılanmasını ve bölgede
yaşayanlara yeni istihdam kaynaklarının oluşmasını sağlayacaktır.
III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve
proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer
ekonomik sosyal ve altyapı projeleri,
Proje kapsamında projenin gerçekleşebilmesi için zorunlu olan ve proje sahibi
tarafından yada diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan başka ekonomik,
sosyal ve alt yapı tesisleri bulunmamaktadır.
III.6. Kamulaştırma, yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı,
Ek-11’de verilen Arazi Varlığı Haritası’na göre Direktaş Regülatörü ve üniteler
“Orman Arazisi” ve döküm sahaları ise “Fundalık” içerisinde kalmaktadır.
Erzurum Orman Bölge Müdürlüğü’nden alınarak hazırlanan ve Ek-20’de sunulan
Meşçere Haritası’na göre regülatör yeri “İskan Alanı”, döküm sahaları “Bozuk Diğer
Yapraklı” iletim sistemi ise “Bozuk Meşe,Kayacık, Kayalık, Taşlık” içerisinde kalmaktadır.
Diğer ünitelerin bulunduğu yerle ilgili olarak 1/25.000 ölçekli Meşçere Haritası
bulunmamaktadır.
Proje kapsamında, orman vasfındaki alanlarda kamulaştırma yapılmayacak olup,
orman sayılan alanların kullanımı için 6831 Sayılı Orman Kanunu‘nun, 17. Maddesi
gereğince orman izini alınacak ve yapılacak iş ve işlemleri Orman Genel Müdürlüğü‘nün
ilgili talimatları doğrultusunda yürütülecektir.
III.7. Diğer hususlar.
Bu başlık altında belirtilecek bir husus bulunmamaktadır.
33
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU
ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI
IV.1. Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, (etki alanının nasıl ve neye göre
belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek )
Projeden etkilenecek alan; çevresel, ekonomik ve sosyal boyutlardaki etkilerin bir
arada değerlendirilmesi ile belirlenmektedir. Bu etkiler doğrudan ve dolaylı etkiler olup,
etkilenecek alan belirlenirken; emisyonlar, flora, fauna, orman, su kaynakları, tarım alanları,
yerleşim yerleri vb. göz önüne alınmaktadır.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında kurulacak üniteler Hunut Çayı
üzerinde yer almaktadır. Bu kapsamda, projeye bağlı olarak yapılan haritalama ve
hesaplama çalışmaları ile etkilenmesi muhtemel alanlar belirlenmiş ve yerleşim birimleri ile
doğal yaşama olan etkileri ortaya konmuştur.
Projenin sosyo-ekonomik boyutları düşünüldüğünde ise, bölge ekonomisinin bu
faaliyetten olumlu etkileneceği öngörülmektedir. Proje alanına en yakın yer olan Çamlıkaya
Köyü ve yakın çevrede yer alan Ürünlü ve Garnut Mahalleleri ekonomisine önemli katkılar
sağlanacaktır. Projenin faaliyete geçmesi ile katkı ölçeği büyüyerek, Türkiye ekonomisi
olumlu yönde etkilenecektir.
Projeden kaynaklı oluşacak geçici süreli olumsuz etkiler ise; inşaat sürecinde
oluşacak toz, gürültü ve diğer antropojen etkilerdir. Ancak, bunların minimize edilmesi
amacıyla mevzuatla belirlenen tüm kısıtlamalar uygulanacak ve olumsuzluk görülmesi
durumunda ise faaliyet sahibi tarafından iyileştirme/yenileme faaliyetleri ile bu durum
düzeltilecektir. Ayrıca, inşaat çalışmalarının 2 yıl içerisinde tamamlanacak olması bu
etkilerin geçici süreyle yaşanacağının göstergesidir.
Projeden kaynaklanan çevresel, ekonomik ve sosyal boyutlardaki etkileri bir arada
değerlendirilerek, bu kapsamda seçilen etki alanı, faaliyetin gürültü hesapları, faaliyet
sahasındaki flora-fauna özellikleri, tarım ve orman alanları, emisyonlar vb. etkenler göz
önünde bulundurularak seçilmiştir. Buna göre projenin etki alanı, projenin inşa edileceği
alan ve çevresi olarak belirlenmiştir. Proje etki alanını gösterir Etki Haritası Ek-18’de
sunulmuştur.
IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal
Kaynakların Kullanımı,
Proje için belirlenen etki alanı içerisindeki fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri
aşağıdaki bölümlerde ayrıntılı olarak verilmiştir.
IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel özellikler,
Erzurum ilinde genellikle karasal iklim özellikleri egemendir. Kışlar uzun ve sert,
yazlar kısa ve sıcak geçmektedir. İl topraklarının kuzey kesimlerinde, yüksekliği yaklaşık
1.000 ile 1.500 m’ye inen vadi içleriyle çukur sahalarda iklim, büyük ölçüde sertliğini
yitirmektedir.
Erzurum İli 17096 İstasyon Numaralı 1970-2012 yılları arası uzun yıllar
meteorolojik verileri kullanılarak hazırlanan veriler aşağıda verilmiştir.
34
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Basınç:
Erzurum ili Meteoroloji İstasyonu 1970-2012 yılları verilerine göre yıllık ortalama
basınç 818,1 hPa ’dır. Maksimum basınç 835,8 hPa ile Aralık, en düşük basınç ise 792,9
hPa ile Ocak ayında gerçekleşmiştir.
Tablo- 10. Basınç Değerleri Tablosu
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Ort.
Basınç
817,4
816,1
815,7
816,1
817,6
817,4
817,0
817,9
820,1
821,7
820,7
819,1
(hPa)
Maksimum
Basınç
833,6
834,6
834,5
833,0
831,8
829,7
827,9
829,3
831,3
834,3
835,4
835,8
(hPa)
Minimum
Basınç
792,9
793,3
795,8
795,7
800,3
803,7
803,7
805,1
806
805,1
799,2
797,1
(hPa)
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 1970-2012
Basınç (hPa)
840
830
820
810
800
790
780
770
Ort. Basınç (hPa)
Maksimum Basınç (hPa)
Minimum Basınç (hPa)
Şekil- 4. Yıllık Basınç Değerleri Grafiği
Sıcaklık:
Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü kayıtlarına göre; 1970-2012 yılları arası
yıllık ortalama sıcaklık 5,4°C dir. Erzurum İl’inde en yüksek sıcaklık 36,5 °C ile Ağustos
ayında ve en düşük sıcaklık ise -15,3°C olarak Ocak ayında ölçülmüştür.
Bölgenin sıcaklık normalleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:
Tablo- 11. Sıcaklık Değerleri
Parametre
I
En Yüksek
7,6
Sıcaklık oC
En Düşük
-15,3
Sıcaklık oC
Ortalama
-10
Sıcaklık oC
Kaynak: T.C. Orman
2012
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
YILLIK
9,6
21,4
26,5
27,2
31
35,6
36,5
33,3
27
17,8
14
24,0
-14
-7,3
0
3,8
6,7
10,7
10,4
5,5
1,1
-5
-11,6
-1,3
-8,5
-2,4
5,5
10,5
14,9
19,4
19,3
14,4
7,8
0,1
-6,8
5,4
ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 1970-
35
Yıllık
818,1
832,6
799,8
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Sıcaklık oC
50
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
-5
-10
-15
-20
En Yüksek Sıcaklık oC
En Düşük Sıcaklık oC
Ortalama Sıcaklık oC
Şekil- 5. Yıllık Sıcaklık Değerleri Grafiği
Yağış:
Erzurum Meteoroloji İstasyonu verilerine göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı
33,8 mm olup, bugüne kadar gözlemlenmiş maksimum yağış miktarı 59,6 mm ile Şubat
ayında gerçekleşmiştir.
Tablo- 12. Yağış Değerleri Tablosu
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Yıllık
Ort. Toplam
33,8
19,2
22,9
31
55,7
68,2
44,4
26,1
17,1
20,8
46,4
31,9
21,5
Yağış (mm)
Maksimum
Yağış
33,2
29,9
59,6
31,7
31
38,3
29,7
58,2
20,2
26,3
38,3
21,3
14,2
Miktarı
(mm)
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 1970-2012
80
70
60
50
Ort. Toplam Yağış (mm)
40
Maksimum yağış miktarı (mm)
30
20
10
0
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Şekil- 6. Yağış Değerleri Grafiği
36
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Bağıl Nem:
Meteoroloji Genel Müdürlüğü kayıtlarına göre yıllık ortalama bağıl nem %65,6, en
düşük bağıl nem %2 ile Temmuz ve Ağustos aylarında görülmektedir.
Tablo- 13. Ortalama Bağıl Nem
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Yıllık
Ortalama
Bağıl
77,6
77,2
74,8
66,1
63,3
58,4
52,1
50,1
52
64,7
73,2
78,2
65,6
Nem (%)
Minimum
Bağıl
28
30
12
6
8
8
2
2
3
7
14
23
12
Nem (%)
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 1970-2012
Nem (%)
80
70
60
50
40
30
20
10
0
I
II
III
IV
V
VI
VII
Ortalama Bağıl Nem (%)
VIII
IX
X
XI
XII
Yıllık
Minimum Bağıl Nem (%)
Şekil- 7. Ortalama ve Minimum Aylık Bağıl Nem Grafiği
Bölgenin Sayılı Günler Dağılımı (Sisli, Kar Yağışlı, Karla Örtülü, En Yüksek
Kar Örtüsü Kalınlığı):
Erzurum ili Meteoroloji İstasyonu 1970-2012 yılları verilerine göre en fazla kar
yağışlı günler Ocak ayında tespit edilmiştir. Söz konusu rasat süresince yıllık ortalama
dolulu gün sayısı 0,4, kar yağışlı günler sayısı 5,2, ortalama sisli gün sayısı 3,4, ortalama
kırağılı gün sayısı 2,3 ve toplam orajlı günler sayısı ortalaması 2,5’dir.
Tablo- 14. Bölgeye Ait Sayılı Günler Tablosu
I
II
III
IV
V
Kar Örtülü Gün.
27,8
26,5
18,3
2,6
0,1
Sayısı
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Yıllık
-
-
-
-
0,8
6,8
23,1
8,8
Kar Yağışlı
Günler Sayısı
11,6
5,2
12,3
12,4
12,8
5,8
0,6
0
-
-
0,1
1,1
5,6
Ort. Dolulu Gün.
Sayısı
Ort. Sisli Gün.
Sayısı
Ort. Kırağılı Gün
Sayısı
-
-
0,1
0,8
1,7
1
0,3
0,2
0,2
0,3
0,1
12,5
9,4
4,5
0,7
0,1
0,1
0
-
0
0,4
3,7
9,9
3,4
1,4
0,9
3
1,7
0,5
-
0
-
1
7,3
8,2
3,3
2,3
Toplam Orajlı
Günler Sayısı Ort
-
0
0,2
2,1
7,6
7,1
4,5
3,9
2,6
2
0,2
-
2,5
0,4
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 1970-2012
37
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Gün Sayısı
30
25
20
15
10
5
0
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Kar Örtülü Gün. Sayısı
Kar Yağışlı Günler Sayısı
Ort. Dolulu Gün. Sayısı
Ort. Sisli Gün. Sayısı
Ort. Kırağılı Gün Sayısı
Toplam Orajlı Günler Sayısı Ort
Yıllık
Şekil- 8. Sayılı Günler Grafiği
Maksimum Kar Kalınlığı:
Erzurum İli Meteoroloji İstasyonu 1970-2011 yılları rasat kayıtlarına göre en yüksek
kar örtüsü kalınlığı Şubat ayında 110 cm olarak ölçülmüştür.
Tablo- 15. Maksimum Kar Kalınlığı Tablosu
I
II
III
IV
MaksimumKar
Kalınlığı (cm)
53
110
63
23
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
YILLIK
10
-
-
-
-
30
41
53
32
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 1970-2012
Kar Kalınlığı(cm)
120
100
80
60
40
20
0
Maksimum Kar Kalınlığı (cm)
Şekil- 9. Maksimum Kar Kalınlığı Grafiği
38
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Rüzgar Dağılımı:
Erzurum ili Meteoroloji İstasyonu verilerine göre, 1. Hakim rüzgar yönü yıllık toplam
36.207 adet esme sayısı ile WSW (batı-güney-batı), 2. Hakim rüzgar yönü yıllık toplam
28072 esme sayısı ile W (batı) ve 3. Hakim rüzgar yönü yıllık toplam 27892 esme sayısı ile
NNE (kuzey-kuzey-doğu) yönlerine doğru esmektedir. Rüzgar esme sayılarını gösterir tablo
ve grafik aşağıda verilmiştir.
Tablo- 16. Rüzgarın Esme Sayıları (Aylık ve Yıllık)
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
YILLIK
N
1555
1737
1428
1036
1119
1270
1407
1364
1053
932
939
1424
15264
NNE
1193
1151
1175
939
1023
1480
2319
1849
1063
928
899
1215
15234
NE
1345
1346
1308
1252
1680
2156
3225
2964
1531
1218
1170
1380
20575
ENE
2185
1979
2584
1961
2806
3673
6110
5308
3191
2365
2038
2007
36207
E
2256
1832
2220
1662
2108
2444
3110
3627
1997
2431
2026
2359
28072
ESE
1341
1208
888
877
1071
926
1072
1131
1175
1319
1411
1359
13778
SE
1446
1358
963
1025
1320
1157
841
882
1151
1734
1810
1589
15276
SSE
865
703
662
862
1013
848
810
781
1078
1222
1244
997
11085
S
1172
1033
1273
1874
2066
1549
1234
1456
1893
1996
1687
1453
18686
SSW
1628
1722
2253
3777
3082
1987
1600
1787
2686
2918
2426
2026
27892
SW
2353
2080
2462
3349
2628
2048
1324
1520
2381
2489
2402
2691
27727
WSW
2194
2244
2683
2903
2573
1844
1114
1267
2258
2738
2649
2284
26751
W
2142
2185
2460
2348
2414
2224
1210
1335
2205
2187
1981
2325
25016
WNW
1497
1233
1814
1427
1570
1420
1103
1125
1715
1394
1131
1036
16465
NW
1575
1636
1672
1121
1088
1241
833
850
872
890
946
1339
14063
NNW
1378
1125
1475
863
860
960
1166
1009
851
790
805
928
12210
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 1970-2012
Şekil- 10. Esme Sayısına Göre Rüzgar Gülü (Yıllık)
39
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ŞUBAT
OCAK
NNW2500
2000
NW
1500
1000
WNW
500
0
W
NNE
NE
ENE
E
ESE
WSW
SSW
SSE
S
NİSAN
N
NNE
NE
NW
ENE
1000
W
E
0
WSW
ESE
SW
SE
SSW
W…
2000
ENE
1000
E
ESE
SE
SS…
SSE
S
HAZİRAN
NNE
NE
2000
ENE
1000
E
0
WSW
ESE
SW
SE
SSE
S
NE
SW
N
SSW
N…
W…
MAYIS
W
N
0
S
WNW
4000
N…
3000
W
SSE
4000
NNW
NW 3000
E
SE
MART
WNW
ENE
ESE
S
3000
NNW
NW
2000
NE
SW
SSE
SSW
NNE
WSW
SE
SW
N
2500
NNW
2000
NW
1500
WNW
1000
500
W
0
4000
NNW
NW 3000
2000
WNW
1000
W
0
N
NNE
NE
ENE
E
WSW
ESE
SW
SE
SSW
SSE
S
40
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
AĞUSTOS
TEMMUZ
8000
NNW
NW 6000
4000
WNW
2000
W
0
N
NNE
NE
ENE
W
E
WSW
ESE
SW
SSW
6000
NNW
NW 4000
WNW
2000
ESE
SE
SSE
S
EYLÜL
EKİM
N
NNE
3000
NNW
NW 2000
NE
ENE
WSW
SW
WNW
E
W
ESE
WSW
SE
ENE
1000
E
0
ESE
SE
SSE
ARALIK
N
3000
NNW
NW 2000
NNE
NE
ENE
1000
0
WSW
SW
SSW
NNE
NE
S
KASIM
W
N
SW
SSW
SSE
S
WNW
E
SW
SSW
SSE
3000
NNW
NW 2000
ENE
0
S
SSW
NNE
NE
WSW
SE
4000
NNW
NW 3000
2000
WNW
1000
W
0
N
SE
SSE
S
WNW
E
W
ESE
WSW
N
NNE
NE
ENE
1000
E
0
ESE
SW
SSW
SE
SSE
S
Şekil- 11. Aylara Göre Esme Sayıları
41
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 17. İlkbahar Mevsimi Rüzgar Esme Sayıları
III
IV
V
Toplam
N
1428
1036
1119
3583
NNE
1175
939
1023
3137
NE
1308
1252
1680
4240
ENE
2584
1961
2806
7351
E
2220
1662
2108
5990
ESE
888
877
1071
2836
SE
963
1025
1320
3308
SSE
662
862
1013
2537
S
1273
1874
2066
5213
SSW
2253
3777
3082
9112
SW
2462
3349
2628
8439
WSW
2683
2903
2573
8159
W
2460
2348
2414
7222
WNW
1814
1427
1570
4811
NW
1672
1121
1088
3881
NNW
1475
863
860
3198
Tablo- 18. Yaz Mevsimi Rüzgar Esme Sayıları
VI
VII
VIII
Şekil- 12. İlkbahar Mevsimi Esme Sayılarına Göre Rüzgar
Gülü
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel
Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 19702012
Toplam
N
1270
1407
1364
4041
NNE
1480
2319
1849
5648
NE
2156
3225
2964
8345
ENE
3673
6110
5308
15091
E
2444
3110
3627
9181
ESE
926
1072
1131
3129
SE
1157
841
882
2880
SSE
848
810
781
2439
S
1549
1234
1456
4239
SSW
1987
1600
1787
5374
SW
2048
1324
1520
4892
WSW
1844
1114
1267
4225
W
2224
1210
1335
4769
WNW
1420
1103
1125
3648
NW
1241
833
850
2924
NNW
960
1166
1009
3135
Şekil- 13. Yaz Mevsimi Esme Sayılarına Göre Rüzgar Gülü
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel
Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 19702012
42
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 19. Sonbahar Mevsimi Rüzgar Esme Sayıları
IX
X
XI
Toplam
N
1053
932
939
2924
NNE
1063
928
899
2890
NE
1531
1218
1170
3919
ENE
3191
2365
2038
7594
E
1997
2431
2026
6454
ESE
1175
1319
1411
3905
SE
1151
1734
1810
4695
SSE
1078
1222
1244
3544
S
1893
1996
1687
5576
SSW
2686
2918
2426
8030
SW
2381
2489
2402
7272
WSW
2258
2738
2649
7645
W
2205
2187
1981
6373
WNW
1715
1394
1131
4240
NW
872
890
946
2708
NNW
851
790
805
2446
Tablo- 20. Kış Mevsimi Rüzgar Esme Sayıları
XII
I
II
Şekil- 14. Sonbahar Mevsimi Esme Sayılarına Göre Rüzgar
Gülü
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel
Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 19702012
Toplam
N
1424
1555
1737
4716
NNE
1215
1193
1151
3559
NE
1380
1345
1346
4071
ENE
2007
2185
1979
6171
E
2359
2256
1832
6447
ESE
1359
1341
1208
3908
SE
1589
1446
1358
4393
SSE
997
865
703
2565
S
1453
1172
1033
3658
SSW
2026
1628
1722
5376
SW
2691
2353
2080
7124
WSW
2284
2194
2244
6722
W
2325
2142
2185
6652
WNW
1036
1497
1233
3766
NW
1339
1575
1636
4550
NNW
928
1378
1125
3431
Şekil- 15. Kış Mevsimi Esme Sayılarına Göre Rüzgar Gülü
Kaynak:
T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel
Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 19702012
43
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 21. Rüzgar Esme Sayıları Ortalama Dağılımı (Aylık ve Yıllık)
VII
I
II
III
IV
V
VI
VII
I
IX
X
XI
XII
YILLI
K
N
1,0
1,1
1,5
1,9
2,1
2,0
2,4
2,3
1,7
1,4
1,3
1,1
1,7
NNE
1,3
1,4
1,7
2,1
2,2
2,3
2,7
2,5
2,0
1,6
1,5
1,3
1,9
NE
1,6
1,6
2,2
2,4
2,5
2,7
3,3
3,0
2,3
1,9
1,7
1,6
2,2
ENE
2,6
2,6
3,3
3,1
3,2
3,5
4,0
3,8
3,0
2,7
2,3
2,4
3,0
E
2,3
2,5
3,2
2,8
3,0
3,1
3,9
3,6
2,5
2,5
2,1
2,2
2,8
ESE
1,7
2,0
2,3
2,2
2,2
2,2
2,7
2,5
1,9
1,8
1,6
1,6
2,1
SE
1,0
1,3
1,4
1,6
1,6
1,5
1,8
1,7
1,4
1,3
1,1
1,1
1,4
SSE
1,2
1,4
1,7
2,1
2,2
1,8
1,8
1,8
1,6
1,4
1,3
1,2
1,6
S
1,5
1,8
2,2
2,7
2,7
2,2
2,1
2,1
2,0
1,9
1,7
1,4
2,0
SS
W
2,2
2,7
2,8
3,8
3,3
2,6
2,4
2,6
2,6
2,6
2,3
2,3
2,7
SW
2,3
2,6
2,7
3,3
3,1
2,5
2,4
2,5
2,6
2,5
2,4
2,4
2,6
WS
W
2,8
3,0
3,0
3,7
3,4
3,1
2,7
2,8
3,1
2,9
2,9
2,7
3,0
W
2,4
2,5
2,8
3,3
3,3
2,9
2,7
2,8
3,2
2,9
2,7
2,2
2,8
WN
W
1,7
1,9
2,2
2,8
3,0
2,8
2,7
2,9
3,0
2,4
2,2
1,8
2,5
NW
1,1
1,3
1,6
2,1
2,1
2,1
2,2
2,2
2,0
1,5
1,4
1,2
1,7
NN
W
1,1
1,2
1,6
2,2
2,3
2,2
2,5
2,3
1,8
1,5
1,4
1,3
1,8
Kaynak: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Meteoroloji İst.: Erzurum, Rasat Süresi: 1970-2012
Şekil- 16. Uzun Yıllar Ortalama Rüzgar Hızına Göre Rüzgar Gülü (Yıllık)
IV.2.2. Jeolojik özellikler
Proje alanı, 1/25.000 ölçekli G46-d2 paftasının içinde yer aldığı Erzurum ili, İspir
İlçesi sınırları içerisinde, Karadeniz sıradağlarının doğu kısmında yer almaktadır.
Proje alanının içinde yer aldığı bölge Ketin (1966) tarafından tanımlanan Pontidler
'in doğu kesiminde yer alır. Pontidler'in bu kesimi litosratigrafik olarak farklı iki zona ayrılır.
Kuzeyde magmatik aktivitenin yoğun olduğu bölge Kuzey Zon; güneyde
magmatizmadan daha az etkilenen bölge ise Güney zon olarak tanımlanmıştır.
İnceleme alanı Pontidlerin kuzey zonu içerisindedir.
44
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Pontidlerin doğu kesiminde kuzey zonda yer alan çalışma alanında magmatik
etkinlik Paleozoyik’t e başlayıp Eosen sonuna kadar aralıklı olarak sürmüştür.
Magmatizma ve volkanik etkinliğin durakladığı ve magmatik aktivitenin hızının azaldığı
dönemlerde sediman çökelimi egemen olmuş ve bunun sonucunda Pontidler'in bu
kuzey zonu içerisinde yer alan proje sahasının bulunduğu bölgede magmatik, volkanik,
intrüzif kayaçlar yaygın hale gelmiştir.
MTA kaynaklarına göre kuzey zonda alttan üstte doğru Paleozoik yaşlı granitler,
Liyas- Dogger yaşlı bazalt, andezit, dasit, piroklastik kumtaşı ve kireçtaşlarından oluşan
Hamurkesen formasyonu, Üst Jura-Alt Kretase yaşlı kireçtaşlarından oluşan Berdiga
formasyonu, Üst Kretase yaşlı bazalt, andezit, piroklastikler, kumtaşı, killi
kireçtaşlarından oluşan Çatak formasyonu; riyodasit, dasit, piroklastiklerden oluşan
Kızılkaya formasyonu; bazalt, andezit kırıntılıları ve piroklastiklerden oluşan Çağlayan
formasyonu; Eosen yaşlı andezit, bazalt, aglomera, tüf, tüfit ve kırıntılı kayaçlardan
oluşan Kabaköy formasyonu; yüzeylenir. Üst Kretase ve Eosen yerleşim yaşlı Kaçkar
Granitoyidi-l-ll bölgede geniş alanlar kaplar.
Yerkabuğunun içinde bulunan magmanın yer içindeki faaliyetlerine pülütonizma
denir. Bunun sonucu olarak meydana gelen büyük kayaç kütlelerine Plüton denir.
Plütonlara genellikle asidik bileşimli granit-granidiyorit gibi magmadan oluşmuştur. Üst
Kretase ve Eosen yerleşim yaşlı Kaçkar Granitoyidi-l-ll birimlerini içeren 3977 m
yükseklikteki Kaçkar dağ silsilesi bölgede geniş alanlar kaplar.
IV.2.2.1. Bölgesel Jeoloji, sahanın 1/25.000 ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafik
kolon kesitleri,
Paleozoyik, Mesozoyik ve Senozoyik yaşlı birimlerin yüzeylendigi inceleme
alanında, Paleozoyik'ten Miyosen sonlarına kadar dönemler halinde gelişen magmatizma
ürünlerini içeren intrüzif, volkanik ve volkano-tortul fasiyesler yaygındır. Magmatizmanın
duraksadığı dönemlerde ise tortul istifler gelişmiştir. Çalışma alanında, Kuzey zona ait
Paleozoyik yaşlı granitler (adlanmamış) , Liyas-Dogger yaşlı Hamurkesen formasyonu,
Üst Jura-Alt Kretase yaşlı Berdiga formasyonu , Üst Kretase yaşlı Çatak, Kızılkaya ve
Çağlayan formasyonları, Paleosen yaşlı Ahlatlı formasyonu, Eosen yaşlı Kabaköy
formasyonu, Alt Miyosen yaşlı ispir formasyonu yer alır. Güney zonda allokton konumlu
Bayburt ve Olur birlikleri bulunur. Bölgede Bayburt birligine ait Üst Jura- Alt Kretase yaşlı
Sarıçiçek ve Konakyeri formasyonları, Olur birliginde ise Dogger yaşlı Oltu çayı volkaniti ile
Üst Jura-Alt Kretase yaşlı Olurdere formasyonu yüzeylenir. Bolgede Üst MiyosenPliyosen yaşlı Gavurdağı volkaniti bölgedeki en genç kaya birimidir. Üst Kretase ve Eosen
yerleşim yaşlı Kaçkar granitoyidi-I ve bölgede geniş yüzeylemelere sahiptir.
Palezoyik
Paleozoyik granitleri (Pzg)
İnceleme alannın en yaşlı kaya birimi kabul edilen intruzif magmatitler, yaş ve
litolojisine dayanılarak Paleozoyik granitleri adı altında ayırtlanmıştır. Birim inceleme
alanının güneyinde Çoruh nehri vadisi boyunca izlenmektedir. Birim, genellikle pembemsi
renklidir. Çok kırık ve çatlaklı bir yapıya sahip olup, alterasyon ve arenalaşma yoğundur.
İçerisinde şistlere ait anklavlar gözlenir. Çoruh nehrinin Sirakonuklar Dere ile kesiştigi
bölgede Liyas-Dogger yaşlı volkano -tortul istif olan Hamurkesen formasyonu tarafından
uyumsuz olarak örtülür. İnceleme alanının GB kesiminde yine aynı granitler Eosen yaşlı
volkano-tortul istif tarafındanda uyumsuz olarak örtülmüştür. Liyas-Dogger yaşlı
Hamurkesen formasyonu tarafından uyumsuz olarak örtülen bu granitler için Jura öncesi
veya Paleozoyik yaşı uygun görülmüştür.
45
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Karmaşık bir yapıya sahip olan Kaçkar granitoyitlerinin içerisinde yüzeylenen eski
temele ait bu birimler, kesin ve tam olarak haritalanamamıştır.
Mesozoyik
Hamurkesen Formasyonu (Jh)
İnceleme alanında altta izlenen volkano- tortul istif Agar (1977) tarafından
Hamurkesen formasyonu olarak adlandırılmıştır. Formasyon inceleme alanının orta ve
güney kesimlerinde GB-KD dogrultulu antiklinal yapılarının merkezlerinde yüzeylenir. Birim
her iki zonda da izlenir. Görünür kalınlığı 500 m'nin üzerindedir.
Birim inceleme alanında genellikle mor, yeşilimsi gri renkli bazaltik lav ve
piroklastlardan oluşur. İntersartal, intergrantiler ve mikrolitik porfirik dokulu olan bazalt
lavları bol olivinlidir. Bunlarda albitleşme, serizitleşme, kalsitleşme ve
kloritleşme
yaygındir. Olivin kristallerinin yer yer büyük ölçüde iddingsite dönüşmüş olması nedeni ile
bazaltlar, arazide kırmızı benekli bir görünüm kazanır. Lav ve piroklastlar arasında kalınlığı
fazla olmayan (3-5 m) kırmızı-bordo renkli kumtaşı ,killi kireçtaşı tabakaları bulunur.
İnceleme alanı dışında Gümüşhane dolaylarına metamorfik kayalar üzerine bir
taban çakıltaşı ile transgresif olarak gelen Hamurkesen formasyonu; Üst Jura-Alt Kretase
yaşlı neritik kireçtaşlarından oluşan Berdiga formasyonu tarafından uyumlu olarak örtülür.
Hamurkesen formasyonunun yaşı, kapsadığı kırmızı-bordo renkli kireçtaşlarında
bulunan; Uzvolulina liassica (JONES), Trocholina sp., Lenticulina sp., Viladina martana
FARINACC 1, Lingulina sp. ve Lagenidae formlarına gore Liyas olarak belirlenmiştir.
Bölgede formasyonun eş degeri birimler genellikle aynı ad altında incelenmiştir.
Oltu Çayı Volkaniti (Jo)
Çalışma alanı güneyinde, KD-GB yönünde uzanım gösteren volkanit ve volkano­
tortullarla temsil edilen birime, tipik olarak gözlendigi Oltu yayı vadisinden dolayı Oltuyayı
volkaniti adı verilmiştir. (Konak ve dig.,1998) .Bazik bileşimi lav, tüf ve aglomera
ardalanmasından oluşan birim yeşilimsi, grimsi renkte olup, masif görünümlüdür. Sarp bir
topoğrafya oluşturan istif sıkça andezitik, bazaltik veya dasitik bileşimli dayk ve sillerle
kesilmiştir. Bu dayk ve sillerin yaşı Üst Kretase'ye kadar yıkması olasıdır(Konak ve
dig.,1998).Alt seride gözlenemeyen birim, Olurdere formasyonu ile uyumlu olarak
örtülüdür. Kalınlığı yaklaşık 1000 m dir. Üzerinde bulunan Üst Jura-Alt Kretase yaşlı
Olurdere formasyonuna baglı olarak, Dogger yaşh kabul edilmiştir.
Berdiga Formasyonu (JKb)
İlk defa Pelin (1977) tarafından Berdiga Dağları'nda (Alucra güneyi) tanımlanan
Berdiga forrnasyonu olarak adlandırılan birim, inceleme alanında volkano-tortul istifi
üzerleyen neritik karbonatlardan oluşur Kireçtaşının kalınlığı 150-300 m arasında degişir.
Dogu Pontidler’in her iki zonunda da Hamurkesen formasyonu üzerine uyumlu olarak gelen
Berdiga formasyonu genellikle gri, kirli beyaz ve bej renkli, yersel dolomitik, oosparit,
oomikrit, oolitli pelmikrit, kumlu kalkarenit ve mikritleri kapsar. Kuzey zonda daha masif
yapılı ve resifal kalkerli olan kireçtaşları Güney zonda daha mikritik, orta tabakalanmalı,
yersel plaketsi görünümlü ve pelajik karakterlidir. Üst Kretase yaşlı bazik volkanitler (Çatak
formasyonu) tarafından uyumlu olarak üstlenen Berdiga formasyonu, kuzeyde sığ, güneyde
nispeten daha derin bir deniz ortamında yokelmiştir. Kireçtaşlarında saptanan Trocholina
alpina (LEOPOLD), Trocholina elongata (LEOPOLD), HedbergeUa sp., Ticinella sp.,
Orbitolina sp., Texiularia sp., Globigerinelloides
sp., ve Miliolidae, Lagenidae,
46
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Valvulinidae, Ophtalmidae, Mercan, formlanna gore Berdiga formasyonu Malm-Alt KretaseSenomaniyen yaşındadır. Doğu Karadeniz bölgesinde kılavuz bir stratigrafik düzey
oluşturan formasyon Agar(1977)'nin Demirözü (Bayburt) dolayında tamamladığı
Hozbirikyayla kireçtaşını da kapsar.
Konakyeri Formasyonu (JKk)
Neritik kireçtaşları üzerinde yer alan kireçtaşı mercekli türbiditik fliş çökelleri
Akdeniz ve diğ. (1994) tarafından Konakyeri formasyonu olarak adlandırılmıştır. İspir
doğusunda iki bindirme düzlemi arasında inceleme alanına sokulan ve KD'ya doğru
kamalanarak kaybolan birimin kalınlığı 500 m'nin üzerindedir. Konakyeri formasyonu,
kumtaşı, litarenit, silttaşı, şeyl, marn, kalkarenit ve yersel tüfit tabakaları
ardalanmasından oluşan olistostrom mercekli türbiditik fliş karekterli bir birimdir (Akdeniz ve
dig. 1994). Birimin özellikle taban seviyelerinde olistostromal fasiyesler ile şeyl-marn
fasiyesleri yaygındır.
Çatak Formasyonu (K)
Neritik kireçtaşları (Berdiga formasyonu) üzerine uyumlu olarak gelen bazik
karakterli volkano-tortul istif, Güven (1993) tarafından Maçka güneyindeki Çatak köyü
civarında tipik olarak gözlendiğinden Çatak formasyonu olarak adlandırılmıştır. İnceleme
alanının orta kesimlerinde (Hamsikoy, Torul, Kürtün dolaylannda) geniş yayılımlı olan Çatak
formasyonunun kalınlığı yaklaşık 900 m'dir. Birim Kuzey zonda izlenir.Çatak formasyonu
başlıca bazalt, andezit, lav ve piroklastları ile kumtaşı, silttaşı, marn, şeyl ve kırmızı-bordo
renkli killi kireçtaşı düzeylerinin ardalanmasından oluşur. Birimin lav, tüf ve breşlerden
oluşan volkanik seviyeleri koyu gri, yer yer siyah renkli, ayrışma rengi kahve renklidir. Lavlar
genel olarak kırıklı, çatlaklı ve boşluklu olup etkin şekilde ayrışmış ve kloritleşmiştir. Breş ve
aglomeralar içinde tortul kaya çakıl ve blokları bulunabilir. Kurşuni gri renkli olan kumtaşı,
marn ve şeyller, düzenli ince tabakalanmalıdır. Bazı kesimlerde kırmızı-bordo renkli mikritler
ve rekristalize kireçtaşları yaygındır. Asidik karakterli Iavlardan oluşan Kızılkaya
formasyonu ile uyumlu olarak örtülen Çatak formasyonu tektonik hareketliliğe bağlı olarak
parçalanan ve aktivite kazanan karbonat platformu üzerine çökelmiştir. Birim içinde kırmızıbordo renkli kireçtaşlarından alınan örneklerde tanımlanan Globotruncana Iczpparenti
BROTZEN, Globotruncana linneiana (d'ORBIGNY), Globotruncana sp, Marginotruncana
sp., Globigerinella sp., Globigerinolloides sp., Gümbelina sp., Hedbergella sp. formları
Türoniyen-Koniasiyen­ Santoniyen yaşını belirler.
Çağlayan formasyonu (Kça)
Asidik volkanikleri üstleyen ikinci evreli bazik karakterli volkanit, volkanoklastik ve
çökel kaya ardalanmasının oluşturdugu volkano-tortul istif Güven (1993) tarafından
Çaglayan formasyonu olarak adlandırılmıştır. Tonya güneyinde yaklaşık D-B uzanımlı bir
şerit şeklinde yüzeylenen formasyonun kalmhgi 100-600 m arasında degişir. Birim Kuzey
zonda izlenir. Formasyonun egemen kaya türünü oluşturan bazalt, andezit lav ve
piroklastların arasında kumtaşı, marn ve kırmızı-bordo renkli killi kireçtaşı ara seviyeleri
bulunur. Genellikle koyu renkli olan lavlar, yersel sert, kumlu ve çatlaklıdır. Boşluklar ikinci
kalsit veya kloritle doldurulmuştur. Mikroskop altında porfirik dokulu olan lavlarda zonlu yapı
gosteren plajiyoklas fenokristalleri ile plajiyoklas mikrolitleri, bol klorit ve opak minerallerin
(FeO) oluşturdugu bir hamur dikkati yeker. Kloritleşme ve epidotlaşmanın yaygın oldugu
lavlarda yer yer iyi gelişmiş yastik yapıları görülür. Tabakalanmalı tüf ve breşler üzerinde lav
parçaları yanında kırmızı kireçtaşı ve killi kireçtaşlarının parçaları da izlenir Kumtaşları
yoğunlukla volkanik elemanlıdır. Formasyon aralı volkanizmanın etkin olduğu derin bir
ortamda çökelmiştir. Çağlayan formasyonu, ikinci evreli riyolit-riyodasit lav ve
piroklastlarından oluşan Çayırbağ formasyonu tarafından çalışma alanı dışında uyumlu
olarak üstlenir. Bu asidik karakterli lavların bulunmadığı alanlarda ise birbirleri ile yanal
47
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
geçişli Bakırköy ve Ağıllar formasyonunun çökelleri Çağlayan formasyonunun uyumlu
örtüsüdür. Lav ve piroklastların arasında bulunan kırmızı-bordo kireçtaşlarından alınan
örneklerdeki; Globotruncana area CHUSMAN, Globotruncana lapparenti-tricarinata
(QUEREAU), Globotruncana cfbulloides VOGLER, Globotruncana cororzata BOLLi,
Globigerina sp.,Gümbelina sp. formları Çağlayan formasyonunun KampaniyenMaastrihtiyen yaşında olduğunu belgeler.
Kaçkar Granitoyidleri (Kkl, Tk2)
Doğu Karadeniz Bolgesi'nin doğu kesiminde yer alan Kaçkar Dağları, Doğu
Pontidlerin Kuzey zonu içindeki granitoyidlerin en yoğun olduğu alandır. Bu yörede geniş
ölçüde Üst Kretase yaşlı birimlerin üzerine sokulan intrüzif kayaçlar, Güven (1993)
tarafından, intrüzyon yaşına bakılmaksızın Kaçkar granitoyidleri olarak tanımlanmıştir. Üst
Kretase yaşlı birimleri
kesen ve Eosen birimleri tarafından transgresif olarak
örtülen granitoyidler, Kaçkar granitoyidi-1 (Kkl), Eosen yaşlı birimler içine intrüzyon yapmış
granitoyidler ise Kaçkar granitoyidi-11 (Tk2) olarak ayırtedilmiştir. Kaçkar granitoyidleri
Çoğulu (1970)'nun Rize granitinin karşılığıdır. İnceleme alanında granitoyidler Kaçkar
Dağları'nda olduğu gibi iki evrede intrüzyon yapmıştır. Torul (Gümüşhane) doğusu, TorulKürtün arası, Kazmakoy, Harşit Çayı ve Kızdali Dagıda KD-GB dogrultulu antiklinal
yapılarının çekirdeğinde izlenen bu granitoyidler, Hamurkesen, Berdiga ve Çatak
formasyonları ile kontakt zonları oluştururlar. İnceleme alanının GB köşesinde yüzeylenen
ve Kaçkar granitoyidi-11 (Kk2) olarak ayırtlanan intrüzifler ise, Eosen yaşlı Kabaköy
formasyonu içine de intrüzyon yapmıştır. Genellikle gri, yeşilimsi gri, yer yer pembemsi
renkte, çok kırıklı çatlaklı olan granitoyidler, taneli veya porfirik dokuludur Mineral
komposizyonları ve dokularına göre, granit, granodiyorit, mikrogranit, kuvarsporfir, kuvarslı
diyorit ve diyoritler ayırtlanabilir. Üst Kretase boyunca gelişimini sürdüren ve yerleşimlerini
büyük ölçüde Paleosen sonunda tamamlayan granitoyidler ile Eosen yaşlı Kabaköy
formasyonu arasında bir aşınma düzlemi bulunur. Eosen döneminde yenilenen granitoyid
intrüzyonları ise Kabaköy formasyonunda kontakt etkiler yapmıştır. Kaçkar granitoyidleri
inceleme alanındaki kontakt skarn ve porfiri cevherleşmelerin oluşumu ile yakın ilişkilidir.
Proje alanını gösterir Jeoloji Haritası Şekil-17 ve Ek-10’da sunulmuştur.
48
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Jeoloji Haritası
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 17. Jeoloji Haritası
49
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tersiyer
Ahlatlı Formasyonu (Ta)
Granit veya volkano-tortullar üzerine uyumsuz olarak oturan çökel istifi Ahlatlı köyü
kuzeyinde tip kesit verdiğinden Ahlatlı formasyonu adı ile tanımlanmıştır. Çoruh vadisinin
güneyi boyunca uzanan tepelerde özellikle taban seviyesinin kızıl rengi ile dikkati
çeken Ahlatlı formasyonu alttan üste dogru kızıl renkli; ince çakıl mercekli silttaşıkumtaşlarından oluşur. Birim kirli sarı renkli yer yer yumrulu kumtaşı gri, boz renkli, inceorta tabakalanmalı, bol mikro fosil kavkılı , kömürlü çamurtaşı-kiltaşı ve gri, boz renkli
kiltaşı-marn seviyelerinden oluşur. Tabanda karasal , üstte somatr ortam özellikleri
taşıyan formasyon, Eosen yaşlı Yedigoze formasyonu tarafından transgresif olarak
örtülür. Birimin değişik seviyelerinden alınan örneklerde tanımlanan Kathina cf. selveri,
Planorbulina cretfae, Rotalia spp., Brotia, Potamides, Ampullina, Ericsonia cava (HAY VE
MOHLER), Ericsonia ova/is BLACK, Globigerina sp. formları Paleosen yaşını belgeler
(Akdeniz ve dig., 1994).
Yedigoze Formasyonu (Ty)
Eosen yaşlı volkano-tortul istifin tabanında yer alan ve karasal çakıltaşları ile
başlayıp sığ denizel fasiyeslere geçen stratigrafi seviyesi Akdeniz ve diğ. (1994)'ten alınan
Yedigoze formasyonu adı ile tanımlanmıştır. İspir KD 'sundaki Yedigöze köyü doğusunda
tip kesit veren birim , Kütahya-Numanpaşa arasında da yüzeylenir. Volkanitlerin altında
kızıl-sarı renkli bir şerit gibi görünen birimin kalınlığı 50-150 m arasında değişir. Tip
kesitinde granit kayalar (Pzg) üzerine diskordan olarak oturan Yedigöze formasyonu kızıl
renkli çakıltaşı, kumtaşı, silttaşı ve çamurtaşı tabakalarından oluşan bir taban seviyesi ile
başlar. Üste doğru; gri kumtaşı, sarımsı yeşil renkli kiltaşı ara katkılı yumrulu kireçtaşlarına
ve kumlu marnlara geçilir. Numanpaşa doğusunda ise, Yedigoze formasyonu Ahlatlı
formasyonu üzerine kızıl renkli bir çakıltaşı seviyesi ile gelir. Karaya yakın kırıntılı
gelişiminin bol olduğu bir ortamda çokelmiş olan Yedigoze formasyonu üst seviyelerindeki
kırıntıların ince mercek veya ara tabakalar şeklinde giren piroklastiklerin giderek egemen
duruma geçmesi sonucu Kabakoy formasyonuna geçer (Akdeniz ve dig., l 994).
Kireçtaşı seviyelerinde bulunan; Nummulites cf. perfeoratus MONiFORT , Nummulites
millecaput DAUBEE, Nummulites pinfoldi DAViES, Nummlites lehneri SCHAUB, Assilina
spina (de ROISSY), Assilina exponens SOWERBY, Alveolina spp. Discocyclina spp.,
Orbitoliles sp. formlarına gore Lütesiyen yaşı verilen (Akdeniz ve dig., 1994) Yedigoze
formasyonu, Kabakoy formasyonunun taban seviyesine karşılık gelir.
Kabakoy Formasyonu (Tek)
İspir'den batıya dogru Çoruh vadisinin kuzeyinde geniş yayılımlı olan volkano-tortul
kayaçlar Kabakoy formasyonu adı ile incelenmiştir. GB'dan inceleme alanına bir kama gibi
sokulan volkano-tortul ve volkanik kayalar, Devedağı kuzeyinde geniş yayılımlıdır. Genel
olarak yeşilimsi gri, morumsu renklerde görünen Kabakoy formasyonu, yaygın andezitik­
bazaltik lav, aglomera , tüf, tüfit ve volkanik elemanı litarenit ve çamurtaşlarından oluşan
volkano-tortul bir istiftir. Yer yer volkano-tortul istifin üzerinde görülen lav yaygıları alttaki
tabakalı çökel ve piroklastikleri kesen dayklar halinde de gözlenir. Boz, kurşuni gri, mavimsi
gri andezitler, genellikle dayk ve siller halindedir. Yer yer aşırı derecede ayrışmış ve
bozuşmuş olan bu kayalar, mikroskop altında porfirik, zayıf fluidal, intersertal, ofitik
dokuludur. Bazı kesimlerde labrador-andezin fenokristalleri irilikleri ile dikkati çeker.
Amfibol, homblend veya piroksen (ojit) kapsar, Opak mineral boldur. Kiremit kırmızısından
siyaha kadar değişen renklerdeki bazaltların su içinde akmayı belirleyen yastık yapıları, gaz
boşlukları ve ayrışmaları karakteristiktir. Mikroskop altında ofitik, suboitik, hyaloofitik dokulu
olan bu kayalarda piroksen, (ojit), olivin, hornblend bulunur. Birimde aglomeralar ve iyi
50
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
tabakalanmış tüfitler yaygındır. Altta Lütesiyen yaşlı kırıntılarla geçişli olan volkano-tortul
içinde yine Lutesiyen yaşını belgeleyen fosil kalıntıları içeren kırıntı mercekleri bulunur. İspir
dolayında İspir formasyonu tarafından uyumsuz olarak üstlenen Kabakoy formasyonu
doğuda bir bindirme düzlemi ile sınırlanır ve Oltu Çayı volkanitleri Kabakoy formasyonu
üzerine itilmiştir. Formasyon Lütesiyen yaşlıdır.
Kuvaterner
Alüvyon (Qal)
Akarsu vadileri, ozellikle Çoruh vadisinde tutturulmamış sil, kum, çakıl boyutundaki
malzemelerden oluşmuştur.
Yamaç Molozu (Qym)
Tutturulmamış kum ve çakıl boyutundaki köşeli tanelerden oluşmuştur.
Yapisal Jeoloji
Ketin (1966) tarafından tanımlanan Pontidler Karadeniz sıradağlarının doğu
kısmında yer almaktadır. Pontidler’in bu kesimi litosratigrafik olarak farklı iki zona ayrılır.
Kuzeyde magmatik aktivitenin yoğun olduğu bölge Kuzey Zon; güneyde magmatizmadan
daha az etkilenen bölge ise Güney zon olarak tanımlanmıştır. İnceleme alanı Pontidlerin
kuzey zonu içerisindedir. Doğu Pontidlerin doğu kesiminde kuzey zonda; yer alan Üst
Kretase'de gelişen denizaltı volkanizmasının özellikleri izlenir.
Kuzey zonda yer alan inceleme alanında bulunan Eosen birimler tarafından
transgresif olarak örtülen Kaçkar granitoyidleri Pontid yay magmatizması içinde irdeleyen
bazı araştırmacılar; granitoyidleri kuzeye doğru dalan okyanus kabuğu ve manto kökenli
oldukları bazı araştırmacılara tarafından savunulmaktadır.
Doğu Pontidler’de yer alan inceleme alanı Alp orojenizinden etkilenmiş ve Üst
Kretase yaşı denizaltı volkano tortul seriler kara haline gelmiştir.
Kaçkar Dağlarında olduğu gibi Torul (Gümüşhane), Doğusu, Torul-Kürtün arası
Kazma köy Harşit Çayı, Kızılali Dağında KD-GB doğrultulu antiklinal yapılarının
çekirdeğinde Kaçkar granitoyidleri yer alır.
Proje alanının yakın çevresinde yapı yerlerini etkileyecek boyutta tektonik yapı
bulunmamakta yalnızca lokal ölçekte eğim atımlı ve bindirme fayları görülmektedir. Lokal
ölçekteki eğim atımlı fayların proje alanına olumsuz bir etkisi bulunmamakta olup, kesin
proje aşamasında sismik risk analizi çalışmaları yapılarak proje deprem katsayısının
belirlenecektir.
IV.2.2.2.Proje alanı jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5000 ya da varsa
1/1000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita
ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler
çizgisel ölçekle gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun
olarak hazırlanması, jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması),
Direktaş Regülatörü ve HES projesi; Erzurum ilinin İspir İlçesi sınırlan içinde Hunut
Çayı üzerinde yer almaktadır. Proje alanı, 1/25.000 ölçekli Tortum G46-d2 no.lu paftada
"41o09'46.04" - "41o11'00.03" doğu boylamları ve "40°37'48.68" - "40o38'25.23" kuzey
enlemleri arasında yer almaktadır.
51
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Planlanan regülatörden alınacak sular; sağ sahilde tesis edilecek olan yaklaşık
2.015,00 metrelik iletim hattı ile, sağ sahilinde inşa edilecek olan HES'e iletecektir. Mevcut
su potansiyelinden yararlanarak enerji üretmek amacıyla Direktaş Regülatörü, iletim kanalı,
cebri boru ve santral yerinin, genel ve ünitelere ilişkin jeoloji haritaları Ek-10’da
sunulmuştur.
Proje alanında en yaşlı kaya birimi intrüzif Paleozoyik yaşlı granitler (Pzg) olarak
adlandırılmıştır, inceleme alanının güneyinde geniş bir alanda gözlenir. Pembe renkli
granitlerdir. Birim genellikle çok kırık ve çatlaklı bir yapıya sahip olup, alterasyon ve
bozunma yoğun olarak gözlenmektedir.
Ayrıca Kaçkar granitleri mineral kompozisyonuna göre granit, alkali granit, granit
porfir, mikrogranit, granodiyorit, diyorit, kuvarslı diyorit, kuvars porfir ve benzeri kaya türleri
temsil edilen granitoyid sokulumu, pembemsi gri koyu gri, yeşilimsi gri renkte orta derecede
eklemli sıkı sert ve sağlamdır. Gevrek olan karmaşığın ortak özellikleri fenokristalli yer yer
taneli, yer yer de porfiritik dokulu, açık renkli, masif görünümlü, kuvars ve feldispatlı asidik
kompozisyonda olmalarıdır. Genel olarak sert sağlam olan birim yüzeysel olarak yer yer
arenalaşmış yer yer de gelişmiş eklemlidir.
Yamaç molozu; killi, çakıllı ve bloklu zeminden oluşmakta granitlerin yoğun olarak
bozunmaya uğradıkları ve topoğrafik eğimin fazla olduğu bölgelerde yoğun olarak
gelişmiştir. Yamaç molozu kalınlığı değişkendir. Alüvyonlara ise vadi kenarlarında ve dere
yataklarında değişen kalınlıkta kum, çakıl, bloğun çökelmesi ile oluşan gevşek ve
tutturulmamış malzemelerden oluşur.
Kesin proje aşamasında temel araştırma kuyuları ve sondajları açılarak alüvyon
yamaç molozu kalınlığı altere zonun kalınlığı ve taşıyıcı özellikteki temel kayacın
mühendislik özellikleri belirlenmeli taşıma ve oturma kriterlerini karşılayamaması
durumunda alüvyonun, altere zonun ve yamaç molozunun kaldırılıp kaldırılmayacağı ve
uygun temel seviyesi belirlenmelidir.
Direktaş Regülâtör Yeri Jeolojisi
1.067 m talveg kotunda yer alması planlanan Direktaş Regülatör yerinde
Paleozoyik yaşlı granitler bulunmaktadır (JL-2, JL-3). Birim genellikle çok kırık ve çatlaklı bir
yapıya sahip olup, yer yer çuval tipi alterasyon yapıları gözlenmekte, yer yer alterasyon ve
bozunma yoğun olarak gözlenmektedir.
Bu aşamada yapılan yüzeysel gözlemlere göre, regülatör yerinde alüvyon
kalınlığının 10 m civarında olduğu tahmin edilmektedir. Regülatör yerinde, alüvyon altındaki
temel kayası orta-yüksek dayanımlı olan Paleozoik yaşlı birimler bulunmaktadır.
Direktaş Çökeltim Havuzu Jeolojisi
1.067 m ortalama kotunda yapılması planlanan Direktaş çökeltim havuzu yerinde
de Paleozoyik yaşlı granitler bulunmaktadır. (JL-2, JL-3). Bu aşamada yapılan yüzeysel
gözlemlere göre, çökeltim havuzu yerinde de alüvyon kalınlığının 10 m civarında olduğu
tahmin edilmektedir. Havuz yerinde, alüvyon altındaki temel kayası orta-yüksek dayanımlı
olan paleozoyik birimler bulunmaktadır.
52
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Direktaş İletim Tüneli jeolojisi
Proje alanında Direktaş Regülatörü; iletim kanal güzergahı pembe renkli çok kırık
ve çatlaklı bir yapıya sahip olan, bozunma ve alterasyonun yoğun olarak gözlendiği
Paleozoyik yaşlı adlanmamış granitler (JL-4, JL-5 ve JL-6) içinden geçmektedir. Granitler
yer yer bazik ve asidik özellikteki dayklarla kesilmektedir.
Granit, granodiyorit kayaçları genel anlamda en az oranda destek isteyen kaya
türleridir. Bu bölümlerde kazılara uzun aşamalar halinde yapılabilir. Kaya kütleleri uzun süre
kendisini desteksiz taşıyabilir. Sadece karşılaşılan makaslama zonlarında yersel olarak
kaya bulonu ve/veya püskürtme betonu yeterlidir.
Direktaş Yükleme Havuzu ve Cebri Boru Güzergâhı Jeolojisi
Yükleme odası ve cebri boru güzergahı; Paleozoyik yaşlı granit üzerinde yer
almaktadır (JL-7, JL, JL-8 ve JL9). Güzergah boyunca pembe renkli çok kırık ve çatlaklı bir
yapıya sahip olan, bozunma ve alterasyonun yoğun olarak gözlendiği Paleozoyik yaşlı
adlanmamış granitler içinde yer almaktadır. Granitler, yer yer bazik ve asidik özellikteki
dayklarla kesilmektedir.
Yükleme havuzu alterasyona uğramış kırıklı çatlaklı Paleozoyik yaşlı granitlerin
yoğun olduğu bir alanda yapılacaktır. Bu alanda projenin altına gelen alanda bu aşamadaki
verilere göre yükleme havuzu Hunut Çayı yatağındaki yaklaşık 10 m kalınlıktaki alüvyonlar
ile yer yer kalınlığı değişken olan ortalama 5 m kalınlıktaki iri çakıl ve blok boyu kil taneleri
köşeli granit ve granodiyorit çakıl parçaları içeren yamaç molozu bulunmaktadır.
Direktaş Santral Yeri Jeolojisi
Santral binası yerinde de Paleozoyik yaşlı granit birimleri yer alırken, dere
kenarında alüvyon malzeme ve yamaç molozu bulunmaktadır (JL-10 ve JL-11). Santral
binası temelinde kalınlığı değişkenlik gösteren ortalama kalınlığı 10 m olan alüvyon üzerine
oturmaktadır. Değişken kalınlıkta yamaç molozu mevcuttur.
IV.2.2.3. Kitle hareketleri (heyelan, moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk
haritası, heyelan yağış ilişkisi
Erzurum ilinde, topoğrafya farklılıklarının büyüklüğünden ve birimlerin ayrışmaya
uygun olan kesimlerinden dolayı, kütle hareketleri yoğun olarak gözlenmektedir. Özellikle il
genelinde jeomorfolojik olarak dağlık alanların yaygın olması ve eğim değerlerinin
%25’in üzerinde olması, diğer koşulların uygun olması durumunda her çeşit kütle
hareketinin oluşmasına neden olmaktadır. 1970-2012 yılları arasında Türkiye’de kaya
düşmesi ve heyelan olayının en fazla görüldüğü il, toplam 89 tane (31 tane kaya düşmesi
ve 58 tane heyelan) kütle hareketi ile Erzurum’dur. Özellikle; İspir, Oltu, Aşkale ve Narman
ilçelerinde daha yoğun olmak üzere diğer ilçelerinde de heyelan olayları gözlenmektedir.
Kaya düşmesi olayı ise, ilin kuzey ve kuzeydoğusunda yer alan Oltu, Olur, Şenkaya,
Narman ve Tortum ilçelerinde yoğun olarak gözlenmektedir (T.C. Başbakanlık Afet ve Acıl
Durum Yönetimi Başkanlığı, 2012).
En yoğun çığların meydana geldiği bölge ise Palandöken dağlarıdır. Ülkemizin en
gelişmiş ve uluslararası kayak merkezi olan Palandöken Kayak Merkezi alanında da çığ
tehlikesi bulunmaktadır. Ayrıca, Çat, İspir ve Tortum ilçelerine bağlı köylerde de çığ olayları
meydana gelmiştir. Aşırı kar yağışı alan bölgede yerleşim yerleri dışında da çığ riski
mevcuttur (T.C. Başbakanlık Afet ve Acıl Durum Yönetimi Başkanlığı, 2012).
53
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
İnşaat ve işletme çalışmaları sırasında taş, kaya düşmesi veya malzeme kayması
risklerine karşı gerekli önlem ve tedbirler alınacak, taş, kaya düşmesi ve heyelan riski
oluşmaması için şev malzeme duyarlılığı sağlanacak, şev açısı topoğrafyaya uygun hale
getirilecektir.
MTA’nın web adresinde bulunan haritaya göre proje alanına en yakın heyelan
alanı aktif heyelan alanı statüsünde bulunmaktadır. Söz konusu heyelan proje alanına
yaklaşık 9 km mesafede ve Doğu-Güneydoğu (DGD) yönünde Yavuzlar köyü yakınlarında
yaklaşık
51.200
m2
kaplayan
bir
alandır
(Kaynak;
http://yerbilimleri.mta.gov.tr/anasayfa.aspx).
IV.2.2.4. Proje sınırlarındaki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma
hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da
uygulanmalıdır), jeolojik riskler ve alınacak önlemler.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında yapılan gözlemsel jeolojik
etütlerde mevcut durumda üniteler, hafriyat depolama alanları ve çevresinde herhangi bir
duraylılık ve yamaç stabilite problemi gözlenmemiştir. Ayrıca, iletim hattı tünel şeklinde
planlamış ve yüzeyden geçmeyeceği için bölgedeki olası kitle hareketlerinden
etkilenmeyecektir. Ancak regülatör yeri, tünel giriş-çıkış portalleri, cebri boru güzergahı ile
çökeltim havuzu, yükleme havuzu ve santral yerinde gevşek ve dayanımsız olan yamaç
molozu, kayaç ayrışma zonu, toprak örtüsü gibi malzemelerin her zaman heyelan riski
taşıdığı göz önüne alınarak kesin proje aşamasında bu alanlarda olası heyelan geometrisini
ortaya koymak amacıyla jeoteknik sondajlar yapılarak yamaç molozu, ayrışma zonu, toprak
örtüsü kalınlıkları belirlenecektir. Oluşturulan yapay şevlerin kazılarından önce yapılacak
yamaç stabilite analizleri jeolojik birimlerin ayrıntılı kaya ve zemin sınıflandırmaları yapılarak
kazı klasları, güvenli şev oranları ile destekleme sistemleri belirlenecektir. Proje alanı ve
çevresi yamaç kayma hareketlerini gösterir harita, Şekil-18’de verilmiştir.
54
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED
Raporu
Yamaç Kayma Hareketlerini Gösterir
Harita
Şekil- 18. Yamaç Kayma Hareketlerini Gösterir Harita
55
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.2.2.5 Depremsellik ve doğal afet potansiyeli,
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca hazırlanan ve 18/04/1996 tarihli ve 96/8109
sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan, Türkiye Deprem Haritası’na göre,
Erzurum ili 1. 2. ve 3. Derece deprem kuşakları üzerinde yer almaktadır. Bölgede meydana
gelen depremler, Erzurum Havzası’nı D-GB’dan Dumlu ve Erzurum Fay Zonları; B-KB dan
Aşkale Fay Zonu ve G’den Tabye-Kandilli Fay Zonlarından kaynaklı olmaktadır.
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED
Raporu
Deprem ve Dirifay
Haritası
Şekil- 19. Proje Alna Ait Deprem ve Dirifay Haritası
56
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
3. derece deprem bölgesi içinde yer alan proje alanının deprem etkinliği yaratan
faylara olan uzaklıkları, MTA Dirifay Haritası’ndan yararlanılarak oluşturulan ve Şekil-19’da
verilen haritada yer almaktadır. Proje alanı yakın çevresinde fay hattı 16,5 km uzaklıkta
olup, bu faydan kaynaklı bir depremin oluşma olasılığı düşüktür. Ayrıca, son 10 yıllık zaman
dilimine bakıldığında, bu bölgede meydana gelmiş 4,5 magnitüd ve üzerinde bir depreme
rastlanmamıştır.
Tablo- 22. USGS Kayıtları
Tarih
Saat
11.09.1900
22:30
08.11.1901
10:18
11.11.1901
12:00
22.12.1902
06:20
23.10.1905
19:10
24.11.1909
07:31
02.12.1909
16:39
08.01.1919
10:12:53
13.05.1924
01:52:33
13.09.1924
14:34:15
13.09.1924
20:45:09
13.09.1924
23:03:40
16.09.1924
21:37:36
23.09.1924
23:02:50
27.09.1924
04:27:42
12.03.1925
01:22:00
07.12.1937
09:31:04
18.10.1940
12:25:41
27.07.1947
20:09:16
19.05.1948
17:52:15
27.08.1950
22:03:13
18.03.1951
09:24:37
03.01.1952
06:03:55
23.03.1953
05:22:48
15.12.1953
16:40:27
05.06.1954
19:56:00
19.04.1959
08:59:25
10.09.1959
13:59:23
25.10.1959
15:57:59
22.08.1960
13:42:24
03.09.1960
00:00:29
01.11.1961
08:58:45
21.08.1964
16:49:02
12.07.1966
00:04:10.30
19.08.1966
13:15:13.60
20.08.1966
02:13:28.00
21.08.1966
00:15:06.50
30.01.1967
12:25:04.10
25.05.1968
00:29:26.00
13.08.1968
04:40:32.50
22.03.1972
00:51:47.28
12.01.1975
04:39:46.90
20.04.1976
04:57:19.19
21.04.1976
21:58:05.47
18.02.1977
00:08:58.31
07.01.1978
16:48:47.65
17.01.1978
00:09:33.71
11.04.1979
22:34:27.54
01.06.1980
22:46:46.62
Enlem
40.82
40.03
40
40
40.05
40.3
40.1
40.9
40
39.96
40.24
40
40
40
39.92
40
39.94
39.6
39.96
39.43
39.38
40.04
39.95
39.37
39.61
39.8
39.63
39.64
39.25
39.28
39.29
39.69
40
39.25
39.41
39.3
39.28
39.41
40.86
39.43
40.4193
40.6846
40.8648
40.7732
40.4758
40.1095
39.4336
39.3272
40.1633
Boylam
42.12
41.53
41.5
41.1
41.95
41.4
41.25
42.2
42
41.94
41.94
42
42
42
41.47
42
40.43
42.2
40.79
41.31
41.34
42.05
41.67
41.28
41.08
41.3
42.3
41.73
41.63
42.01
41.52
40.82
40.9
41.62
41.3
41.6
41.85
41.49
42.16
41.46
42.2183
41.9966
42.0967
42.1129
41.6757
42.367
41.4203
41.5123
41.98
Büyüklük
5.1
6.1
5.5
4.8
4.6
4.5
4.5
5.2
5.3
6.8
5.1
4.9
4.9
4.7
5
5
4.7
5.6
4.9
4.6
4.9
4.7
5.8
5
4.6
4.6
4.6
5.3
5
4.7
4.8
4.5
4.5
4.5
4.9
4.8
4.6
4.6
4.6
4.5
4.6
4.8
4.5
4.5
4.6
4.6
4.6
4.5
4.5
İl
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
İlçe
Olur
Pasınler
Pasınler
Ilıca
Horasan
Tortum
Merkez
Olur
Horasan
Köprüköy
Narman
Horasan
Horasan
Horasan
Merkez
Horasan
Askale
Karayazı
Askale
Tekman
Tekman
Horasan
Pasınler
Tekman
Çat
Merkez
Karayazı
Tekman
Hınıs
Karaçoban
Hınıs
Çat
Ilıca
Hınıs
Tekman
Hınıs
Hınıs
Hınıs
Olur
Hınıs
Senkaya
Oltu
Olur
Olur
Oltu
Horasan
Hınıs
Hınıs
Horasan
57
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
23.03.1982
27.03.1982
19.05.1982
30.10.1983
30.10.1983
30.10.1983
30.10.1983
30.10.1983
30.10.1983
01.11.1983
02.11.1983
02.11.1983
02.11.1983
19.11.1983
29.11.1983
10.12.1983
12.02.1984
04.04.1984
18.09.1984
17.10.1984
18.10.1984
19.10.1984
29.01.1995
19.12.1998
03.12.1999
29.05.2001
01.07.2002
25.03.2004
28.03.2004
15:10:36.83
19:57:24.01
13:32:58.83
04:12:28.13
04:44:42.81
05:26:25.67
08:13:50.21
12:40:25.47
13:48:16.64
18:03:27.86
00:15:18.46
00:24:22.55
14:56:01.84
18:09:30.77
21:23:50.77
02:10:39.13
04:54:51.13
19:41:43.36
13:26:02.19
14:16:05.23
09:46:20.72
13:00:03.64
04:16:57.0000
16:15:18.0300
17:06:54.24
14:15:53.5100
05:17:58.04
19:30:47.79
03:51:08.85
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
39.5272
39.2298
40.0653
40.3522
40.8213
40.6658
40.2336
40.4538
40.3593
40.4316
40.3203
40.3557
40.4665
40.3752
40.6123
40.0657
40.6462
40.4263
40.9019
40.7556
40.7912
40.6816
40
39.85
40.408
39.78
39.9
39.931
39.9454
41.7871
41.8981
42.2626
42.1798
42.154
42.2479
42.0347
42.1663
42.0106
42.2108
42.1569
42.0632
42.0363
42.138
42.2509
42.4227
42.1161
42.1383
42.2388
42.4931
42.4758
42.407
41
42.07
42.357
41.52
42.295
40.8818
40.9571
4.6
5.1
4.7
6.8
4.9
4.7
4.8
5.1
5
4.8
4.6
4.8
4.7
4.7
4.7
4.6
4.7
4.5
5.5
4.6
5.2
4.6
5
4.6
5.5
4.5
4.7
5.4
5.3
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Erzurum
Tekman
Karaçoban
Horasan
Senkaya
Olur
Senkaya
Horasan
Oltu
Narman
Senkaya
Senkaya
Narman
Oltu
Narman
Senkaya
Horasan
Oltu
Oltu
Olur
Senkaya
Senkaya
Senkaya
Ilıca
Köprüköy
Senkaya
Tekman
Horasan
Askale
Ilıca
Son 114 yıllık verilere bakıldığında Erzurum ilinde meydana gelmiş olan
4.5 magnitüd ve üzerinde olan 78 deprem tespit edilerek tabloda sunulmuştur. Bu veriler
kullanılarak yapılan deprem risk analizinin sonuçları aşağıdaki gibidir.
Magnitüd–frekans ilişkisinin belirlenmesi amacıyla “a” ve “b” regresyon
katsayılarının hesaplamasında en küçük kareler yöntemi (EKK) kullanılmıştır. Bu amaçla;
Ozcep (2005) tarafından hazırlanan Excel tabanlı “Zemin Jeofizik Analiz©” programından
faydalanılmıştır. Hesaplamalarda yüzey dalgası magnitüdü Ms≥4.5 olan depremler dikkate
alınmıştır.
Depremlerin magnitüd aralığı, ortalama magnitüd, hesaplanan EKK değerleri ve
oluşum sayıları ve hesaplanan a ve b değerleri ise Şekil-20’de verilmiştir.
58
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 20. Deprem Büyüklük(M) - Oluşum Sayısı İlişkisini Gösterir Grafik
Poisson Olasılık Dağılımı İle Deprem Risk Analizi
Depremlerin oluş periyodu, herhangi bir büyüklükteki bir depremin ya da o
büyüklüğe eşit veya daha büyük bir depremin kaç yılda bir olacağını ifade eder. Bu değer
deprem mühendisliği açısından çok önemli bir parametredir (Büyükaşıkoğlu, 1987). Deprem
riski, çalışma alanında oluşmuş veya olması beklenen en yüksek magnitüdlü depremlerin
yapının ekonomik ömrüne göre seçilen veya herhangi bir zaman aralığı için yinelenme
olasılığıdır. Poisson modeli için araştırmacılar, büyük magnitüdlü ana şokların oluşumu için
geçerli bir model olduğu ve mühendislik amaçları için yeterli kabul edilebileceğini
belirtmişlerdir (Lomnitz ve Epstein, 1966; Kallberg, 1969; Lomnitz, 1973; Gürpınar, 1977;
Ulutaş vd, 2003). Poisson modelinde deprem oluşumunun bir poisson dağılımı olduğu kabul
edilmektedir. Aşağıdaki çizelgede Erzurum ili deprem tehlikesini gösterir poisson olasılık
dağılımları verilmiştir. Çizelgede 50 yıllık yapı ömrü içerisinde % 10 aşılma ihtimali olan
deprem büyüklüğü Tablo-23’te verilmiştir.
Tablo- 23. Poisson Olasılık Dağılımı
Poisson olasılık dağılımı
Rm = 1- e-(N(M)*D)
D (Yıl) için
Olasılık (%)
D (Yıl) için
Olasılık (%)
D (Yıl) için
Olasılık (%)
D (Yıl) için
Olasılık (%)
Ortalama
Tekrarlama
Periyodu
N(M)
Büyüklük(M)
10
50
75
100
(Yıl)
0.104113
5
64.7
99.5
100.0
100.0
10
0.082963
5.5
56.4
98.4
99.8
100.0
12
0.066109
6
48.4
96.3
99.3
99.9
15
0.052679
6.5
41.0
92.8
98.1
99.5
19
0.041978
7
34.3
87.7
95.7
98.5
24
0.033450
7.5
28.4
81.2
91.9
96.5
30
59
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Değerlendirme
Proje alanının bulunduğu Erzurum ili ve projeye konu alanda yapılan
değerlendirmeler sonucunda bölgenin 3. derece riskli konumda bulunduğu belirlenmiştir.
Tablo-24’te verilen “Poisson Olasılık Dağılım Tablosu”ndaki, 5 ve üzeri büyüklüğün yıkıcı
deprem olduğu varsayımıyla 50 yıl için yıkıcı deprem olasılığına bakılacak olursa,
depremle ilgili bir problemin yaşanma olasılığı vardır. Bu nedenle, söz konusu HES Projesi
inşaat çalışmaları sırasında, 06.03.2007 tarih ve 26454 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında
Yönetmelik” ekinden yer alan “Bina Önem Katsayısı(I) 1,5” olan yapılar arasında olduğu
göz önünde bulundurularak, inşaat sırasında bu yönetmelik hükümlerine uygun olarak
faaliyetler gerçekleştirilecektir. Ayrıca, projenin her aşamasında 14.07.2007 tarih ve 26582
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar
Hakkında Yönetmelik” esaslarına uygun hareket edilecektir.
IV.2.2.6 Jeoteknik etüt raporu ( proje kapsamındaki tüm ünitelerin jeoteknik etütleri),
Proje kapsamında, kesin proje aşamasında tüm ünitelerde anakayanın geçirimlilik
durumu sondajlar esnasında yapılacak olan testler ile belirlenecek ve uygun zemin
iyileştirme yöntemleri ile geçirimsizlik sağlanacaktır. Sondajlar esnasında yapılacak olan
yerinde arazi ve laboratuar deneyleri ile anakayanın taşıma gücü, oturma, sıvılaşma,
kayaçların ayrışma derecesi ve kalınlığı gibi jeoteknik özellikleri belirlenecektir. Önce
yapılacak yamaç stabilite analizleri ile regülatör çevresindeki jeolojik birimlerin kazı klasları
ve güvenli şev oranları belirlenecek, bölgede olmuş ve olması muhtemel heyelan durumu
değerlendirilerek gerekli tüm tedbirler alınacaktır.
Çevresel Etki Değerlendirme sürecinde “ÇED Olumlu” kararı alınmasının ve gerekli
izinlerin alınmasının ardından kesin proje aşamasında tüm sanat yapı yerlerinde gerekli
jeolojik-jeoteknik etütler yapılarak, hazırlanacak olan jeolojik-jeoteknik etüt raporunun
sonuçlar ve öneriler bölümleri ile bu bölümde belirtilen jeolojik riskler için alınması gerekli
inşaat önlemlerine uyulacaktır.
IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü
keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal,
bakteriyolojik özellikleri; yer altı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri,
proje alanının mesafeleri ),
Proje alanı ve çevresinde geniş yayılıma sahip Üst Kretase yaşlı granitoyid birimi
magmatik kayaç olduğundan yoğun kristalen yapıya sahiptir. Oluşumunda birincil olarak
gözenekliliği olmayan bu birim tektonik kuvvetlerin etkisiyle kırık ve çatlaklarla oluşan ikincil
gözeneklilik kazanmıştır. Gözeneklerin birbirleriyle bağlantıları çok fazla bulunmadığından
birim geçirimliliği düşük olarak değerlendirilmektedir.
Bölgedeki akarsu havzalarına düşen yağışın büyük kısmı eğimli topografya ve
düşük geçirimli jeolojik birim sebebiyle yüzeysel akış ve yüzey altı akış ile akarsuları
besleyip havzayı terk etmektedir. Bu nedenle bu birim üzerinden yeraltı suyu beslenimi
oldukça düşüktür.
Proje alanında bulunan bir diğer jeolojik birim ise Üst Kretase yaşlı kuvarslı
diyorittir. Bu birim de tektonik kuvvetler ile ikincil gözenekliliğe sahip olmuş, düşük geçirimli
birim olarak değerlendirilmektedir. Bu birimin yüzeylendiği bölgelerden yeraltı suyu
beslenimi azdır.
60
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Proje alanı yakınlarında bulunan Kuvaterner yaşlı alüvyal birim pekişmemiş
olduğundan birincil gözenekliliğe sahip ve yüksek geçirimlidir. Bu nedenle bölge yerel akifer
özelliğini taşımaktadır.
Bölgede yeraltı suyu üretim kuyusu bulunmamakla birlikte, kırık ve çatlaklar ile
yeraltında kısa mesafelerde taşınabilmiş ve yüzeye çıkabilmiş su kaynakları bulunmaktadır.
Proje alanına en yakın su kaynağı yükleme havuzunun yaklaşık 1.400 m güneybatısında
bulunan Yedigöz kaptajıdır. Bu kaynağın verimliliği 3 lt/sn olarak bilinmektedir. Bir diğeri ise
proje alanının güneyinde bulunan Taşlıca Mahallesinin batısında bulunan, proje alanına
yaklaşık 3.200 m mesafedeki 1,2 lt/sn verimliliğe sahip kaynaktır.
IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından, göl, dalyan akarsu ve
diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu
kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, su toplama havzası, oligotrofik,
mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su
kaynaklarının kıyı ekosistemleri), projenin kurulacağı su kaynağının /kaynaklarının
uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri (m3/sn), akım gözlem istasyonları ve regülatör
yerlerini temsil eden uzun yıllara ait aylık akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin
temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, projenin üzerinde gerçekleştirilen
suyun herhangi bir göl ekosistemini besleyip beslemediği hakkında bilgi.
Erzurum, akarsu kaynakları bakımından çok zengindir. Türkiye’nin en yüksek
yerlerinden olan il toprakları sıradağlar ve yüksek yaylalarla kaplıdır. Bu nedenle çok yağış
alır. Kış aylarında yağışlar genellikle kar şeklindedir. Çok şiddetli soğuklar nedeniyle,
yüksek yaylalardaki akarsular donar. Karların erimeye başladığı mart sonlarından haziran
sonlarına değin akarsular için kabarma dönemidir. Karların erimesi yükselti ile orantılı
olarak gerçekleştiğinden, yani önce alçak, sonra daha yüksek yerlerdeki karlar eridiğinden
ildeki akarsuların kabarmaları ani olmaz, süreklilik içerir. Ayrıca, düzlük alanlarda derin bir
yatak içerisinden aktıklarından akarsular genellikle taşkına sebep olmaz. Erzurum İli,
Çoruh, Aras ve Fırat havzalarının birleşme noktasıdır. Üç havza, ana akarsu kaynaklarını
Erzurum Dağları’ndan alır. Bölgenin belli başlı akarsuları Karasu Çayı, Çoruh Irmağı, Oltu
Çayı, Tortum Çayı, Aras Irmağı, Hınıs Çayı ve Hunut Çayı’dır.
Hunut Çayı: İnceleme alanı genelinde en önemli akarsu Hunut Çayı’dır. İnceleme
alanı genelinde en önemli akarsu Hunut Çayı’dır. Hunut Çayı’nın hidrolojik özelliklerinin
değerlendirilmesi aşamasında Hunut Çayı üzerinde yapımı planlanan Direktaşı regülatör
yeri akım verileri baz alınmıştır. Direktaşı regülatör yerinde Hunut Çayı’nın maksimum
yüzey akışı, bölge genelinde etkin yağışların başlamasına bağlı olarak oluşan yüzeysel
beslenim sonucunda Aralık, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, aylarında gözlenmektedir. Hunut
Çayı – Direktaşı regülatör yerindeki, uzun yıllar (1986-2010) aylık ortalama debi değerlerine
göre arasında aylık bazda yapılan ölçüm sonuçlarına göre uzun yıllar ortalama debi değeri
ise yaklaşık 2,79 m3/sn dir.
61
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 24. Direktaş Regülatör Yeri Aylık Doğal Akım Değerleri (m3/sn)
Bu durumda uzun yıllar aylık ortalama debi değerine (2,79 m3/sn) yakın veya
yüksek akımın gözlendiği Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz ayları yağışlı, ortalama debi
değerden daha düşük akımın gözlendiği diğer ayları ise kurak dönemi göstermektedir. Uzun
yıllar aylık ortalama debilerine göre maksimum debi miktarı Mayıs ayında (12,10 m 3/sn) ve
minimum debi miktarı ise Şubat ayında (0,48 m3/sn ) ölçülmüştür. Bu sonuçlar düşük akım
dönemi ile yüksek akım dönemi içerisindeki farkın yaklaşık 25,208 katı olduğunu ortaya
koymaktadır. Aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi 1986-2010 yılları arasında seri içindeki
maksimum akım 3,74 m3/sn ile 2010 yılında minimum akım ise 2001 yılında 1,86 m3/sn
görülmüştür.
62
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 21. Direktaşı Regülatör Yeri Kesit Alanında 1985-2007 Yılları Arasında Gözlenen Aylık Debi Değerlerinin
Zamana Göre Değişimi
Şekil- 22. Direktaşı Reğülatör Kesit Alanında Gözlenen Uzun Yıllar Ortalama Akım Miktarı Grafiği
63
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Aşağıdaki grafiklerde ise Direktaşı regülatör yerine ait ortalama değerlerin yüzde
dağılımı ve Direktaşı regülatör yerine ait aylık akım değerlerinden elde edilen mevsimsel
verilere göre akım yüzde dağılımı ortaya konmuştur. Direktaşı regülatör yerinde aylık
ortalama akımların en düşük olduğu Şubat ayı tüm yıl akımlarının %2,6 ‘nı, aylık ortalama
akımların en yüksek olduğu Haziran ayı ise tüm yıl akımlarının %23,4’ını oluşturmaktadır.
1986-2010 yılları arasında Direktaşı regülatör yerinde ölçülen akım miktarının yıllık toplam
akım değerine göre ya mevsimine yaklaşık %41,75’i, ilkbahar mevsiminde %38,52’si,
%11.30’u sonbahar mevsiminde ve %8,41’i kış mevsiminde gerçekleşmektedir.
Şekil- 23. Direktaşı Reğülatör Yeri Aylık Akım % Grafiği
Şekil- 24. Direktaşı Regülatör Yeri Mevsimlik Akım % Grafiği
64
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tüm akım değerlendirmeleri göz önüne alındığında Direktaşı regülatör yeri için
yüksek akım dönemini Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz, aylarını içeren 4 aylık dönem;
düşük akış dönemi için ise ortalama değerlerin altında kalan Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım,
Ocak, Aralık, Şubat ve Mart, aylarını içeren 8 aylık dönem belirlenmiştir. (EDR, 2014)
Akım gözlem istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait aylık akım
değerlerinin, ilgili kurum onayı alınarak EK- 2’de sunulmuştur.
Sedimantasyon: Akarsular sürükleme gücü yardımı ile bir miktar da katı madde
taşırlar. Bunlar taşınan toplam katı maddelerin % 10-15' ini teşkil eden yatak yükü denilen
kum-çakıl boyutundaki maddeler ile, su içinde yüzer halde (süspansiyon halde) bulunan ve
toplam katı maddelerin % 85-90'ını teşkil eden maddelerdir. Hidroelektrik santrallarda
türbinlenecek olan suların bu katı maddelerden bir ölçüye kadar arındırılmış olması gerekir.
Boyutu 0.2-0.3 mm’den büyük olan partiküller işletme esnasında türbin çarklarında önemli
aşınmalar meydana getirirler.
Direktaş Regülatörünün küçük de olsa bir deposu olması sebebiyle regülatör yerine
yaklaşan akım yavaşlayacak ve dere taşıdığı iri maddeleri deponun hemen başlarında
sürükleyemez hale gelecektir. Ancak süspansiyon halindeki maddeler depoya ulaşacaktır.
Su alma ağzı yakınlarında biriken partiküller çakıl geçidi vasıtası ile temizlenecektir. Su
alma ağzından geçmiş olan süspansiyon halindeki maddeler ise su tutma havuzunda
çökelecektir. Havuz 0.3 mm çapından daha büyük silisli maddelerin tutulabilmesini temin
edecek şekilde projelendirilecektir. Minimum su kullanılarak havuz tabanında biriken siltin
temizlenmesi sağlanacaktır (Fizibilite Raporu).
Direktaş Regülatörü ve HES projesi drenaj alanları Şekil-25’te gösterilmiş olup,
Hunut Çayı’nın, Direktaş Regülatör yerindeki drenaj alanı 114.266 km²’dir.
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi
ÇED Raporu
Direktaş Regülatörü
Drenaj Havzası
Şekil- 25. Direktaşı Reğülatör ve HES Projesi Drenaj Alanını Gösterir Harita
65
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Proje alanı içerisinde göl ve gölet bulunmamakta olup en yakın göl ve göletler
Şekil- 26’da gösterilmiş olan Bağbaşı Göletidir. Proje alanının bulunduğu havzanın bu
göllere herhangi bir etkisi olması söz konusu değildir. Bu bilgiler doğrultusunda göl ve
göletler proje alanını temsil etmediği için; oligotrofik, mezotrofik, ötrofik ve distrofik olarak
sınıflandırılması değerlendirilmeye alınmamıştır. Ayrıca regülatör de oluşacak gölleşme ile
beraber bu alanda canlılık faaliyetleri artacak olup, bu durumun sucul ekosisteme önemli bir
tehdit oluşturmayacaktır.
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Proje Alanının Göl ve
Göletlere Olan
Mesafesi
Şekil- 26. Direktaşı Reğülatör ve HES Projesi Göl ve Göletlere Uzaklıkları Gösterir Harita
IV.2.5. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza
özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri
üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarı) proje alanının içme ve kullanma suyu temin
edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu derenin herhangi
bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, söz konusu dereden içme ve kullanma
suyu alınıp alınmadığı,
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi, Türkiye genelinde ayrılmış olan su havzaları
içerisinde Çoruh Havzası’nın orta kısmında bulunmaktadır. Çoruh Havzası kendi içerisinde
33 adet alt havzaya ayrılmıştır. Proje alanının üzerinde yer aldığı ana dere Hunut Çayıdır.
Bölüm IV.2.4’de Hunut Çayı hakkında ve direktaş regülatörü drenaj havzası hakkında
detaylı bilgiler verilmiştir.
66
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED
Raporu
Proje Alanının Çoruh
Havzasındaki Yeri
Şekil- 27. Proje Alanının Çoruh Havzasındaki Yeri
Proje alanı civarında Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nın web tabanlı bilgi sistemine
göre bu barajlar, 20,8 km kuzeydoğuda bulunan Yusufeli Barajı ve HES, 3,8 km
güneybatıda bulunana Aksu Barajı ve 17,9 km güneybatıda bulunan Güllübağ Barajıdır.
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED
Raporu
Proje Alanı Civarında
Bulunan Barajlar
Şekil- 28. Proje Alanı Civarında Bulunan Barajlar Olan Mesafeleri
67
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Söz konusu Hunut Çayı herhangi bir içme suyu kaynağını beslememektedir. Hunut
Çayı’ndan sadece sulama amaçlı su çekimi yapılmaktadır.
IV.2.6. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım
kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü
olarak kullanılan mera, çayır vb)
IV.2.6.1. Toprak özellikleri ve kullanım durumu
İl genelinde kahverengi topraklar, alüvyal topraklar, hidromorfik alüvyal topraklar,
organik topraklar, kolüvyal topraklar, kireçsiz kahverengi orman topraklar ve bazaltik
topraklar bulunmaktadır. İspir ilçesi ve civarı ile proje alanında genel olarak, kahverengi
orman toprakları bulunmaktadır.
Kahverengi topraklar:
Bu topraklar Erzurum Ovası’nda eğimin %1-3 arasında değiştiği ve nadiren de
eğimin %3 çıktığı alanlarda Pliyo-kuvaterner killi, kireçli, kumlu depoları ve eski birikinti
yelpazeleri üzerinde gelişmiştir.
Bu toprakların A horizonu ortalama 40 cm civarındadır; kireç çok defa
uzaklaşmıştır, granüler yani taneli yapı, balçık, killi balçık teskstürü baskındır. Renk kahve
ile koyu kahverengi arasında değişmektedir. Taşkına uğrayan kahverengi toprakların A
horizonunda çok az da olsa sekonder kireçlenme mevcuttur.
B horizonu 40-45 cm civarındadır, bazı sahalarda bu kalınlık daha da artmaktadır.
Rengi A horizonuna nazaran biraz daha açıktır. Bu horizonun altında Bca horizonu
bulunmakta olup, kireç birikimi mevcuttur. Tekstürü balçık ve killi balçıktır. Kireç ve kil
birikimine bağlı olarak daha kompakt bir yapı arzetmekte olup, kaba tanelidir; blok ve
prizmatik yapı görülmektedir.
Bazaltik Topraklar:
Bölgede görülen bu toprak tipinde, A horizonundan kireç tamamen uzaklaşmış ve
B horizonunun alt, C horizonunun üst seviyelerinde birikmiştir. Araştırma sahamızda
kahverengi toprağı, bazaltik topraktan ayıran en önemli özellik kireç yıkanmasıdır. Yani,
kahverengi toprağın A horizonunda eser ve B horizonunda çok fazla olan kireç, bazaltik
toprakta bulunmamaktadır.
Bölgenin yüzey şekillerinin gösterildiği Morfografya Haritası Şekil-29‘da yer
almaktadır. Morfografya Haritası’nda da görüleceği üzere, faaliyet alanı çok eğimli yamaç
ve derin vadiler arasında yer almaktadır.
İklim, topografya ve ana kaya farklılıkları nedeni ile Erzurum’ da çeşitli büyük
toprak gruplarına rastlanılmaktadır. Erzurum ili toprak yapısı itibariyle; Alüvyal Topraklar,
Hidromorfik Alüvyal Topraklar, Organik Topraklar, Kahverengi Orman Toprakları, KireçliKireçsiz Kahverengi Orman Toprakları, Kırmızı Kestane Renkli Topraklar, Kahverengi
Topraklar, Bazaltik Topraklar, Yüksek Dağ-Çayır Toprakları olmak üzere dokuz ana gruba
ayrılmaktadır. Erzurum İlinde 2012 yılı itibari ile arazi kullanım şekilleri ve miktarlarına ilişkin
tablo aşağıda verilmiştir (Kaynak: Erzurum İli Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü web
sitesi-İstatistikler).
68
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Morfografya Haritası
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 29. Morfografya Haritası
69
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.2.8.2. Arazi Kullanım Kabiliyeti ve Sınıflaması
Erzurum ilinin toplam yüzölçümü 2.506.600 ha olup, bunun 1.548.379 ha’ı mera
alanı, 74.141 ha’ı çayır alanı, 250.581 ha’ı orman-koru-fundalık alan, 460.252 ha’ı tarıma
elverişli alan ve 179.416 ha’ı tarıma elverişsiz araziler olarak dağılım göstermektedir.
Yerleşim alanları ise 22.887 ha alanı kapsamaktadır. Diğer alanların dağılımı ise şöyledir;
96.084 ha çıplak kayalık veya moloz, 722 ha’ı su yüzeyini oluşturmaktadır. Bu alanların
toplamı 96.806 ha’dır (Erzurum İl Çevre Durum Raporu, 2012).
ARAZİ KULLANIM DURUMU
9%
10%
Orman
18%
63%
Tarım Dışı
Toplam Tarım Alanı
Çayır ve Mera
Şekil- 30. Erzurum İli Arazi Kullanım Durumu
Erzurum ilinde mera alanının oranı yüksek (%63), orman alanlarının oranı ise
düşüktür (%9). Erzurum ilinde çayır mera alanlarının fazlalığı hayvancılık için bir potansiyel
olmakta, ancak orman alanlarının azlığı yağış için kısıt teşkil etmekte ve erozyona neden
olmaktadır. İlin toplam arazisinin yaklaşık, % 95,5’inde erozyon sorunu vardır. Eğimi fazla
olmayan araziler korunga gibi yem bitkisi, eğimin çok fazla olduğu alanlarda zaten doğal
olarak yetişen kapari ve kuşburnu üretimi yapılabilir. Bu, erozyonu engellemek içinde
faydalı olacaktır.
Arazi Kabiliyet Sınıfları ve Dağılımı
Toprakların kullanma kabiliyet sınıfları 8 adet olup, toprak verimlilik durumu ve
sınıflandırmaları I. sınıftan VIII. sınıfa doğru giderek azalmaktadır. İlk üç sınıf arazi; Toprak
işlemeli tarıma uygun, IV. sınıf arazi kısıtlı olarak uygun, V, VI, VII, ve VIII. sınıf araziler
toprak işlemeli tarıma uygun değildir. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü yayınları, Erzurum İli
Arazi Varlığı kitabından alınan verilere göre yazılmıştır.
Sınıf 1: Topoğrafya düz veya düze yakın (eğim %0-2)’dır. I. Sınıf arazilerin
kapladığı alan 58.259 ha olup, il yüzölçümünün %2,3’ünü teşkil etmektedir. Bu arazilerin
13.028 ha’nda kuru tarım, 37.200 ha’nda sulu tarım yapılmaktadır. 4.770 ha’nda çayır-mera
alanı, 1.261 ha’ da diğer kullanım içindir.
Sınıf 2: Bu arazilerin toplam miktarı 157.046 ha olup, il yüzölçümünün % 6,2’sini
teşkil etmektedir. Bu arazilerin; 54.279 ha’nda kuru tarım, 41.910 ha’nda sulu tarım
yapılmaktadır. 2. sınıf arazilerin 43.722 ha’ı çayır-mera, 247 ha’ı orman, funda arazisi ve
2457 ha tarım dışı arazidir. Ortalama eğimi ise %1–6 arasındadır.
70
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Sınıf 3: Bu araziler, 179.843 ha kapladığı alan ile il yüzölçümünün %7,1’ini teşkil
eder. Bu alanların kullanım durumları ise şöyledir; 79.564 ha’ı kuru tarım, 33.115 ha’ı sulu
tarım, 49.572 ha’ı çayır-mera, 1.032 ha’ı tarım dışı arazidir.
Sınıf 4: Bu araziler ilin 379.950 ha alanı ile %15‘ini kaplamaktadır. Bu alanların
kullanım durumları ise şöyledir; 91.851 ha’da kuru tarım, 16.335 ha’da sulu tarım, 226.868
ha çayır-mera, 18.453 ha orman –fundalık ve 841 ha tarım dışı alandır.
Sınıf 5: 760 ha alanı ile ilin %0,03’ünü kaplamaktadır. 760 ha alanın tamamı çayırmera alanıdır ve derin toprak profiline sahiptir.
Sınıf 6: 455.434 ha alanı ile ilin %17’98’ini kaplar. Bu toprakların kullanım
durumları ise şöyledir; 65.644 ha’da kuru tarım, 12.056 ha’da sulu tarım yapılmaktadır. Bu
toprakların 331.476 ha’ında çayır-mera, 24.628 ha’nda orman-funda, 1.088 ha’ında
yerleşim alanı mevcuttur.
Sınıf 7: 1.188.482 ha alanı ile ilin % 46,82‘lik kısmını kaplar. 7. sınıf toprak
alanlarının; 15.270 ha’ında kuru tarım yapılmaktadır. VII. sınıf arazilerde, 934.616 ha çayırmera, 189.900 ha orman-funda arazisi ve 1.139 ha yerleşim alanı mevcuttur.
Sınıf 8: 111.933. ha ile il topraklarının %4,47’sini oluşturur. Bu arazilerin toprak
gruplarına göre dağılımı ise; 15.127 ha’ı yoğun yerleşim alanı, 722 hektarı su yüzeyi ve
96.084 ha’ı diğer arazilerden oluşmaktadır. Yerleşim alanları ise ilin 22.887 ha’lık kısmını
kaplamaktadır. Bu alanların 1.203 ha’ı 1. sınıf arazilerde, 2.457 ha’ı 2. sınıf arazilerde,
1.032 ha’ı 3. sınıf arazilerde, 841 ha’ı 4. sınıf arazilerde bulunmaktadır.
Tablo-25’te Erzurum ili arazi kullanım kabiliyetine göre arazi dağılımları verilmiştir.
Erzurum
Tablo- 25. Erzurum İli Arazi Kullanım Kabiliyetine Göre Arazi Dağılımı (ha)
İşlemeli Tarıma Elverişli
İşlemeli Tarıma Elverişli
Olmayan
I
II
III
IV
V
VI
156.10
7
57.556
178.023
377.955
450.655
3
54
Kaynak: Erzurum İl Çevre Durum Raporu,2012
Tarım Dışı Arazi
VII
VIII
1.139.663
145.891
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi Mansap Su Hakları Raporu’na göre proje
kapsamında mansap su hakları yönünden etkilenecek araziler, VII. Sınıf Orman ve Fundalık
araziler içinde kalmaktadır. Mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Erzurum İli Arazi Varlığı
Raporu’na göre proje alnının arazi kullanma kabiliyet sınıflaması M 24t.3 O VII es ve M 24
r.3 F VII es olarak rumuzlanmıştır.
Ek-11 ve Şekil-31’de verilen Arazi Varlığı Haritası’na göre üniteler M 24t.3 O VIIes
rumuzlu “Kahverengi Orman Toprağı, çok sığ (0-20 cm) derinliğinde, %30’dan fazla eğimli,
taşlı, şiddetli su erozyonuna sahip, orman kullanımında, VII. Sınıf arazi kullanım
kabiliyetinde erozyon ve toprak sığlığı bakımından çok şiddetli sınırlandırmalara sahip” ve
M 24 r.3 F VIIes rumuzlu “Kahverengi Orman Toprağı, çok sığ (0-20 cm) derinliğinde,
%30’dan fazla eğimli, taşlı, şiddetli su erozyonuna sahip, orman kullanımında, VII. Sınıf
arazi kullanım kabiliyetinde erozyon ve toprak sığlığı bakımından çok şiddetli
sınırlandırmalara sahip” alanlar içerisinde kalmaktadır.
71
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Arazi Varlığı Haritası
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 31. Arazi Varlığı Haritası
72
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.2.7. Tarım alanları (tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım
arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin
ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri),
İl genelinin dağınık yapıya sahip olması, ayrıca toprak ve topografik yapının
olumsuzluğu ve iklim faktörleri göz önüne alındığında, ildeki polikültür tarım olumsuz
etkilenmektedir Mevcut arazilerin %18’i işlenmekte, %72’si çayır-mera alanı olarak
kullanılmaktadır. İl kuzeyinde yer alan Çoruh Nehri ve kollarının oluşturduğu derin vadiler
mikro klima özelliği taşımaktadır. Kullanılabilir arazinin az olduğu bu kesimlerde sebze ve
meyve yetiştiriciliği yapılmaktadır. Erzurum ili, ilçelere göre arazi dağılımları aşağıdaki
tabloda verilmiştir.
Tablo- 26. Erzurum İlçelerine İlişkin Tarımsal Verileri-2012
Toplam
Toplam Tarım Alanı (da)
Çayır-Mera
İlçeler
Tarım
(da)
Sulu
Kuru
Alanı
Orman (da)
Tarım
Alanı
(da)
Yüz
Ölçümü
(da)
Aşkale
272.253
94240
178.013
1.095.000
76.117
83.63
1.527.000
Aziziye
375.5
158163
217.337
1.265.752
76.421
95.664
1.813.337
Çat
292.6
65204
227.396
1.005.959
0
87.441
1.386.000
Hınıs
283.81
43754
240.056
876.455
18.045
104.69
1.283.000
Horasan
707.282
307062
400.22
831.145
35.3
126.273
1.700.000
İspir
126.292
31342
94.95
1.246.700
527.63
199.378
2.100.000
Karaçoban
163.387
14991
148.396
327.613
0
45
536
Karayazı
235.306
16000
219.306
1.906.340
1.265
126.276
2.269.187
Köprüköy
204.252
59150
145.102
298.455
31
131.393
665.1
Narman
241.668
56665
185.003
480.2
1.789
70.343
794
Oltu
140.603
51170
89.433
567.26
532.48
139.657
1.380.000
Olur
54.708
15643
39.065
484.224
179.19
157.57
875.692
Palandöken
108.006
46369
61.637
402.945
38.24
91.809
641
Pasinler
375.272
250455
124.817
547.02
81.28
146.428
1.150.000
Pazaryolu
234
10358
223.642
291
2.875
112.125
640
Şenkaya
218.947
45815
173.132
752.61
393.42
96.923
1.461.900
Tekman
166.24
0
166.24
1.906.010
0
124.25
2.196.500
Tortum
201.046
48722
152.324
991.673
117.602
134.936
1.445.257
Uzundere
50.793
7855
42.938
134.931
218.125
79.608
483.457
Yakutiye
150.555
83207
67.348
506.551
1.5
323.964
982.57
Toplam
4.602.520
1.406.165
3.196.355
15.917.843
2.332.279
2.477.358
25.330.000
Kaynak: Erzurum İli Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü web sitesi -İstatistikler
Erzurum ili Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü 2012 yılı istatistiki verilerine
göre il genelinde sebze üretimi 9.353 hektarlık alanda 24.923 ton olarak gerçekleşmiştir.
Ürün deseni olarak da biber, havuç, turp vb. sayılabilir. Meyve üretimi ise 22.376 ton olarak
gerçekleşmiştir.
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında hazırlanan Mansap Su Hakları
Raporu’na göre Hunut Çayı’nın sağ ve sol sahilinde yer alan 50 ha alan tarım arazisi olarak
kullanıldığı tespit edilmiştir (bkz. Ek-9). Arazi topografyasının dik ve dere etrafındaki
toprakların yapısının kumlu olması yani tutma kapasitesinin düşük olduğu hafif bünyeli
topraklardan ibaret olması nedeniyle proje sahasında su tutma kapasitesi düşük olduğu
gözlemlenmiştir.
73
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Mansap Su Hakları Raporu’nda, Bölüm IV.2.8.2’de verilen arazi sınıflaması ile
yapılan DSİ Genel Müdürlüğü tarafından kullanılan USBR Sulu Ziraat Arazi Sınıflandırma
sistemine çevrilerek sınıflandırma yapılmıştır. Bu sınıflamaya göre proje alanında yer alan
araziler; 20-30 cm. derinliğinde kaba kum ve çakıl katmanı ile sınırlı, genellikle orta ve hafif
bünyeli, su tutma kapasitesi düşük, % 8-10 arasında eğime sahip, taşlı, 3. Sınıf sulanabilir
alan olarak sınıflanmıştır. Proje alanında herhangi bir Tarımsal Ekonomi çalışması
bulunmamaktadır. Mansap Su Hakları Raporu’na göre proje alanında mevcut tarım
arazilerinde yer alan bitki deseni aşağıda tabloda verilmiştir.
Tablo- 27. Proje Alanında Mevcut Tarım Arazileri Bitki Deseni
Ekim Alanı
Bitki Çeşitleri
(ha)
Yonca
7,5
Dağılım
(%)
15
Kavak
7,5
15
Fasülye
15
30
Hububat
5
10
Patates
5
10
Meyve
5
10
Sebze
5
10
Toplam
50
100
Faaliyet kapsamında proje alanı çevresinde mevcut tarım alanlarında bitki
paterninin yıllara göre değişimine bağlı olarak su ihtiyacı değişkenlik gösterecektir. Mansap
Su Hakları Raporu’nda salma-sulama yöntemine göre hesaplanan bitki-su tüketimlerine
göre regülatörden bırakılacak sulama suyu miktarlarına, faaliyet sahibi tarafından
uyulacaktır.
IV.2.8. Orman alanları (ağaç türleri ve miktarları (m2), kapladığı alan büyüklükleri
ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/25.000
ölçekli Meşçere Haritası ),
Erzurum ili, orman varlığı açısından zengin olmamakla birlikte verimli orman
toprağı bulunmamaktadır. Hakim ağaç türü kızılçamdır. Ormanlar genellikle yüksek
rakımlarda sarıçam, titrek kavak ve huş ağaçlarından; alçak rakımlarda ise meşe, kayıcık,
karaağaç, karaçalı, kuşburnu gibi yapraklı tür denilen ağaç ve ağaçcıklardan oluşmuştur.
Erzurum iline ait orman varlığı Tablo-28’de ve orman alanlarının ağaç türüne göre dağılımı
Tablo-29’da gösterilmiştir.
Tablo- 28. Erzurum İli Orman Varlığı
Toplam
Normal
Bozuk
Erzurum
Hektar
%
Hektar
%
Hektar
%
Koru
17.260.592
79
10.281.728
47
6.978.864
32
Baltalık
4.417.542
21
1.276.940
6
3.140.602
15
(Kaynak: Orman Bölge Müdürlüğü İstatistikleri, 2012)
Tablo- 29. Orman Alanlarının Ağaç Türlerine Göre Dağılımı
Ağaç türü grupları
Toplam(ha)
Normal(ha)
Bozuk(ha)
%
Kızılçam
5.854.673
3.207.914
2.646.759
27,01
Meşe
5.152.561
2.105.937
3.046.624
23,77
Karaçam
4.693.060
2.580.193
2.112.867
21,65
Kayın
1.961.660
1.621.257
340.403
9,05
Sarıçam
1.479.648
751.060
728.588
6,83
74
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Göknar
670.389
406.989
263.400
3,09
Ardıç
575.315
91.234
484.081
2,65
Sedir
463.521
220.328
243.193
2,14
Ladin
334.472
230.212
104.260
1,54
Kızılağaç
141.118
99.984
41.134
0,65
Kestane
111.044
75.249
35.795
0,51
Fıstıkçamı
89.028
60.889
28.139
0,41
Gürgen
19.962
15.235
4.727
0,09
Ihlamur
11.523
9.577
1.946
0,05
Dişbudak
9.443
8.495
948
0,04
Kavak
6.547
1.871
4.676
0,03
Okaliptus
2.528
2.398
130
0,01
Diğer türler
101.642
69.846
31.796
0,47
Toplam
21.678.134
11.558.668
10.119.466
100
(Kaynak: Orman Bölge Müdürlüğü İstatistikleri, 2012)
Faaliyetin gerçekleştirileceği alana ait Meşçere Haritası Şekil-32’de verilmiştir.
Orman Genel Müdürlüğü’nden alınarak hazırlanan ve Ek-20’de sunulan Meşçere
Haritası’na göre regülatör yeri “İskan Alanı”, döküm sahaları “Bozuk Diğer Yapraklı” iletim
sistemi ise “Bozuk Meşe,Kayacık, Kayalık, Taşlık” içerisinde kalmaktadır. Diğer ünitelerin
bulunduğu yerle ilgili olarak 1/25.000 ölçekli Meşçere Haritası bulunmamaktadır.
Ek-2’de sunulan ÇED İnceleme Değerlendirme Formunda yer alan bilgiler
Tablo-30’da verilmiştir.
Tablo- 30. ÇED İnceleme Değerlendirme Formu Bilgileri
Orman Bölge Müdürlüğü
Erzurum
Orman İşletme Müdürlüğü
Erzurum
Orman İşletme Şefliği
Çamlıkaya
Seri Adı
Çamlıkaya Serisi
Bölme Numaraları
156, 208, 210, 211, 642, 643
İşletme Şekli
B-Muhafaza Karakterli İşletme Sınıfı
Mevcut Ağaç Cinsi
M, Ky, Dy
Meşcere Tipi
BMKy-T, BDy, Z, İs
75
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Meşçere Haritası
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 32. Meşçere Haritası
76
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.2.9. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat
Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları (Yaban Hayatı Yönetim
Planının hazırlatılması), Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve
Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma
Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu kapsamındaki alanlar, Projenin
korunan alanlara uzaklıklarının 1/100.000’lik ölçekli haritada gösterilmesi)
Proje alanının gösterildiği Korunan Alanlar Haritası Ek-12’de ve görüntüsü
Şekil-33’te sunulmuştur. Direktaş Regülatörü ve HES projesine en yakın mesafedeki
korunan alan, 7 km güneydoğusunda bulunan “Tohum Meşçeresi” ‘dir. Ayrıca, faaliyet alanı
“Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Sürdürülebilir Kullanım Bölgesi” çerçevesinde Sahanın
Sürdürülebilir Kullanım bölgesinde kalmaktadır. Bu kapsamda, Prof. Dr. Aydın AKBULUT,
Doç. Dr. Şakir Önder BOZKURT, Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ ve Yrd. Doç. Dr. Faik Ahmet
KARAVELİOĞULLARI tarafından Ek-13’te verilen Ekosistem Değerlendirme Raporu
hazırlanmış
olup, ekolojik anlamda onarılamaz bir habitat kaybına, herhangi bir
omurgalının popülasyonunun kaybına sebep olmayacağı görülmüştür.
08.11.2004 tarih ve 25637 sayı ile R.G.’de yayımlanan “Yaban Hayatı Koruma ve
Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları ile İlgili Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
77
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Korunan Alanlar Haritası
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Şekil- 33. Korunan Alanlar Haritası
78
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar
a)
9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu’nun 2’nci
maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3’üncü maddesi uyarınca belirlenen “Milli
Parklar”, “Tabiat Parkları”, “Tabiat Anıtları” ve “Tabiat Koruma Alanları”
Erzurum İl sınırları dahilinde Milli Park olarak, sınırlarının bir kısmı Erzurum İl
sınırları içerisinde kalan “Sarıkamış–Allahüekber Dağları” Milli Parkı bulunmaktadır.
Regülatör yerinin Milli Park sınırına mesafesi kuş uçumu 17 km dir.
Proje alanı içerisinde "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiatı
Koruma Alanları" olarak belirlenen alanlar bulunmamaktadır.
b)
1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman
Bakanlığı’nca belirlenen “Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı
Yerleştirme Alanları”
Proje alanı, Orman ve Su İşleri Bakanlığı 13. Bölge Müdürlüğü 25.03.2013 tarih ve
56893 sayılı yazısında belirtildiği üzere; 4915 sayılı “Kara Avcılığı Kanunu” ve 08.11.2004
tarih ve 25637 sayılı Resmi Gazete’ de yayınlanarak yürürlüğe giren “Yaban Hayatı Koruma
ve Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları İle İlgili Yönetmelik” e göre hazırlanan ve 28.07.2008
tarihinde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nce onaylanarak yürürlüğe giren
İspir Verçenik Dağı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Yönetim ve Geliştirme Planı
çerçevesinde sahanın Sürdürebilir Kullanım Bölgesi’ nde kaldığı tespit edilmiştir.
Söz konusu İspir, Verçenek Dağı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası 63.130 ha’lık
alanı kaplamakta olup, korunan türler; Çengel Boynuzlu Dağ keçisi ve Yaban Keçisi’ dir.
28.07.2008 tarihinde onaylanan İspir Verçenik Dağı Yaban Hayatı Geliştirme
Sahası Sürdürülebilir Kullanım Bölgesi, “3.4.1-Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nda Genel
Prensipler 15. Madde:
“Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları’ nda özellikle hedef tür ve diğer türlerin yaşam
alanlarında habitat bölünmesine sebep olacak ticari nitelikte olan yatırımlar, her türlü enerji
yatırımları, turistik amaçlı tesisler, sanayi tesisleri, enerji, su, petrol, doğalgaz, haberleşme
faaliyetlerine ait nakil hatları ve bunlara ait yatırımlar ve tesisler, su kullanım koşulları ile
yaban hayatı ve ekosistemi etkileyecek her türlü faaliyet için en az 3 farklı üniversitenin
yaban hayatı başta olmak üzere yatırımın özelliğine göre Genel Müdürlüğün uygun
göreceği bilim dallarında konusunda uzmanlaşmış öğretim üyeleri tarafından “Ekosistem
Değerlendirme Raporu” hazırlanacaktır. Raporda; yatırım faaliyetinin hedef tür ve diğer
türlerin bu alandaki devamlılığını tehlikeye düşürmeyeceği ve ekosistemi bozmayacağı
sonucuna varılması halinde izin verilecektir. Ayrıca yukardaki koşullar geçerli olmak üzere
her türlü su kullanımı Sulak Alanlar Mevzuatı, diğer kullanımlar ise ilgili mevzuatı
çerçevesinde hazırlanacak Çevre Düzeni Planı dahilinde yürütülür, Genel Müdürlük;
Çalışma alanı, çalışma mevsimi, çalışma şekli, kaybolan habitatın ikamesi, habitat
rehabilitasyon, hedef türlerin izlenmesi ve beslenmesi, yerel halkın bilinçlendirilmesi ve
eğitilmesi gibi konularda yatırımcı kişi veya kuruluşlara ek şartlar getirebilir.” hükmü yer
almaktadır.
Bu hüküm gereği, ilgili yazıda belirtildiği üzere; Prof. Dr. Aydın AKBULUT, Doç. Dr.
Şakir Önder BOZKURT, Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ ve Yrd. Doç. Dr. Faik Ahmet
KARAVELİOĞULLARI tarafından “Ekosistem Değerlendirme Raporu” hazırlanmış ve Ek-13’
te verilmiştir.
79
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
c)
21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kanunu’nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının “Tanımlar” başlıklı (a) bendinin 1, 2,
3 ve 5 inci alt bentlerinde “Kültür Varlıkları”, “Tabiat Varlıkları”, “Sit” ve “Koruma
Alanı” olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun
(2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili
maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar
Proje alanı içerisinde; “Kültür Varlıkları”, “Tabiat Varlıkları”, “Sit Alanı” ve “Koruma
Alanı” olarak tanımlanan özel alanlardan hiçbiri bulunmamaktadır.
Faaliyetin gerçekleştirilmesi esnasında herhangi bir kültür ve tabiat varlığına
rastlanması durumunda işlemleri durdurulacak, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kanunun 4. maddesi gereği 3 gün içerisinde en yakın Müze Müdürlüğüne ve
Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü’ne bildirilecektir.
ç)
22/3/1971 tarihli ve1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su
Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları
Su Ürünleri İstihsal Sahaları; Su ürünlerini istihsale elverişli, içinde veya üzerinde
herhangi bir istihsal vasıtası kurulabilen, kullanılabilen su alanlarıdır.
Proje sahası dahilinde 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su
Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları bulunmamaktadır.
d) 31/12/2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ‘nin 17, 18, 19 ve 20 nci
maddelerinde tanımlanan alanlar
Proje alanı dahilinde, söz konusu alanlar bulunmamaktadır.
e)
02/11/1986 tarih ve 19269 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği’nin 49 uncu maddesinde
tanımlanan “Hassas Kirlenme Bölgeleri’’
Proje alanı dahilinde, söz konusu alanlar bulunmamaktadır.
f) 09/8/1983 tarihli ve2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 9 uncu maddesi uyarınca
Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen
alanlar
Proje alanı dahilinde, söz konusu alanlar bulunmamaktadır.
g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 Sayılı Boğaziçi Kanunu'na Göre Koruma Altına
Alınan Alanlar
Boğaziçi Kanunu'na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar ile proje alanının etkileşimi
söz konusu değildir.
ğ)31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince orman alanı
sayılan yerler
Orman Genel Müdürlüğü’nden alınarak hazırlanan ve Ek-20’de sunulan Meşçere
Haritası’na göre regülatör yeri “İskan Alanı”, döküm sahaları “Bozuk Diğer Yapraklı” iletim
80
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
sistemi ise “Bozuk Meşe,Kayacık, Kayalık, Taşlık” içerisinde kalmaktadır. Diğer ünitelerin
bulunduğu yerle ilgili olarak 1/25.000 ölçekli Meşçere Haritası bulunmamaktadır. Orman
alanları için kamulaştırılması söz konusu olmayıp, inşaata başlamadan önce 6831 sayılı
Orman Kanun’nun 17. Maddesi gereği gerekli tüm izinler alınmıştır.
h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen
alanlar
Proje alanı dahilinde Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alan
bulunmamaktadır.
ı)26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin
Aşılattırılması Hakkında Kanun 'da belirtilen alanlar
Proje alanı içerisinde, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı
Aşılattırılması Hakkında Kanun 'da belirtilen alanlar bulunmamaktadır.
ve
Yabanilerinin
i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanunu 'nda belirtilen alanlar
Proje alanı dahilinde, Mera Kanunu’nda belirtilen alanlar yer almamaktadır.
j) 17/05/2005 tarih ve 25818 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak
yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği' nde belirtilen alanlar
Faaliyetin inşaat ve işletme aşamasında, 04.04.2014 tarih ve 28962 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği”
hükümlerine uygun hareket edilecektir.
2.
Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması
Gerekli Alanlar:
a) 20/02/1984 tarih ve 18318 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Avrupa'nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi"
(BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz
Kaplumbağası Üreme Alanları" ‘nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz
Foku Yaşama ve Üreme Alanları"
Proje alanı dahilinde, ilgili sözleşmede belirtilen flora, fauna, ‘’Deniz
Kaplumbağası Üreme Alanları’nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri’’, ‘’Akdeniz Foku
Yaşama ve Üreme Alanları’’ bulunmamaktadır.
b) 12/06/1981 tarih ve 17368 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Akdeniz'in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi)
uyarınca koruma altına alınan alanlar
Proje alanı dahilinde “Akdeniz’in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi”
(Barcelona Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınan alanlar bulunmamaktadır.
Proje alanı dahilinde, 23/10/1988 Tarihli ve 19968 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Akdeniz’de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol” gereği
ülkemizde “Özel Koruma Alanı” olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır
81
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Proje alanı dahilinde, 13/09/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş ve
Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan “Akdeniz’de Ortak Öneme
Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit” listesinde yer alan alanlar bulunmamaktadır.
Proje alanı dahilinde, Cenova Bildirgesi’nin 17 inci maddesinde yer alan
“Akdeniz’e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin” yaşama ve beslenme ortamı olan
kıyısal alanlar bulunmamaktadır.
c)
14/02/1983 tarih ve 17959 sayılı Resmi Gazete 'de yayımlanarak
yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi "nin 1 ve
2 nci maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından "Kültürel Miras" ve "Doğal
Miras" statüsü ile koruma altına alınan kültürel, tarihi ve doğal alanlar
Proje alanı içerisinde, söz konusu alanlar bulunmamaktadır.
ç) 17/05/1994 tarih ve 21937 sayılı Resmi Gazete 'de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak
Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına
alınmış alanlar;
Proje alanı dahilinde koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır.
d) 27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe
giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi
27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Avrupa Peyzaj Sözleşmesi Madde 4’e göre her bir Taraf bu Sözleşme’yi ve özellikle 5. ve 6.
Maddeleri kendi kuvvetler ayrımına göre, anayasal ilkelerine ve idarî düzenlemelerine
uygun olarak ve yetki devri ilkesine saygı göstererek Avrupa Yerel Öz Yönetim Şartı’nı
dikkate alarak uygulayacaktır. Bu Sözleşme’nin hükümlerinden sapmaksızın, her bir Taraf,
Sözleşme’nin uygulanmasını kendi politikalarıyla uyumlu hale getirecektir.
3. Korunması Gereken Alanlar:
a) Onaylı çevre düzeni planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak
tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan,
biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar v.b.)
Erzurum iline ait onaylanmış Çevre Düzeni Planı bulunmamaktadır.
b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması
mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa
bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı
Proje alanı içerisinde, söz konusu alanlar bulunmamaktadır.
c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suları durgun
veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketlerinin çekilme devresinde
derinliği 6 metreyi geçmeyen sular, bataklık sazlık ve turbalıklar ile bu
alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak
alan kalan yerler
Proje kapsamında inşaat ve işletme aşamasında 04.04.2014 tarih ve 28962 sayılı
“Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği” hükümlerine riayet edilecektir.
82
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları
Söz konusu proje Hunut Çayı üzerinde yer almaktadır. 31.12.2004 tarih ve 25687
sayılı Resmi Gazate’de (Değişik: 25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı R.G.) yayımlanarak
yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 sayılı “Dere Yatakları ve Taşkınlar
Genelgesi” ve 167 sayılı Yeraltısuları Hakkındaki Kanun hükümlerine uygun olarak hareket
edilecektir.
d) Bilimsel araştırmalar için önem taşıyan ve/veya nesli tehlikeye düşmüş
veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan
alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz
özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar,
Proje alanı dahilinde belirtilen alanlar bulunmamaktadır.
IV.2.10. Flora ve Fauna (türler, endemik özellikte lokal endemik bitki türleri,
alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma
altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş
yerleri, bölgedeki dağılımları, endemizm durumları, bolluk miktarları, av hayvanlarının
adları, popülasyonları ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu kararları), her bir
türün kim tarafından ve ne zaman hangi yöntemle (literatür gözlem vs.) tespit edildiği,
Collins Bird Guide, Türkiye’nin Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiye’nin Önemli Doğal
Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, 2010-2011 MAK kararları, CITES gibi
uluslararası anlaşmalara göre durumu, türlerin projeden ne şekilde etkileneceği, proje
alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden ve
çalışmalardan etkilenecek olan canlılar için alınması gereken koruma önlemleri (inşaat
ve işletme aşamasında). Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde
gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi
(TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, (flora ve fauna elemanlarının tespiti
alanlarında uzman iki ayrı biyolog tarafından arazi çalışmaları yapılarak belirlenmeli,
literatür çalışmaları ile doğrulanmalı)
Direktaş Regülatörü ve HES projesi için Ekosistem Değerlendirme Raporu
hazırlanmış ve Ek-13’te verilmiştir. Söz konusu rapor Prof. Dr. Aydın KARABULUT, Doç Dr.
Şakir önder ÖZKURT, Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ, Yrd. Doç. Dr. Faik Ahmet
KARAVELİOĞULLARI tarafından hazırlanmıştır. Ayrıca söz konusu proje alanı ve
çevresinde haziran ayında Biyolog Güliz Büşra YAŞAR tarafından arazi çalışmaları
yapılmıştır.
Erzurum İli, İspir İlçesi sınırları içerisinde ve İspir-Vernecik Yaban Hayatı
Geliştirme Sahası’nın sürdürülebilir kullanım bölgesi sınırlarında kalan proje alanı ve yakın
çevresine ait vejetasyon formasyonları Şekil 34’te verilmiştir:
83
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Proje Alanı
Şekil- 34. Proje Alanı Ve Yakın Çevresinin Vejetasyon Haritası
Kaynak: Türkiye’nin Önemli Doğa Alanları Kitabı, Ankara, 2006
Ekosistem Değerlendirme Raporu’nda proje alanı ve yakın çevresinin flora ve
fauna türleri tespit edilmiş ve liste halinde koruma statüleri ile birlikte verilmiştir. Bu
tablolarda raporda da verilmiştir.
FLORA
İspir-Vernecik Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nın sürdürülebilir kullanım
bölgesinde yapılan flora çalışmalarında 59 familyaya ait 185 cins, 241 tür, 27 alttür ve 1
varyete tespit edilmiştir. Bu türlerden 10 tanesinin endemik olduğu belirtilmiştir: Alcea
apterocarpa, Linaria corifolia, Wiedemannia orientalis, Phlomis armeniaca, Convolvulus
galaticus, Arenaria armeniaca, Alyssum pateri subsp. prostratum, Onosma armenum,
Tripleurospermum callosum, Scorzonera tomentosa. Ayrıca tespit edilen türlerden 241
tanesi IUCN kriterlerine göre LC (en az endişe verici) kategorisindedir.
Proje sahasında yapılan çalışmalarda ise 43 familyaya ait 135 cins, 175 tür, 20 alt
tür ve 1 varyete tespit edilmiştir. Bu türlerden 6 tanesinin endemik olduğu belirtilmiştir:
Tripleurospermum callosum (Boiss. & Heldr.) E. Hossaın, Alyssum pateri Nyar. subsp.
prostratum (Nyar.) Dudley (LC), Arenaria armeniaca Boiss., Cyclotrichum niveum (Boiss.)
Manden & Scheng., Wiedemannia orientalis Fisch. & Mey. ve Alcea apterocarpa (Fenzl)
Boiss. Endemik olan türlerin hepsi IUCN kriterlerine göre LC (en az endişe verici)
kategorisindedir. Proje sahasında yapılan çalışmalarda tespit edilen flora türleri aşağıda
verilmiştir:
84
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 31. Proje Sahasında Tespit Edilen Flora Türleri
FAMİLYA
TÜR
TÜRKÇE İSİM
SPERMATOPHYTA
GYMNOSPERMAE
Juniperus oblonga Bieb.
Ardıç
Cupressaceae
Juniperus
oxycedrus
L.
Katran ardıcı
subsp. oxycedrus
ANGIOSPERMAE
DICOTYLEDONES
Bupleurum
falcatum
L.
subsp. polyphyllum (Ledeb.) Tavşan kulağı
Wolff
Carum carvi L.
Kimyon
Çakır dikeni
Eryngium giganteum Bieb.
Apiaceae
Apocynaceae
Ferula orientalis L.
Scandix iberica Bieb.
Scandix stellata Banks &
Sol.
Torilis leptocarpa (Hochst.)
Townsend
Turgenia latifolia (L.) Hoffm.
Zosima absinthifolia (Vent.)
Link
Vinca herbacea Waldst. &
Kit
Achillea
milleifolium
subsp. milleifolium
L.
Achillea wilhelmsii C. Koch
Asteraceae
Anthemis tinctoria L. var.
pallida DC.
Artemisia austriaca Jacq.
Athemis cretica L. subsp.
candicans (Bieb.) Grierson
Carduus nutans L. subsp.
leiophyllus (Petr.) Stoj. &
Stepf
Centaurea aggregata Fisch.
& Mey. ex DC. subsp.
aggregata
Centaurea carduiformis DC.
subsp. orientalis Wagenitz
Centaurea
solstitialis
L.
HABİTAT
1
2
3
4
5
END.
L
B
IUCN
Y
x
x
LC
Euxine ele.
x
__
x
Çoban tarağı
__
x
__
Ir.-Tur. ele.
x
__
__
__
x
__
x
__
x
Euro-Sib.
ele.
Ir.-Tur. ele.
x
x
x
LC
LC
x
x
LC
LC
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
LC
__
x
LC
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
LC
LC
x
x
__
__
LC
LC
Papatya
Ir.-Tur. ele.
x
x
x
x
Yanardöner
LC
x
__
Yanardöner
x
LC
Yavşan otu
__
LC
x
__
Yanardöner
x
x
Köpek papatyası
Saka dikeni
5
__
x
x
Civan perçemi
NİSBİ BOLLUK
1
2
3
4
LC
x
Civan perçemi
8
x
Ir.-Tur. ele.
__
Hercai menekşe
7
x
Euxine ele.
__
6
__
Asa otu
Çoban tarağı
Civan perçemi
Achillea coarctata Poir
F.C.B.
x
LC
LC
x
LC
x
LC
85
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
subsp. solstitialis
Chondrilla juncea L. var.
acantholepis (Boiss.) Boiss.
Cichorium intybus L.
Cirsium arvense (L.) Scop.
subsp. vestitum (Wimmer &
Grab.) Petrak
Crepis foetida L. subsp.
rhoeadifolia (Bieb.) Celak
Crepis pulchra L. subsp.
pulchra
Echinops pungens Trautv.
var. pungens
Evax anatolica Boiss. &
Heldr.
Lactuca saligna L.
Lapsana
communis
L.
subsp. adenophora (Boiss.)
Rech. Fil.
Onopordum turcicum Danin
Berberidaceae
Boraginaceae
Brassicaceae
Pilosella echinoides (L.) C.H.
& F.W Schultz subsp.
echinoides
Senecio vernalis Waldst. &
Kit.
Tanacetum balsamita L.
subsp.
balsamitoides
(Schultz Bip.) Grierson
Taraxacum crepidiforme DC.
subsp. crepidifprme
Tripleurospermum callosum
(Boiss. & Heldr.) E. Hossaın
Berberis crategina DC.
Anchusa aucheri DC.
Echium italicum L.
Heliotropium
suaveolens
Bieb.
Lappula barbata (Bieb.)
Gürke
Myosotis
alpestris
F.W.Schmidt
subsp.
alpestris
Aethionema arabicum (L.)
Andrz. Ex DC.
Alyssum pateri Nyar. Subsp.
Kondrilla
__
Hindiba
__
__
x
x
LC
x
x
LC
x
x
LC
__
x
x
LC
Hindiba
__
x
x
LC
Kirpi başı
Ir.-Tur. ele.
x
LC
__
Ir.-Tur. ele.
Marul
__
x
x
LC
__
__
x
x
LC
Ir.-Tur. ele.
x
x
LC
x
LC
Deve dikeni
Hindiba
Eşek dikeni
x
x
x
__
__
Kanarya otu
__
x
x
Teke sakalı
__
x
x
Hindiba
Ir.-Tur. ele.
x
__
__
Hanım tuzluğu
Sığır dili
Engerek otu
__
Medit. ele.
Bambul otu
Medit. ele.
Dikenli çiğit
Ir.-Tur. ele.
Unutmabeni
çiçeği
x
LC
x
x
x
x
x
x
x
LC
x
LC
x
LC
x
x
x
LC
LC
LC
x
LC
x
x
x
LC
x
LC
__
x
Taş çanta
__
Kuduz otu
Ir.-Tur. ele.
x
x
x
LC
x
LC
x
x
LC
86
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
prostratum (Nyar.) Dudley
Cardaria draba (L.) Desv.
Subsp. chalepensis (L.)
O.E.Schulz
Conringia
perfoliata
(C.A.Meyer) Busch
Descurainia
sophia
(L.)
Webb ex Prantl
Draba
bruniifolia
Stev.
subsp. bruniifolia
Eryssimum
cuspidatum
(Bieb.) DC.
Fibigia clypeata (L.) Medik.
Sisymbrium loeselii L.
Thlaspi arvense L.
Arenaria armeniaca Boiss.
Caryophyllaceae
Cerastium chlorifolium Fisch.
& Mey.
Gysophila elegans Bieb.
Minuartia aizoides (Boiss.)
Bornm.
Minuartia hamata (Hausskn.)
Mattf.
Saponaria orientalis L.
__
__
x
__
__
x
__
__
x
Kaya çiçeği
__
Erisimum
__
Kedi dili
Bülbül otu
__
__
Akça çiçeği
Kum
otu,
kanarya otu
Boynuz otu
__
Bahar yıldızı
Ir.-Tur. ele.
__
Minuatya
Minuatya
Sabun otu
LC
x
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
LC
x
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
Ir.-Tur. ele.
__
x
x
x
x
x
x
x
x
x
__
Nakıl
__
x
Chenopodiaceae
Convolvulaceae
Silene armena Boiss. var.
armena
Chenopodium botrys L.
Convolvulus arvensis L.
Kaz ayağı
Gündüz sefası
x
x
Crassulaceae
Sedum annuum L.
Dam koruğu
Cuscutaceae
Cuscuta
approximata
Babington var. approximata
Cin saçı
__
__
Euro-Sib.
ele.
__
Dipsacaceae
Scabiosa argentea L.
Eşek kulağı
__
Euphorbiaceae
Andrachne telephioides L.
__
__
LC
x
LC
x
LC
x
x
LC
LC
x
x
LC
LC
x
x
__
x
x
x
LC
LC
x
LC
x
x
x
LC
x
x
x
LC
x
x
x
LC
87
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
Fabaceae
Fagaceae
Geraniaceae
Hypericaceae
Illecebraceae
Juglandaceae
Lamiaceae
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Euphorbia eriophora Boiss.
Sütleğen
Ir.-Tur. ele.
Astragalus aduncus Willd.
Coronilla orientalis Miller var.
orientalis
Coronilla varia L. subsp. L.
subsp.varia
Hedysarum huetii Boiss.
Geven
Ir.-Tur. ele.
x
x
LC
Taç otu
__
x
x
LC
Taç otu
__
x
x
x
LC
Tatlı tırfıl
x
x
x
LC
Lathyrus pratensis L.
Mürdümük
Ir.-Tur. ele.
Euro-Sib.
ele.
x
LC
x
LC
x
LC
Lotus corniculatus L. var.
corniculatus
Medicago falcata L.
Gazal boynuzu
Yonca
x
__
__
x
Üçgül
Euxine ele.
x
Üçgül
__
Fiğ
Euro-Sib.
ele.
x
Meşe
__
x
Turnagagası
Ir.-Tur. ele.
x
Turnagagası
Ir.-Tur. ele.
Ir.-Tur. ele.
x
Melilotus officinalis (L.) Desr.
Onobrychis armena Boiss. &
Huet
Trifolium canescens Willd.
Trifolium pratense L. var.
pratense
Vicia cracca L. subsp.
cracca
Quercus infectoria Olivier
subsp. boissieri (Reuter) O.
Schwarz
Erodium absinthoides Willd.
subsp. armenum (Trautv.)
Davis
Geranium stepporum Davis
Hypericum armenum Jaub.
& Spach
Herniaria glabra L.
Paronychia kurdica Boiss.
subsp. kurdica var. kurdica
Juglans regia L.
Acinos rotundifolius Pers.
Cyclotrichum
niveum
(Boiss.) Manden & Scheng.
Yonca
Korunga
Koyunkıran
x
x
x
Yonca
Marrubium
parviflorum
Fisch. & Mey. subsp.
parviflorum
Mentha aquatica L.
x
__
__
Medicago xvaria Martyn
Lamium amplexicaule L.
__
x
x
x
LC
x
x
x
x
x
x
LC
x
LC
x
LC
x
LC
x
x
LC
x
LC
x
LC
x
LC
x
LC
x
LC
Kırık otu
__
x
x
LC
Dolama otu
__
x
x
LC
Ceviz
__
__
__
x
x
x
x
LC
LC
__
Ir.-Tur. ele.
x
x
Ballıbaba
Euro-Sib.
ele.
x
x
İt sineği
Ir.-Tur. ele.
Nane
__
x
x
x
LC
x
x
LC
LC
LC
88
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
Linaceae
Malvaceae
Onagraceae
Orobanchaceae
Papaveraceae
Plantaginaceae
Polygalaceae
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Nepeta racemosa Lam.
Salvia aethiopis L.
Salvia verticillata L. subsp.
amasiaca (Freyn & Bornm.)
Bornm.
Scutellaria
orientalis
L.
subsp. orientalis
Sideritis montana L. subsp.
montana
Stachys annuua (L.) L.
subsp. ammophila (Boiss. &
Bal.) Samuelsson
Tecrium chamaedrys L.
subsp. syspirense (C.Koch)
Rech. Fil.
Teucrium polium L.
Wiedemannia
orientalis
Fisch. & Mey.
Ziziphora
clinopodioides
Lam.
Linum mucronatum Bertol.
Subsp. armenum (Bord.)
Davis
Linum tenuifolium L.
Alcea apterocarpa (Fenzl)
Boiss.
Malva sylvestris L.
Kedi otu
Ada çayı
Ir.-Tur. ele.
__
Ada çayı
Epilobium hirsutum L.
Yakı otu
Epilobium
parviflorum
Schreber
Orobanche alba Stephan
Glacium grandiflorum Boiss.
& Huet. Var. grandiflorum
Papaver dubium L.
Papaver rhoeas L.
Yakı otu
__
Canavar otu
Boynuzlu
gelincik
Gelincik
Gelincik
__
x
x
x
x
x
LC
LC
Ir.-Tur. ele.
x
x
LC
Kaside
Ir.-Tur. ele.
x
x
LC
Ada çayı
Medit. ele.
x
x
LC
x
x
LC
Medit. ele.
Karabaş
Yer meşesi
Ir.-Tur. ele.
x
x
LC
Kısa mahmut
__
Ir.-Tur. ele.
x
x
LC
Ballıbaba
x
x
x
__
__
x
Keten
Ir.-Tur. ele.
x
x
Keten
__
x
x
Hatmi
Ir.-Tur. ele.
x
x
Ebe gümeci
__
__
x
x
LC
x
LC
Plantago major L. subsp.
intermedia (Gilib.) Lange
Sinir otu
Plantago media L.
Sinir otu
Polygala vulgaris L.
Keten
x
x
x
x
__
__
x
x
x
x
x
__
Euro-Sib.
ele.
x
x
LC
x
x
Ir.-Tur. ele.
__
x
LC
LC
x
LC
LC
x
x
x
LC
LC
LC
x
x
LC
LC
x
LC
x
LC
x
LC
89
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
Polygonaceae
Primulaceae
Ranunculaceae
Resedaceae
Rhamnaceae
Rosaceae
Rubiaceae
Salicaceae
Scrophulariaceae
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Polygonum
Meissn.
cognatum
Rumex tuberosus L. subsp.
horozontalis (Koch) Rech.
Anagallis foemina Miller
Androsace maxima L.
Adonis aestivalis L. subsp.
aestivalis
Ceratocephalus testiculatus
(Crantz) Roth
Clematis orientalis L.
Consolida glandulosa (Boiss
& Huet) Bornm.
Ranunculus
strigillosus
Boiss. & Huet
Reseda lutea L. var. lutea
Paliurus spina-christi Miller
Potentilla argentea L.
Potentilla recta L.
Rosa villosa L. subsp. villosa
Sanguisorba minor Scop.
subsp. minor
Asperula arvensis L.
Asperula laxiflora Boiss.
Galium verum L. subsp.
verum
Populus
nigra
nigra
L.
subsp.
Salix pseudomedewii E.
Wolf.
Bungea
trifida
(Vahl)
C.A.Meyer
Verbascum flavidum (Boiss.)
Freyn & Bornm.
Verbascum
pyramidatum
Bieb.
Veronica armena Boiss. &
Huet
Veronica multifida L.
Veronica orientalis Miller
Çoban değneği
Labada
Fare kulağı
Androsas
Kanavcı otu
__
__
Medit. ele.
__
__
x
x
x
x
x
LC
x
x
LC
x
x
x
LC
LC
x
x
LC
__
__
x
Ak asma
__
x
x
LC
Hazeran
Ir.-Tur. ele.
x
x
LC
Düğün çiçeği
__
x
Muhabbet çiçeği
Kara çalı
Beş parmak otu
Beş parmak otu
Gül
Küçük
çayır
düğmesi
Asperula
Asperula
__
__
__
__
__
x
x
x
x
x
x
Kara kavak
Medit. ele.
Euxine ele.
Euro-Sib.
ele.
Euro-Sib.
ele.
Söğüt
Euxine ele.
__
x
x
x
__
Yoğurt otu
x
x
x
Euro-Sib.
ele.
x
Sığır kuyruğu
Euxine ele.
x
Yavşan otu
Ir.-Tur. ele.
Yavşan otu
Yavşan otu
Ir.-Tur. ele.
Ir.-Tur. ele.
x
LC
LC
LC
LC
LC
x
LC
x
LC
LC
x
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
x
x
LC
LC
Ir.-Tur. ele.
Sığır kuyruğu
LC
x
x
x
x
x
x
x
LC
90
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
Solanaceae
Valerianaceae
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
subsp. orientalis
Hyoscyamus niger L.
Centranthus longifolius Stev.
subsp. longifolius
Ban otu
__
Mahmuz çiçeği
Ir.-Tur. ele.
__
Ir.-Tur. ele.
__
x
x
LC
x
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
MONOCOTYLEDONES
Araceae
Cyperaceae
Liliaceae
Poaceae
Eminium rauwolffii (Blume)
Schott var. rauwolffii
Bolboschoenus
maritimus
(L.) Palla var. maritimus
Kofa
Carex divisa Hudson
Ekşi çimen
Carex ovalis Carex ovalis
Good.
Eleocharis acicularis (L.)
Roemer & SWchultes
Allium afineLedeb
Allium cardiostemon Fisch.
& Mey.
Muscari tenuifolium Tausch
Ekşi çimen
Ornithogalum narbonense L.
Tükürük otu
Ornithogalum oligophyllum
E.D.Clarke
Aegilops triuncialis L. subsp.
triuncialis
Alopecurus
arundinaceus
Poiret
Alopecurus
myosuroides
Hudson var. myosuroides
Briza media L.
Bromus arvensis L.
Catabrosa aquatica (L.) P.
Beauv.
Cynodon dactylon (L.) Pers.
var. villosus
Elymus repens (L.) Gould
subsp. repens
Festuca
valesiaca
Schleicher ex Gaudin
Tükürük otu
Lolium perene L.
Poa angustifolia L.
caput-
x
__
x
Soğan
Ir.-Tur. ele.
x
Soğan
Ir.-Tur. ele.
x
Misk
__
Medit. ele.
__
__
__
x
LC
x
LC
x
LC
x
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
x
x
LC
x
LC
Kuş ekmeği
Brom
Euro-Sib.
ele.
Euro-Sib.
ele.
__
__
__
__
x
Ayrık otu
__
x
x
LC
Elym
__
x
x
LC
Fetük
__
__
Euro-Sib.
ele.
Euro-Sib.
ele.
Tilki kuyruğu
Tilki kuyruğu
__
Phleum pratense L.
Taenatherum
__
Euro-Sib.
ele.
Euro-Sib.
ele.
Orman
otu
__
salkım
x
x
LC
x
x
LC
x
x
x
x
LC
LC
x
x
LC
x
x
LC
x
LC
x
x
x
LC
__
x
x
x
LC
Ir.-Tur. ele.
x
x
LC
91
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
medusae (L.) Nevski subsp.
crinutum Melderis
92
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED R
LEJANT:
Bitki türlerinin tehlike kategorilerinin tesbitinde kullanılan kısaltmalar ve açıklamaları:
EX: Tükenmiş
LC: Az tehdit altında
EW: Doğada tükenmiş
DD: Veri yetersiz
CR: Çok tehlikede
NT: Tehlike altına girmeye aday
EN: Tehlikede
VU: Zarar görebilir
NE: Değerlendirilemeyen
Habitat Sınıfları:
1- Orman
2- Maki
3- Frigana (Çoğu dikenli, alçak boylu ve yumak yastık oluşturan bitkiler)
4- Kültür alanları (Bağ, bahçe v.b.)
5- Kuru çayır
6- Nemli çayır, Bataklık ve Sulak Alan
7- Yol kenarı
8- Kayalık
Nisbi Bolluk Sınıfları:
Endemizm:
1- Çok nadir
L- Lokal endemik
2- Nadir
B- Bölgesel endemik
3- Orta derecede bol
Y- Yaygın endemik
4- Bol
5- Çok bol
Tespit edilmiş olan endemik türleri için Ekosistem Değerlendirme Raporu’nda
belirtilen koruma önlemleri şu şekildedir:
Alcea apterocarpa
Alcea apterocarpa türünün tehlike kategorisi LC’dir. Bu tür geniş yayılışlı olup, alan
içerisinde populasyon durumu iyidir. Çiçeklenme dönemi Haziran-Temmuz aylarıdır.
Tohumların olgunlaşma dönemi, Ağustos-Eylül ayları arasıdır. Önerilen koruma yöntemi,
türün bulunduğu alanlarda toprak sıyrılmasının yapılması yeterlidir. Toprağın sıyrılması
Ağustos - Eylül aylarında yapılması gerekir. Çünkü olgunlaşan tohumların toprağa dökülmesi
bu aylar arasında gerçekleşmektedir. Tohum toplanmasına ya da türün benzer habitatlara
taşınmasına gerek yoktur.
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED R
Wiedemania orientalis
Wiedemania orientalis türünün tehlike kategorisi LC dir. Bu tür geniş yayılışlı olup,
alan içerisinde populasyon durumu iyidir. Çiçeklenme dönemi Haziran ayıdır. Tohumların
olgunlaşma dönemi, Temmuz ayıdır. Önerilen koruma yöntemi, türün bulunduğu alanlarda
toprak sıyrılmasının yapılması yeterlidir. Toprağın sıyrılması Ağustos ayında yapılması
gerekir. Çünkü; olgunlaşan tohumların toprağa dökülmesi bu aylar arasında
gerçekleşmektedir. Tohum toplanmasına ya da türün benzer habitatlara taşınmasına gerek
yoktur.
Arenaria armeniaca
Arenaria armeniaca türünün tehlike kategorisi LC dir. Bu tür geniş yayılışlı olup, alan
içerisinde populasyon durumu iyidir. Çiçeklenme dönemi Haziran – Temmuz aylarıdır.
Tohumların olgunlaşma dönemi, Temmuz ayıdır. Önerilen koruma yöntemi, türün bulunduğu
alanlarda toprak sıyrılmasının yapılması yeterlidir. Toprağın sıyrılması Ağustos – Eylül ayları
arasında yapılması gerekir. Çünkü olgunlaşan tohumların toprağa dökülmesi bu aylar
arasında gerçekleşmektedir. Tohum toplanmasına ya da türün benzer habitatlara
taşınmasına gerek yoktur.
Alyssum pateri subsp. prostratum
Alyssum pateri subsp. prostratum türünün tehlike kategorisi LC dir. Bu tür geniş
yayılışlı olup, alan içerisinde populasyon durumu iyidir. Çiçeklenme dönemi Haziran –
Temmuz aylarıdır. Tohumların olgunlaşma dönemi, Temmuz – Ağustos aylarıdır. Önerilen
koruma yöntemi, türün bulunduğu alanlarda toprak sıyrılmasının yapılması yeterlidir.
Toprağın sıyrılması Ağustos – Eylül ayları arasında yapılması gerekir. Çünkü; olgunlaşan
tohumların toprağa dökülmesi bu aylar arasında gerçekleşmektedir. Tohum toplanmasına ya
da türün benzer habitatlara taşınmasına gerek yoktur.
Tripleurospermum callosum
Tripleurospermum callosum türünün tehlike kategorisi LC dir. Bu tür geniş yayılışlı
olup, alan içerisinde populasyon durumu iyidir. Çiçeklenme dönemi Haziran – Temmuz
aylarıdır. Tohumların olgunlaşma dönemi, Temmuz ayıdır. Önerilen koruma yöntemi, türün
bulunduğu alanlarda toprak sıyrılmasının yapılması yeterlidir. Toprağın sıyrılması Ağustos –
Eylül ayları arasında yapılması gerekir. Çünkü; olgunlaşan tohumların toprağa dökülmesi bu
aylar arasında gerçekleşmektedir. Tohum toplanmasına ya da türün benzer habitatlara
taşınmasına
Cyclotrichum niveum
Cyclotrichum niveum türünün tehlike kategorisi LC dir. Bu tür geniş yayılışlı olup,
alan içerisinde populasyon durumu iyidir. Çiçeklenme dönemi Haziran ayıdır. Tohumların
olgunlaşma dönemi, Temmuz – Ağustos aylarıdır. Önerilen koruma yöntemi, türün
bulunduğu alanlarda toprak sıyrılmasının yapılması yeterlidir. Toprağın sıyrılması Ağustos
ayında yapılması gerekir. Çünkü; olgunlaşan tohumların toprağa dökülmesi bu aylar arasında
gerçekleşmektedir. Tohum toplanmasına ya da türün benzer habitatlara taşınmasına gerek
yoktur.
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Fauna
Ek-13’te verilen Ekosistem Değerlendirme Raporu’na göre tespit edilen tür sayıları
ve koruma statüleri aşağıda verilmiştir.
Kurbağa Türleri
Çalışma alanında 5 tür kurbağa belirlenmiştir, bu türlerin IUCN kriterlerine göre LC
kategorisinde, BERN e göre EK-II de 3 tür, EK-III te 2 tür bulunmaktadır.
Sürüngenler Türleri
Çalışma alanında 9 sürüngen türü belirlenmiştir. Bunlardan 2 tanesi IUCN
kriterlerine göre LC kategorisinde bulunmaktadır. BERN kategorileri EK-II’de 4 ve EK-III’te 5
sürüngen türü bulunmaktadır. CITES’e göre ise EK-II’de 2 tür bulunmaktadır.
Kuşlar Türleri
Çalışma alanında ve yakın çevresinde 79 kuş türü yaşadığı belirlenmiştir. Bern
Sözleşmesine göre yapılan değerlendirme sonucu bu türler arasından 56 kuş türünün EkII’de, yani “Mutlak Koruma Altındaki Türler Listesi’nde yer aldığı; 16 kuş türünün Ek-III’te,
yani “Koruma Altındaki Türler Listesi’nde yer aldığı, kalan 7 kuş türünün ise her iki listede de
yer almadığı belirlenmiştir.
IUCN tarafından hazırlanan ve sürekli olarak güncellenen Avrupa Kırmızı Listesi
(ERL) ne göre yapılan değerlendirmede ise proje alanı ve yakın çevrede var olduğu
belirlenen kuş türleri arasından Mavi Kuzgun (Coracias garrulus)’un “NT”, (Near Threaten)
yani “Tehlikeye Yakın” türler kategorisine girmekte olduğu; Beyaz Akbaba (Neophron
percnopterus)’nın ise “EN” (Endangered), yani “Tehlike Altında” kategorisinde yer aldığı,
diğer 77 kuş türünün tamamının ise “LC” (Least Concern) kategorisinde, yani “En Düşük
Derecede Tehdit Altında” kategorisinde oldukları belirlenmiştir.
Memeliler Türleri
Proje uygulama alanı ve ekolojik etki sınırları içerisinde 33 memeli hayvan türünün
var olduğu belirlenmiştir. IUCN değerlendirmesine göre 27 memeli hayvan türü, “LC” (En
Düşük Derecede Tehdit Altında) kategorisinde,2 memeli hayvan türü ”DD” (Yetersiz Veri)
kategorisinde, 2 memeli hayvan türü “VU”(Hassas, Zarar Görebilir) kategorisinde, 2 memeli
hayvan türü “NT” (Tehlikeye Yakın) kategorisinde yer almaktadır.
Bern Sözleşmesi göre proje alanı ve yakın çevrede 12 memeli hayvan türü
belirlenmiş olup EK-II’ye, yani “Mutlak Koruma Altındaki Türler” listesine girmekte, kalan
türler arasından 8 memeli hayvan türü ise EK-III’te, yani “Koruma Altındaki Türler” listesinde
yer almakta, kalan 13 memeli hayvan türü ise Bern Sözleşmesi ek listelerinde yer
almamaktadır.
CITES sözleşmesine göre 1 memeli türü EK-I de 2 memeli türü de EK-II de yer
almaktadır.
Tespit edilen memeli türlerinden iki tanesi de İspir-Verneçik Yaban Hayatı Geliştirme
Sahası’nın korunan türlerinden olan Yaban Keçisi ve Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi’dir. Yaban
keçisi IUCN kriterine göre VU (hassas), Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi ise LC (en az endişe
verici) kategorisinde yer almaktadır.
Ekosistem Değerlendirme Raporu’nda yapılan değerlendirmede; planlanan Direktaş
Regülatörü ve HES projesi bulunduğu büyük Çoruh ekosistemi içerisinde ekolojik anlamda
onarılmaz bir habitat kaybına, herhangi bir omurgalının popülasyonunun kaybına sebep
olmayacağı belirtilmiştir.
95
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Balık Türleri
Proje alanında 3 ayrı familyaya ait 10 balık taksonu belirlenmiştir. Alanda yapılan
incelemelerde 3 balık türü yakalanarak teşhis edilmiştir. Bu sayı alanda daha önceden
tarafımızdan yakalanan türler ve yapılan literatür çalışmaları ile 10'a çıkmıştır. Elde edilen
verilere göre proje alanında en çok yakalanan ve ekonomik olarak değerlendirilen balık
Salmo macrostigma olmuştur.
Yakalanan türler arasında Bern (Ek III) listesine iki balık türü girmektedir
(Alburnoides bipunctatus, Alburnus chalcoides). Ayrıca Alburnoides bipunctatus, Alburnus
chalcoides, Squailus cephalus türleri ERL kategorisinde LC (Risk düşük) statüsünde korunan
türlerdir. Bununla birlikte Salmo macrostigma ERL değerlendirme kriterleri ise veri eksik (DD)
olarak sunulmuştur. Diğer türler ise NE (değerlendirilmemiş) kategorisindedir.
Zooplanktonik Organizmalar
Proje alanındaki zooplanktonik organizma çeşitliliğinin Rotifera filumuna ait 10
takson ile temsil edilmektedir. Cladocera ve Copepoda gruplarına ait hiçbir tür akıntı hızından
dolayı bulunamamıştır. Çalışmada tespit edilen zooplanktonik türlerin hemen hepsi
kozmopolittir. Her türlü sularda yaygın olarak görülebilirler.
Bentik Organizmalar
Omurgasız canlıların teşhisleri sonucunda iki istasyonda toplam 31 takson
bulunmuştur. Genel olarak bakıldığında temiz su indikatörü türlerin bol olarak bulunduğu
görülmektedir. Özellikle Ephemeroptera takımından Heptageniidae ve Diptera’dan Simuliidae
familyaları temiz su indikatörü olan türleri kapsar ve bu türler her iki istasyonda da bol olarak
bulunmuştur. Ayrıca Ephemeroptera ordosunun da tüm istasyonlarda oldukça fazla türle
temsil edildiği görülmüştür. Ayrıca Trichoptera takımı tüm istasyonlarda baskın olan bir diğer
gruptur. Özellikle Hydropsyche sp. oldukça yüksek populasyon yoğunluğuna sahiptir.
Tatlısu Algleri
Çalışma yapılan iki istasyonda 4 ayrı alg sınıfına ait toplam 80 takson (tür ve alttür)
teşhis edilmiştir. Özellikle Bacillariophyceae (diatom) grubu algler çeşitlilik bakımından en
zengin sınıf olmuştur. Bu sınıfa ait 52, Chlorophyceae'ya ait 16, Cyanophyceae'ya ait 11 ve
Euglenophyceae'ya ait 1 takson bulunmuştur. Çalışma alanında örnekleme yapılan
istasyonların hepsinde de baskın sınıf Bacillariophyceae (Diatom) olarak bulunmuştur. Bu
grup Türkiye tatlı sularında da en fazla türle temsil edilmektedir. Proje alanının tür çeşitliliği
bakımından ikinci baskın grubu Chlorophycea ve ardından Cyanophyceae sınıfları
gelmektedir.
Bacillariophyceae sınıfı içerisinde en baskın grup olarak Nitzschia, Navicula,
Gomphonema ve Cymbella’ya bağlı türler ön plana çıkmaktadır. Özellikle Gomphonema ve
Cymbella türleri tüm istasyonlarda baskın organizma konumundadır. Bu taksonlar Türkiye'nin
birçok lokalitesinden kayıt olarak bildirilmiş olup geniş bir dağılıma sahiptirler (Akbulut, 1996).
Chlorophyceae ait türler içerisinde ise Scenedesmus spp. bol bulunmaktadır.
Cyanophyceae’dan ise Oscillatoria ve Chrococcus türleri baskın durumdadır.
Euglenophyceae sınıfı tek bir tür ve yoğunlukla temsil edilmektedirler. Genel olarak teşhisi
yapılan tatlısu alg türlerin hepsi kozmopolit olup bölgeye özgü endemik, nadir ve tehlike
altında olan bir tür bulunmamaktadır.
IUCN RED LIST ve Kategorileri:
Avrupa ülkelerinde IUCN risk sınıflarına göre flora ve fauna türlerinin
sınıflandırılması 1970’li yıllardan itibaren gerçekleştirilmeye başlanmıştır. IUCN Kırmızı
Liste Kategorileri ve kriterleri, türlerin küresel olarak tükenme tehlikesi altında olup
96
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
olmadığını kolay ve geniş bir şekilde anlaşılmasını sağlar. Bu kapsamda raporda bulunan
proje alanı ve çevresinde bulunan veya bulunma ihtimali olan türler bu kategorilere göre de
sınıflandırılmıştır. (www.iucnredlist.org)
Tablo- 32. IUCN’ E Göre Koruma Altına Alınan Türler Sınıflandırılması
IUCN’ E GÖRE KORUMA ALTINA ALINAN TÜRLER SINIFLANDIRILMASI
EX (Nesli Tükenmiş)
Hiçbir şüpheye yer bırakmaksızın türün son örneği de yok olmuştur.
EW (Vahşi Hayatta nesli tükenmiş)
Bu türler ya insanların himayesi altında botanik bahçesi, hayvanat bahçesi gibi
ortamlarda koruma altındadırlar, ya da dar bir alanda doğallaşmış haldedirler.
CR (Ciddi tehlike altında)
Yakın gelecekte doğal hayatta yok olma riski çok yüksek olan türler.
EN (Tehlike altında)
Doğal hayatta henüz ciddi tehlike altında olmayıp, yakın gelecekte çok yüksek risk
altına girebilecek türler.
VU (Hassas)
Henüz ciddi tehlike altında olmayan, ancak orta vadede yok olma riski ile karşı karşıya
kalacak türler.
NT (Tehdit altında)
Henüz ciddi tehlike altında olmayan, ancak yukarıdaki herhangi bir statüye de
girmeyen ve ilerde risk altına girmesi söz konusu olabilecek türler.
LC (Düşük risk)
Henüz herhangi bir riskle karşı karşıya olmayan ve yakın gelecekte risk altına girme
durumu olmayan türler.
DD (Yetersiz verili)
Hakkında direk veya dolaylı olarak risk altında olup olmadığı belli olmayan ve herhangi
bir kesin sonuca varılmayan türler.
NE (Değerlendirilmemiş)
Herhangi bir kriter bakımından incelenmesi ve değerlendirilmesi henüz yapılmamış
türler.
Bern Sözleşmesi ile Koruma Altına Alınan Türler
Bern Sözleşmesi 9/1/1984 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe girmiş
uluslararası bir sözleşme olup, amacı nesli tehlikeye düşmüş ve düşebilecek türlerin,
özellikle göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora-fauna ve bunların yaşam
ortamlarının korunması ve bu konuda birden fazla devletin işbirliğini geliştirmektir.
Bern Sözleşmesine göre fauna elemanları 2 ayrı liste halinde koruma altına
alınmışlardır:
Ek Liste II (Kesin Koruma Altına Alınan Fauna Türleri):
a- Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri
b- Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları
tahrip etmek
c- Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle
üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek
d- Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi
olsa bu yumurtaları alıkoymak
e- Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti
yasaktır.
Ek Liste III (Korunan Fauna Türleri):
Yabani faunayı yeterli popülasyon seviyesine ulaştırmak amacıyla uygun
durumlarda geçici veya bölgesel yasaklama. Kapalı av mevsimleri ve diğer ulusal esaslar
(İlgili dönemin Merkez Av Komisyonu Kararları).
97
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
CITES kategorileri
EK-I listesi, nesilleri tükenme tehdidi ile karşı karşıya bulunan ve bu nedenle
örneklerinin ticaretinin sıkı mevzuata tabi tutulması ve bu ticarete sadece istisnai durumlarda
izin verilmesi zorunlu olan türleri içerir.
EK-II listesi, nesilleri mutlak olarak tükenme tehdidiyle karşı karşıya olmamakla
birlikte, nesillerinin devamıyla bağdaşmayan kullanımları önlemek amacıyla ticaretleri belirli
esaslara bağlanan türleri içerir.
EK-III listesi, herhangi bir taraf ülkenin kendi yetki alanı içinde düzenlenmeye tabi
tuttuğu ve aşırı kullanımını önlemek veya kısıtlamak amacıyla ticaretinin denetime
alınmasında diğer taraflar ile iş birliğine ihtiyaç duyduğunu belirttiği bütün türleri kapsar.
MAK Kararları (2014-2015)
T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’
nün Resmi Gazete’ de yayınlanarak yürürlüğe giren Merkez Av Komisyonu’nun 2014-2015
Av Dönemi Kararları, yaban hayvanlarının biyolojik gelişimlerindeki iklimsel olarak oluşan
bölgesel farklılıkları da dikkate alarak avlanma sürelerini, avlanma bölgelerini ve korunan
türleri belirler.
-
Ek-I
: Bakanlıkça koruma altına alınan yaban hayvanları
Ek-II
: Bakanlıkça belirlenen av hayvanlarından MAK’ca avına belirli
zamanlarda izin verilenler hayvanlar
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında yapılacak işlerde 31.12.2004 tarih
ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de (Değişik; 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı Resmi Gazete)
yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, 04.04.2014 tarih ve 28962
sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği,
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu hükümlerine riayet
edilecektir. Ayrıca Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü 2014-2015 Merkez Av
Komisyonu, BERN ve CITES Sözleşmeleri kararlarında belirtilen hükümlere uygun hareket
edilecektir.
IV.2.11. Sucul flora ve fauna iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin
tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türleri,
bunların, üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları, bu ortamlar için belirlenen
koruma kararları )
Direktaş Regülatörü ve HES projesi için Ekosistem Değerlendirme Raporu
hazırlanmış ve Ek-13’te verilmiştir. Söz konusu rapor Prof. Dr. Aydın KARABULUT, Doç Dr.
Şakir Önder ÖZKURT, Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ, Yrd. Doç. Dr. Faik Ahmet
KARAVELİOĞULLARI tarafından hazırlanmıştır.
Çoruh nehrinin kollarından birisi olan Hunut Çayı üzerine kurulacak olan Direktaş
Regülatör ve HES alanlarına ait sucul canlılara (tatlısu algleri, zooplanktonik organizmalar,
bentik organizmalar ve balıklar) ilişkin örneklemeler gerçekleştirilmiştir. Bu canlıların
mevcudiyetleri ve istasyonlara göre dağılımları yorumlanarak, planlanan faaliyetin sucul
ekosistem üzerine etkileri değerlendirilmiştir.
Hunut Çayı, farklı habitat özelliklerine sahip olmasından dolayı sucul canlı çeşitliliği
de yüksektir. Sucul besin zincirini oluşturan tatlısu algleri, zooplanktonik organizmalar, bentik
organizmalar ve balıklar açısından yapılan değerlendirmelerde özellikle temiz su indikatörü
olarak bilinen bazı türlerin yoğunluk açısından ön plana çıkmaktadırlar.
98
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Balık Türleri
Proje alanında 3 ayrı familyaya ait 10 balık taksonu belirlenmiştir. Alanda yapılan
incelemelerde 3 balık türü yakalanarak teşhis edilmiştir. Bu sayı alanda daha önceden
tarafımızdan yakalanan türler ve yapılan literatür çalışmaları ile 10'a çıkmıştır. Elde edilen
verilere göre proje alanında en çok yakalanan ve ekonomik olarak değerlendirilen balık
Salmo macrostigma olmuştur.
Bu alanlarda, akıntılı suları seven, barınak ve besin arayışında olan Cobitidae
familyasına bağlı Oxynoemacheilus spp. türü mevcuttur. Salmonidae familyası iki tür ile
temsil edilmektedir. Bunlardan Oncorhyncus mykiss kültür türü olup, Çoruh Nehri
çevresindeki üretme çiftliklerinden kaçarak nehir sistemine gelebilmektedir. Diğer tür ise
Çoruh Nehri ve kollarının doğal balığı olan Salmo macrostigma olup Çoruh Nehri’nin üst
havzalarındaki temiz ve bol akıntılı sularda bulunmaktadırlar.
Yakalanan türler arasında Bern (Ek III) listesine iki balık türü girmektedir
(Alburnoides bipunctatus, Alburnus chalcoides). Ayrıca Alburnoides bipunctatus, Alburnus
chalcoides, Squailus cephalus türleri ERL kategorisinde LC (Risk düşük) statüsünde korunan
türlerdir. Bununla birlikte Salmo macrostigma ERL değerlendirme kriterleri ise veri eksik (DD)
olarak sunulmuştur. Diğer türler ise NE (değerlendirilmemiş) kategorisindedir.
Zooplanktonik Organizmalar
Proje alanındaki zooplanktonik organizma çeşitliliğinin Rotifera filumuna ait 10
takson ile temsil edilmektedir. Cladocera ve Copepoda gruplarına ait hiçbir tür akıntı hızından
dolayı bulunamamıştır. Çalışmada tespit edilen zooplanktonik türlerin hemen hepsi
kozmopolittir. Her türlü sularda yaygın olarak görülebilirler.
Bentik Organizmalar
Omurgasız canlıların teşhisleri sonucunda iki istasyonda toplam 31 takson
bulunmuştur. Genel olarak bakıldığında temiz su indikatörü türlerin bol olarak bulunduğu
görülmektedir. Özellikle Ephemeroptera takımından Heptageniidae ve Diptera’dan Simuliidae
familyaları temiz su indikatörü olan türleri kapsar ve bu türler her iki istasyonda da bol olarak
bulunmuştur. Ayrıca Ephemeroptera ordosunun da tüm istasyonlarda oldukça fazla türle
temsil edildiği görülmüştür. Ayrıca Trichoptera takımı tüm istasyonlarda baskın olan bir diğer
gruptur. Özellikle Hydropsyche sp. oldukça yüksek populasyon yoğunluğuna sahiptir.
Tatlısu Algleri
Çalışma yapılan iki istasyonda 4 ayrı alg sınıfına ait toplam 80 takson (tür ve alttür)
teşhis edilmiştir. Özellikle Bacillariophyceae (diatom) grubu algler çeşitlilik bakımından en
zengin sınıf olmuştur. Bu sınıfa ait 52, Chlorophyceae'ya ait 16, Cyanophyceae'ya ait 11 ve
Euglenophyceae'ya ait 1 takson bulunmuştur. Çalışma alanında örnekleme yapılan
istasyonların hepsinde de baskın sınıf Bacillariophyceae (Diatom) olarak bulunmuştur. Bu
grup Türkiye tatlı sularında da en fazla türle temsil edilmektedir. Proje alanının tür çeşitliliği
bakımından ikinci baskın grubu Chlorophycea ve ardından Cyanophyceae sınıfları
gelmektedir.
Bacillariophyceae sınıfı içerisinde en baskın grup olarak Nitzschia, Navicula,
Gomphonema ve Cymbella’ya bağlı türler ön plana çıkmaktadır. Özellikle Gomphonema ve
Cymbella türleri tüm istasyonlarda baskın organizma konumundadır. Bu taksonlar Türkiye'nin
birçok lokalitesinden kayıt olarak bildirilmiş olup geniş bir dağılıma sahiptirler (Akbulut, 1996).
Chlorophyceae ait türler içerisinde ise Scenedesmus spp. bol bulunmaktadır.
Cyanophyceae’dan ise Oscillatoria ve Chrococcus türleri baskın durumdadır.
99
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Euglenophyceae sınıfı tek bir tür ve yoğunlukla temsil edilmektedirler. Genel olarak teşhisi
yapılan tatlısu alg türlerin hepsi kozmopolit olup bölgeye özgü endemik, nadir ve tehlike
altında olan bir tür bulunmamaktadır.
İnşaat ve İşletme Sırasında Sucul Ekosistemde Meydana Gelebilecek Etkiler
Ve Alınabilecek Önlemler
Ek-13’te verilen Ekosistem Değerlendirme Raporu’nda sucul canlılar için alınması
gereken önlemler şu şekilde ifade edilmiştir:
Çoruh Nehri’nin kollarından birisini oluşturan Hunut Çayı üzerinde yapımı planlanan
Direktaş Regülatörü, bölgedeki lotik habitat (dere, kaynak, nehir) yerine küçükte olsa lentik
habitat (göl, gölet) oluşmasına neden olacaktır. Bu durum besin zincirinin ilk halkasını
oluşturan alglerin mevcut habitatlarının azalması ve yeni habitat yapısının oluşması anlamına
gelmektedir.
Genel olarak yapılan değerlendirmelere göre, faaliyetin Hunut Çayı’nın tatlısu alg
florası üzerine olumsuz yönde bir etkisi söz konusu olmayacaktır. Çünkü tatlısu algleri
mevcut durumlarını regülatör alanları içerisinde de devam ettirebileceklerdir.
Zooplanktonik organizmaların yaşam ortamlarının durgun sular olduğu dikkate
alınacak olunursa, yapımı düşünülen regülatör alanında oluşacak durgun su kütlesi bu
canlıların önemli oranda artışı ile sonuçlanacaktır. Suyun mekanik etkisinin ortadan kalkması
ve bu canlıların besinlerini oluşturan fitoplanktonik organizmaların regülatör alanlarındaki
artışları zooplanktonik organizmalar açısından olumlu sonuç doğuracak ve gerek yoğunluk
gerekse de tür çeşitliliğinde bir artış olacaktır. Bölgede tür çeşitliliği ve populasyon yoğunluğu
oldukça az bulunan zooplanktonik organizmalar, regülatör alanı oluşmasından sonra oldukça
fazla tür ve yoğunlukla temsil edilmeye başlanacaktır. Yani planlanan faaliyet gerçekleştikten
sonra zooplanktonlar açısından olumsuz bir durum olmayacak aksine optimum koşullar
sağlanmış olacaktır.
Bentik canlılar açısından, Direktaş Regülatörünün çok ciddi ve olumsuz olarak
nitelendirilebilecek bir etkisi olmayacaktır. Yalnızca çok küçük bir alandaki bentik tür
baskınlığında bir değişim görülecektir. Ancak bu değişim yalnızca regülatör alanında ortaya
çıkarken Hunut Çayı’nın diğer bölgelerindeki bentik kompozisyonda herhangi bir değişim
olmayacaktır.
Proje alanında belirlenmiş balıklar ülkemizde yaygın ve genellikle durgun su
ekosistemine adapte olabilen türleri içermektedir. Durgun su sistemine adapte olamayacak
türler ise regülatör öncesi ve sonrasındaki akıntılı ortamlarda yaşamlarını sürdüreceklerdir.
Regülatör oluşumu sonrasında, balıkların besinlerini oluşturan fitoplanktonik ve
zooplanktonik türlerin nitel ve nicel artışlarının beklenmesi nedeniyle, bu durumun balık
populasyonlarını da olumlu olarak etkileyeceği düşünülmektedir. Ayrıca oluşacak durgun su
kütlesi su kuşları açısından da beslenme, barınma ve konaklama imkanı sağlayacağından
dolayı bölgenin faunal tür sayısında olumlu bir etki olacaktır. Bölgedeki çeşitliliğin artmasını
sağlayacak bir diğer etken de, oluşacak durgun su habitatı ve akıntılı ortamdır. Çünkü her iki
sisteminde barındığı tür kompozisyonu farklıdır ve sucul canlı çeşitliliği artış gösterebilecektir.
Regülatör inşası aşamasında gövde inşaatının yapılacağı bölümlerde, bir takım
etkiler olabilir, ancak bu durum kalıcı olmayıp sistem kendisini kısa sürede toparlayacaktır.
Bununla birlikte regülatörün su toplamaya başlayacağı ve işletme dönemlerinde minimum
suyun mutlaka mansap kısmından bırakılmaya devam edilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde
mansap kısmında yaşayan canlıların ölümleri ve yok olmaları söz konusudur. Bununla birlikte
Direktaş Regülatörünün işletme ve planlama sistemine göre, gövde alanı ile santral alanları
arasında uzun mesafeler bulunmaktadır. Bu mesafeler boyunca tünel ile taşınacak olan su
100
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
santrale getirilecek ve enerji üretimi gerçekleştirilecektir. Bu çalışma sistemine göre regülatör
ile santral alanı arasındaki kısımda (suyun tünellere alınması nedeni ile) nehir yatağının
susuz kalması gibi bir risk oluşabilecektir. Bunun giderilmesi için regülatör gövdelerinden
nehir yatağına, sucul yaşamın devamlılığını sağlayabilecek yeterlilikte suyun bırakılması
kaçınılmazdır.
Bunun için yapılan hesaplamalar çeşitlilik göstermekle birlikte Islak Çevre Metodu
olarak bilinen hesaplama yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu hesaplamada, balıkların
yaşamaları için gerekli olan minimum derinlik (15 cm) ve minimum akım hızlarını (20 m/s)
sağlayacak debilerin regülatörden dere yatağına can suyu olarak verilmesi gerekmektedir.
Önerilen can suyu miktarlarının bırakılması durumunda, ekolojik olarak istenen
derinliklerde su akmaya devam edecek ve özellikle balık türlerinin bölgedeki mevcudiyetlerini
sürdürebileceği koşullar fazlasıyla sağlanacaktır. Bu derinlik, bölge balıkların stok oluşturarak
üreme ve beslenmeleri için kabul edilebilir sınırların üzerinde kalmaktadır. Direktaş
Regülatöründen sonra bırakılması önerilen en düşük can suyu miktarı 0,362 m3/s ile düşük
akım dönemlerinde önerilmektedir. Bu dönemde dahi, özellikle balık türleri için istenen
minimum derinlik ve akım hızı açısından önerilen miktarlar yeterli görülmektedir. Önerilen bu
en düşük akım miktarı ile 15,09 cm derinlik oluşmaktadır. Görüldüğü üzere, sucul yaşam için
minimum kısıtlar sağlanmakta olup uygun yaşam koşulları oluşacaktır.
Regülatör yapıları, balıkların hareket kabiliyetlerini sınırladıklarından dolayı, hayatta
kalabilmek için göç etmek zorunda kalan biqelli türlerin geçişini etkilemektedir. Bundan dolayı
bazı düzenlemelerin yapılması gerekmektedir ve birçok durumda balık göçleri için uygun
balık geçiş yapıları inşa edilmelidir. Direktaş Regülatörünün balık geçidi planları DSİ ve
FAO’nun öngördüğü teknik ve biyolojik özelliklere sahip olup bölgenin balık türleri açısından
uygun niteliklere sahiptir.”
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında yapılacak işlerde dere yatağına
malzeme ve atık boşaltılması söz konusu değildir. Ayrıca 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı
Resmi Gazete’de (Değişik; 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı Resmi Gazete) yayımlanarak
yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, 04.04.2014 tarih ve 28962 sayılı Resmi
Gazete’de yayınlanararak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği, 1380
sayılı Su Ürünleri Kanunu hükümlerine riayet edilecektir. Ayrıca Doğa Koruma ve Milli Parklar
Genel Müdürlüğü 2014-2015 Merkez Av Komisyonu, BERN ve CITES Sözleşmeleri
kararlarında belirtilen hükümlere uygun hareket edilecektir.
IV.2.11.1 Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su
yükseklikleri, miktarları çözünmüş oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin
incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak
tedbirlerin belirtilmesi,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi için Ekosistem Değerlendirme Raporu
hazırlanmış ve Ek-13’te verilmiştir. Söz konusu rapor Prof. Dr. Aydın KARABULUT, Doç Dr.
Şakir Önder ÖZKURT, Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ, Yrd. Doç. Dr. Faik Ahmet
KARAVELİOĞULLARI tarafından hazırlanmıştır. Söz konusu raporda proje alanında 10 balık
türünün tespit edildiği, bu türler arasında endemik bir tür bulunmadığı tespit edilmiştir.
Elde edilen verilere göre proje alanında en çok yakalanan ve ekonomik olarak
değerlendirilen balık Salmo macrostigma olmuştur. Yakalanan türler arasında Bern (Ek III)
listesine iki balık türü girmektedir (Alburnoides bipunctatus, Alburnus chalcoides). Ayrıca
Alburnoides bipunctatus, Alburnus chalcoides, Squailus cephalus türleri ERL kategorisinde
LC (Risk düşük) statüsünde korunan türlerdir. Bununla birlikte Salmo macrostigma ERL
değerlendirme kriterleri ise veri eksik (DD) olarak sunulmuştur. Diğer türler ise NE
(değerlendirilmemiş) kategorisindedir.
101
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Proje alanında belirlenmiş balıklar ülkemizde yaygın ve genellikle durgun su
ekosistemine adapte olabilen türleri içermektedir. Durgun su sistemine adapte olamayacak
türler ise regülatör öncesi ve sonrasındaki akıntılı ortamlarda yaşamlarını sürdüreceklerdir.
Regülatör oluşumu sonrasında, balıkların besinlerini oluşturan fitoplanktonik ve
zooplanktonik türlerin nitel ve nicel artışlarının beklenmesi nedeniyle, bu durumun balık
populasyonlarını da olumlu olarak etkileyeceği düşünülmektedir. Ayrıca oluşacak durgun su
kütlesi su kuşları açısından da beslenme, barınma ve konaklama imkanı sağlayacağından
dolayı bölgenin faunal tür sayısında olumlu bir etki olacaktır. Bölgedeki çeşitliliğin artmasını
sağlayacak bir diğer etken de, oluşacak durgun su habitatı ve akıntılı ortamdır. Çünkü her iki
sisteminde barındığı tür kompozisyonu farklıdır ve sucul canlı çeşitliliği artış gösterebilecektir.
Bunun için yapılan hesaplamalar çeşitlilik göstermekle birlikte Islak Çevre Metodu
olarak bilinen hesaplama yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu hesaplamada, balıkların
yaşamaları için gerekli olan minimum derinlik (15 cm) ve minimum akım hızlarını (20 m/s)
sağlayacak debilerin regülatörden dere yatağına can suyu olarak verilmesi gerekmektedir.
Önerilen can suyu miktarlarının bırakılması durumunda, ekolojik olarak istenen
derinliklerde su akmaya devam edecek ve özellikle balık türlerinin bölgedeki mevcudiyetlerini
sürdürebileceği koşullar fazlasıyla sağlanacaktır. Bu derinlik, bölge balıkların stok oluşturarak
üreme ve beslenmeleri için kabul edilebilir sınırların üzerinde kalmaktadır. Direktaş
Regülatöründen sonra bırakılması önerilen en düşük can suyu miktarı 0,362 m3/s ile düşük
akım dönemlerinde önerilmektedir. Bu dönemde dahi, özellikle balık türleri için istenen
minimum derinlik ve akım hızı açısından önerilen miktarlar yeterli görülmektedir. Önerilen bu
en düşük akım miktarı ile 15,09 cm derinlik oluşmaktadır. Görüldüğü üzere, sucul yaşam için
minimum kısıtlar sağlanmakta olup uygun yaşam koşulları oluşacaktır.
Bölgede varlığı bilinen diğer balık türlerinin üreme dönemleri Nisan-Haziran
aylarında gerçekleşmektedir. Bu dönemde bırakılması gereken su miktarı, yağışlardan dolayı
zaten yüksek oranlarda olacaktır. Çünkü proje debisinin üzerinde gelecek olan su savaktan
dere yatağına zaten verilecektir. Dolayısı ile bu üreme dönemlerinde bırakılacak su miktarı,
suyun fazla olmasından dolayı zaten bırakılacaktır ve balıkların mevcudiyetleri ve
üremelerinin gerçekleştirmeleri için yeterli su verilecektir. Özellikle alabalık türleri için üreme
dönemi Kasım-Ocak ayları arasındadır.
IV.2.12. Madenler ve fosil yakıt kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve
planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için
önemi ve ekonomik değeri),
Erzurum ili ve yakın çevresinde yapılan çalışmalar sonucunda önemli metalik
maden ve endüstriyel hammadde yatak ve zuhurları ortaya çıkarılmıştır. Metalik madenler
bakımından ildeki en önemli madenler bakır, molibden, krom ve civa cevherleşmeleridir.
İldeki önemli bakır-molibden cevherleşmesi İspir ilçesinde % 0.31 Cu ve % 0.022 Mo tenöre
ve 73.600.000 ton muhtemel rezerve sahip Ulutaş (Vank) Cu-Mo cevherleşmesidir. Narman
ilçesinde bulunan civa yatağı geçmiş yıllarda bir süre işletilmiştir. Aşkale ilçesi ile
Palandöken silsilesi krom bakımından önemli potansiyele sahiptir. Buradaki toplam krom
rezervi yaklaşık 300.000 tonun üzerindedir. Bu rezervin 200-250 bin tonu işletilmiştir
(Maden Tetkik Arama, 2010).
Endüstriyel hammaddeler bakımından Erzurum ili özellikle jips, perlit, tuğla-kiremit
ve mermer açısından önem arz etmektedir. Ilıca, Aşkale ve Pasinler ilçeleri tuğla-kiremit ve
perlit bakımından önemli potansiyellere sahiptir. Bu ilçelerde iyi kalitede toplam 15 milyon
ton jeolojik tuğla-kiremit rezervi bulunmaktadır. Pasinler ilçesi ise özellikle perlit bakımında
zengin rezerve sahiptir. İlçede genleşme oranı 4,5 ile 12 arasında değişen yaklaşık 117
milyon ton görünür ve muhtemel perlit rezervi bulunmaktadır. Jips yatakları il genelinde
102
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
genellikle Oltu, Aşkale, Narman ve Tortum ilçelerinde yoğunlaşmıştır. Buralardaki toplam
rezerv 20 milyon ton civarındadır. İspir ilçesinde mermer olarak değerlendirilebilecek
potansiyele sahip volkanik ve magmatik kayaçların varlığı bilinmektedir. Karayazı ilçesinde
de Şakirköy sahasında kaplama ve döşeme taşı olarak kullanılabilecek nitelikte 4.531.800
ton görünür mermer rezervi bulunmaktadır. Bunların dışında Oltu ilçesindeki üst Kretase
yaşlı birimlerde siyah renkli, parlak, organik kökenli ve süs eşyası olarak kullanılan, adını da
Oltu ilçesinden alan oltutaşı ilin bir diğer doğal zenginlik kaynağı olarak göze çarpmaktadır.
Oltutaşı ile ilgili ilçede gelişmiş bir sektör bulunmaktadır (Maden Tetkik Arama, 2010).
İlin büyük bir bölümünde Oligo-Miyosen yaşlı çökel birimler içerinde linyit yatak ve
zuhurları ortaya çıkarılmıştır. Bunlardan en önemlileri; Horasan-Aliçeyrek, Oltu-Sütkans,
İspir-Karahan, Oltu-Balkaya, Aşkale-Kükürtlü, Pasinler-Pekecik ve Hınıs-Zırnak yataklarıdır.
Ayrıca, ilde çok sayıda jeotermal alanda bulunmakta olup, Uzunahmet, Pasinler, PasinlerAsboğa, Köprüköy, Ilıca, Horasan-Çermik bunlardan bazılarıdır. Tablo-33’te Erzurum ili
başlıca maden kaynakları verilmiştir.
Tablo- 33. Erzurum İli Başlıca Maden Kaynakları
Maden Türü
Bakır-Kurşun-Çinko
(Cu-Pb-Zn)
Faaliyet Alanı
İspir-Ulutaş (Vank)
Kalkopirit-pirit-molibden
Sahası
Tenör
Rezerv
% 0.31 Cu, % 0.022
Mo
73.600.000 ton mümkün
rezerv
Civa (Hg)
Narman (Soğurmak
Köyü) Sahası
-
Diyatomit (Dia)
Tortum-Taşbaşı Sahası
Orta-iyi kalite
Manganez (Mn)
Aşkale (Bayburt Yolu),
Oltu (Sabatuk Köyü),
Narman (Beyler Köyü),
Tortum (Karapınar)
Sahaları
Aşkale-Canviran, Dencik,
Pırnakapan, Saptıran ve
Taşlıyayla Sahaları ve
Palandöken-Toptepe
sahası
Oltu-Inciköy Sahası
Manyezit (Mag)
Aşkale Bölgesi
Jips (Jips)
Krom (Cr)
Mermer (Mr)
Linyit
Karayazı-Şakirköy
sahası
İspir- Karahan AşkaleKükürtlü Yukarı Susuz
saltaşı Oltu-Sütkans
Oltu-Karakütük HınısZırnak HorasanAliçeyrek Oltu- Henege
Oltu-Pokih Oltu- Dutlu
köy (Oltu taşı)
Geçmiş yıllarda bir süre
işletilmiş olan yatakta cıva
dışında nikel, şelit, volfram
mineralleşmesi de vardır.
50.000.000 ton muhtemel,
64.500.000 ton mümkün
rezerv.
% 98 CaSO4.2H2O
20.000.000 ton muhtemel
rezerv
%20-52 Cr2O3
300.000 ton
görünür+muhtemel rezerv
% 51.6 Mn
% 45-46 MgO
31.000 ton muhtemel rezerv
1.250 ton görünür, 389.000
ton muhtemel rezerv
-
4.531.800 tın görünür rezerv
4.298.605 ton
3.253.000 ton
16.700.000 ton
4.428.000 ton
33.714.560 ton
59.000.000 ton
2.250.000 ton
800.000 ton
2600 Kcal/kg, 4500
Kcal/kg, 2500 Kcal/kg
3100 Kcal/kg, 4106 Kcal/kg,
2304-3266Kcal/kg, 1615
Kcal/kg, 3098 Kcal/kg, 3000
Kcal/kg, 8064 Kcal/kg
IV.2.13. Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu
ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri),
Erzurum ili arazisinin %60’tan fazlası steplerle kaplıdır. Bu doğal bitki örtüsü, yer
yer keven topluluklarıyla verimsiz hale gelse de, geniş alanlarda mera hayvancılığına uygun
çayırlıklar durumundadır.
Erzurum ili kırmızı et, yumurta ve koyun sütü gibi hayvansal ürünler üretiminde de
başta gelen illerden birisidir.
103
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Büyükbaş Hayvan Varlığı
2013 yılı TUİK verilerine göre Erzurum ilinde toplam sığır sayısı 669.524, manda
sayısı 1.159 baştır. Erzurum, sığır sayısı olarak Türkiye genelinin %4,6’lık bir dilimini
oluşturur. Manda sayısı olarak ise yalnızca %1’lik bir diliminde yer almaktadır.
Proje alanın yer aldığı İspir ilçesine ilişkin 2013 yılı TUİK verilerine göre büyükbaş
ve hayvansal üretim varlığı Tablo-34’de gösterilmiştir. Bu kapsamda toplam sığır sayısı
23.850 başken, sığır sayısı olarak Erzurum il genelinin %3,6’sını oluşturmaktadır.
Tablo- 34. 2013 yılı Türkiye, Erzurum İli ve İspir İlçesine Ait Büyükbaş Hayvan Varlığı
Yetişkin
Genç-Yavru
Toplam
Sağılan
hayvan
sayısı (baş)
Süt (Ton)
1.806.717
541.770
2.348.487
897.097
1.177.305
48.683
17.849
66.532
26.853
35.124
İspir
1.599
576
2.175
774
1.011.764
Türkiye
4.386.066
1.568.267
5.954.333
2.314.278
8.946.131
56.438
19.975
76.413
30.011
111.460
1.021
365
1.386
494
1.833.528
4.654.974
1.457.463
6.112.437
2.395.897
6.531.573
374.717
151.862
526.579
198.285
577.010
14.923
5.366
20.289
7.220
21.011.364
93.711
23.880
117.591
51.940
51.947
873
286
1.159
403
390
Hayvan Adı
Türkiye
Erzurum
Erzurum
Sığır(Yerli)
Sığır (Kültür)
İspir
Türkiye
Erzurum
Sığır(Melez)
İspir
Türkiye
Manda
Erzurum
(Kaynak; http://tuikapp.tuik.gov.tr/hayvancilikapp/hayvancilik.zul )
Küçükbaş Hayvan Varlığı
Erzurum ilinde 2013 yılı TUİK verilerine göre toplam koyun sayısı 565.371 olup,
keçi sayısı 63.694 baştır. Erzurum koyun sayısı olarak Türkiye genelinin %1,9’luk bir
kısmını oluştururken, keçi sayısı ise %0,7’lik kısmını oluşturmaktadır.
Tablo- 35. 2013 yılı Türkiye, Erzurum İli ve İspir İlçesine Ait Küçükbaş Hayvan Varlığı
Yetişkin
Genç-Yavru
Toplam
Sağılan
hayvan
sayısı (baş)
Süt (Ton)
1.354.407
444.674
1.799.081
796.235
38.739
Erzurum
162
130
292
62
4
Türkiye
21.166.970
6.318.196
27.485.166
13.491.002
1.062.274
448.270
116.809
565.079
284.236
21.318
5.085
1.998
7.083
3.186
238.965
6.748.815
2.310.444
9.059.259
3.878.404
413.444
49.938
13.756
63.694
27.418
2.961
2.645
1.732
4.377
1.598
172.530
126.844
39.445
166.289
64.914
2.299
Hayvan Adı
Türkiye
Erzurum
Koyun(Merinos)
Koyun (Yerli)
İspir
Türkiye
Erzurum
Keçi(Kıl)
İspir
Türkiye
Keçi(Tiftik)
Kaynak: http://tuikapp.tuik.gov.tr/hayvancilikapp/hayvancilik.zul
104
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Kümes Hayvancılığı Varlığı
Erzurum ilinde kümes hayvancılığı varlığı, 2013 yılı TUİK verilerine göre, toplam
yumurta tavuğu sayısı 212.472, toplam ördek sayısı 6.219, toplam hindi sayısı 12.939 ve
toplam kaz sayısı 14.122 adettir.
İspir ilçesinde 2013 yılı TUİK verilerine göre toplam yumurta tavuğu sayısı 8.406,
toplam kaz sayısı 55 adettir. Tortum ilçesindeki, toplam yumurta tavuğu sayısı Erzurum
genelinin %4’luk dilime sahiptir.
Tablo- 36. 2013 yılı Türkiye, Erzurum İli ve İspir İlçesine Ait Kümes Hayvancılığı Varlığı
Hayvan Adı
Mevcut sayı
Türkiye
88.720.709
Yumurta Tavuğu
Erzurum
212.472
İspir
8.406
Türkiye
367.821
Ördek
Erzurum
Türkiye
6.219
2.925.473
Hindi
Erzurum
12.939
Türkiye
755.286
Erzurum
Kaz
14.122
İspir
55
Türkiye
Et Tavuğu
Kaynak: http://tuikapp.tuik.gov.tr/hayvancilikapp/hayvancilik.zul
177.432.745
Arıcılık Varlığı
2013 yılı TUİK verilerine göre İspir ilçesi arıcılık yapan işletme sayısı 643, toplam
kovan sayısı 10.800 adettir. Tablo-37’de arıcılık varlığına ilişkin bilgiler verilmiştir.
Tablo- 37. 2013 yılı Türkiye, Erzurum İli ve İspir İlçesine Ait Arıcılık Varlığı
Arıcılık yapan işletme
sayısı(adet)
Yeni kovan sayısı
Eski kovan
Toplam kovan
Türkiye
79.934
6.458.083
183.265
6.641.348
Erzurum
2.053
118.573
785
119.358
643
10.200
600
10.800
İspir
Kaynak: http://tuikapp.tuik.gov.tr/hayvancilikapp/hayvancilik.zul
IV.2.14 Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları,
Proje alanı dahilinde, peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları
bulunmamaktadır.
27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Avrupa Peyzaj Sözleşmesi Madde 4’e göre her bir Taraf bu Sözleşme’yi ve özellikle 5. ve 6.
Maddeleri kendi kuvvetler ayrımına göre, anayasal ilkelerine ve idarî düzenlemelerine
uygun olarak ve yetki devri ilkesine saygı göstererek Avrupa Yerel Öz Yönetim Şartı’nı
dikkate alarak uygulayacaktır. Bu Sözleşme’nin hükümlerinden sapmaksızın, her bir taraf,
Sözleşme’nin uygulanmasını kendi politikalarıyla uyumlu hale getirecektir. Ayrıca proje
kapsamında Peyzaj Onarım Planı hazırlatılmıştır (bkz. Ek-14).
105
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.2.15 Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler
(Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş
alanlar, vb.),
Proje alanı dahilinde, Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına belirli
amaçlarla tahsis edilmiş ve 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar
bulunmamaktadır.
IV.2.16. Proje yeri ve etki alanının mevcut kirlilik yükü,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi yeri ve etki alanı içerisinde gürültü, toz
emisyonu ve gaz oluşumuna neden olacak herhangi bir endüstriyel tesis ve kaynak
bulunmamaktadır. Söz konusu projenin inşaat işlemleri esnasında Ayrıca, mevcut
arazilerde yapılan tarım, bahçecilik usulünde olması nedeniyle gürültü oluşumu söz konusu
değildir.
PM10
(µg/m³)
SO2
(µg/m³)
Yıllık Ort
Aralık
Kasım
Ekim
Eylül
Ağustos
Temmuz
Haziran
Mayıs
Nisan
Mart
Şubat
Aylar
Ocak
Tablo- 38. Erzurum İli 2012 yılı Aylara Göre Ortalama Mevcut Hava Kalitesi
68
111
72
54
34
30
47
33
33
45
52
83
55
25
50
14
6
9
9
7
6
6
8
6
8
13
IV.2.17. Diğer özellikler.
Bu başlık altında proje dahilinde incelenecek bir husus bulunmamaktadır.
IV.3. Sosyo – Ekonomik Çevrenin Özellikleri
Erzurum ili ekonomisini genel olarak tarım, hayvancılık ve sanayi oluşturmaktadır.
Bölgenin geçmiş dönemlerde de İpek Yolu üzerinde olması, şehrin ekonomi alanında
gelişmesini sağlamakla birlikte ticari anlamdaki önemini de ortaya koymaktadır. 1957
yılında Erzurum ilinde kurulmuş olan Atatürk Üniversitesi’nin açılması, şehir genelinde ticari
anlamda canlılık sağlamaktadır. Erzurum ili, Türkiye'nin ve Doğu Anadolu bölgesinin en
önemli ticaret merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bölgede, Oltu ilçesinde çıkarılan ve yarı
kıymetli maden özelliğinde olan Oltu taşı ve bu taştan yapılan özel aksesuarlar, takı ve
benzeri eşyalar bölge insanı için önemli bir geçim kaynağıdır. Palandöken Dağı kış spor
tesisleri ile sınırlı olan kış turizmi, özellikle son yıllarda önemli kazanımlar elde etmiş ve
bölge geneline yeni altyapı ve tesisler olarak dağılmıştır. Bu özelliği ile Türkiye sınırlarını
aşarak alanında dünyanın sayılı merkezlerinden biri haline gelmiştir. Spor tesislerinin bölge
turizmine ve ekonomisine önemli katkıları söz konusudur.
2012 yılı TÜİK verilerine göre, 2010 yılında, sanayi ve hizmetler sektöründe
çalışan sayılarının Türkiye toplamı içindeki payına bakıldığında, Erzurum, Erzincan ve
Bayburt bölgesi % 0,74 değeri ile % 30,63 değerini alan İstanbul bölgesinin oldukça
altındadır. Sanayi ve hizmetler sektöründe maaş ve ücretleri ise, Erzurum, Erzincan ve
Bayburt bölgesi % 0,57 değeri ile % 38,86 değerini alan İstanbul bölgesinin oldukça altında
yer almıştır (Türkiye İstatistik Kurumu, 2012).
106
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca
sektörler, yöresel iş gücünün bu sektörlere dağılımı, sektördeki mal ve hizmet
üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler),
Enerji yatırımları kapsamında Erzurum ili, İspir ilçesinde, toplam 4 baraj ve 29 adet
HES projesi mevcuttur. Enerji sektöründe yaklaşık 1,5 milyar dolar yatırımın planlandığı
İlçede gelecek 5 yılda ekonomi ve istihdam açısından büyük hareketlilik beklenmektedir.
Çalışmaları devam eden yatırımlara ilave olarak aynı alanda mevcut HES projeleri
çalışmalarına en kısa sürede başlanacağı ifade edilmektedir. Bu işlerin de başlamasıyla
ilçede ekonomik anlamda daha hareketli günler geçirecektir (Kaymakamlık, 2014).
Erzurum ekonomisi başta tarım olmak üzere, hizmet ve inşaat sektörlerinden
oluşmaktadır. Erzurum şehir merkezindeki günlük ticari hareketliliğe yön veren en önemli
etkenlerden birisi de yaklaşık 70.000 öğrencisi olan Atatürk Üniversitesi’dir. Yaz aylarında
üniversite öğrencilerinin şehirde olmaması ile oluşan ekonomik durgunluk görülmektedir.
Yüz ölçümü itibariyle Türkiye‘nin dördüncü büyük ili olma özelliğine sahip Erzurum
ili, toplam 2.533.000 ha’lık bir yüzölçümüne sahiptir. Ekonomi, tarım ve hayvancılığa
dayanmaktadır. 460.000 hektarlık tarım arazisinin 306 hektarlık bölümü sulanabilir
konumda olup, 268.000 hektarlık bölümünde ekim yapılmaktadır. Bitkisel üretimi; tahıllar,
yem bitkileri, baklagiller, endüstri bitkileri, yumrulu bitkiler, yağlı tohumlar oluşturmaktadır.
Tahıl türlerinden en fazla buğday, arpa ve çavdar ekimi; sanayi bitkilerinden ise çoğunlukla
şeker pancarı, patates ve ayçiçeği ekimi yapılmaktadır. Organik tarım uygulamalarını
buğday, yonca, yem bitkileri, çayırotu, meyve ve bal üretimi oluşturmaktadır. Erzurum ilinde
meyve olarak ise, elma, armut, ceviz, kayısı, erik, kiraz, vişne ve kızılcık yetişmektedir.
2012 yılı bitkisel üretim değeri bakımından Erzurum 331 milyon ile 55. sırada gelmektedir.
Aynı yıl verilerine göre canlı hayvanlar değeri bakımından Erzurum 1,626 milyon değeri ile
4. sırada gelmektedir. (Erzurum İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü İstatistikleri, 2013)
Erzurum ili imalat alanında, gıda sanayi, kimya-plastik sanayi, metal eşya sanayi,
makine sanayi, petrol ve tekstil sanayi üretimde önde gelen sektörler olarak faaliyet
göstermektedir. Sanayi sektörü günümüzde beklenilen düzeyde olmasa da Erzurum
ekonomisine belirli bir oranda katkı sağlamaktadır. Sanayi sektöründe faaliyet gösteren
işletmeler, küçük ve orta ölçekli özelliktedir. Bu özelliklerinden dolayı söz konusu işletmeler,
sadece yerel pazarlara yönelik üretim yapmakta ve düşük bir oranda istihdam
sağlamaktadırlar.
Gıda ürünleri ve içecek imalatı (peynir, yağ, yoğurt, hazır su, et ve et ürünleri)
üreten plastik ve kauçuk ürünler imalatı (PVC doğrama- PVC boru, plastik damacana- şişetorba- çuval vb.), mineral ürünler imalatı (çimento, hazır beton, kiremit, büz, briket, tuğla,
parke taşı, kaldırım taşı, karo, mermer vs. ürünleri), işlenmiş metal ürünler imalatı (demir
doğrama, çelik kapı, kalorifer ve buhar kazanı, güneş kolektörü, doğalgaz bacası, teneke
kutu, çivi vb. ürünleri), motorlu kara taşıtı römorklu imalatı (motorlu kara taşıtları için kasa,
römork ve yarı römork üretimi), oltu taşı imalatı (tespih başta olmak üzere çeşitli türden
takılar), kimyasal madde ve ürünlerin imalatı (boya, sabun, deterjan ve diğer temizlik
ürünleri), tekstil ürünleri imalatı (giyim eşyası dışındaki hazır tekstil ürünleri ve çorap üreten,
ana metal sanayi), metal döküm üzerine üretim yapan, sınıflandırılmamış makine ve
teçhizat imalatı (soba, mangal, semaver vb. üretimi), basım ve yayım (plak, kaset ve
benzeri kayıtlı medyanın çoğaltılması) ve matbaacılık alanında üretim yapan işletmelerden
oluşmaktadır. Sanayi yönünden merkez ilçe Aziziye, Erzurum ilinin diğer ilçelerine göre en
gelişmiş olanıdır. İlçe sınırları dahilinde Erzurum Organize Sanayi Bölgesi yer almaktadır.
Erzurum'un en önemli sanayi kuruluşu, 1956 yılında üretime başlayan ve kamuya ait olan
Erzurum Şeker Fabrikası’dır. TŞFAŞ (Türkşeker) Erzurum Şeker Fabrikası şehrin ekonomik
kalbi konumundadır.
107
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri, göçler, nüfus
artış oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler),
Erzurum ili, büyükşehir olduktan sonra merkez ilçe 2008 yılında 5747 sayılı kanun
ile Palandöken, Aziziye ve Yakutiye olmak üzere 3 ilçeye ayrılmış, yine aynı kanun ile daha
önce ilçe olan Ilıca'nın ismi Aziziye olarak değiştirilmiş, Büyükşehir Belediyesi’ne
bağlanmıştır. Erzurum ilinin yıllara göre nüfusu Tablo-39’da verilmiştir.
Tablo- 39. Türkiye ve Erzurum İli Yıllara Göre Nüfus Verileri
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Türkiye
70.586.256
71.517.100
72.561.312
73.722.988
74.724.269
75.627.384
76.667.864
Erzurum
784.941
774.967
774.207
769.085
780.847
778.195
766.729
(Kaynak: http://www.tuik.gov.tr)
Tablo- 40. Türkiye, Erzurum ili ve İspir İlçesi 2013 Yılına Ait Nüfus Verileri
İl/İlçe Merkezi
Toplam
Erkek
Kadın
Türkiye
70.034.413
35.135.795
34.898.618
Erzurum
766.729
384.015
382.714
İspir
(Kaynak: http://www.tuik.gov.tr/)
16.248
7.954
8.294
Erzurum ili 2012-2013 dönemi nüfus verilerine bakıldığında, göç veren iller
arasında yer almaktadır. Nüfus artış hızı negatif değerlerde olup % -1,5’lik bir küçülmeye
sahiptir. İlden 2012-2013 döneminde net 16,599 kişi göç etmiştir.
Tablo- 41. Erzurum İli Göç Verileri
Dönem
Toplam nüfus
2012-2013
766 729
(Kaynak: http://www.tuik.gov.tr)
Aldığı göç
Verdiği göç
Net göç
23 398
39 997
-16.599
Tablo- 42. Erzurum İli Yaş Grubu Ve Cinsiyete Göre Nüfus Verileri
Yaş
Erkek
Kadın
Erkek
Kadın
grubu
Yaş grubu
Net göç hızı
(‰)
-21.4
Yaş
grubu
Erkek
Kadın
'0-4'
36.218
-34.239
'35-39'
24.981
-23.893
'70-74'
6.710
-8.391
'5-9'
36.275
-34.703
'40-44'
23.094
-22.382
'75-79'
4.658
-5.264
'10-14'
39.755
-38.393
'45-49'
19.488
-18.317
'80-84'
3.869
-4.912
'15-19'
39.536
-38.534
'50-54'
16.337
-16.677
'85-89'
1.055
-1.970
'20-24'
36.656
-36.751
'55-59'
13.793
-14.768
'90+'
275
-650
'25-29'
32.313
-31.372
'60-64'
10.828
-11.810
Toplam
384.015
382.714
'30-34'
29.186
-28.980
'65-69'
8.988
-10.708
(Kaynak: http://www.tuik.gov.tr)
108
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
'90+'
'80-84'
'70-74'
'60-64'
'50-54'
'40-44'
'30-34'
'20-24'
'10-14'
'0-4'
Erkek
Kadın
Şekil- 35. Erzurum İli Yaş Grubu ve Cinsiyete Göre Nüfus Verileri
IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin iş kollarına dağılımı, iş kolları itibariyle kişi başına
düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir),
2012 yılında Erzurum iline bağlı firmalar tarafından yaklaşık 77.801 bin dolar ithalat
yapılırken, yaklaşık 45.860 bin dolar ihracat yapılmıştır. Erzurum ilinde 2012 yılı ihracatın
ekonomik faaliyetlere göre dağılımına en büyük payı, %98 ile imalat sektörüne aittir.
İthalatın en büyük pay ise % 75 ile imalat sektörüne aittir.
2010 yılında sanayi ve hizmetler sektöründe çalışan sayılarının Türkiye toplamı
içindeki payına bakıldığında, Erzurum, Erzincan ve Bayburt bölgesi % 0,74 değeri ile %
30,63 değerini alan İstanbul bölgesinin oldukça altındadır. Sanayi ve hizmetler sektöründe
maaş ve ücretleri ise, Erzurum, Erzincan ve Bayburt bölgesi % 0,57 değeri ile % 38,86
değerini alan İstanbul bölgesinin oldukça altında yer almıştır (Türkiye İstatistik Kurumu,
2012).
IV.3.4. İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı ),
Erzurum ilinde 2013 yılı bazında iş gücüne katılma oranı yüzde 50, istihdam oranı
yüzde 46,7, işsizlik oranı ise yüzde 6,6 olarak belirlenmiş olup. 2012 yılında bir önceki yılın
aynı ayına göre TÜFE değişim oranı Erzurum, Erzincan ve Bayburt illerinde % 5,59 iken bu
değer % 6,16 olan Türkiye değerinin altındadır.
TÜİK tarafından yayımlanan İşgücü Göstergeleri (2013)’ne göre TR A1 ve
bölgesine ilişkin işsizlik verileri aşağıda verilmektedir.
Tablo- 43. TR A1 Bölgesinin ( Erzurum, Erzincan ve Bayburt) 2013 İşgücü Göstergeleri (15+ yaş)
İşsizlik
İş Gücüne Katılma Oranı %
Tarım Dışı İşsizlik Oranı %
İstihdam Oranı %
Oranı %
TR A1 Bölgesi
Erzurum
50.3
5.59
-
46.9
50
6.6
-
46.7
(Kaynak: http://www.tuik.gov.tr)
109
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
IV.3.5. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu
hizmetlerden yararlanılma durumu ),
2011 yılında yüz bin kişi başına düşen hastane yatak sayısı Erzurum ilinde 408
değerinde iken, Türkiye’de yüz bin kişi başına düşen hastane yatak sayısı 252
değerindedir. Bu değer Türkiye ortalamasının oldukça üzerindedir.
Sağlık sektörünün önemli göstergelerinden olan kişi başına düşen yatak sayısı
Türkiye’de on binde 25,8’dir. Erzurum İl Sağlık Müdürlüğü 2010 yılı kayıtlarına göre;
Erzurum’da 1 Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi, 17 Devlet Hastanesi, 1 Üniversite
Hastanesi, 1 özel hastane olmak üzere 20 adet yataklı hastane mevcut olup, bu
hastanelerdeki yatak kapasitesi 3.239 kişidir. Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesinin
bitirilmiş olması ve yatak kapasitesinin de 400’den 600’e çıkarılması, yeni açılmış olan ilçe
hastaneleri ve helikopter ambulansının Erzurum ilinde bölgeye hizmet vermeye başlaması
sağlık alanındaki olumlu gelişmelerdendir (Seçilmiş Göstergelerle Erzurum, 2012).
İspir ilçesinde 5 lise ve dengi okul, 2 tanesi merkez 9 tanesi köylerde olmak üzere
11 tane ilkokul, 1 yatılı olmak üzere 3 adet ortaokul, 1 adet anaokulu olmak üzere toplamda
20 okul vardır. Bu kurumlarda 202 öğretmen görev yapmakta olup, 13,1 öğrenci başına 1
öğretmen düşmektedir. Kurumlarda bulunan öğrenci sayıları Tablo- 44’te gösterilmiştir.
Tablo- 44. İspir İlçesi Eğitim Kurumlarına Göre Öğrenci Sayısı
Anaokulu
132
İlkokul
755
Ortaokul
840
Lise
897
Toplam
Kaynak: http://www.ispir.gov.tr/default_b0.aspx?content=307
2624
IV.3.6. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut
ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları
vb.),
Erzurum ili, nüfusunun kır-kent bileşimi açısından, kırsal niteliği ağır basan bir ildir.
Yöre ikliminin soğuk ve kış mevsiminin uzun olması mimariyi etkilemiştir. Kırsal kesimlerde
yerleşmiş birimleri birbirlerine yakın veya bitişik yapılaşma göstermektedir. İklim, kışların
çok soğuk ve çok uzun olması nedeniyle yetişen ürün cinslerini belirleyen başlıca etmendir.
Doğal yapı ve iklimin yarattığı elverişsiz koşullara karşın doğadan daha fazla yararlanma
çabası, tüm Doğu Anadolu Bölgesinde olduğu gibi Erzurum ilinde de köyaltı yerleşimlerin
oluşmasına neden olmuştur. Arazinin engebeliliği arttıkça köyaltı yerleşimlerin sayısı da
artar. Köyaltı yerleşmeler kom ve mezralardır. Mezralar tarla tarımı yapılan devamlı
yerleşimlerdir. Komlar ise kışın hayvanların barınması için bir veya daha fazla ailenin
kurduğu geçici yerleşimlerdir.
Erzurum ilinde bulunan sanayi tesislerinde kullanılan üretim teknolojileri eskidir.
1988 yılından sonra Organize Sanayi Bölgesi’nde üretime geçen kuruluşlar günün üretim
teknolojilerini kullanmışlardır. Daha önceki yıllarda, üretime geçen sanayi tesisleri ise
üretime geçtikleri yıllardaki üretim teknolojileri ile halen faaliyetlerini sürdürmektedir.
Üretimde olan sanayi tesislerinin büyük çoğunluğunun kullandığı enerji, elektrik enerjisidir.
Coğrafi konumu nedeniyle en eski yerleşim merkezlerinden biri olan Erzurum ili
çeşitli dönemlere ait tarihi eserler yapıldıkları devrin kültür ve sosyal yaşamları ile mimari
özelliklerini günümüze kadar taşımaktadırlar. Bunlardan bazıları, Oltu Kalesi, Erzurum
110
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Kalesi, Çifte Minareli Medrese, Yakutiye Medresesi, Üç Kümbetler, Ulu Cami, Lalapaşa
Cami ve Çobandede Köprüsü’dür.
IV.3.7. Diğer özellikler
Bu başlık altında proje dahilinde incelenecek bir husus bulunmamaktadır.
111
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV’DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE
ALINACAK ÖNLEMLER
(Bu bölümde projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek,
en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2
başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır.)
V.1. Arazinin hazırlanması, inşaat ve tesis aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik
çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler
Projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önemlerine ilişkin
ayrıntılı açıklamalar aşağıda verilmiştir.
V.1.1 Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne
kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat miktarı, hafriyat sırasında kullanılacak
malzemeler, patlayıcı maddeler, varsa patlatma ile ilgili bilgiler etkiler ve alınacak
önlemler, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb maddelerin nerelere taşınacakları, nakliye
güzergahları, nerelerde depolanacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları,
hafriyat döküm alanlarının koordinatları, özellikleri ve 1/1000 ölçekli plan ve kesit
görünüşleri ile birlikte harfiyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı, alınacak
izinler, görüşler,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında; regülatör, çökeltim havuzu, iletim
tüneli, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binasının inşa edilmesi ve enerji
üretimi yapılması planlanmaktadır.
Ünitelerin arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında her bir tesisten (ünitede)
çıkarılacak hafriyat miktarları, aşağıda tablo halinde verilmiştir. Döküm sahalarının
gösterildiği ve koordinatlarının verildiği Vaziyet Planı Ek-6‘da yer almaktadır.
Tablo- 45. Proje Kapsamında Yapılacak Kazı Miktarları
Kazı Alanları
Regülatör Kazısı
Çökeltim Havuzu Kazısı
İletim Tüneli Kazısı
İletim Kanalı Kazısı
Yükleme Havuzu Kazısı
Cebri Boru Kazısı
Santral Binası Kazısı
Kazı Miktarları (m3)
3.540
1.410
21.766
2.355
18.768
2.903,6
25.725
Ek-15’de verilen Döküm Sahaları ve Gerekçe Raporu’nda, proje kapsamında
ortaya çıkacak kazı fazlası malzemenin depolanacağı alanların özellikleri verilmiştir. Ayrıca,
yine Ek-15’de yer alan Döküm Sahaları Taşkın Analizi Raporu’nda, söz konusu alanların
Hunut Çayı’nın taşkın getireceği dönemlerdeki durumu irdelenmiştir.
V.1.2. Arazinin hazırlanması sırasında ve ünitelerin inşasında kullanılacak
maddelerden parlayıcı patlayıcı tehlikeli, toksin ve kimyasal olanların taşınışları,
depolanmaları ve kullanımları, bu işler için kullanılacak aletler ve makineler,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında, yapılacak olan iletim tüneli kazı
çalışmaları için tünel giriş ve çıkışında yüzeysel patlatma yapılacaktır.
Kullanılacak patlayıcı maddeler patlatma yapılacak günlerde yetkili bayilerden
alınarak inşaat alanına getirilecektir. Patlayıcı maddeler inşaat alanında depolanmayacaktır.
Patlayıcı maddelerinin satışını yapan firma patlayıcı maddelerin nakli, patlatma işlemlerinin
gerçekleştirilmesi ve kontrolünden sorumlu olacaktır.
112
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Patlatma zamanları hakkında önceden çevre köylere bilgi verilecektir. Patlatma
işlemi esnasında inşaat alanındaki güvenliğin sağlanabilmesi için tüm işlemlerin
durdurulması amacıyla siren çalınacaktır.
Patlayıcı madde olarak ANFO ismi ile adlandırılan Amonyum Nitrat ve Motorin
karışımından oluşan madde kullanılacaktır. Bu karışım jelatinit tipi dinamit ve milisaniye
gecikmeli kapsüller yardımı ile patlatılacaktır. Proje kapsamında yapılacak olan patlatma
işlemlerinde 29.09.1987 tarihli ve 19589 sayılı (Değişik: 12.11.2004 tarih ve 25641 sayılı
R.G) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı
Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması,
Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin
Tüzük” hükümlerine uyulacaktır.
V.1.3. Proje kapsamında varsa hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisinin
kapasitesi, teknolojisi, iş-akım şeması, teknolojisi, malzemenin temini ile ilgili bilgi.
(Çökeltim havuzu vb. gibi üniteleri hakkında bilgi),
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında hazır beton tesisi ve kırma-eleme
tesisi kurulmayacaktır. Malzeme İspir ilçesinden temin edilecektir.
Direktaş HES Projesi için ihtiyaç olması halinde malzeme alımı yapılması için
Hunut Çayı ve Çoruh Nehrinin depozitleri düşünülmüştür. Ayrıca, geçirimli malzeme için,
proje alanına yaklaşık 1-3 km uzaklıkta bulunan sahadan temin edilebilecektir.
V.1.4. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, proje alanının karayollarına
uzaklıkları, karayoluna bağlantı yolları, ulaşım için kullanılacak mevcut yolların zarar
görmemesi için alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısında alınacak önlemler,
ulaştırma altyapının inşası ile ilgili işlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri,
kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası
sırasında kırma öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, araç yükü,
cinsi ve sayısı, artışın hesaplanması, haritası (bu kapsamda alınacak görüşler, izinler),
Direktaş Regülatörü ve HES projesi tesis yerine, Artvin-İspir yolu ile ulaşılmaktadır.
Artvin-İspir yolu üzerinde, Çoruh Nehrini karayolu ile akış aşağı sol sahili ters yönde takip
ederken, karşı sahildeki Eskivan Mahallesi’ni 915 m geçince Hunut Çayı’na ulaşılmaktadır.
Bu noktada, Hunut Çayı’nı bir köprü ile geçince yol ikiye ayrılmaktadır. Sağa, kuzeye yani
Çamlıkaya nahiyesi yönüne sapılmaktadır. Yine karayolu ile 465 m mesafede santral binası
yerine ulaşılmaktadır. Buradan itibaren yine kuzey istikametinde karayolu ile yaklaşık 1100
metre sonra Hunut Çayı üzerindeki 2. köprüye ulaşılmaktadır. Bu köprüden karşıya Hunut
Çayı’nın akışaşağı sol sahiline geçilerek tekrar karayolu ile 1250 m mesafedeki Çamlıkaya
Nahiyesine ulaşılır. Çamlıkaya Nahiye merkezi sınırları içinde, karayolundan kuş uçuşu 180
m güneybatı yönünde regülatör yeri bulunmaktadır. Hunut Çayı üzerinde 1.067 m talveg
kotunda Direktaş Regülâtörü inşa edilecektir.
Tesis alanına ulaşım için kullanılacak yolların ulaşımı trafiğe sürekli açık
tutulacaktır. Söz konusu tesis alanına ulaşım yollarının ve sanat yapılarının projedeki
çalışmalardan kaynaklı kullanımı süresince ağır tonajlı vasıtalarla bozulması halinde gerekli
onarım, stabilize beton kaplaması, yol bakımı vb. işler faaliyet sahibi tarafından
karşılanacaktır.
Proje alanı içinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzeysel su
kaynakları üzerinde yol geçişi sağlanması durumunda uygun kesitte sanat yapısı yapılarak
geçiş sağlanacak ve bu konuda DSİ 8. Bölge Müdürlüğü’nün görüşü alınacaktır.
113
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Proje sahasında yılda 10 ay, ayda 26 gün, günde 10 saat çalışılacaktır. Direktaş
Regülatörü ve HES Projesi kapsamında inşaat çalışmalarında; regülatör, iletim tüneli,
yükleme havuzu, cebri boru, HES binasında malzemenin sökülmesi, yüklenmesi, taşınması,
boşaltılması sırasında toz emisyonu oluşumu söz konusu olacaktır.
Sahada oluşacak toz emisyonları 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı (Değişik;
13.04.2012 tarih ve 28463 sayılı R.G.) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
“Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği’nde verilen toz emisyon faktörleri
dikkate alınarak hesaplanmıştır.
Arazi Hazırlık Aşamasında Oluşacak Toz Emisyon Miktarı:
Faaliyet alanında arazi hazırlık aşamasında üstte bulunan örtü toprağının
sıyrılması işlemi gerçekleştirilecektir. Bu kapsamda örtü toprağının hafriyatı üretim işlemleri
sırasında toz emisyonu ve üretimin gerçekleştirilmesi sırasında kullanılacak ekipmanlardan
oluşacak emisyonlar söz konusu olacaktır.
Öncelikle arazide ortalama 0,1 m derinliğe sahip örtü toprağının kaldırılması
gerekmektedir. Bu amaçla yapılacak işlemler; örtü toprağının sıyrılması, sıyrılan
malzemenin kamyonlara yüklenmesi ve oluşturulacak depolama alanına taşınması,
boşaltılması ve burada açıkta depolanması olup, bu esnada toz emisyonu oluşumu söz
konusu olacaktır. İnşaat çalışmaları esnasında yürütülecek çalışmalarda sıyırma işlemleri
kademeli olarak yürütülecektir. Ancak hesaplamalar, nebati toprağın tamamının sıyrıldığı
durum düşünülerek yapılmıştır. Yapı yerlerinde sıyrılacak nebati toprak miktarları aşağıdaki
tabloda verilmiştir.
Tablo- 46. Yapı Yerlerinde Sıyrılacak Olan Nebati Toprak Miktarları
Sıyırma Yapılacak Alanlar
Sıyrılacak Alanın
Büyüklüğü (ha)
Sıyrılacak Alanın
Büyüklüğü (m3)
Sıyrılma Süresi
Regülatör Yeri
Yükleme Havuzu
Santral Binası
Toprak Depolama Alanı
Döküm Sahaları
0,31
0,040
0,020
0,50
19,83
3.100
400
200
5.000
198.300
3 ay
2 ay
1 ay
4 ay
10 ay
Saatlik Sıyırma
Miktarları
(ton/saat)
7,95
1,54
1,54
9,6
95,3
Sıyrılacak nebati toprak miktarlarına göre oluşacak toz emisyon miktarları Tablo47’de verilen faktörler göz önünde bulundurulacak hesaplanmıştır.
Tablo- 47. Toz Emisyon Faktörleri
Toz Faktörleri
Kontrolsüz Emisyon Değerleri
Sökme
0,025 kg/ton
Yükleme
0,01 kg/ton
Nakliye (gidiş-dönüş)
0,7 kg/km-araç
Boşaltma
0,01 kg/ton
Geçici Depolama
5,8 kg toz/ha.gün
Kontrollü Emisyon Değerleri
0,0125 kg/ton
0,005 kg/ton
0,35 kg/km-araç
0,005 kg/ton
2,9 kg toz/ha.gün
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında yapılan hesaplamaların
sonucunda kontrollü ve kontrolsüz durumda oluşan emisyon miktarları Tablo-48‘de
verilmiştir.
Tablo- 48. Toz Emisyonu Miktarları
Sıyırma Yapılacak Alanlar
Kontrolsüz Emisyon Miktarları
Regülatör Yeri
0,741
0,208
Yükleme Havuzu
0,208
Santral Binası
0,560
Toprak Depolama Alanı
11,059
Döküm Sahaları
Kontrollü Emisyon Miktarları
0,371
0,104
0,104
0,280
5,530
114
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Sıyırma kazıları sırasında oluşacak toz miktarları yalnızca, döküm sahalarında
yapılan sıyırma işlemleri sırasında 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişik; 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı R.G.) “Sanayi
Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği”nde belirtilen 1,0 kg/saat sınır değerinin
üzerine çıkmaktadır. Bu amaçla, faaliyet işlemleri sırasında oluşacak tozun (partikül
madde), bölgenin topoğrafik ve meteorolojik koşulları altında ne şekilde yayılacağı ve bu
yayılma sonucunda en yakın yerleşimlerdeki olası yer seviyesi konsantrasyonlarını
belirlemek amacıyla, 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak
yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen yöntem
esas alınarak, toz dağılım modellemesi yapılmıştır.
Çöken toz miktarı hesabı (mg/m2-saat):
4
(, ) = 86400 ∑=1 x Ci (x, y, z),
Çevre Mevzuatı Formül- III kullanılmıştır.
Hesaplamalar sonucunda, yönlere göre yayılma sınıfları, Erzurum ili meteorolojik
verileri göz önüne alınarak hesaplanmıştır.
Toz etki yüksekliği 50 m’nin altında olması sebebiyle;
Tablo- 49. Etkin Baca Yüksekliğine Göre F,f,G,g Parametrelerinin Belirlenmesi
Yayılma Sınıfi
F
f
G
g
A (Çok kararsız)
B (Kararsız)
C/I (Nötral)
C/II (Nötral)
D (Kararlı)
E (Çok kararlı)
1.503
0.876
0.659
0.640
0.801
1.294
0.833
0.823
0.807
0.784
0.754
0.718
0.151
0.127
0.165
0.215
0.264
0.241
1.219
1.108
0.996
0.885
0.774
0.662
Tablo- 50. Yayılma Sınıflarının Tespiti Tablosu
Yer Rüzgârı Hızı m/s
1 ve daha küçük
1.5-2.0
2.5-3.0
3.5-4.0
4.5 ve daha büyük
Sekiz Saatlik Toplam Bulutluluk Oranları
Gündüz saatleri (Güneş ışıması altında)
0/8 - 2/8 bulutlu
3/8 - 5/8 bulutlu
6/8 - 8/8 bulutlu
B
B
B
B
B
C/1
B
B
C/1
B
C/1
C/1
C/1
C/2
C/2
Yayılma sınıfının tespiti, mevcut meteorolojik veriler ve günlük havanın kapalılık
durumuna göre yapılır. Buna karşılık gelen yayılma sınıfı yukarıdaki tabloya göre B(kararsız)
olmaktadır.
Tablo- 51. Rüzgar Hızları Tespiti
Ua(m/sn)
1.4’den küçük
1.4-1.8
1.9-2.3
2.4-3.8
3.9-5.4
5.5-6.9
7.0-8.4
8.5-10.0
10.0’den büyük
UR(m/s)
1
1.5
2
3
4.5
6
7.5
9
12
115
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Rüzgar hızı (Uh) değerinin hesaplanmasında Uh =UR(h/za)M formülü kullanılır.
Za = Metre birimiyle verilen anemometrenin zeminden yüksekliği (10 m)
h = Etkin baca yüksekliği (20 m)
M değerleri ise aşağıda belirtilen tablodan seçilmiştir.
Tablo- 52. Yayılma Sınıfları
Yayılma Sınıfı
M
A (Çok kararsız)
B (Kararsız)
C/I (Nötral)
C/II (Nötral)
D (Kararlı)
E (Çok kararlı)
Tablo- 53. Yayılma Sınıfları ve Uh Sınıfları
Yön
UR(m/s)
N
1,7
NNE
1,9
NE
2,2
ENE
3,0
E
2,8
ESE
2,1
SE
1,4
SSE
1,6
S
2,0
SSW
2,7
SW
2,6
WSW
3,0
W
2,8
WNW
2,5
NW
1,7
NNW
1,8
0.09
0.20
0.22
0.28
0.37
0.42
Uh
1.95
2.18
2.53
3.45
3.22
2.41
1.61
1.84
2.30
3.10
2.99
3.45
3.22
2.87
1.95
2.07
Yayılma Sınıfı
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
Sıyırma Faaliyetleri Sırasında Oluşan Kontrolsüz Toz Emisyonu ile İlgili
Modelleme:
Yukarıda yapılan hesaplamalarda kontrolsüz durum için; Q = 11,059 kg/saat
çıkmıştır. Üretim sırasında meydana gelen toplam tozun %80 ini, 10 μ’dan büyük parçacıklar
oluşturmaktadır.
Havada asılı partiküller için C(x,y,z);
Q= 2,212 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
Çöken toz miktarı için (di);
Q= 8,847 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
Döküm sahalarına en yakın hane 153 m uzaklıkta olup, bu uzaklığa bağlı olarak
yapılan modelleme aşağıda yer almaktadır.
116
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 54. Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında
Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz)
Yön
50
100
153
250
350
N
2.12
2.80
1.63
0.71
0.38
NNE
1.91
2.52
1.46
0.64
0.34
NE
1.65
2.17
1.26
0.55
0.30
ENE
1.21
1.59
0.93
0.40
0.22
E
1.29
1.71
0.99
0.43
0.23
ES
1.72
2.28
1.33
0.58
0.31
SE
2.59
3.42
1.99
0.87
0.47
SSE
2.26
2.99
1.74
0.76
0.41
S
1.81
2.39
1.39
0.61
0.33
SSW
1.34
1.77
1.03
0.45
0.24
SW
1.39
1.84
1.07
0.47
0.25
WSW
1.21
1.59
0.93
0.40
0.22
W
1.29
1.71
0.99
0.43
0.23
WNW
1.45
1.91
1.11
0.49
0.26
NW
2.13
2.81
1.64
0.71
0.39
NNW
2.01
2.66
1.55
0.67
0.36
(μg/m3)
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında Oluşan
Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz)
Şekil- 36. Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3) (Kontrolsüz)
117
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
(mg/m2-gün)
Tablo- 55. Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında
Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m 2-gün)
Yön
50
100
153
250
350
N
8.49
11.22
6.52
2.85
1.53
NNE
7.60
10.04
5.84
2.55
1.37
NE
6.56
8.68
5.05
2.20
1.19
ENE
4.82
6.37
3.70
1.62
0.87
E
5.16
6.82
3.97
1.73
0.93
ES
6.88
9.09
5.29
2.31
1.24
SE
10.30
13.61
7.91
3.45
1.86
SSE
9.02
11.91
6.93
3.02
1.63
S
7.22
9.54
5.55
2.42
1.31
SSW
5.35
7.07
4.11
1.80
0.97
SW
5.56
7.34
4.27
1.86
1.00
WSW
4.82
6.37
3.70
1.62
0.87
W
5.16
6.82
3.97
1.73
0.93
WNW
5.78
7.64
4.44
1.94
1.05
NW
8.49
11.22
6.52
2.85
1.53
NNW
8.02
10.60
6.16
2.69
1.45
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında Oluşan
Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün)
Şekil- 37. Döküm Sahalarının Sıyrılması Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün) (Kontrolsüz)
118
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyon Miktarı:
İnşaat çalışmaları sırasında yapılacak kazı miktarları ve oluşacak toz emisyonu
miktarlarının verildiği tablo, Tablo-56’da yer almaktadır.
Tablo- 56. İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyon Miktarları
Kazı
Kazı
Saatlik Kazı
Kazı Süresi
Saatlik Kazı
Yapılacak
Miktarları
Miktarları
(ay)
Miktarları
Alanlar
(m3)
(ton)
Regülatör
3.540
3
5,67
11,34
Yeri
Çökeltim
1.410
1
6,78
13,56
Havuzu
İletim Kanalı
2.355
1
11,3
22,6
Yükleme
18.768
6
15,03
30,06
Havuzu
Cebri Boru
2.903,6
2
6,98
13,96
Santral
25.725
8
15,46
30,92
Binası
Kontrolsüz
Emisyon
Miktarları
Kontrollü
Emisyon
Miktarları
1,279
0,640
2,648
1,324
1,551
0,776
1,869
0,935
0,935
0,467
1,664
0,832
Projenin inşaat ve işletme aşamasında, yollara giriş ve çıkışlarda trafik güvenliği
açısından her türlü önlem, Karayolları Bölge Müdürlüğü’nün görüşleri doğrultusunda
yatırımcı firma tarafından alınacaktır.
İnşaat kazıları sırasında oluşacak toz miktarları, cebri borular dışındaki tüm ünite
kazılarında 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(Değişik; 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı R.G.) “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliği”nde belirtilen 1,0 kg/saat sınır değerinin üzerine çıkmaktadır. Bu amaçla,
faaliyet işlemleri sırasında oluşacak tozun (partikül madde), bölgenin topoğrafik ve
meteorolojik koşulları altında ne şekilde yayılacağı ve bu yayılma sonucunda en yakın
yerleşimlerdeki olası yer seviyesi konsantrasyonlarını belirlemek amacıyla, 06.06.2008 tarih
ve 26898 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi
Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen yöntem esas alınarak, toz dağılım
modellemesi yapılmıştır.
İnşaat Faaliyetleri Sırasında Oluşan Kontrolsüz Toz Emisyonu ile İlgili
Modelleme:
Yukarıda yapılan hesaplamalarda regülatör yerinde yapılan kazılardaki kontrolsüz
durum için; Q = 1,279 kg/saat çıkmıştır. Üretim sırasında meydana gelen toplam tozun %80
ini, 10 μ’dan büyük parçacıklar oluşturmaktadır.
Havada asılı partiküller için C(x,y,z);
Q= 0,256 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
Çöken toz miktarı için (di);
Q= 1,023 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
Regülatöre en yakın hane 50 m uzaklıkta olup, bu uzaklığa bağlı olarak yapılan
modelleme aşağıda yer almaktadır.
119
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 57. Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan
Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz)
Yön
50
100
153
250
350
N
0.25
0.32
0.19
0.08
0.04
NNE
0.22
0.29
0.17
0.07
0.04
NE
0.19
0.25
0.15
0.06
0.03
ENE
0.14
0.18
0.11
0.05
0.03
E
0.15
0.20
0.11
0.05
0.03
ES
0.20
0.26
0.15
0.07
0.04
SE
0.30
0.40
0.23
0.10
0.05
SSE
0.26
0.35
0.20
0.09
0.05
S
0.21
0.28
0.16
0.07
0.04
SSW
0.16
0.20
0.12
0.05
0.03
SW
0.16
0.21
0.12
0.05
0.03
WSW
0.14
0.18
0.11
0.05
0.03
W
0.15
0.20
0.11
0.05
0.03
WNW
0.17
0.22
0.13
0.06
0.03
NW
0.25
0.33
0.19
0.08
0.04
NNW
0.23
0.31
0.18
0.08
0.04
(μg/m3)
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada
Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m3) (Kontrolsüz)
Şekil- 38. Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3) (Kontrolsüz)
120
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
(mg/m2-gün)
Tablo- 58. Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan
Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m 2-gün)
Yön
50
100
153
250
350
N
0.98
1.30
0.75
0.33
0.18
NNE
0.88
1.16
0.68
0.29
0.16
NE
0.76
1.00
0.58
0.25
0.14
ENE
0.56
0.74
0.43
0.19
0.10
E
0.60
0.79
0.46
0.20
0.11
ES
0.80
1.05
0.61
0.27
0.14
SE
1.19
1.57
0.92
0.40
0.22
SSE
1.04
1.38
0.80
0.35
0.19
S
0.83
1.10
0.64
0.28
0.15
SSW
0.62
0.82
0.48
0.21
0.11
SW
0.64
0.85
0.49
0.22
0.12
WSW
0.56
0.74
0.43
0.19
0.10
W
0.60
0.79
0.46
0.20
0.11
WNW
0.67
0.88
0.51
0.22
0.12
NW
0.98
1.30
0.75
0.33
0.18
NNW
0.93
1.23
0.71
0.31
0.17
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken
Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün)
Şekil- 39. Regülatör Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün) (Kontrolsüz)
121
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
İletim kanalı yerinde yapılan kazılarda kontrolsüz durum için; Q = 1,551 kg/saat
çıkmıştır. Üretim sırasında meydana gelen toplam tozun %80 ini, 10 μ’dan büyük parçacıklar
oluşturmaktadır.
Havada asılı partiküller için C(x,y,z);
Q= 0,310 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
Çöken toz miktarı için (di);
Q= 1,241 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
İletim Kanalı’na en yakın hane 360 m uzaklıkta olup, bu uzaklığa bağlı olarak
yapılan modelleme aşağıda yer almaktadır.
122
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 59. İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında
Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3)
(Kontrolsüz)
Yön
100
150
250
360
500
N
0.39
0.24
0.10
0.05
0.03
NNE
0.35
0.21
0.09
0.05
0.02
NE
0.31
0.18
0.08
0.04
0.02
ENE
0.22
0.13
0.06
0.03
0.02
E
0.24
0.14
0.06
0.03
0.02
ES
0.32
0.19
0.08
0.04
0.02
SE
0.48
0.29
0.12
0.06
0.03
SSE
0.42
0.25
0.11
0.05
0.03
S
0.34
0.20
0.09
0.04
0.02
SSW
0.25
0.15
0.06
0.03
0.02
SW
0.26
0.15
0.07
0.03
0.02
WSW
0.22
0.13
0.06
0.03
0.02
W
0.24
0.14
0.06
0.03
0.02
WNW
0.27
0.16
0.07
0.03
0.02
NW
0.39
0.24
0.10
0.05
0.03
NNW
0.37
0.22
0.09
0.05
0.03
(μg/m3)
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada
Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m3) (Kontrolsüz)
Şekil- 40. İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m3) (Kontrolsüz)
123
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
(mg/m2-gün)
Tablo- 60. İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında
Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m 2-gün)
Yön
100
150
250
360
500
N
1.57
0.94
0.40
0.20
0.11
NNE
1.41
0.84
0.36
0.18
0.10
NE
1.22
0.73
0.31
0.16
0.08
ENE
0.89
0.54
0.23
0.12
0.06
E
0.96
0.57
0.24
0.12
0.07
ES
1.27
0.76
0.32
0.17
0.09
SE
1.91
1.14
0.48
0.25
0.13
SSE
1.67
1.00
0.42
0.22
0.12
S
1.34
0.80
0.34
0.17
0.09
SSW
0.99
0.59
0.25
0.13
0.07
SW
1.03
0.62
0.26
0.13
0.07
WSW
0.89
0.54
0.23
0.12
0.06
W
0.96
0.57
0.24
0.12
0.07
WNW
1.07
0.64
0.27
0.14
0.07
NW
1.57
0.94
0.40
0.20
0.11
NNW
1.49
0.89
0.38
0.19
0.10
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken
Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün)
Şekil- 41. İletim Kanalı Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün) (Kontrolsüz)
124
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Yükleme havuzu yerinde yapılan kazılarda kontrolsüz durum için; Q = 1,869 kg/saat
çıkmıştır. Üretim sırasında meydana gelen toplam tozun %80 ini, 10 μ’dan büyük parçacıklar
oluşturmaktadır.
Havada asılı partiküller için C(x,y,z);
Q= 0,374 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
Çöken toz miktarı için (di);
Q= 1,495 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
Yükleme Havuzu’na en yakın hane 410 m uzaklıkta olup, bu uzaklığa bağlı olarak
yapılan modelleme aşağıda yer almaktadır.
125
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 61. Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı
Sırasında Oluşan Havada Asılı
Parçacıkların Dağılımı (μg/m3)
(Kontrolsüz)
YÖN
100
150
250
410
500
N
0.47
0.28 0.12
0.05
0.03
NNE
0.43
0.26 0.11
0.04
0.03
NE
0.37
0.22 0.09
0.04
0.03
ENE
0.27
0.16 0.07
0.03
0.02
E
0.29
0.17 0.07
0.03
0.02
ES
0.39
0.23 0.10
0.04
0.03
SE
0.58
0.35 0.15
0.06
0.04
SSE
0.51
0.30 0.13
0.05
0.04
S
0.40
0.24 0.10
0.04
0.03
SSW
0.30
0.18 0.08
0.03
0.02
SW
0.31
0.19 0.08
0.03
0.02
WSW
0.27
0.16 0.07
0.03
0.02
W
0.29
0.17 0.07
0.03
0.02
WNW
0.32
0.19 0.08
0.03
0.02
NW
0.48
0.29 0.12
0.05
0.03
NNW
0.45
0.27 0.11
0.05
0.03
(μg/m3)
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi
ÇED Raporu
Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı
Sırasında Oluşan Havada Asılı
Parçacıkların Dağılımı (μg/m3)
(Kontrolsüz)
Şekil- 42. Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m 3) (Kontrolsüz)
126
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
(mg/m2-gün)
Tablo- 62. Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı
Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların
Dağılımı (mg/m2-gün)
YÖN 100 150 250
410 500
N
1.90
1.14 0.48
0.19
0.13
NNE
1.70
1.02 0.43
0.17
0.12
NE
1.47
0.88 0.37
0.15
0.10
ENE
1.08
0.65 0.27
0.11
0.08
E
1.15
0.69 0.29
0.12
0.08
ES
1.54
0.92 0.39
0.16
0.11
SE
2.30
1.38 0.58
0.23
0.16
SSE
2.01
1.21 0.51
0.20
0.14
S
1.61
0.97 0.41
0.16
0.11
SSW
1.20
0.72 0.30
0.12
0.08
SW
1.24
0.74 0.32
0.13
0.09
WSW
1.08
0.65 0.27
0.11
0.08
W
1.15
0.69 0.29
0.12
0.08
WNW
1.29
0.77 0.33
0.13
0.09
NW
1.90
1.14 0.48
0.19
0.13
NNW
1.79
1.07 0.45
0.18
0.13
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi
ÇED Raporu
Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı
Sırasında Oluşan Çöken
Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün)
Şekil- 43. Yükleme Havuzu Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün) (Kontrolsüz)
127
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Santral Binası yerinde yapılan kazılarda kontrolsüz durum için; Q = 1,664 kg/saat
çıkmıştır. Üretim sırasında meydana gelen toplam tozun %80 ini, 10 μ’dan büyük parçacıklar
oluşturmaktadır.
Havada asılı partiküller için C(x,y,z);
Q= 0,333 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
Çöken toz miktarı için (di);
Q= 1,331 kg/saat (10 μ’dan küçük parçacıklar)
H= 0 m
Z = 1,8 m
Vdi=0,01 m/sn
Santral Binası’na en yakın hane 210 m uzaklıkta olup, bu uzaklığa bağlı olarak
yapılan modelleme aşağıda yer almaktadır.
128
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
(μg/m3)
Tablo- 63. Santral Binası Yeri İnşaatı
Sırasında Oluşan Havada Asılı
Parçacıkların Dağılımı (μg/m3)
(Kontrolsüz)
YÖN
100
150
350
500
N
0.42
0.25 0.15 0.06
0.03
NNE
0.38
0.23 0.13 0.05
0.03
210
NE
0.33
0.20 0.11 0.04
0.02
ENE
0.24
0.14 0.08 0.03
0.02
E
0.26
0.15 0.09 0.04
0.02
ES
0.34
0.21 0.12 0.05
0.02
SE
0.51
0.31 0.18 0.07
0.04
SSE
0.45
0.27 0.16 0.06
0.03
S
0.36
0.22 0.12 0.05
0.03
SSW
0.27
0.16 0.09 0.04
0.02
SW
0.28
0.17 0.10 0.04
0.02
WSW
0.24
0.14 0.08 0.03
0.02
W
0.26
0.15 0.09 0.04
0.02
WNW
0.29
0.17 0.10 0.04
0.02
NW
0.42
0.25 0.15 0.06
0.03
NNW
0.40
0.24 0.14 0.05
0.03
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi
ÇED Raporu
Santral Binası Yeri İnşaatı Sırasında
Oluşan Havada Asılı Parçacıkların
Dağılımı (μg/m3) (Kontrolsüz)
Şekil- 44. Santral Binası Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Havada Asılı Parçacıkların Dağılımı (μg/m3) (Kontrolsüz)
129
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
(mg/m2-gün)
Tablo- 64. Santral Binası Yeri İnşaatı
Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların
Dağılımı (mg/m2-gün)
YÖN 100 150 210
350
500
N
1.69
1.01
0.58
0.23
0.12
NNE
1.51
0.91
0.52
0.21
0.11
NE
1.31
0.78
0.45
0.18
0.09
ENE
0.96
0.57
0.33
0.13
0.07
E
1.03
0.62
0.35
0.14
0.07
ES
1.37
0.82
0.47
0.19
0.10
SE
2.05
1.23
0.71
0.28
0.14
SSE
1.79
1.07
0.62
0.25
0.13
S
1.44
0.86
0.50
0.20
0.10
SSW
1.06
0.64
0.37
0.15
0.07
SW
1.11
0.66
0.38
0.15
0.08
WSW
0.96
0.57
0.33
0.13
0.07
W
1.03
0.62
0.35
0.14
0.07
WNW
1.29
0.77
0.33
0.13
0.09
NW
1.90
1.14
0.48
0.19
0.13
NNW
1.79
1.07
0.45
0.18
0.13
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi
ÇED Raporu
Santral Binası Yeri İnşaatı Sırasında
Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı
(mg/m2-gün)
Şekil- 45. Santral Binası Yeri İnşaatı Sırasında Oluşan Çöken Parçacıkların Dağılımı (mg/m2-gün) (Kontrolsüz)
130
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Ünitelere en yakın hane uzaklıkları dikkate alınarak yapılan modellemeler sonucunda
toz emisyonları için, ilgili yönetmelikte yer alan sınır değerlerin aşılmadığı görülmüştür.
Faaliyet kapsamında oluşacak toz emisyonları için “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği” ve “Hava Kalitesi Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” çerçevesinde
gerekli tedbirler alınacak, söz konusu yönetmeliklerin hükümlerine uyulacak ve yönetmelikte
belirtilen sınır değerler aşılmayacaktır.
Ayrıca, proje kapsamında yapılacak olan çalışmalar sırasında 03.07.2009 tarih ve
27277 sayılı (Değişik; 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı) Resmi Gazete ’de yayımlanarak
yürürlüğe giren SKHKKY Ek-1’de yer alan;
“c) Açıkta depolanan yığma malzeme:
Açıkta depolanan yığma malzeme, hurda malzeme, tozlaşabilir ürün yada hammadde hava
kalitesi standartlarını sağlamak şartıyla açıkta depolanabilir. Bu amaçla aşağıda bazı
örnekleri verilen tedbirler alınır.
-Araziye rüzgarı kesici levhalar yerleştirir, duvar örülür veya rüzgarı kesici ağaçlar dikilir,
-Konveyörler ve diğer taşıyıcıların ve bunların birbiri üzerine malzeme boşalttığı bağlantı
kısımlarının üstü kapatılır,
-Savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılır,
-Malzeme üstü naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm’den fazla olan maddelerle
kapatılır,
-Üst tabakalar %10 nemde muhafaza edilir. Bu durumu sağlamak için gerekli donanım
kurulur” hükümlerine uyulacaktır. Emisyon sınır değerlerinin aşılmaması konusunda gerekli
çalışmalar titizlikle sürdürülecektir.
V.1.5. Zemin emniyetinin sağlanması için yapılacak işlemler,
Projenin jeoteknik etüt çalışmaları henüz tamamlanmamıştır. ÇED süreci
tamamlandıktan sonra Jeoteknik Etüt çalışmaları yapılacaktır.
Regülatör yeri;
Regülatör yerinde kesin proje aşamasında detay çalışmaların yürütülebilmesi için
1/1000 ölçekli topoğrafik harita alımının tamamlanarak, Mühendislik Jeolojisi Haritası’nın
yapılacaktır. Regülatör yerinde, sağ yamaç, talveg ve sol yamaçta 3 adet temel sondaj
kuyusu açılarak jeolojik birimlerin memba-mansap arasındaki yayılımı araştırılacak stabilite,
oturma, don kaybı, akma, kayma, heyelan gibi mühendislik parametreleri belirlenecektir.
Çökeltim havuzu;
1067,00 m ortalama kotunda yapılması planlanan Direktaş çökeltim havuzu
yerinde de Paleozoyik yaşlı granitler bulunmaktadır (JL-2, JL-3). Bu aşamada yapılan
yüzeysel gözlemlere göre, çökeltim havuzu yerinde de alüvyon kalınlığının 10,00 m
civarında olduğu tahmin edilmektedir. Havuz yerinde, alüvyon altındaki temel kayası ortayüksek dayanımlı olan paleozoyik birimler bulunmaktadır. Havuz yerinde yüzeysel sıyırma
kazısı yapılacaktır. Havuz yerinde bulunan jeolojik birimlerde duraylılık, heyelan, yeraltısuyu
ve geçirimlilik sorunu beklenmemekte olup, kesin proje öncesinde havuz yatağında da 2
adet temel araştırma kuyuları açılması planlanmaktadır. Açılacak bu kuyular vasıtasıyla
alüvyonun ve temeli oluşturan kayaç türlerinin yanal ve düşey değişimi, taşıma gücü ve
geçirimliliği belirlenecektir.
131
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
İletim kanalı;
Proje alanında Direktaş Regülatörü, iletim kanal güzergahı pembe renkli çok kırık
ve çatlaklı bir yapıya sahip olan, bozunma ve alterasyonun yoğun olarak gözlendiği
Paleozoyik yaşlı adlanmamış granitler (JL-4, JL-5 ve JL-6 ) içinden geçmektedir. Granitler
yer yer bazik ve asidik özellikteki dayklarla kesilmektedir. Bu kayacın dayanımı, bozulma
derecesi, süreksizlik yapıları, kırık çatlakları, mineral ve kimyasal bileşimi ve alterasyon
durumuna göre farklılık gösterebileceğinden, kesin proje aşamasında tünel hattında jeolojik
ve Jeoteknik harita alınmalı alterasyonun az olduğu kesimlerde tünelcilik açısından pek bir
problem ile karşılaşılmayacağı buna karşın, alterasyonun yoğun olduğu, kırıklı çatlaklı
süreksizliklerin yoğun olarak gözlendiği kesimlerde tünel açma çalışmaları esnasında çeşitli
problemlerle karşılaşılabileceği göz önünde bulundurulacaktır.
Tünel açım aşamasında laboratuar deneylerinin çoğu sondajlardan elde edilen
karot numuneleri üzerinde yapılacaktır. Tanımlama ve sınıflama amacı için su muhtevası,
birim hacim ağırlık, özgül ağırlık, petrografik tanımlama deneyleri, kayaçların dayanım
özelliklerini tanımlamak içinde tek eksenli basınç dayanımı, üç eksenli basınç dayanımı,
çekme dayanımı, elastisite modülü deneylerinin yapılması uygun olacaktır. Tünel hattında
granodiyorit kayaçlar ile karşılaşılacağı, tünel hattında bu kayacın dayanımı yüksek olup,
paleo faylanma düzlemleri gibi eklem ve süreksizlikler, ile karşılaşılması durumunda bu
duraysızlıklara karşı lokal kaya bulonları ile desteklenecek, granitin ayrışmış kesimlerinde
püskürtme betonu, tel kafes ve gerekli hallerde çelik iksa ile gerekli önlemler alınacaktır.
Tünel kotunda yersel fay ve geniş eklem zonları ile dokanak bölgelerinde
destekleme önlemleri daha hassas olarak uygulanacaktır. Tünelde lokal olarak yersel kaya
bulonu, tel kafes ve tek kat püskürtme betonu uygulanabilecektir.
Granit, granodiyorit kayaçları genel anlamda en az oranda destek isteyen kaya
türleridir. Bu bölümlerde kazılara uzun aşamalar halinde yapılabilir. Kaya kütleleri uzun süre
kendisini desteksiz taşıyabilir. Sadece karşılaşılan makaslama zonlarında yersel olarak
kaya bulonu ve /veya püskürtme betonu yeterli olacaktır. Karşılaşılan olumsuz durumlarda
duraylılığı arttırmak ve kemerlenmeye destek olmak için kaya bulonu, hasır, çelikli veya
çeliksiz püskürtme betonu uygulaması gereken yerlerde yapılması önerilmektedir. Tünel
giriş ve çıkış aynasındaki kazılarda şev duraylılığı analizleri yapılacaktır.
Genellikle küçük ve bozulmamış bir kaya numunesi üzerinde yapılan laboratuar
deneyleri sonucu elde edilen değerlerin, bu kaya numunesinin alındığı kaya kütlesini temsil
eder veriler veremediği bilinmektedir. Bu durumun çözülmesi, laboratuardan elde edilen
değerlerin uygulamada kullanılan çeşitli metotlar çerçevesinde yerinde değerlere
indirgenmesiyle mümkün olacaktır.
Tüneller yeraltı su seviyesi altında açılacağından, mevsim koşularına bağlı olarak
süreksizlik düzlemlerinden su gelişi beklenebilir. Granitlerin içinde juvenil su ile de
karşılaşılabileceğinden bu durumun da göz önünde bulundurulması uygun olacaktır. Bu
nedenle, gerekmesi durumunda drenaj yapılmasında zaman kazanılması için yüksek
debide su deşarjının sağlanması gibi belirli önlemler alınacaktır.
Kaya tipine bağlı olmaksızın tüm dayanım parametre değerleri genelde derinlik ile
artmaktadır. Ayrıca bu aşamadaki yüzeysel gözlemlere göre tünel hattında duraylılık ve
stabilite problemleri saptanmamıştır. Genel anlamda sert ve dayanımlı olan sokulum
kayaçları tünel açımı esnasında problem oluşturmayacak özelliktedir. Ancak yine de kesin
proje aşamasında temel kayalarının mühendislik özellikleri belirlenecek, uygulanacak
tahkimat ve tünel açma yöntemleri ile tünel destek sistemleri ve yeraltısuyu durumuna göre
tünel kazısında herhangi bir sorun yaşanıp yaşanmayacağı değerlendirilecektir.
132
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
V.1.6. Proje alanının taşkın etüdü, taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin
nerelerde ve nasıl yapılacağı,
Taşkın çalışmaları proje alanı içi ve çevresinde yer alan EİE ve DSİ Akım Gözlem
İstasyonlarında gözlenmiş, yılda anlık maksimum pik debi dizilerinin noktasal ve bölgesel
frekans analizi, maksimum yağışların frekans analizi ve DSİ sentetik, Mockus ve Snyder
metodu yöntemleri ile hesaplanmıştır. Çalışmalar, Regülatör ve Santral Binası yerleri için
ayrı ayrı yapılmıştır. Hesaplamalar fizibilite raporu içerisinde sunulmuş olup sonuçlar
tablolar halinde aşağıda gösterilmiştir.
Tablo- 65. NTFA'ya göre muhtelif tekerrür süreleri için Regülatör ve Santral yerinde Taşkın Debileri, m³/s
Yağış Alanı
Q2
Q5
Q10
Q25
Q50
Proje Yeri
km ²
m ³/s
m ³/s
m ³/s
m ³/s
m ³/s
Q100
m ³/s
23-30 A Gİ
116.7
17.58
27.55
34.42
43.17
49.65
56.09
Direk taş Regülatörü
114.27
17.33
27.17
33.94
42.57
48.96
55.31
Direk taş HE S
123.97
18.30
28.68
35.83
44.94
51.69
58.39
Tablo- 66. Bölgesel Taşkın Frekans Analizine göre muhtelif tekerrür süreleri için Taşkın Değerleri, m³/s
Yağış Alanı
Q2
Q5
Q10
Q25
Q50
Proje Yeri
km ²
m ³/s
m ³/s
m ³/s
m ³/s
m ³/s
Q100
m ³/s
Direktaş Regülatörü
114.27
17.25
25.87
31.70
38.89
44.31
49.72
Direktaş HES
123.97
18.54
2 7.81
34.07
41.79
47.62
53.43
Sonuç olarak BTFA, NTFA, DSİ Sentetik, Mockus ve Snyder metodları
sonuçlarının incelenmesi neticesinde; tüm yöntem sonuçlarının birbirleri ile uyumlu oldukları
görülmüştür. Diğer yöntemlere göre yüksek taşkın debi değerleri veren “NTFA” metodunun
sonuçlarının, EİE 2330 AGİ’nin de hemen tesis yerinin mansabında ve uzun süreli gözlemi
ile var olması nedeni ile kullanılması uygun bulunmuştur. Tesislerin boyutlandırma
çalışmalarında kullanılması önerilen tekerrürlü taşkın pik debi değerleri ile mukayese edilen
diğer değerler aşağıdaki tablolarla verilmiştir. DSİ- Sentetik, Mockus ve Snyder yöntemleri
ile hesaplanmış olan muhtelif tekerrür süreli taşkın değerlerine maksimum baz akım
değerleri ilave edilmiştir.
Tablo- 67. Direktaş Regülatörü Çeşitli Yöntemelere Göre Taşkın Debisi Mukayese Tablosu
Q2
Q5
Q10
Q25
Metot
m ³/s
m ³/s
m ³/s
m ³/s
Q50
Q100
m ³/s
m ³/s
NTFA
17.33
27.17
33.94
42.57
48.96
55.31
BTFA
17.25
25.87
31.70
38.89
44.31
49.72
DSİ Sentetik
11.69
16.47
20.15
26.59
32.04
38.24
Mockus
12.38
18.65
24.14
33.22
41.46
50.41
Snyder
10.74
14.45
17.56
21.98
25.70
29.65
Tablo- 68. Direktaş HES Çeşitli Yöntemelere Göre Taşkın Debisi Mukayese Tablosu
Q2
Q5
Q10
Q25
Metot
m ³/s
m ³/s
m ³/s
m ³/s
Q50
Q100
m ³/s
m ³/s
NTFA
18.30
28.68
35.83
44.94
51.69
58.39
BTFA
18.54
27.81
34.07
41.79
47.62
53.43
DSİ Sentetik
12.55
17.73
21.70
28.22
34.06
40.33
Mockus
13.88
20.44
27.05
36.54
7.74
53.76
Snyder
11.56
15.46
18.67
23.38
27.25
31.39
Taşkın etüdü ile ayrıntı bilgi EK-8’de yer alan Direktaş Regülatörü ve HES Fizibilite
Raporunda bulunmaktadır. Ayrıca, kazı fazlası depolama alanları için yapılan “Döküm
Sahalarına İlişkin Taşkın Analiz Raporu” Ek-15’te verilmiştir.
133
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
V.1.7. Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla
gerçekleştirilecek kazı, dip taraması, vb. işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, çakıl, kum
ve benzeri maddelerin miktarları, nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için
kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri (bulanıklık, suyun
debisi vb),
ÇED süreci sonrası kesin proje aşamasında yapılacak çalışmalar doğrultusunda,
proje alanı içerisinde sadece regülatör inşaatı dere yatağında gerçekleşecek olup, kuru
ortam sağlanması amacıyla derivasyon kanallarıyla dere suyu bölgeden uzaklaştırılacaktır.
Bu sebeple dere suyu, hiçbir şekilde inşaat işlemlerinden etkilenmeyecek olup, su
ortamında çalışmalardan kaynaklı bulanıklık olmayacaktır. Regülatör inşaatı sırasında
ortamdan çıkarılacak olan taş, çakıl, kum ve benzeri malzemesinin bir kısmı dolgu ve arazi
tesviye çalışmalarında kullanılırken, kullanılmayacak kısmı ise dere yatağı kotundan daha
yüksek olan döküm sahalarına taşınacaktır. ÇED süreci sonrasında kati proje aşamasında
yapılacak olan çalışmalar sonucunda kesin bir bilgi verilecektir.
V.1.8. Derivasyon (regülatör inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu
güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu
havzasında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat ve benzeri işlemler ile
bunların nerelerde ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve
makineler,
Proje kapsamında yapılan regülatör alanının inşası sırasında, bu alanda yapılacak
regülatörün temel kazı çalışmalarının su ortamında yapılmaması için dere yatağı
derivasyon kanalı ile kuruya alındıktan sonra bu tesislerin temel kazı çalışmalarına
başlanacaktır.
Bu kapsamda yapılan regülatörün hemen membasında, bir batardo ve derivasyon
kanalı inşa edilerek dere sularının derivasyon kanalına yönlendirilmesi sağlanacaktır.
Böylece regülatör sahası inşaatı süresince alanın kuru kalması sağlanacaktır.
Regülatörlerin inşası sırasında derivasyon kanalı ile Hunut Çayı suları, mansaba
aktarıldığı için suyun akış debisinde bir değişiklik olmayacaktır.
V.1.9 Olabilecek heyelanlara karşı alınacak önlemler (Afet Bölgelerinde
yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik ve Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar
Hakkında Yönetmelik Hükümlerine uyulacağını taahhüt edilmesi), özellikle proje
güzergahında bulunan Çamlıkaya Beldesi Aşağı Mahalle ve çevresi ile Ürünlü
Mahallesi yakınlarında inşaat kazı, tünel delinmesi gibi çalışmalar sırasında yerleşim
yerinde kaya düşmeleri veya heyelan gibi afetlerin yapay olarak tetiklenmemesi
şartıyla gelecekte meydana gelebilecek olumsuzluklar ve alınacak önlemler,
Direktaş regülatörü ve HES Projesi kapsamında kurulacak ünitelerin inşası
sırasında kazı ve dolgu işlemleri yapılacaktır. Topoğrafyanın doğal eğiminin bozulması,
bölgedeki kütle hareketlerini tetikleyici bir unsur olduğundan, faaliyetler sırasında
yaşanacak olumsuzlukların önüne geçilmesi adına önlemlerin alınması gerekecektir. Bu
kapsamda, “Afet Bölgelerinde yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik” ve “Deprem
Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uygun hareket
edilecektir.
Bölgede meydana gelmesi muhtemel kütle hareketlerine karşı alınabilecek
önlemler, hareket oluşumundan önce yapılacak bir takım çalışmalar ve araştırmalarla
belirlenecektir. Bu kapsamda gerekli görüldüğünde;
134
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
- Yamaç dengesinin korunacak ve yamaçların düzenlenmesi sağlanacaktır.
- Yamaçlara gereken yerlerde yanal destek oluşturulacaktır. (istinat duvarları)
- Kütlelerin hareketine neden olabilecek fazla ağırlığın kaldırılacak, taşınacak veya
dayanımı artıracak yeni malzeme eklemeleri yapılacaktır.
- Kayma sebebiyet verecek hacimlerdeki suyun uzaklaştırılması amacıyla, drenaj
sistemleri oluşturulacaktır.
- Gerektiğinde yamacın, kütlenin kaymasına neden olan kısmının kazılacaktır.,
- Sağlam ve düzenli zeminlerin oluşturulacaktır. (Kazık çakma, parçalanmış kaya
destekler, çelik ağ, teraslama ve beton örtüler vs. gibi),
- Ayrıca, yamaçlardaki zemin örtüsünün yani vejetasyonun korunması
sağlanacaktır.
V.1.10. Arazinin hazırlanması döneminde flora ve faunaya (kara-su) olabilecek
etkiler
Direktaş Regülatörü ve HES projesi için Ekosistem Değerlendirme Raporu
hazırlanmış ve Ek-13’te verilmiştir. Söz konusu rapor; Prof. Dr. Aydın KARABULUT, Doç Dr.
Şakir Önder ÖZKURT, Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ, Yrd. Doç. Dr. Faik Ahmet
KARAVELİOĞULLARI tarafından hazırlanmıştır.
Ekosistem Değerlendirme Raporu’nda proje alanı ve yakın çevresinin flora ve fauna
türleri tespit edilmiş ve liste halinde koruma statüleri ile birlikte verilmiştir. İspir-Vernecik
Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nın sürdürülebilir kullanım bölgesinde yapılan flora
çalışmalarında 59 familyaya ait 185 cins, 241 tür, 27 alttür ve 1 varyete tespit edilmiştir. Bu
türlerden 10 tanesinin endemik olduğu belirtilmiştir. Proje sahasında yapılan çalışmalarda ise
43 familyaya ait 135 cins, 175 tür, 20 alt tür ve 1 varyete tespit edilmiştir. Bu türlerden de 6
tanesinin endemik olduğu belirtilmiştir. Endemik olan türlerin hepsi IUCN kriterlerine göre LC
(en az endişe verici) kategorisindedir.
Tespit edilen endemik türlerinin bulunduğu alanlarada arazi hazırlık aşamasında
toprak sıyrılmasının yeterli olacağı öngörülmüştür. Tohum toplanmasına ya da türlerin benzer
habitatlara taşınmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
Ekosistem Değerlendirme Raporu’nda proje alanı ve yakın çevresinde 5 iki yaşamlı,
9 sürüngen, 79 kuş, 33 memeli türü tespit edilmiştir ve liste halinde koruma statüleri ile
birlikte verilmiştir. Tespit edilen memeli türlerinden iki tanesi de İspir-Verneçik Yaban Hayatı
Geliştirme Sahası’nın korunan türlerinden olan Yaban Keçisi ve Çengel Boynuzlu Dağ
Keçisi’dir. Yaban keçisi IUCN kriterine göre VU (hassas), Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi ise LC
(en az endişe verici) kategorisinde yer almaktadır.
Ekoistem Değerlendirme Raporu’nda arazi hazırlanma aşamasında alınması
gereken önlemler şu şekilde ifade edilmiştir:
Yaban keçileri ve çengel boynuzlu dağ keçileri Omurgalılar içerisinde en geniş alan
kullanan ve günlük kilometrelerce alanı gezebilen türlerdendir. Kurulum aşaması, Mayıs 15Eylül 15 tarih aralıklarında tamamlanmalıdır.




İnşaatlar sırasında uygulama alanlarında meydana gelen habitat bozulmaları faaliyet
sonrası restore edilerek doğal enerji akış sürecini tekrar kazanması için izlenmelidir.
Planlanan regülatör ile Çamlıkaya yerleşkesi arasında kalan doğal dere yatağı
içerisinde herhangi bir faaliyet yapılmamalıdır.
Her türlü ulaşım için mevcut yollar kullanılmalı yeni ulaşım yolu açılmamalıdır.
Cebri boru regülatörden itibaren mevcut topoğrafyanın içine gömülü olarak
planlandığı üzere vadinin yamacından santrala konumlanmalıdır. Yani su nakil
borusu izleyeceği yol boyunca açılacak bir kanal içerisine gömülerek üstü aynı
sedimanla örtülerek toprak altı yapı olarak doğal yapıyı değiştirmemiş olmalı.
135
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.













DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Regülatör ve Santral mümkün olduğunca mevcut topoğrafik yapı içinde olabildiğince
toprak altı yapı olarak inşaa edilmelidir.
Oluşan bu yapıların üzeri botanik uzmanının sahadan toplayacağı tohumlarla tekrar
doğal bitki örtüsüne dönüştürülmelidir.
Santral ve regülatör yapılarının etrafı 3 metre yükseklikte 2 cm göz açıklığı olan
paslanmaz çit teli ile çevrilerek yaban hayvanlarının yapılara ulaşması
engellenmelidir.
Regülatörün su giriş kısımlarına mazgallar yerleştirilerek suya düşecek canlıların
boru içerisine kaçması engellenmelidir.
Regülatör planlanır iken su alım alanında olabildiğince küçük göllenme oluşacak
şekilde planlanmalıdır.
İnşaat aşamasında zorunlu olmadıkça patlatma yapılmamalıdır. Zorunlu kalındığı
durumda patlatma yaz aylarında öğleden sonra ve en az 5 km mesafedeki yaban
hayvanları uzaklaştırıldıktan sonra yapılmalıdır.
Oluşturulacak tüm yapılar etrafında kullanılacak aydınlatma sistemi sinek ve böcek
çekici olmayan lambalar kullanılarak sağlanmalı ve aydınlatma minimize edilmelidir.
Uygulamalar boyunca yaban omurgalılarının tehdit algılayacağı koku, ışık, ısı ve ses
üreten cihaz ya da uygulamalar minimize edilmelidir.
Araç sürücüleri Omurgalı türleri konusunda eğitilerek alanda sıklıkla
karşılaşabilecekleri türleri tanımaları sağlanarak bu türlerle karşılaştıklarında ne
yapacakları konusunda bilgilendirilmelidirler.
Taşımada kullanılacak araçların tüm etkileri (ses, ışık, egzoz gazı vs. ) periyodik
olarak kontrol edilerek minimize edilmelidir.
Özellikle gece sürüşlerinde araçlarda sürekli kısa huzmeli farlar kullanılmalıdır.
Araçlara yükleme yapıldıktan sonra kesinlikle aracın kasası örtülerek malzemenin
ortama yayılımı önlenmelidir.
Tüm alanda azami hız 30 km’yi aşmamalıdır.
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında yapılacak işlerde 31.12.2004 tarih
ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de (Değişik; 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı Resmi Gazete)
yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, 04.04.2014 tarih ve 28962
sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği,
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu hükümlerine riayet edilecektir. Ayrıca Doğa Koruma ve Milli
Parklar Genel Müdürlüğü 2014-2015 Merkez Av Komisyonu, BERN ve CITES Sözleşmeleri
kararlarında belirtilen hükümlere uygun hareket edilecektir.
V.1.11. Yeraltı suyu etkileri
Söz konusu proje ile elektrik üretimi; suyun potansiyel enerjisinden yararlanılıp bu
enerjiyi hareket enerjisine çevirerek elektrik enerjisi üretimi sağlanması şeklindedir. Bu
işlem sırasında sular, hiçbir kimyasal ve fiziksel işleme maruz bırakılmadığı için kirlenme
söz konusu değildir. Bölge jeolojisi göz önünde bulundurulduğunda ise, bölgede akifer teşkil
edecek sadece alüvyon birimler olduğu görülmektedir. Yeraltı suyu dinamik seviyesinin
mevcut akarsu yatağından bağımsız ve dere yatağını besler nitelikte olduğu görülmektedir.
Bu bilgiler doğrultusunda yeraltı suyu etkilenmeyecektir. Bunun yanı sıra, bölgede DSİ’ ye
kayıtlı herhangi bir kuyu bulunmamakta olup, ayrıca proje sahasında önemli sayılabilecek
bir yeraltı su kaynağı yer almamaktadır.
136
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
V.1.12. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini
amacıyla, elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım
kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili
bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu,
4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 3573 sayılı Zeytinciliğin
Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilmesi,
olası etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler,
Proje sahasında regülatör ile santral binası arasında yer alan araziler, Ek-11’de
verilen Arazi Varlığı Haritası’na göre, Kahverengi Orman Toprak Grubunda VII. sınıf ve
orman ve fundalık üzerindedir. Bu araziler 0-20 cm derinliğinde, %30’dan fazla eğimli, taşlı
ve şiddetli su erozyonuna sahiptir.
Orman alanları için kamulaştırılması söz konusu olmayıp, inşaata başlamadan
önce 6831 sayılı Orman Kanun’nun 17. Maddesi gereğince tüm izinler alınacaktır.
V.1.13. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini
amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek
ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerindeki etkileri, gerekli izinler, görüşler,
projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması halinde orman alanlarına
mesafesi, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler,
Orman Genel Müdürlüğü’nden alınarak hazırlanan ve Ek-20’de sunulan Meşçere
Haritası’na göre regülatör yeri “İskan Alanı”, döküm sahaları “Bozuk Diğer Yapraklı” iletim
sistemi ise “Bozuk Meşe, Kayacık, Kayalık, Taşlık” içerisinde kalmaktadır. Diğer ünitelerin
bulunduğu yerle ilgili olarak 1/25.000 ölçekli Meşçere Haritası bulunmamaktadır.
Proje alanında, Meşe ve Kayacık ağaçları bulunmaktadır. Ek-2’de sunulan ÇED
İnceleme Değerlendirme Formuna ilişkin ayrıntılı bilgiler Bölüm IV.2.8. ‘de verilmiştir.
V.1.14. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar
yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar,
Sahada işletme aşamasında kullanılacak yakıt sadece kullanılacak iş makineleri ve
nakliye araçları için gerekli olup, ısınma vb. amaçlı yakıt tüketimi olmayacaktır. Makinelerde
yakıt olarak motorin kullanılacaktır. Kullanılacak motorin yakın çevredeki akaryakıt satış
istasyonlarından sağlanacak olup, faaliyet alanında depolama yapılmayacaktır.
Sahada çalıştırılacak olan iş makinelerinin egzoz ölçümleri düzenli olarak
yaptırılacak ve izin verilen egzoz emisyonu sınır değerlerinin aşılmamasına dikkat
edilecektir.
Kullanılan İş Makinelerinden Kaynaklanan Emisyonlar
Faaliyet alanında kullanılacak araç ve iş makinelerinin sayıları ve tüketebilecekleri
yakıt miktarı aşağıda verilmiştir.
Tablo- 69. İnşaat Aşamasında Kullanılacak Araçlar ve Yakıt Miktarları
Araçlar ve
İş Makineleri
Adet
Yükleyici
1
7,85 kg/sa
93,5 kW
Kamyon
6
15,7 kg/sa*6
186 kW*6
Ekskavatör
2
23,9 kg/sa*2
283 kW*2
Vinç
1
9,7 kg/sa
116 kW
Yakıt Miktarı(Ort.)
Araç Gücü
(Ort.)
137
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Beton mikseri
Kompresör
4
1
11,47 kg/sa*4
2,9 kg/sa
175 kW*4
34 kW
Jeneratör
2
13,5 kg/sa*2
158 kW*2
Arazöz
1
7,39 kg/sa
87 kW
Traktör
1
6,5 kg/sa
62 kW
Lastikli Kepçe
2
6,9 kg/sa*2
74 kW*2
Dozer
1
12,7 kg/sa
141 kW
Toplam
19
275,72 kg/sa
3379,5 kW
Faaliyet kapsamında kullanılacak iş makinelerinin çalışması sonucu emisyonlar
oluşacaktır. İş makinelerde yakıt olarak motorin kullanılacak olup, motorinin genel özellikleri
aşağıda verilmektedir.
Tablo- 70. Motorin Özellikleri
Özgül Ağırlık
0,82-0,86 (kg/dm3)
Alt ısıl değer
10.120 kcal/kg
Tutuşma Noktası
230 – 242 oC
C
% 85,1
H2
% 12,6
O2
% 1,4
S
% 0,9
1 kg dizel yakıtının kullanımı esnasında oluşacak emisyonların belirlenebilmesi için
kullanılan Dizel Yakıtı Emisyon Faktörleri (Office of Air Quality Planning and Standards
Office of Air and Radiation U.S. Environmental Protection Agency, 1996) aşağıda
verilmiştir.
Tablo- 71. Dizel Yakıtlar İçin Emisyon Faktörleri
Katsayılar
Parametre
Lb/beygir-saat
Kg/kw-saat*
Toz
–3
6,68x10
0,00407
Kükürtdioksit(SO2)
2,20x10–3
0,00134
Azoroksitler(NO-NOx)
2,05x10–3
0,00125
Karbonmonoksit(CO)
0,031
0,01885
* Dönüşüm faktörü olarak 0,608 kullanılmıştır. (Kaynak; EPA AP–42 Section 3.3 Tablo 2.3-1b)
İş makinelerinin saatlik tüketimi 275,72 kg/saat olup toplam araç gücü
3379,5 kW’dır. Faaliyet bölgesinde oluşacak toplam emisyonlarının aşağıda verildiği şekilde
olacağı tahmin edilmektedir.
Tablo- 72. Proje Kapsamında İnşaat Alanında Bulunan Araçlardan Kaynaklı Emisyonlar
Parametreler
Kg/kwsaat
PM10 (Toz)
0,00407
SO2
0,00134
NOx
0,00125
CO
0,01885
Toplam
Yakıt
Miktarı
275,72
kg/sa
Toplam
Araç
Gücü
Hesaplama
3379,5
kW
(3379,5 kW / 275,72 kg/sa)
x 0,00407 Kg/kw-saat
(3379,5 kW / 275,72 kg/sa)
x 0,00134 Kg/kw-saat
(3379,5 kW / 275,72 kg/sa)
x 0,00125 Kg/kw-saat
(3379,5 kW / 275,72 kg/sa)
x 0,01885 Kg/kw-saat
Hesaplanan
Emisyonlar
(Kg/saat)
SKHKKY Ek-2
Tablo 2.1. Sınır
Değerler
(Kg/saat)
0,0499
1 kg/saat
0,0164
6 kg/saat
0,0153
4 kg/saat
0,2310
50 kg/saat
138
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Hesaplanan bu değerler 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı (Değişik; 10.11.2012
tarih ve 28463 sayılı R.G.) Resmi Gazete’de yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin
Kontrolü Yönetmeliği” Ek–2 Tablo 2.1’de verilen "Normal işletme şartlarında ve haftalık iş
günlerindeki işletme saatleri için kütlesel debiler" değerleri ile karşılaştırıldığında, SKHKKY
EK–2 Tablo 2.1’de verilen sınır değerlerini aşılmadığı için hava kirliliği dağılım modellemesi
yapılmasına gerek kalmamıştır.
V.1.15. Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin
hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler
sonucu meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj
edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisinin yerinin
gösterilmesi, atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi,
(projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesini ilgili mevzuat kapsamında
bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması, analiz
sonuçlarının rapora eklenmesi). (Alınacak gerekli görüşler, izinler),
Proje kapsamında inşaat ve işletme aşamasında oluşacak atık sular yalnızca,
personelin ihtiyaçlarından kaynaklı (içme ve kullanma suyu) oluşan atık sulardır.
Personelin içme suyu temini, çevre köy veya ilçeden damacanalar ile sağlanacaktır.
Faaliyet kapsamında gerekli kullanma suyu ise, çevre köy veya ilçeden tankerlerle satın
alma yoluyla temin edilecektir.
İnşaat Aşamasında; proje kapsamında 67 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır.
Günlük su ihtiyacı, “TÜİK-2012 Belediye Atıksu İstatistikleri”ne göre kişi başı 190 lt/gün
kabulüyle; toplam 67 kişi x 190 lt/gün-kişi = 12.730 lt/gün = 12,73 m³/gün’dür.
İnşaat işlemleri süresince oluşacak sıvı atıklar, personelden kaynaklanacak evsel
nitelikli atık sulardan ibaret olacağından, 12,73 m³/gün dür. Atıksu özelliklerinin verildiği
tablo aşağıda yer almaktadır.
Tablo- 73. Atıksu Özellikleri
Parametre
BOI5
KOİ
Toplam Organik Karbonm
Askıda Katı Madde
Klorür
Toplam Azot
Serbest Amonyak
Toplam Fosfor
İnorganik (Polifosfat)
Konsantrasyonları (g/kişi-gün)
45-54
1,6-1,9xBOI
0,6-1,0xBOI
170-220
4-8
6-12
0,6xToplam N
0,6-4,5
0,7xP
BOI : 67 x 54 = 3.618 g BOI/gün
KOI : 1,9 X 3.618 = 6.874,2 g KOI/gün
Toplam Organik Karbon : 1 x 3.618 = 3.618 g TOC/gün
AKM : 67 x 220 = 14.740 g/gün
Klorür : 67 x 8 = 536 g/gün
Toplam Azot : 67 x 12= 804 g / gün
Serbest Amonyak : 804 x 0,6 = 482,4 g/gün
Toplam Fosfor : 4,5 x 67 = 301,5 g /gün
İnorganik : 0,7 x 67 = 46,9 g/gün
İnşaat işlemleri 2 yıl sürecek olup, tamamlanmasıyla birlikte personel sayısı 20’ye
düşecektir.
139
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
İşletme Aşamasında ise; görev alacak 20 kişinin günlük su ihtiyacı toplam 20 x 190
lt/gun =3.800 lt/gün = 3,8 m³/gün’dür.
İşletme süresince oluşacak sıvı atıklar, personelden kaynaklanacak evsel nitelikli
atık sulardan ibaret olacağından, 3,8 m³/gün dür. 20 kişinin oluşturacağı atıksuyun özelikleri
ise,
BOI : 20 x 54 = 1.080 g BOI/gün
KOI : 1,9 X 1.080 = 2.052 g KOI/gün
Toplam Organik Karbon : 1 x 1.080 = 1.080 g TOC/gün
AKM : 20 x 220 = 4.400 g/gün
Klorür : 20 x 8 = 160 g/gün
Toplam Azot : 20 x 12= 240 g / gün
Serbest Amonyak : 240 x 0,6 = 144 g/gün
Toplam Fosfor : 4,5 x 20 = 90 g /gün
İnorganik : 0,7 x 20 = 14 g/gün
Oluşacak atıksular, proje alanında yer alacak fosseptikte toplanacaktır. Fosseptik
Planı Ek-16’da yer almaktadır. Fosseptik doldukça ücreti mukabilinde kiralanacak vidanjör
tarafından, belirli periyotlar ile çektirilerek arıtma tesisi ile sonlanan kanalizasyon sistemine
boşaltılarak bertarafı sağlanmış olacaktır.
Faaliyet esnasında oluşacak sıvı atıkların proje alanı çevresinde bulunan kuru ve
mevsimsel akış gösteren dere yataklarına deşarjı söz konusu değildir.
Proje kapsamında meydana gelecek evsel nitelikli atıksuların bertarafında
31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan (Değişik: 25.03.2012 tarihli
ve 28244 sayılı R.G) “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır. Gerekli
önlemlerin alınmasıyla faaliyetten kaynaklanacak atıksuların çevre üzerine olumsuz bir
etkisi oluşmayacaktır.
V.1.16, Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek
meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları
veya hangi amaçlar için kullanılacakları, tehlikeli ve tehlikesiz atıklar ile ilgili
endüstriyel atıkyönetim planının Erzurum İl Müdürlüğüne sunulacağının taahhüt
edilmesi
Faaliyet sırasında açığa çıkacak katı atıklar, çalışacak personelden kaynaklanacak
evsel nitelikli katı atıklardan ibarettir.
İnşaat aşamasında; çalışan personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atık
üretim miktarı; “TÜİK-2012 Belediye Katı Atık İstatistikleri”ne göre kişi başı 1,12 kg/kişi.gün
kabulüyle;
Mevsel-katı= (qB) (N)
Buradan; Mevsel-katı = 67 kişi x 1,12 kg/kişi.gün
= 75,04 kg/gün olarak hesaplanmıştır.
İnşaat işlemleri 2 yıl sürecek olup, tamamlanmasıyla birlikte personel sayısı 20’ye
düşecektir.
140
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
İşletme aşamasında ise; çalışan personelden kaynaklı katı atık üretm miktarı;
Mevsel-katı= (qB) (N)
Buradan; Mevsel-katı = 20 kişi x 1,12 kg/kişi.gün
= 22,4 kg/gün olarak hesaplanmıştır.
Oluşacak evsel nitelikli katı atıklar şantiye sahasına yerleştirilecek kapalı
konteynerlerde biriktirilecek ve faaliyet sahibi tarafından kendi imkanlarıyla kapalı özel
araçlarla toplanarak, belediyenin uygun gördüğü alanlara nakliyesi gerçekleştirilerek
bertarafı sağlanacaktır.
Oluşacak olan katı atıklar; niteliklerine göre (organik, plastik, cam, kağıt, metal, pil,
ilaç vb.) ayrı ayrı toplanarak; görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzer faktörler yönünden
çevreyi kirletmeyecek şekilde biriktirilecektir.
Proje kapsamında oluşacak katı atıklar, 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişik: 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı R.G.)
“Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" ‘nde verilen “Katı Atıkların Kaynağında Ayrı
Toplanması ve Taşınması” ile ilgili hükümlere uygun olarak diğer atıklardan ayrı toplanacak
ve Madde-18’de belirtilen ”Katı atıkların, üretici veya taşıyanları tarafından denizlere, göllere
ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere, ormanlara ve çevrenin olumsuz yönde etkilenmesine
sebep olacak yerlere dökülmesi yasaktır” hükmüne uyulacaktır.
Ambalaj Atıkları
Çalışmalar esnasında evsel nitelikli katı atıklar içerisinde cam, plastik şişe ve
naylon gibi değerlendirilebilir katı atık oluşumu söz konusu olabilmektedir.
Katı atıkların ağırlıkça % 30’unu ambalaj atıkları oluşturmaktadır. (Mülga Çevre ve
Orman Bakanlığı Atık Yönetim Eylem Planı 2008-2012, 2008) İnşaat aşamasında oluşacak
evsel nitelikli katı atık miktarı günde 75,04 kg olarak hesaplanmıştır. Buna göre oluşacak
ambalaj atığı miktarı;
Ambalaj Atık Miktarı: 75,04 kg/gün x 0,30 = 22,51 kg/gün’dür. Bu miktar inşaat
işlemlerinin tamamlanmasıyla birlikte; 22,4 x 0,30 = 6,72 kg/gün olacaktır.
24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” Madde 23’te verilen, “Kullanılan malzemeye ve
oluştuğu kaynağa bakılmaksızın, tüketim sonucu oluşan ambalaj atıkları, çevre kirliliğinin
azaltılması, düzenli depolama tesislerinden azami seviyede istifade edilmesi ve ekonomiye
katkı sağlanması amacıyla diğer atıklardan ayrı olarak oluştukları yerlerde biriktirilmek
zorundadır.” hükmüne uygun şekilde biriktirilecektir.
Çalışmalar esnasında oluşacak cam, plastik şişe ve naylon gibi değerlendirilebilir
katı atık; yönetmelik kapsamı gereğince seçilecek ve lisanslı geri kazanım tesislerine
gönderilerek değerlendirilmesi sağlanacaktır.
Doğal kaynakların korunması ve depolanacak atık miktarının azaltılması amacıyla
ambalaj atıklarının oluşumunun önlenmesi; üretimin kaçınılmaz olduğu durumlarda ise
öncelikle tekrar kullanılması, geri dönüştürülmesi ve geri kazanılması esas olacaktır.
141
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tehlikeli Atıklar
Proje kapsamında oluşması muhtemel atıklar; 05.07.2008 Tarih ve 26927 sayılı
Resmi Gazete ’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Atık Yönetimine Ilişkin Genel Esaslara
Ilişkin Yönetmelik” Ek-IV’te verilen “Atık Listesi” kapsamında değerlendirmeye alınmıştır.
Değerlendirme sonucu sahada beklenmedik durumlarda oluşması muhtemel Tehlikeli
Atıklar ve Kodları Tablo-74’te verilmiştir.
Tablo- 74. Faaliyet Kapsamında Oluşması Muhtemel Tehlikeli Atıklar ve Kodları
Atık kodu
Atık Hidrolik Yağlar
Diğer motor, şanzıman ve yağlama yağları
Emiciler, Filtre Malzemeleri, Temizleme Bezleri ve Koruyucu Giysiler
Tehlikeli maddelerle kirlenmiş emiciler, filtre malzemeleri (başka
tanımlanmamış ise yağ filtreleri), temizleme bezleri, koruyucu giysiler
16 06
Piller ve Aküler
16 06 01*
Kurşunlu piller
A : Tehlikeli atık
M : Tehlikeli atık olma ihtimali olan atık
(*):Tehlikeli Atık Kodu
13 01
13 02 08*
15 02
15 02 02*
Tehlikelilik
Durumu
Atıklar
A
şekilde
M
A
Ancak beklenmedik bir durumla karşılaşılmadığı sürece faaliyet alanı içerisinde
insan sağlığına ya da çevreye zararlı olabilecek maddeler oluşması söz konusu değildir.
İnşaat işlemleri sırasında kullanılacak iş makineleri ve kamyonların bakım onarım
işlemleri yetkili servislerde yapılacaktır. İnşaat aşamasında kullanılacak makineekipmandan ve gerçekleştirilecek imalat çalışmalarından kaynaklı veya işletme sırasında
ünitelerin bakım-onarımından kaynaklı tehlikeli atık oluşması durumunda, atıklar şantiye
sahası içerisinde, beton saha oluşturularak, üzerine yerleştirilecek sağlam, sızdırmaz,
emniyetli ve uluslararası kabul görmüş standartlara uygun konteynerler içerisinde geçici
olarak muhafaza edilecektir. Konteynerlerin üzerinde tehlikeli atık ibaresine yer verilecek,
depolanan maddenin miktarı ve depolama tarihi konteynerler üzerinde belirtilecek,
konteynerlerin hasar görmesi durumunda atıklar, aynı özellikleri taşıyan başka bir
konteynere aktarılacaktır. Konteynerlerin devamlı kapalı kalması sağlanacak, atıklar
kimyasal reaksiyona girmeyecek şekilde geçici depolanacaktır. Ayrıca, faaliyet sahibi
atıkları 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı (Değişik:05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı R.G.)
Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”
hükümlerine uygun olarak geri kazanım ve bertaraf tesislerine göndermeden önce, kendi
atıklarını gerekli önlemleri alarak fiziksel, kimyasal veya biyolojik işlemlerle zararsız hale
getirmek, bakiye atık oluşuyor ise uygun şekilde çevre lisansı almış bertaraf ve geri
kazanım tesisine götürmekle veya gönderilmesini sağlamakla sorumlu olacaktır. Ayrıca,
tehlikeli ve tehlikesiz atıklar ile ilgili endüstriyel atık yönetim planı Erzurum Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğü Çevre Yönetimi Hizmetleri Şube Müdürlüğü’ne sunulacaktır.
V.1.17.
Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek
yapılacak işler nedeniyle meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve
seviyesi, kümülatif değerler,
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında yapılan çalışmalar adım adım
ilerleyeceğinden her ünite için yapılan çalışmalar sırasında oluşacak gürültü hesaplamaları
ayrı ayrı hesaplanmıştır.
142
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Regülatör Yeri
Regülatör inşaatı esnasında kullanılacak ekipmanlar ve gürütü seviyelerine bağlı
hesaplamalar aşağıda yer almaktadır.
Tablo- 75. Proje Kapsamında Kullanılacak İş Makineleri Ses Gücü Seviyeleri
Net Kurulu Gücü
Değerlendirmesi
Ses
Gücü
Seviyesi
Ses Gücü
Seviyesi Hesabı
Adedi
Motor
gücü
Paletli
Ekskavatör
1
86 kW
P = 86 kW*P > 55 kW
Kamyon
1
90 kW
P = 90 kW*P > 55 kW
Transmikser
1
58kW
P = 58 kW*P > 55 kW
Beton pompası
1
95
Beton mikseri
1
101
Araç
Lw= 84 +
11 log P
Lw= 82 +
11 log P
Lw= 82 +
11 log P
Lw = 84 + 11
log 86
Lw= 82 +
11 log 90
Lw= 82 +
11 log 58
105
104
101
n
LwT =10 log (

10lwi/10) = 10log(10105/10 + 10104/10+2x10101/10 +1095/10 )
= 109 dB
i 1
Gürültü Kaynağı
Faaliyet alanında
Makine-Ekipmanlar
Ses Basıncı Düzeyi
Lp = Lwi + 10 log (Q / 4  r2)
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
Lp10 = 109 + 10 log (1/ 4  10 2)
Lp50 = 109 + 10 log (1/ 4  50 2)
Lp100 = 109 + 10 log (1/ 4  100 2)
Lp250 = 109 + 10 log (1/ 4  250 2)
Lp500 = 109 + 10 log (1/ 4  5002)
Lp1000 = 109 + 10 log (1/ 4  10002)
Lp1500 = 109 + 10 log (1/ 4  15002)
Lp2000 = 109 + 10 log(1/4  2000 2)
Lp3000 = 109 + 10 log(1/4  3000 2)
10 m için
50 m için
100 m için
250 m için
500 m için
1000 m için
1500 m için
2000 m için
3000 m için
109 dB
=
=
=
=
=
=
=
=
=
78 dB
64 dB
58 dB
50 dB
44 dB
38 dB
34 dB
32 dB
28 dB
İş makinelerinin çalışma frekans aralıkları 500-4000 Hz’ dir. Yukarıdaki
hesaplamalarda ses basıncı düzeyleri bulunan iş makinelerinin, gürültü düzeyini bulabilmek
için kullanılacak düzeltme faktörleri çok düşük olduğu için Lp =L= Lgündüz olarak alabiliriz.
0 metreden 3000 metreye kadar olan Lgündüz değerleri yukarıdaki formüle göre ayrı
ayrı hesaplanmış ve aşağıda, tablo şeklinde ve grafikle verilmiştir.
Tablo- 76. Proje Kapsamında Oluşacak Ses Gücü Seviyeleri
Mesafe (m)
0
10
50
100
250
500
1000
1500
2000
3000
Lgündüz(dB)
109
78
64
58
50
44
38
34
32
28
143
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Gürültü Dağılım Grafiği
90
80
70
L gündüz (dB)
60
50
Lgündüz(dB)
40
Lgece 55 dB
30
L akşam 60 dB
L gündüz 65 dB
En Yakın Haneye
Olan Uzaklık
20
10
0
10
50 100 250 500 1000150020003000
Mesafe (m)
Şekil- 46. Regülatör Yeri Gürültü Dağılım Grafiği
04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı (Değişik; 27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı) Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve
Yönetimi Yönetmeliği”‘ne göre şantiye alanı için gündüz çevresel gürültü sınır değeri 65 dB
olarak belirlenmiştir. Faaliyet kapsamında, en yakın hane 50. metrede olup bu uzaklıkta
sınır değer altına düşmüştür.
Yükleme Havuzu Yeri
Yükleme havuzu inşaatı esnasında kullanılacak ekipmanlar ve gürütü seviyelerine
bağlı hesaplamalar aşağıda yer almaktadır.
Tablo- 77. Proje Kapsamında Kullanılacak İş Makineleri Ses Gücü Seviyeleri
Net Kurulu Gücü
Değerlendirmesi
Ses Gücü
Seviyesi Hesabı
Ses
Gücü
Seviyesi
Adedi
Motor
gücü
Paletli
Ekskavatör
1
86 kW
P = 86 kW*P > 55 kW
Kamyon
1
90 kW
P = 90 kW*P > 55 kW
Transmikser
1
58kW
P = 58 kW*P > 55 kW
Lastikli Kepçe
1
112 kW
P = 112 kW*P > 55 kW
Beton pompası
1
95
Beton mikseri
1
101
Araç
Lw= 84 +
11 log P
Lw= 82 +
11 log P
Lw= 82 +
11 log P
Lw= 84 +
11 log P
Lw = 84 + 11
log 86
Lw= 82 +
11 log 90
Lw= 82 +
11 log 58
Lw = 84 + 11
log 112
105
104
101
105
n
LwT =10 log (

10lwi/10) = 10log(2x10105/10 + 10104/10+ 2x 10101/10 +1095/10 ) = 112 dB
i 1
144
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Gürültü Kaynağı
Ses Basıncı Düzeyi
Faaliyet alanında
Makine-Ekipmanlar
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
Lp = Lwi + 10 log (Q / 4  r2)
10 m için
70 m için
100 m için
250 m için
410 m için
500 m için
1000 m için
1500 m için
2000 m için
3000 m için
112 dB
Lp10 = 112 + 10 log (1/ 4  10 2)
Lp70 = 112 + 10 log (1/ 4  70 2)
Lp100 = 112 + 10 log (1/ 4  100 2)
Lp250 = 112 + 10 log (1/ 4  250 2)
Lp410 = 112 + 10 log (1/ 4  410 2)
Lp500 = 112 + 10 log (1/ 4  500 2)
Lp1000 = 112 + 10 log (1/ 4  1000 2)
Lp1500 = 112 + 10 log (1/ 4  1500 2)
Lp2000 = 112 + 10 log(1/4  2000 2)
Lp3000 = 112 + 10 log(1/4  3000 2)
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
81 dB
64 dB
61 dB
53 dB
49 dB
47 dB
41 dB
37 dB
35 dB
31 dB
İş makinelerinin çalışma frekans aralıkları 500-4000 Hz’ dir. Yukarıdaki
hesaplamalarda ses basıncı düzeyleri bulunan iş makinelerinin, gürültü düzeyini bulabilmek
için kullanılacak düzeltme faktörleri çok düşük olduğu için Lp =L= Lgündüz olarak alabiliriz.
0 metreden 3000 metreye kadar olan Lgündüz değerleri yukarıdaki formüle göre ayrı
ayrı hesaplanmış ve aşağıda, tablo şeklinde ve grafikle verilmiştir.
Tablo- 78. Proje Kapsamında Oluşacak Ses Gücü Seviyeleri
Mesafe
(m)
10
70
100
250
410
500
1000
1500
2000
3000
Lgündüz(dB)
81
64
61
53
49
47
41
37
35
31
Gürültü Dağılım Grafiği
90
80
70
L gündüz (dB)
60
50
Lgündüz(dB)
40
Lgece 55 dB
L akşam 60 dB
30
20
En Yakın Haneye
Olan Uzaklık
L gündüz 65 dB
10
0
10 70 100 250 410 500 150020003000
Mesafe (m)
Şekil- 47. Yükleme Havuzu Yeri Gürültü Dağılım Grafiği
145
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı (Değişik; 27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı) Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve
Yönetimi Yönetmeliği”‘ne göre şantiye alanı için gündüz çevresel gürültü sınır değeri 65 dB
olarak belirlenmiştir. Faaliyet kapsamında, 70. Metrede sınır değer altına düşülmüştür. 410
m uzaklıkta bulunan hanede bir sorun yaşanması beklenmemektedir.
Santral Yeri
Santral inşaatı esnasında kullanılacak ekipmanlar ve gürütü seviyelerine bağlı
hesaplamalar aşağıda yer almaktadır.
Tablo- 79. Proje Kapsamında Kullanılacak İş Makineleri Ses Gücü Seviyeleri
Ses
Gücü
Seviyesi
Adedi
Motor
gücü
Net Kurulu Gücü
Değerlendirmesi
Lastikli Kepçe
1
112 kW
P = 112 kW*P > 55 kW
Ekskavatör
1
90 kW
P = 90 kW*P > 55 kW
Kamyon
2
90 kW
P = 90 kW*P > 55 kW
Transmikser
1
58kW
P = 58 kW*P > 55 kW
Beton pompası
1
95
Beton mikseri
1
101
Araç
Ses Gücü
Seviyesi Hesabı
Lw= 84 +
11 log P
Lw= 84 +
11 log P
Lw= 82 +
11 log P
Lw= 82 +
11 log P
Lw = 84 + 11
log 112
Lw = 84 + 11
log 90
Lw= 82 +
11 log 90
Lw= 82 +
11 log 58
105
105
104
101
n
LwT =10 log (

10lwi/10) = 10log(2x10105/10 + 10104/10+2 x10101/10 +1095/10 ) = 112 dB
i 1
Gürültü Kaynağı
Ses Basıncı Düzeyi
Faaliyet alanında
Makine-Ekipmanlar
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
x=
Lp = Lwi + 10 log (Q / 4  r2)
112 dB
Lp10 = 112 + 10 log (1/ 4  10 2)
Lp70 = 112 + 10 log (1/ 4  70 2)
Lp100 = 112 + 10 log (1/ 4  100 2)
Lp210 = 112 + 10 log (1/ 4  210 2)
Lp500 = 112 + 10 log (1/ 4  500 2)
Lp1000 = 112 + 10 log (1/ 4  1000 2)
Lp1500 = 112 + 10 log (1/ 4  1500 2)
Lp2000 = 112 + 10 log(1/4  2000 2)
Lp3000 = 112 + 10 log(1/4  3000 2)
10 m için
70 m için
100 m için
210 m için
500 m için
1000 m için
1500 m için
2000 m için
3000 m için
=
=
=
=
=
=
=
=
=
81 dB
64 dB
61 dB
55 dB
47 dB
41 dB
37 dB
35 dB
31 dB
İş makinelerinin çalışma frekans aralıkları 500-4000 Hz’ dir. Yukarıdaki
hesaplamalarda ses basıncı düzeyleri bulunan iş makinelerinin, gürültü düzeyini bulabilmek
için kullanılacak düzeltme faktörleri çok düşük olduğu için Lp =L= Lgündüz olarak alabiliriz.
0 metreden 3000 metreye kadar olan Lgündüz değerleri yukarıdaki formüle göre ayrı
ayrı hesaplanmış ve aşağıda, tablo şeklinde ve grafikle verilmiştir.
Tablo- 80. Proje Kapsamında Oluşacak Ses Gücü Seviyeleri
Mesafe
(m)
10
70
100
210
500
1000
1500
2000
3000
Lgündüz(dB)
81
64
61
55
47
41
37
35
31
146
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Gürültü Dağılım Grafiği
90
80
70
L gündüz (dB)
60
50
Lgündüz(dB)
40
Lgece 55 dB
30
L akşam 60 dB
En Yakın Haneye
Olan Uzaklık
20
L gündüz 65 dB
10
0
10
70 100 210 500 1000150020003000
Mesafe (m)
Şekil- 48. Santral Yerii Gürültü Dağılım Grafiği
04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı (Değişik; 27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı) Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve
Yönetimi Yönetmeliği”‘ne göre şantiye alanı için gündüz çevresel gürültü sınır değeri 65 dB
olarak belirlenmiştir. Faaliyet kapsamında, 70. metrede sınır değer altına düşülmüştür. 210
m uzaklıkta bulunan hanede bir sorun yaşanması beklenmemektedir.
İletim Tüneli
İletim Tüneli inşaatı esnasında kullanılacak ekipmanlar ve gürütü seviyelerine bağlı
hesaplamalar aşağıda yer almaktadır.
Tablo- 81. Proje Kapsamında Kullanılacak İş Makineleri Ses Gücü Seviyeleri
Ses Gücü
Seviyesi Hesabı
Ses
Gücü
Seviyesi
Adedi
Motor
gücü
Net Kurulu Gücü
Değerlendirmesi
Lastikli Kepçe
1
112 kW
P = 112 kW*P > 55 kW
Ekskavatör
1
90 kW
P = 90 kW*P > 55 kW
Kamyon
2
90 kW
P = 90 kW*P > 55 kW
Arazöz
1
103
Vagondrill
1
105
Traktör
1
85
Araç
Lw= 84 +
11 log P
Lw= 84 +
11 log P
Lw= 82 +
11 log P
Lw = 84 + 11
log 112
Lw = 84 + 11
log 90
Lw= 82 +
11 log 90
105
105
104
n
LwT =10 log (

10lwi/10) = 10log( 3 x 10105/10 + 10104/10+10103/10 +1085/10 ) = 112 dB
i 1
147
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Gürültü Kaynağı
Faaliyet alanında
Makine-Ekipmanlar
x=
10 m için
x=
70 m için
x=
100 m için
x=
315 m için
x=
500 m için
x=
1000 m için
x=
1500 m için
x=
2000 m için
x=
3000 m için
Ses Basıncı Düzeyi
Lp = Lwi + 10 log (Q / 4  r2)
Lp10 = 112 + 10 log (1/ 4  10 2)
Lp60 = 112 + 10 log (1/ 4  60 2)
Lp100 = 112 + 10 log (1/ 4  100 2)
Lp315 = 112 + 10 log (1/ 4  315 2)
Lp500 = 112 + 10 log (1/ 4  500 2)
Lp1000 = 112 + 10 log (1/ 4  1000 2)
Lp1500 = 112 + 10 log (1/ 4  1500 2)
Lp2000 = 112 + 10 log(1/4  2000 2)
Lp3000 = 112 + 10 log(1/4  3000 2)
112 dB
= 81 dB
= 64 dB
= 61 dB
= 51 dB
= 47 dB
= 41 dB
= 37 dB
= 35 dB
= 31 dB
İş makinelerinin çalışma frekans aralıkları 500-4000 Hz’ dir. Yukarıdaki
hesaplamalarda ses basıncı düzeyleri bulunan iş makinelerinin, gürültü düzeyini bulabilmek
için kullanılacak düzeltme faktörleri çok düşük olduğu için Lp =L= Lgündüz olarak alabiliriz.
0 metreden 3000 metreye kadar olan Lgündüz değerleri yukarıdaki formüle göre ayrı
ayrı hesaplanmış ve aşağıda, tablo şeklinde ve grafikle verilmiştir.
Tablo- 82. Proje Kapsamında Oluşacak Ses Gücü Seviyeleri
Mesafe (m)
0
10
70
100
315
500
1000
1500
2000
3000
Lgündüz(dB)
112
81
64
61
51
47
41
37
35
31
Gürültü Dağılım Grafiği
90
80
70
L gündüz (dB)
60
50
Lgündüz(dB)
40
Lgece 55 dB
L akşam 60 dB
30
En Yakın Haneye
Olan Uzaklık
20
L gündüz 65 dB
10
0
10
70 100 250 315 1000150020003000
Mesafe (m)
Şekil- 49. İletim Tüneli Yeri Gürültü Dağılım Grafiği
148
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı (Değişik; 27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı) Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve
Yönetimi Yönetmeliği”‘ne göre şantiye alanı için gündüz çevresel gürültü sınır değeri 65 dB
olarak belirlenmiştir. Faaliyet kapsamında, 70. Metrede sınır değer altına düşülmüştür. 315
m uzaklıkta bulunan hanede bir sorun yaşanması beklenmemektedir. Ayrıca, proje alanı
çevresinde yer alan ve inşaat sürecinde olan hiçbir HES projesi bulunmamaktadır. Bu
sebeple, Direktaş Regülatörü ve HES Projesi’nin kümülatif etkisinin hesaplanması söz
konusu değildir.
V.1.18. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine
getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer
teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği,
İnşaat döneminde 67 kişi ve işletme döneminde kumanda odası represantatifi,
tamir ve onarımdan sorumlu bir teknik ekip (elektrik ve makine mühendisi), teknisyen,
hassas kaynakçı, yardımcı mekanikçi ve yan elemanlarla beraber yaklaşık 20 kişilik bir
ekip çalışacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında çalışacak personelin günlük ihtiyaçlarının
tamamı proje alanına kurulacak şantiyeden karşılanacaktır. Çevre köylerden gelen
personellerin dışındakiler için konaklama ihtiyacı ise, yine şantiye alanında kurulacak
prefabriklerden karşılanacaktır.
V.1.19. Çevre ve Sağlık arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin
açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli
olanlar, sağlık koruma bandı mesafesi
Proje alanında kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kaza riskleri
arasında meydana gelebilecek insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli işler, hemen her
inşaat çalışmasında meydana gelmesi muhtemel yaralanma, şantiye içi trafik kazaları,
malzeme sıçraması, iş makineleri kazaları vb. olaylardır.
Oluşabilecek iş kazalarının en aza indirilmesi için kalifiye eleman çalıştırılmasına
ve çalışanların iş kazaları konusunda eğitilmesi yoluna gidilecektir. İnşaat alanlarında iş
kazalarının önlenmesi için uyarıcı levhaları herkes tarafından görülebilecek yerlere
konulacak ve çalışanlara koruyucu ekipmanlar verilecektir.
Faaliyet kapsamında çalıştırılacak personele yangınla mücadele, ilk yardım gibi
konularda eğitimler düzenlenecektir. Tesiste olası bir yangın durumuna müdahale etmek
amacıyla koşullandırılmış yangınla mücadele ekipmanları bulunacaktır. Bu ekipmanların
kullanımı için personele, Acil Müdahale Eylem Planı kapsamında gerekli eğitim verilecektir.
Çalışma süreleri içerisinde kısa molalar verilerek konsantrasyonun kaybına bağlı iş
kazalarının oluşması engellenecektir.
İnşaat ve işletme çalışmaları sırasında, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
ile 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İş
Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
V.1.20. Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak
saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek
etkilerin belirlenmesi,
Proje kapsamında Peyzaj Yüksek Mimarı Cem ATİK tarafından hazırlanan Peyzaj
Onarım Planı Ek-14’te sunulmuştur. İş bu raporda, Direktaş Regülatörü ve HES Projesi'nin
inşaat ve işletme aşamalarında doğal ve kültürel çevrede yaratabileceği olumsuz etkiler
tespit edilerek etkilerin azaltılması için dikkat edilecek konular, alınacak önlemler ve koruma
eylemleri tanımlanmıştır. Bu çalışma ile projenin inşaatı sürecinde ve işletimi aşamasında
149
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
arazinin morfolojik, hidrolojik, toprak yapısı ve bitki örtüsü üzerinde oluşabilecek tahribatlar
ve bunun sonucunda etkilenecek habitatlar, bitki, hayvan varlığı, artabilecek erozyon riski
değerlendirilerek tahrip edilen/edilebilecek alanların rehabilitasyonu ve kaybedilebilecek
habitat, bitki ve hayvan varlığının biyorestorasyon, uygun habitat alanlarının, beslenme
alanlarının oluşturulması gibi araçlarla alan içerisinde korunması ve yaratılacak olası
etkilerin proje sahası içerisinde çözülmesi amaçlanmaktadır.
V.1.21. Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel
kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek
etkilerin belirlenmesi,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında söz konusu alanda 2863 sayılı
yasa kapsamına giren herhangi bir kültür varlığına rastlanmamıştır.
Taşınmaz alanlarda yapılacak olan çalışmalar sırasında herhangi bir buluntuya
rastlanılması durumunda 2863 sayılı yasanın 4. Maddesi gereği çalışmalar durdurularak en
yakın müze müdürlüğüne haber verilecektir.
V.1.22. Diğer Özellikler
Bu başlık altında proje dahilinde incelenecek bir husus bulunmamaktadır.
V.2.Projenin İşletme Aşamasındaki Projeler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri
ve Alınacak Önlemler
V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi
ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek mal ve/veya hizmetler,
nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları,
Direktaş HES projesi sadece enerji üretimini amaçlayan bir proje olup söz konusu
proje kapsamında; Hunut Çayı üzerinde 1070.00 m kret kotunda Direktaş Regülatörü, bu
derenin sularını yükleme havuzuna ileten önce 2015.0 m Serbest Akışlı Atnalı İletim
Tüneli şeklindeki iletim sistemi, yükleme havuzu, cebri boru ve 935.0 m kuyruksuyu
seviyesine sahip HES tesisleri kurulacaktır. Ayrıca, santrallerde üretilecek elektriğin
enterkonnekte sisteme bağlanması için yapılacak olan bir enerji iletim hattı da proje
kapsamında yer almaktadır.
Regülatör Özellikleri:
Direktaş Regülatör su seviyesi 1.070 m olarak seçilmiştir. Regülatör aksında talveg
kotu 1.067 m’dir. Regülatör çevre düzenleme kotu ise Hunut Çayı’nın 100 yıllık taşkın
debisi olan 55,31 m³/s debiyi, regülatörden güvenli ve 0.53 m hava payı kalarak geçirecek
şekilde 1071,50 m olarak belirlenmiştir.
Dolusavak genişliği, derenin regülatör eksenindeki yatak genişliği de düşünülerek
30 m olarak alınmıştır. Taşkın sularının geçeceği düşü havuzunun boyu, 12 m olarak
hesaplanmıştır. Regülatör önünde birikecek rusubatı akış aşağı geçirmek amacıyla
dolusavak ve su alma yapısı arasına çakıl geçidi yerleştirilmiştir. Çakıl geçidi kapağı
1.0 m x 1.0 m olarak belirlenmiş va tabanı talveg kotunda olacak şekilde yerleştirilmiştir.
Direktaş Regülatörüne ait genel özelliklerin verildiği tablo aşağıda yer almaktadır.
150
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 83. Regülatör Özellikler
Direktaş Regülatörü
Drenaj Alanı
Yıllık ortalama doğal akım
Yıllık ortalama doğal debi
Yıllık ortalama akım
Yıllık ortalama debi
Tipi
Eşik kotu
Kret genişliği
Çevre platform kotu
Talveg kotu
Su Alma Kotu
Maksimum Su Kotu
Temel kotu
Talvegden gövde yüksekliği
Enerji kırıcı tipi
114.266 km2
87.86 hm³
2.78 m³/s
75.24 hm³
2.38 m³/s
Dolu Gövdeli
1070.00 m
30.00 m
1071.50 m
1067.00 m
1070.00 m
1070.97 m
1064.70 m
3.00 m
Düşü Havuzu
Çakıl Geçidi
Çakıl geçidi eşik kotu
Çakıl geçidi temel kotu
Çakıl geçidi kapak adedi
Kapak aralığı boyutları
Çakıl geçidi genişliği
1067.00 m
1064.70 m
1
1.0 m x 1.0 m
1.00 m
Su Alma Yapısı
Eşik Kotu
Su Alma Yapısı
Giriş kapak adedi
Giriş Kapak Boyutları
1068.00 m
1070.00 m
2
2.00 m x 2.00 m
Çökeltim Havuzu Özellikleri
Direktaş Regülatörü ile çevrilecek suyun iletim sistemine güvenli bir şekilde
alınabilmesi amacıyla 1.068,65 m ortalama taban kotunda bir çökeltim havuzu yapısı
planlanmaktadır. Çökeltim Havuzu ile alınan sular iletim sistemi başlangıcındaki iletim
tüneline aktarılacaktır. Çökeltim Havuzu, geçen su içinde bulunan 0,3 mm ve daha büyük
boyuttaki sürüntü malzemeyi toplayıp regülatör mansabına atabilecek şekilde 8 m
genişliğinde, 55 m uzunluğunda ve %1 taban meyili ile tasarlanacaktır. Çökeltim Havuzu
daha sonra bir rakortman kanalı ile iletim tüneline ulaşacaktır. Bunun yanında, çökelen
rusubatın dereye tekrar verilmesini sağlayan Φ80 çapında tahliye borusu yer alacaktır.
Çökeltim havuzuna ait genel özelliklerin verildiği tablo aşağıda yer almaktadır.
Tablo- 84. Çökeltim Havuzu Özellikleri
Çökeltim Havuzu
Göz Adedi
Çökeltim Havuzu ortalama kotu
Çökeltim Havuzu Boyu
Çökeltim Havuzu Genişliği
Çökeltim Havuzu Eğimi
Çökeltilen Dane Çapı
1
1068,55
55,00 m
8.00 m
0,01
0,03
İletim Sistemi Özellikleri
Hunut Çayı’nın suları, Direktaş Regülatörü ile çevrildikten sonra, çökeltim
havuzundan geçerek sualma yapısı vasıtasıyla, iletim sistemini teşkil eden 2.015 m ’lik
İletim sistemi ile iletilecektir. Taban eğimi 0,0006 olacaktır.
İletim tüneline ait genel özelliklerin verildiği tablo aşağıda yer almaktadır.
151
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 85. İletim Tüneli Özellikleri
İletim Tüneli
6.80 m³/s
Serbest Akışlı Atnalı
1.67 m
3.00 m
2015.0 m
0.0006
1.40 m
1.33 m
Kapasitesi
Tip
Proje Debisinde Su Derinliği
Çap
Uzunluk
Eğim
Proje Debisinde Hız
Havapayı
Yükleme Havuzu Özellikleri
Yükleme havuzu, santral işletme koşullarına bağlı olarak oluşabilecek debi
değişikliklerine cevap verebilmek ve cebri boruya hava girişini engellemek amacı ile
iletim sisteminin sonunda 2.015 m’de olacaktır. Aynı zamanda türbin kapaklarının ani
kapanması sonucu oluşabilecek su kabarmalarının yapılara zarar vermeyecek şekilde
uzaklaştırılmasını sağlayacaktır. Yükleme havuzunda su kotu 1.068,50 m, taban kotu
1.063,67 m olacaktır. Yükleme havuzu genişliği 10 m ve uzunluğu ise 40 m’dir. Yükleme
havuzu yanında bulunan bir yan savakla alınacak sular, bir kanal ile güvenli bir şekilde
deşarj edilecektir.
Yükleme Havuzuna ait genel özelliklerin verildiği tablo aşağıda yer almaktadır.
Tablo- 86. Yükleme Havuzu Özellikleri
Yükleme Havuzu
Yükleme Havuzu Hacmi
Yükleme havuzu boyu
Yükleme havuzu eni
Min. Su seviyesi
Taban kotu
Normal Su Seviyesi
Havuz Taban kotu
608 m3
40.0 m
10.0 m
1066.97 m
1063.67 m
1068.50 m
1063.67 m
Cebri Boru Özellikleri
Proje kapsamında kurulacak cebri boru eğimli olarak 199,2 m uzunluğunda, 1,3 m
çapında ve maksimum et kalınlığı 8 mm olacak şekilde tasarlanmıştır. Kullanılacak çelik
malzeme St-44 olacaktır.
Cebri boruya ait genel özelliklerin verildiği tablo aşağıda yer almaktadır.
Tablo- 87. Cebri Boru Özellikleri
Cebri Boru
Yükleme Havuzu Hacmi
Yükleme havuzu boyu
Yükleme havuzu eni
1,3 m
199,2 m
8.0 mm
Santral Binası Ve Kuyruksuyu Kanalı Özellikleri
Cebri boru sonunda yer alacak santralin kurulu gücü 7,77 MW‘tır. Santral iki üniteli
olacaktır. Üniteler ise; 1x708kW+ 3x 2.354 kW gücündedir. Santral binası 10 m x 22 m
ebadında planlanmıştır. Santral kuyruksuyu kanalı doğrudan Hunut Çayı’na bağlanacaktır.
Kuyruksuyu kanalının taban genişliği 16,2 m, uzunluğu ise 6 m dir.
Santral Binası ve Kuyruksuyu kanalına ait genel özelliklerin verildiği tablo aşağıda
yer almaktadır.
152
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 88. Santral Binası ve Kuyruksuyu Kanalı Özellikleri
Santral Binası ve Kuyruksuyu Kanalı
Santral Binası Boyu
Santral Binası Eni
Kuyruksuyu Kanalı Genişliği
Kuyruksuyu Kanalı Uzunluğu
22,0 m
10,0 m
16,2 m
6,0 m
Türbin Tipi, Ünite Gücü Özellikleri
Regülatör ve iletim kanalı sonunda yer alacak santralın kurulu gücü 7,77 MW olup,
4 adet Yatay Francis türbinden oluşmaktadır.
Projenin genel özelliklerinin verildiği tablo aşağıda yer almaktadır
Tablo- 89. Projenin Genel Özellikleri
Projenin Genel Özellikleri
6.80 m³/s
135.00 m
133.11 m
935.0 m
7.77 MW
4
1x708kW+ 3x 2354 kW
Yatay Francis
4 x 1000 d/d
1x60.39+3x110.08m-kW
0,92
Projenin Debisi
Brüt Düşü
Ortalama Net Düşü
Kuyruksuyu Kotu
Toplam Kurulu Güç
Ünite Adedi
Ünite Kurulu Güçleri
Türbin Tipi
Senkron hız
Spesifik Hız
Türbin Verimi
Generatör Özellikleri
Generatörler düşey eksenli, çıkık kutuplu üç fazlı olacaktır. Generatör genel
karakteristikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo- 90. Generatör Özellikleri
Generatör Özellikleri
3 Fazlı senkron generatör
4
1 x 833kVA + 3 x 2769 kVA
0.92
50 Hz
4 x 3 çift ( 6 kutup)
4 x 1000 d/d
0.99
Tipi
Adedi
Gücü
Güç Faktörü
Frekansı
Kutup Sayısı
Devir Sayısı
Generatör Verimi
Transformatör Özellikleri
Şalt sahası içerisinde yer alan ünite tarfoları ve özellikleri tablolarda verilmiştir.
Tablo- 91. Transformatör Özellikleri
Generatör Özellikleri
Tipi
Adedi
Gücü
Güç Faktörü
Frekansı
Kutup Sayısı
Devir Sayısı
Generatör Verimi
3 Fazlı senkron generatör
4
1 x 833kVA + 3 x 2769 kVA
0.92
50 Hz
4 x 3 çift ( 6 kutup)
4 x 1000 d/d
0.99
153
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 92. İç İhtiyaç Transformatör Özellikleri
Generatör Özellikleri
Tipi
Adedi
Devamlı Gücü
Anma Gerilimi
Frekansı
Bağlantı Grubu
Soğutma Şekli
Nötr Bağlantısı
Dahili tip, 3 fazlı, reçineli kuru tip
Bir (1) takım
700 kVA
34.5/0.4 kV
50 Hz
Dyn5
ONAN
Doğrudan topraklı
Tablo- 93. Acil İhtiyaç Dizel Generatör Özellikleri
Generatör Özellikleri
Tipi
Adedi
Devamlı Gücü
Anma Gerilimi
Frekansı
Güç Faktörü
Devir Sayısı
Soğutma Şekli
İkaz Şekli
Dört zamanlı düşey silindirli
Bir (1) takım
Deniz seviyesinde 175 kVA
400/231V
50 Hz
0,8 (endüktif)
1500d/dak
Radyatör, kapalı devre su soğutmalı
Döner Diyotlu İkaz
Santralde üretilecek enerji, ünite çıkış hatlarına konacak 0.5S doğruluk sınıflı aktif
ve 2 doğruluk sınıflı reaktif enerji değerlerini dört kadranda ve çift yönlü olarak ölçebilen,
gerçek zaman senkronizasyonu gerçekleştirebilen nümerik sayaçlarla yapılacaktır. Sayaçlar
bir asıl ve bir yedekli olarak teçhiz edilecektir.
Santral, kontrol kumanda ve izleme sistemi PLC / SCADA ile sağlanacaktır.
Bununla ilgili teçhizat, (bilgisayar, monitör ve yazıcı vb. ) kontrol odasında teçhiz edilecektir.
Şalt Sahası Özellikleri
Santralın civarında, 34,5 kV’luk şalt sahası yapılacaktır. Şalt sahası santralin içinde
yer almaktadır. Şalt sahası içinde trafolar, kesiciler, ayırıcılar, parafudrlar vb. elektrik
teçhizatları yer almaktadır.
Santralin şalt merkezinin üç giriş, bir kublaj ve bir çıkış fiderinden oluşan toplam
beş bölmeli açık şalt olarak yapılması planlanmıştır. Çift bara sistemi kullanılan şalt
sahasında ayrıca bir adet donanımsız hat fideri yedek olarak bulundurulacaktır.
Ünitelerin, şalt sahası teçhizatının ve tüm yardımcı sistemlerin kontrol, ölçme ve
izlenmesi işlemlerinin merkezi bir bilgisayar sistemi tarafından sağlanacaktır. Kontrol
sisteminin merkezi bilgisayarla haberleşmesi, ethernet ağ ile yapılacaktır.
Santralin iç ihtiyaç sisteminin, 1 ve 2 numaralı generatör çıkışlarına bağlı bir adet
34.5/0.4 Kv, 700 kVA’ lık kuru iç ihtiyaç transformatörü ile beslenmesi ön
görülmüştür. Ayrıca acil durumlar için, drenaj ve yağ pompaları, acil aydınlatma, ölçme,
arıza, ihbar gibi öncelikli sistemlerin kesintisiz olarak beslenmelerinin sağlanması maksadı
ile bir adet 175 kVA’lık acil ihtiyaç-dizel generatör grubunun tesisi düşünülmüştür.
Santralde üretilen enerjinin ölçümü, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’ne uygun
olarak 34,5 kV’luk proje sahası için TEİAŞ tarafından gösterilen trafo merkezinde teçhiz
edilecektir. 0.2S sınıflı akım ve 0.5 sınıflı gerilim ölçü trafoları ile beslenen nümerik
sayaçlarla (tariff metre) vasıtası ile bilgi amaçlı ölçülecektir. Esas ölçüm sayaçları Direktaş
HES şalt sahasına konan asıl ve yedek sayaçlı olarak tesis edilecek olan tarife
sayaçlarından yapılacaktır.
154
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, projenin memba
ve mansap kısımlarında yer alan projelerle birlikte değerlendirilmesi
Direktaş Regülatör ve HES projesi sadece elektrik üretimi için kullanılacak, taşkın
ve sulama faydası gibi diğer amaçlar ile beraber kullanılmayacaktır. Aynı havza üzerinde
Çamlık, Gündoğmuş, Başköy ve Hosap Regülatörleri bulunmaktadır. Direktaş Regülatörü’
nün memba kısmındaki regülatörlerden Çamlık Regülatörüne uzaklık kuş uçuşu 5.6 km,
Gündoğmuş Regülatörüne 8.4 km, Başköy Regülatörüne 10.8, Hosap Regülatörüne ise 11
km uzaklıkta bulunmaktadır.
Proje alanının 20,8 km kuzeydoğuda bulunan Yusufeli Barajı ve HES, 3,8 km
güneybatıda bulunana Aksu Barajı ve 17,9 km güneybatıda bulunan Güllübağ Barajıdır.
Bölüm IV.2.5.’te proje alanı çevresinde yer alan su toplama yapılarına ilişkin mesafelerini
gösterir harita verilmiştir.
Erzurum ili dahilinde bulunan Aksu Regülatörü ve HES projesinin inşaatı 2006 ile
2012 yılları arasında gerçekleşmiştir. Baraja ait gövde dolgu tipi beton ağırlıklı Tirol tiptir.
Talvegden olan yüksekliği 4,8 m olan barajın yıllık üretimi 84,93 GWh dir. Artvin ili dahilinde
bulunan Yusufeli Barajı ise DSİ 26. Şube Müdürlüğü verilerine göre 2012 yılında inşaası
başlanmış oluo 2018 yılında tamamlanması planlanmaktadır. Barak Çoruh nehri üzerinde
bulunmakta olup gövde dolgu tipi çift eğrilikli ince beton kemer şeklindedir. Talveg yüksekliği
220 m olan Yusufeli Barajı, normal su kotunda göl hacmi 2,130 hm3 küp olan barajdan yıllık
üretim 1.827 GWh’dir.
V.2.3. Mansaba bakılacak su hesabı (havza özellikleri, yatak ve kesit durumu,
yağış-akış ilişkisi,ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa
ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları,su
hakları savklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı),dogal akımlar ile çizilen debi
süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, (doğal hayatın
devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye alındığında bu miktarın yeterli
olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli
Parklar Genel Müdürlüğü’nün 15.03.2011 tarih ve 21767 sayılı yazısı uyarınca HES
Projeleri ve Diger Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu doğrultusunda
hazırlanacak Raporun,ÇED Raporu ekinde sunulması,Raporda belirtilen miktara
mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları nayrıca ilave edilecek ve kesin Proje
çalışmaları belirlenen bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık
ortalamanın %10’undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır.Havzada teessüs
etmiş su hakları (içme suyu,sulama suyu tahsisleri,balık çiftlikleri vs.)rapor içerisinde
yer almalıdır.İlgili kurum ve kuruluşlar ile irtibata geçilerek ve arazide gerekli
çalışmalar/araştırmalar yapılarak Su Hakları Raporunun hazırlanması ve ilgili
bölgesine müracaat edilerek Raporun onaylatılması.) havzanın hidrolojik karakteri,
ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma
tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması.
Direktaşı Regülatör yeri, Hunut Çayı için tüm akım dönemini göz önüne
alındığında Tablo 93’de ayrıntılı görüldüğü gibi düşük akış dönemi olan Ağustos , Eylül,
Ekim, Kasım, Aralık, Ocak, Şubat ve Mart ayları için Aralık, Ocak ve Şubat ayı minimum
akım değerlerinin aylık ortalaması dikkate alınarak akış için kurak olarak nitelendirilen bu
dönemi karakterize eden akımın 0.517 m3/s olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu bu dönem
için belirlenen 0.517 m3/s değeri yıllık ortalama akımın (2.79 m3/s) %18.53’üne karşılık
gelmektedir. Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarındaki yüksek akış dönemi içerinde
ise aylık dönem içerisinde ise en düşük akışa sahip Temmuz ayı minimum akım değerinin
ortalaması bu dönemi karakterize eden en düşük akım olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu
bu dönem için belirlenen 1.9 m3/s değeri yıllık ortalama akımın (2.79 m3/s) %68.15’ine
karşılık gelmektedir.
155
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
Ay
Ekim
Kasım
Aralık
Ocak
Şubat
Mart
Nisan
Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 94. Direktaş Regülatör Aks Yeri için Minimum Akımlar Yöntemine göre Çevresel Akış Değerlendirmesi
En Düşük Akım
En Yüksek
Ortalama Akım
Çevresel Akış
Çevresel Akış
m3/sn
Akım m3/sn
m3/sn
Miktarı %
Miktarı m3/sn
0,76
2,08
1,25
18,53
0,517
0,81
2,53
1,34
18,53
0,517
0,58
2,10
1,06
18,53
0,517
0,49
1,57
0,88
18,53
0,517
0,48
1,57
0,87
18,53
0,517
0,61
3,34
1,55
18,53
0,517
2,03
6,04
3,90
68,15
1,900
3,21
12,10
7,45
68,15
1,900
3,48
12,00
7,83
68,15
1,900
1,90
10,10
4,25
68,15
1,900
1,07
3,90
1,89
18,53
0,517
0,72
2,34
1,19
18,53
0,517
Direktaşı Regülatör aks yeri Hunut Çayı kesit alanında 1980-2010 yılları arasında
kalan 25 yıllık döneme ait gözlenen uzun yıllar 300 adet aylık debilerin elde edilen zaman
değerine karşılık gelen ilişkisi Şekil-50’de grafiğe aktarılmıştır.
Şekil- 50. Direktaş Regülatör Aks Yeri Hunut Çayı Aylık Ortalama Akımlar Debi-Süreklilik Grafiği
Tablo- 95. Debi-Süreklilik Parametreler
Akım Süreklilik indisi
3
Qe (m /sn)
Qe /QUYOA (%)
Q25
Q50
Q75
Q95
3,735
133,97
1,354
48,57
1,029
36,91
0,654
23,46
“Islak Çevre Yöntem” ile minimum çevresel/ ekosistem su ihtiyacının belirlenmesi
amacı ile Direktaşı Hes projesinin Hunut Çayı üzerinde Direktaşı regülatör yerinde en
uygun yerde çayda alınan kesit parametreleri kullanılmıştır. Bu verilerin elde edilmesi için
arazide yerinde yapılan çalışmalar sonucunda Direktaşı HES yerinde çaya ait kesit profili
çıkarılmıştır.
Sonuç olarak, Ekosistem Değerlendirme Raporu göre uzmanlar tarafından önerilen
can suyu miktarları ve Su Kullanım Hakları Raporuna göre bırakılması gereken miktarlar
dikkate alınarak dereye bırakılacak can suyu miktarları belirlenmiş olup, aşağıdaki tabloda
verilmiştir.
156
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Tablo- 96. Proje Kapsamında Bırakılacak Can Suyu Miktarları
Su
Kullanım
Dereye
Ortalama
Hakları
Bırakılması
Akım
Raporuna
Gereken
Değerleri
Göre
Toplam Su
3
m /sn
Bırakılacak
Miktarı
Su Miktarı
m3/sn
3
m /sn
Aylar
Ekosistem Değerlendirme Raporuna Göre Önerilen Can Suyu Miktarları
m3/sn
Ocak
0,362
-
0,88
0,362
Şubat
0,362
-
0,87
0,362
Mart
0,362
-
1,55
0,362
Nisan
0,686
-
3,90
0,686
Mayıs
0,976
0,003
7,45
0,979
Haziran
1,044
0,022
7,83
1,066
Temmuz
0,748
0,0905
4,25
0,838
Ağustos
0,362
0,0765
1,89
0,439
Eylül
0,362
0,0325
1,19
0,395
Ekim
0,362
0,082
1,25
0,444
Kasım
0,362
-
1,34
0,362
Aralık
0,362
-
1,06
0,362
İnceleme alanında yapılması planlanan Direktaşı HES
projesi için regülatör
yerinde dereye bırakılması gereken çevresel/ekosistem su ihtiyacı farklı yöntemler
kullanılarak belirlenmiştir. Bu yöntemlerden dere ve dere etrafındaki ekolojik dengeyi
korumak ve aynı zamanda barajdan maksimum verimi sağlamak amacı ile Direktaşı HES
projeleri çalışması için çevresel/ekosistem su ihtiyacı belirlemede ıslak çevre yöntemi
sonucunda elde edilen matematiksel eşitlikler baz alınmıştır.
V.2.4. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su
ortamındaki canlılara(can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik
envanteri) olabilecek etkiler, alınacak izinler, proje için tespit edilen balık türlerine ait
geçiş sistemleri ile asansörleri ile ilgili bilgi ve buna ait çizim, mansap can suyu çıkış
yerinin gösterileceği çizim,
Su temin edilecek kaynağın kullanılması sonucu kalitesi hakkında Bölüm V.1.11.
başlığı altında detaylı bilgi verilmiş olup, ayrıca faaliyet süresince 31.12.2004 tarih ve
25687 sayılı resmi gazetede (Değişik: 25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı R.G.) yayımlanarak
yürürlüğe giren “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” ve 30.11.2012 tarih ve 28483 sayılı resmi
gazetede yayımlanarak yürülüğe giren “Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği”
hükümlerine uyulacaktır.
Canlılar için fiziksel bir engel olan regülatörler nehrin üst kısımları ve alt kısımları
arasında hareket eden türlerin geçişini engellemektedir. Bölgede yaşayan bazı türler
derenin alt ve üst kotlarına göç etmektedirler. Yaşlı ve ergin bireyler yumurtlamak için
nehrin üst kısımlarına göç ederken gençler daha fazla besin bulabilmek için aşağı kısımlara
doğru hareket ederler. Bu nedenle regülatörler üzerine kurulacak balık geçitleri bu canlıların
alandaki mevcudiyetleri açısından büyük önem taşımaktadır. Hunut çayı üzerinde DSİ
tarafından yapılan taşkın koruma amaçlı 6 adet ve yaklaşık 5 m. yüksekliğinde tersip
bentleri bulunmaktadır. Tüm bu bentlerin balıklar tarafından aşılması ya da aşağıya
geçmeleri mümkün değildir. Tüm bu olumsuzluklara karşın ilgili kanun ve yönetmelikler
gereği Direktaşı regülatörüne balık geçidi yapılmalıdır. Direktaş regülatörünün balık geçidi
157
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
planları DSİ ve FAO’ nun öngördüğü teknik ve biyolojik özelliklere sahip olup bölgenin balık
türleri açısında uygun niteliklere sahiptir.
Şekil- 51. Balık geçidi yeri ve balık geçidi kesiti
V.2.5.Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için
dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ)
istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili
firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılma ile ilgili işlemler,
Enerji üretimi başladığında mansaba bırakılacak çevresel akışın kontrolü amacıyla,
istasyonların yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilecektir.
Kurulacak AGİ istasyonları GPRS modemli cihazlarla donatılıp online olarak DSİ Bölge
Müdürlüğü ile bağlantısı sağlanacaktır. AGİ istasyonu proje faaliyete geçmeden çalışır
vaziyette olacaktır.
V.2.6. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine
etkiler,
ÇED Yönetmeliği Ek-V listesi kapsamında; milli parklar, tabiat parkları, sulak
alanlar, tabiat anıtları, biyogenetik rezerv alanları, biyosfer rezervi, doğal sit ve anıtlar,
158
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
arkeolojik, tarihi kültürel sitler, özel çevre koruma alanları vb. alanlar, faaliyet alanı
içerisinde bulunmamaktadır.
Faaliyet kapsamında, Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu ve Tabiat
Varlıkları Koruma Genel Müdürlüğü görüşleri neticesinde söz konusu projede herhangi bir
Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içerisinde yer almamaktadır.
Tabiat varlığı ve doğal sit statüsü bulunması halinde, yürürlükte bulunan mevzuat
uyarınca değerlendirilmek üzere, Erzurum Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna
intikali sağlanarak alınacak komisyon kararına göre değerlendirilecektir.
Faaliyetin gerçekleştirilmesi esnasında herhangi bir kültür ve tabiat varlığına
rastlanması durumunda işlemleri durdurulacak, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kanunun 4. maddesi gereği 3 gün içerisinde en yakın Müze Müdürlüğüne ve
Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü’ne bildirilecektir.
Proje alanı dahilinde ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar
bulunmamaktadır.
V.2.7. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler ve projenin yeraltı
ve yüzeysel su kaynaklarına uzaklığı,
Söz konusu proje elektrik üretimi amaçlı olduğu için, yeraltı sularına hiçbir etkisi
olmayacaktır.
Yapılacak işlemde sular kimyasal ve fiziksel değişime uğramadan
türbinlerden çevrilerek elektrik üretiminin ardından dere yatağına geri bırakılacaktır. Bu
yüzden mevcut yüzey sularına kirlilik açısından herhangi bir etki söz konusu değildir.
İşletme aşamasında ise regülatörün mansap kısmından HES binasına kadar olan kısımda,
yüzeysel akışta azalmalar gerçekleşecektir. Bu durumda doğal hayatın devamı için can
suyu bırakılacaktır. İlgili can suyu miktarları Bölüm V.2.3.’te verilmiştir.
Ayrıca faaliyet süresince 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı resmi gazetede (Değişik:
25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği” ve 30.11.2012 tarih ve 28483 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe
giren “Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır. Bununla
beraber yeraltı sularına etkilerin değerlendirilmesi hususunda “167 sayılı Yeraltısuları
Hakkında Kanun” hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir.
159
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
ARBAN ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu
Kaynakların Proje
Alanına Olan Uzaklıkları
Şekil- 52. Yeraltı Su Kaynaklarına Uzaklıklarını Gösterir Harita
Proje alanının havzasında bulunan, yeraltı su kaynaklarının proje alanına
uzaklıkları Şekil-52’de gösterilmiştir. Mavi ile gösterilen uzaklıklar pınarlara uzaklıkları
göstermekte olup en yakın pınar 540 m güneybatıda yer almaktadır. Mor ile gösterilen
uzaklıklar ise, çeşmeleri göstermekte olup en yakın çeşme 390 m kuzeybatıda yer
almaktadır.
V.2.8 Orman alanlarına olabilecek etki ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin
tanımlanması,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında, yaklaşık 31.700 m2’lik alan
orman arazisi kapsamındadır. Erzurum Orman Bölge Müdürlüğü, Erzurum Orman İşletme
Müdürlüğü, Çamlıkaya Orman İşletme Şefliği sınırlarında kalan faaliyet, Çamlıkaya Orman
İşletme Şefliğinin hazırladığı ÇED İnceleme Değerlendirme Formu Ek-2’de verilmiştir.
Orman alanlarına olabilecek olumsuz etkilerin başında orman yangınları
gelmektedir. Faaliyet alanı orman yangınlarına hassas bir bölge olmayıp, orman yangını
söz konusu olduğunda öncelikle en yakın güvenlik ve itfaiye birimlerine haber verilecek ve
acil müdahale ekibi tarafından çevre güvenliği sağlanacaktır. Söndürme ekipleri hemen
yangına müdahale edecektir. Eğer yangının sebebi, elektriksel ise yangın yakınındaki
yanıcı madde kaynakları derhal izole edilecektir. Yangın, en yakındaki uygun söndürücü
cihazlar yardımı ile söndürülmeye çalışacaktır. Bu kapsamda yeterli sayıda eleman ve
köpüklü yangın söndürücüleri, her an kullanılabilecek şekilde hazır olacaktır.
V.2.9. Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültünün kaynakları ve
kontrolü için alınacak önlemler,
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında gürültü emisyonu yalnızca inşaat
işlemleri sırasında oluşacak olup, bu çalışmalar sırasında 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı
Resmi Gazete’de (27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren
160
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
“Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” hükümlerinde yer alan
sınır değerlere uyulacaktır. Projenin faaliyete geçmesinden sonra, işletmeden kaynaklı bir
gürültü oluşumu söz konusu olmayacaktır.
V.2.10. Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı
nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin
edileceği,
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında, inşaatlar sırasında 67 ve işletme
aşamasında 20 kişilik bir ekiple çalışılacak olup, bu personelin çoğunluğu en yakın köyden
veya ilçeden sağlanacaktır. Yörede çalışan işçilerin tesise ulaşımı için servis hizmeti
verilecektir. Yörede yaşamayan çalışanların konaklama ihtiyacı ise, şantiye sahasına
kurulacak konteynerlerden karşılanacaktır. Ayrıca, çalışan işçilerin günlük ihtiyaçları proje
alanı yakın çevresinde yer alan yerleşim yerlerinden sağlanacağından, faaliyet yöre halkı
için ek gelir ve en önemlisi Türkiye’nin her yerinde çalışabilecek kalifiye personel
yetişmesine olanak sağlayacaktır.
V.2.11.İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı
sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi
kakakteristiği prosesinin detaylandırılması ve atık suların hangi alıcı ortamlara ne
miktarlarda nasıl verileceği,
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında oluşacak atık sular, personelden
kaynaklı evsel nitelikli atıksular olup, proje sahasında yer alan şantiye alanında oluşacaktır.
Oluşacak atıksuların, şantiye sahasına kurulacak foseptikte toplanarak, belli periyotlarda
vidanjörler ile çektirilmesi ve arıtma tesisi ile sonlanacak şekilde bertaraf edilmesi
sağlanacaktır. Foseptik planı Ek-19’da verilmiştir.
V.2.12 İdari ve sosyal tesislerden oluşacak katı atık miktar ve özellikleri, bu
atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ne şekilde
değerlendirileceği,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında, şantiye sahasında yer alan
sosyal ve idari tesislerden oluşacak evsel nitelikli katı atıklar, şantiye sahası içerisinde
konumlandırılmış ağzı kapalı konteynerlerde biriktirilecektir. Bu konteynerler, belli periyotlar
ile faaliyet sahibi tarafından kapalı özel araçlarla, belediyenin çöp depolama sahasına
götürülerek bertarafı sağlanacaktır.
24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” Madde 23’te verilen, “Kullanılan malzemeye ve
oluştuğu kaynağa bakılmaksızın, tüketim sonucu oluşan ambalaj atıkları, çevre kirliliğinin
azaltılması, düzenli depolama tesislerinden azami seviyede istifade edilmesi ve ekonomiye
katkı sağlanması amacıyla diğer atıklardan ayrı olarak oluştukları yerlerde biriktirilmek
zorundadır.” hükmüne uygun şekilde biriktirilecektir. Oluşan cam, plastik şişe ve naylon gibi
değerlendirilebilir katı atıklar; yönetmelik kapsamında seçilecek ve lisanslı geri kazanım
tesislerine gönderilerek değerlendirilecektir.
Doğal kaynakların korunması ve depolanacak atık miktarının azaltılması amacıyla
ambalaj atıklarının oluşumunun önlenmesi; üretimin kaçınılmaz olduğu durumlarda ise
öncelikle tekrar kullanılması, geri dönüştürülmesi ve geri kazanılması esas alınmaktadır.
161
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
V.2.13. Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre
açısından riskli ve tehlikeli olanlar,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında, işletme aşamasında insan ve
çevre açısından tehlike oluşturacak bir durum oluşması beklenmemektedir. Kurulacak olan
ünitelerde kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek ve insan sağlığı için
olabilecek riskleri ortadan kaldırmak ve en aza indirmek için gerekli tüm yasal ve teknik
tedbirler alınmış olup bununla birlikte, santralde çalışacak işçilerin sağlığı ve iş güvenliği ile
ilgili 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete‘de yayımlanarak yürürlüğe giren İş
Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’ne uyulacaktır. Faaliyet kapsamında 4857 sayılı ve 6331
sayılı İş Kanunu ve ilgili tüzük ve yönetmeliklere uyulacaktır.
HES üniteleri kuruldukları bölge itibariyle insan ve hayvan girişine müsait
alanlardır. Bu sebeple herhangi bir olumsuzluğun yaşanmaması nedeniyle tesiste yer alan
yükleme havuzu ve regülatör göl kenarları, tel örgü ile çevrilecek; görülebilecek şekilde
uygun yerlere uyarı levhaları asılacaktır.
İnsan ve hayvan güvenliği için; toprak kaymalarına karşı teraslama çalışmaları
yapılacak olup yapılan bu çalışmalar haricinde; bölgede meydana gelmesi muhtemel kütle
hareketlerine karşı yamaçlara gereken yerlerde file çekme işlemleri de yapılabilecektir.
V.2.14. Proje alanında peysaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak
saha düzenlemeleri,
Tüm müdahale edilecek peyzajlarda proje sonrası peyzaj onarımı çalışmalarında
kullanılmak üzere nebati toprak sıyrılacak, depolanacak ve bakımı sağlanacaktır. Buna göre
proje sahası dahilinde inşaat çalışmaları gerektiren alanlar iletim hattı, cebri boru, regülatör,
yükleme havuzu ve HES yapıları olup bu kapsamda yapılacak kazılarda, kazı sırasında
yüzeyden alınacak olan nebati toprak tabakası peyzaj çalışmalarında yüzey kaplaması
amaçlı olarak kullanılmak üzere toprak depolama alanında biriktirilecektir.
Sahaya kısa zamanda, yeniden vejetasyon getirebilmek ve yüzeysel akışı
durdurabilmek için teraslama yapılacaktır. Arazi eğiminin düşük ve üst toprak tabakasının
yeterli olduğu noktalarda, erozyon, vejetasyonun rehabilitasyonuyla önlenebilecektir. Ancak
arazi eğiminin yüksek ve toprak derinliğinin sığ olduğu noktalarda ise vejetasyonun
yenilenmesine yönelik tohumlama ve fide dikim çalışmaları yapılacaktır. Teraslar, suyun
tutulmasını sağlayarak aşağı doğru akan suyun taşıma gücünü azaltacaktır.
27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Avrupa Peyzaj Sözleşmesi Madde 4’e göre her bir Taraf bu Sözleşme’yi ve özellikle 5. ve 6.
Maddeleri kendi kuvvetler ayrımına göre, anayasal ilkelerine ve idarî düzenlemelerine
uygun olarak ve yetki devri ilkesine saygı göstererek Avrupa Yerel Öz Yönetim Şartı’nı
dikkate alarak uygulayacaktır. Bu Sözleşme’nin hükümlerinden sapmaksızın, her bir taraf,
Sözleşme’nin uygulanmasını kendi politikalarıyla uyumlu hale getirecektir. Ayrıca proje
kapsamında Peyzaj Onarım Planı hazırlatılmıştır (bkz. Ek-14).
V.2.15. Diğer özellikler
Bu başlık altında proje dahilinde incelenecek bir husus bulunmamaktadır.
162
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
V.3.Projenin Sosyal-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri
V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi gereken gelir artışları, yatırılacak istihdam
imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik alt
yapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler v.b.
(projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik
etkisin ortaya konulması)
Faaliyet alanının yakın çevresinde ekonomik özelliklere bakıldığında tarım ve
hayvancılık ön planda yer almaktadır. Yapılan yeni yollar, çevre yerleşimlere ulaşımı
kolaylaştıracak, yeni altyapı olanakları sağlayacaktır. Ulaşımın kolaylaşmasıyla üretilen
tarımsal, hayvansal ürünler pazarlanabilecektir. Nitekim, projenin inşaat işlemleri esnasında
67 kişi çalıştırılacak ve söz konusu personelin civar köylerden istihdamı sağlanacaktır.
Proje işletme aşamasında ise 20 kişi istihdam edilecektir. Bu sayede tıpkı inşaat
aşamasında olduğu gibi yöre halkına yine ek gelir imkânı sağlanacaktır. Ayrıca, çalışan
işçilerin günlük ihtiyaçlarını proje alanı yakın çevresinde yer alan yerleşim yerlerinden
sağlanacağından, faaliyet yöre halkı için ek gelir ve en önemlisi Türkiye’nin her yerinde
çalışabilecek kalifiye personel yetişmesine olanak sağlayacaktır.
V.3.2.Çevresel fayda-maliyet analizi
HES projeleri, bir ülkenin doğal zenginlikleri arasında yer alan, temiz ve sürekli
enerji kaynağı olan sularının, faydaya dönüştürülmesi ve akan suların milli ekonomiye
kazandırılması amacıyla en uygun enerji üretim yöntemidir. Durmaksızın yenilenen su
çevriminden elde edilen hidroelektrik enerjisi; yenilenebilir, güvenli, verimli, yerli ve ucuz bir
kaynaktır.
HES ünitelerinin en kritik etkisi sucul yaşama olup, can suyunun yeterli miktarda
bırakılması ve su popülasyonuna uygun balık geçitlerinin yapılması halinde herhangi bir
olumsuzlukla karşılaşılmamaktadır.
Projenin çevresel faydaları;
Diğer elektrik üretim yöntemlerine göre (Nükleer, termik ve doğalgaz çevrim
santralleri) çevresel etkisinin neredeyse göz ardı edilebilecek kadar az olması,
Akarsuların taşıdığı enerji elektriğe dönüştürülerek, enerjide dışa olan
bağımlılık azaltılmış olacaktır.
HES’lerde çevresel atık ve kirlilik söz konusu değildir. Çevreye uyumlu,
temiz, yenilenebilir, yüksek verimli, yakıt gideri olmayan, uzun ömürlü kaynaktır.
HES, suyun akışını kontrol altına aldığı için, bölgede yaşanan sel ve taşkın
probleminin önüne geçilmektedir.
Yörede yaşayan insanların öncülük ettiği projelerin, yöre ekonomisine uzun
vadede büyük faydaları olacaktır.
V.3.3.
Projenin
gerçekleşmesine
bağlı
olarak
sosyal
etkilerin
değerlendirilmesi,(proje alanı ve etki alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık
vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile
yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve Sosyo-Ekonomik açıdan
Analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri)
Projenin hayata geçirilmesi ile birlikte yöre halkından istihdam yapılması yöre
ekonomisinde bir canlanma sağlayacaktır. Böylelikle iş imkânı sağlanacak ve civar
yörelerdeki ticari yaşam hareketlenecek ve alışverişlerden dolayı gelir artışı söz konusu
163
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
olacaktır. Ayrıca faaliyetin inşaat aşaması esnasında gerekli teçhizatın, malzemenin ve
diğer günlük tüketim malzemelerinin temini yöreye ekonomisine canlılık getirecektir.
Enerji elde etmek için su kaynaklarını geliştirme ve kullanma amacında olan
Direktaş Regülatörü ve HES Projesinin; ülkemizin sosyal ve ekonomik bakımdan
kalkınmasının gerçekleştirilebilmesi için sanayici ve diğer kullanıcı kesimlerin ihtiyacı olan
elektrik enerjisinin yerinde, zamanında ve kesintisiz biçimde sağlanması gerekliliği göz
önünde bulundurulduğunda önemli bir katkı olduğu söylenebilmektedir.
Halkın Katılımı Toplantısı’nda yörede yaşayanların en önemli endişesi HES
projesinden kaynaklı deredeki su miktarının yetersiz kalacağı konusudur. Bu kapsamda
halkın endişesini gidermek adına, konusunda uzman akademisyenler tarafından “Ekosistem
Değerlendirme Raporu” hazırlanmıştır.
164
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM VI: İŞLETME PROJESİ KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN
ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER
VI.1. Arazi ıslahı ve reklamasyon çalışmaları,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında inşaat
tamamlanmasının ardından reklamasyon çalışmalarına başlanılacaktır.
faaliyetlerinin
Proje sahası dahilinde inşaat çalışmaları gerektiren alanlar iletim hattı, cebri boru,
regülatör, yükleme havuzu ve HES yapıları olup bu kapsamda yapılacak kazılarda, kazı
sırasında yüzeyden alınacak olan nebati toprak tabakası peyzaj çalışmalarında yüzey
kaplaması amaçlı olarak kullanılmak üzere kullanılacaktır.
Yüksek meyilli dağlık alanlarda vejetasyonun, herhangi bir tahrip neticesinde
kaybolması halinde, tekrar gelmesi uzun zaman almaktadır. Sahaya kısa zamanda, yeniden
vejetasyon getirebilmek ve yüzeysel akışı durdurabilmenin en etkin yolu teraslamalar
yapılacaktır. Arazi eğiminin düşük ve üst toprak tabakasının yeterli olduğu noktalarda,
erozyon, vejetasyonun rehabilitasyonuyla önlenebilecektir. Ancak arazi eğiminin yüksek ve
toprak derinliğinin sığ olduğu noktalarda ise vejetasyonun yenilenmesine yönelik
tohumlama ve fide dikim çalışmalarının başarısı kısmen teraslama çalışmasına bağlı
olacaktır. Terasların en önemli görevi, suyun tutulmasını sağlayarak aşağı doğru akan
suyun taşıma gücünü azaltmaktır. Teraslama çalışmaları ile yüzeysel akış tehlikesiz bir
şekilde gerçekleşirken suyun toprak içine infiltrasyonu da sağlanmış olacaktır.
Reklamasyon çalışmaları kapsamında erozyon kontrolü ve perdeleme amaçlı
bitkilendirme de yapılacaktır. Ağaçlandırma, örtü geliştirme, otlandırma, yöreye uygun bitki
örtülerinin getirilmesi gibi işlemlerde alınacak önlemlerdendir.
V1.2. Mevcut su kaynaklarına etkileri,
Direktaş Regülatörü ve HES projesi işletmeye kapatıldıktan sonra iletim kanalına
su alınmayacak olup, suyu çevrilen dere kendi mecrası içerisinde akarak mansaba
aktarılacaktır. Ayrıca, kapanma işleminin ardından balık geçidinin kapakları tamamen
açılarak mansap ve memba birleştirilecektir. Özetle, faaliyet işletmeye kapatıldıktan sonra
mevcut su kaynaklarına olumsuz bir etki oluşturması beklenmemektedir.
V1.3. Olabilecek hava emisyonları,
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi işletmeye kapatıldıktan sonra herhangi bir
hava emisyonu oluşması beklenmemektedir.
17.05.2014 tarih ve 29003 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik” Ek-2 listesinde sera gazı
emisyonları; CO2, CH4, N2O, HFC, PFC ve SF6 olarak verilmiştir. Proje konusu faaliyet,
Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik’in Ek-1 listesinde belirtilen faaliyetler
dışında yer almakta olup, yönetmelik gereği izleme, raporlama vb. yapılmasına gerek
yoktur. Faaliyet süresince sera gazı oluşumuna ve iklim değişimine sebep olacak herhangi
bir durum söz konusu olmayacaktır.
Bilindiği üzere, sera gazı emisyonlarının azaltılmasını hedefleyen Kyoto Protokolü
ile taraf olan olan ülkelerin atmosfere saldıkları CO2, CH4, N2O, HFC, PFC ve SF6 6 adet
sera gazı miktarının, iklimi tehlikeye atmayacak seviyede dengede tutmayı hedeflemektedir.
Yaklaşık olarak ortalaması %5,2 olan bu indirim hedefi ülkeden ülkeye değişmektedir.
Türkiye, Kyoto Protokolü’ne katılım sözleşmesini imzalaması ile birlikte iklim değişikliğiyle
mücadele konusunda uluslararası toplumla beraber hareket etmiş olacaktır.
165
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ
(Bu bölümde yer seçimi, teknolojik, alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması ve
tercih sıralaması belirtilecektir.)
Direktaş Regülatörü ve HES projesi; Erzurum ili, İspir ilçesi sınırları içinde, Hunut
Çayı üzerinde yer almaktadır. Proje alanına ulaşım D050 Artvin İspir Karayolu üzerinden
sağlanmaktadır. Proje sahası 1/25 000 ölçekli Tortum G46-d2 no.lu haritada yer almaktadır.
Hidroelektrik santrallere alternatif olarak kullanılabilecek diğer kaynaklar
hidroelektrik santraller kadar avantajlı değildir. Örneğin; kömür, doğalgaz, petrol ve biokütle
kaynaklı santraller, asit yağmurları ve global ısınmaya neden olmakta, nükleer kaynaklı
santrallar emniyet, güvenlik, radyoaktif atık ve depolama sistemlerinden dolayı yüksek
maliyet doğurmaktadır. Rüzgar ve güneş kaynaklı santrallar ise; sadece bölgeye özgü olup,
kaynak olduğu sürece geçerlidir.
Enerji santralleri su ya da rüzgâr gibi yenilenebilir doğal enerji kaynaklarını veya
kömür, sıvı yakıt ya da nükleer enerji gibi yenilenemeyen kaynakları kullanarak elektrik
üretebilirler. Kömür ya da sıvı yakıt yakmalı termik enerji santrallerinin baca gazı
emisyonları modern arıtma teknolojileri ile oldukça azaltılmasına rağmen yüksek hava
emisyonu değerleri söz konusudur. Termik santrallerde, proseslere bağlı olarak çeşitli
tehlikeli atıklar oluşmaktadır. Ayrıca termik santraller sistemleri soğutmak için önemli
miktarda su kullanırlar, bu da üstesinden gelinmesi gereken bir başka çevresel problemi
beraberinde getirmektedir. Hidroelektrik, yakıtların yanması sonucu oluşan, yakıtta bulunan
sülfürdioksit, nitrik oksit, karbonmonoksit, toz ve civa gibi kirleticileri içeren baca gazı
emisyonlarını tamamen ortadan kaldırmaktadır. Ayrıca hidroelektrik kömür madenciliğinin
tehlikelerini ve kömür emisyonlarının dolaylı olarak insan sağlığına etki etmesini
önlemektedir.
HES’ler alternatif enerji tesisleri arasında en fazla çevre dostu olan tesislerdir.
HES’lerin herhangi bir sera gazı emisyonu ve katı atık sorunu yoktur. Enerji kaynağı doğal
nehir yatağından akan su olduğu için, ithal kaynaklar gibi gemi veya boru hatları vb. ilave
ulaştırma ve iletim tesislerine ihtiyaç duymazlar. Bu nedenle bu ilave tesislerin ve taşımanın
yaratabileceği çevresel sorunlar ve riskler HES’lerde yoktur.
HES’ler türbinden geçirdiği suyu sadece enerji üretimi amacıyla kullanır ve yine
nehir yatağına bırakır. Bu nedenle HES’ler enerji üretirken üretim kaynağını sadece
kullanan ama tüketmeyen ender enerji tesisleridir. Bu su daha sonra başka amaçlarla da
kullanılabilir. Bu tesislerin tükettiği hiçbir doğal kaynak yoktur.
Sonuç olarak Direktaş Regülatörü ve HES projesi kapsamında yapımı önerilen
tesisler için yapım süresi 2 yıl olarak planlanmaktadır. Bu süre sonunda sistemin devreye
girmesi ile 55,31 m3/s taşkın debisi ve 1x 708 kW) + (3 x 2354 kW) kurulu güç ile toplam
7,77 MW/yıl enerji üretilerek ulusal gelişime katkı sağlanacaktır.
166
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI
VIII.1. Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme
sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale programı, Çevre Yönetim
Ekibi,
VIII.1.1. Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı
Faaliyet kapsamında, inşaat işlemleri boyunca hedeflenen izleme programına göre
alınacak önlemler:
İnşaatın sözleşme planına ve şartnamelere uygun olarak yürütülmesi,
İnşaat kalitesi yeterliliğinin denetlenmesi ve inşaatla ilgili her türlü kayıtların
düzgün tutulması,
Uygulama aşamasında, hazırlanan kesin proje dokümanlarına ve çizimlere
uygun olarak inşaatın yürütülmesi
İş ve işçi güvenliği mevzuatı gereklerinin yerine getirilmesi
Su kalitesinin belirlenmesi amacıyla memba ve mansaptan periyodik olarak
ölçümler alınması
Sucul ve karasal flora/fauna takibi
Gürültü ölçümleri
Toz ölçümleri
Evsel nitelikli katı atıkların, atık yağların, atık pillerin, tehlikeli atıkların, tıbbi
atıkların, ömrünü tamamlamış lastiklerin ve ambalaj atıklarının bertarafının ilgili
yönetmelikler kapsamında gerçekleştirlip gerçekleştirilmediğinin tespiti
İnşaat aşamasında bozulan peyzajın düzeltilmesi
İnşaat ve harfiyat atıklarının bertarafının ilgili yönetmelikler kapsamında
gerçekleştirlip gerçekleştirilmediğinin tespiti
VIII.1.2. Faaliyetin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı
Faaliyet kapsamında, işletme süresi boyunca hedeflenen izleme programına göre
alınacak önlemler:
Atıksu
Katı Atıklar
Ambalaj Atıkları
Atıkyağ
Gürültü
Su Kalitesi
Can Suyu
Doğal Hayatın Korunması
VIII.1.1.1 Atık Su
Projenin işletme aşamasında oluşabilecek evsel nitelikli atıksular, İspir
Belediyesi ile protokol yapılarak ücreti mukabilinde belediyeye ait vidanjörler tarafından
çekilerek kanalizasyon sistemine boşaltılacaktır.
Faaliyet esnasında oluşacak sıvı atıkların Hunut Çayı’na ve proje alanı çevresinde
bulunan diğer kuru-mevsimsel akış gösteren dere yataklarına deşarjı söz konusu
olmayacaktır.
Proje kapsamında meydana gelen evsel nitelikli atıksuların bertarafında
31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan (değişik; 25.03.2012 tarihli
ve 28244 sayılı R.G) “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uygun hareket
167
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
edilecektir. Gerekli önlemler alınarak, faaliyetlerden kaynaklı atıksuların çevre üzerine
olumsuz etkisi önlenecektir.
VIII.1.1.2. Katı Atıklar
Projenin işletme aşamasında oluşabilecek evsel nitelikli katı atıklar kapalı
konteynerlerde biriktirilerek, faaliyet sahibi tarafından kendi imkanlarıyla kapalı özel
araçlarla belediyenin çöp depolama sahasında bertarafı sağlanacaktır.
Oluşan katı atıklar; niteliklerine göre (organik, plastik, cam, kağıt, metal, pil, ilaç
vb.) ayrı ayrı toplanarak; görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzer faktörler yönünden çevreyi
kirletmeyecek şekilde biriktirilecektir.
Proje kapsamında 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişik; 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı) “Katı Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği"‘ hükümlerine uyulacaktır.
VIII.1.1.3. Ambalaj Atıkları
Projenin işletme aşamasında oluşabilecek evsel nitelikli katı atıkların %30’unu
oluşturan ambalaj atıkları, 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” Madde 23’te verilen, “Kullanılan
malzemeye ve oluştuğu kaynağa bakılmaksızın, tüketim sonucu oluşan ambalaj atıkları,
çevre kirliliğinin azaltılması, düzenli depolama tesislerinden azami seviyede istifade
edilmesi ve ekonomiye katkı sağlanması amacıyla diğer atıklardan ayrı olarak oluştukları
yerlerde biriktirilmek zorundadır” hükmüne uygun şekilde biriktirilecektir.
Faaliyetin gerçekleştirilmesi esnasında oluşan cam, plastik şişe ve naylon gibi
değerlendirilebilir katı atıklar; yönetmelik kapsamında seçilerek ve lisanslı geri kazanım
tesislerine gönderilerek değerlendirilmektedir.
Doğal kaynakların korunması ve depolanacak atık miktarının azaltılması amacıyla
ambalaj atıklarının oluşumunun önlenmesi; üretimin kaçınılmaz olduğu durumlarda ise
öncelikle tekrar kullanılması, geri dönüştürülmesi ve geri kazanılması esas alınmaktadır.
VIII.1.1.4. Atık Yağ
Türbinin bakım ve onarımı esnasında oluşan atık yağlar, 30.07.2008 tarih ve
26952 sayılı (Değişik; 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı) “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği”
hükümlerine uygun şekilde bertarafı sağlanacaktır.
VIII.1.1.5. Gürültü
Rapor kapsamında Bölüm-V.1.17. ‘de ünite inşaatları sırasında oluşacak gürültü
ve mesafeye göre değişim hesapları yer almaktadır. Buna göre, ünitelere en yakın
hanelerde hissedilen gürültü seviyeleri yönetmelik sınır değerlerinin altında kalmaktadır.
Faaliyet süresince, 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı (Değişiklik; 27.04.2011 tarih
ve 27917 sayılı) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” sınır değerler aşılmayacaktır.
168
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
VIII.1.1.6. Su Kalitesi
Proje kapsamında Bölüm IV.2.5. ‘te ayrıntıları verilen su kalitesi ölçümleri mevcut
durumda bir veritabanı olmuştur. Su kalitesinin tespiti için yetkili firmalar ile çalışılmakta ve
31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı (Değişiklik; 25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı) Resmi
Gazete’de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği’ne göre su analizleri yapılmaktadır.
İzleme programı dahilinde ölçümler yapılmaya devam edilecektir.
VIII.1.1.7. Can Suyu
Direktaş Ekosistem Değerlendirme Raporunda uzmanlar tarafından önerilen can
suyu miktarları ve Su Kullanım Hakları Raporuna göre bırakılması gereken miktarlar dikkate
alınarak dereye bırakılacak can suyu miktarları belirlenmiştir.
VIII.1.1.8. Doğal Hayatın Korunması
Hunut Çayı üzerine kurulmuş olan tesis kapsamında, çayda yaşayan canlıların
yaşamlarını devam ettirebilmeleri için Bölüm V.2.3.’de belirtilen can suyu bırakılacaktır.
Faaliyet kapsamında kurulan balık geçidi sayesinde de suda yaşayan canlıların doğal
hayatına devam etmeleri sağlanacaktır. Faaliyet kapsamında, elektrik üretiminde kullanılan
su herhangi bir kirlenmeye maruz kalmayacağından sucul canlıların yaşamlarına müdahale
de etmeyecektir.
VIII.1.3. Acil Müdahale Planı
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi kapsamında işletme aşamasında oluşabilecek
acil durumlar için bir Acil Müdahale Ekibi oluşturulacak, ekipteki her bir kişinin görev ve
sorumlulukları, ayrıca acil durumlarda uygulanması gereken prosedürler belirlenecektir.
Sorumlu, çalışma saatinin başlangıcından bitimine kadar sorumlu olacak, korunma
önlemlerini kontrol etmek ve aldırmakla yükümlü olacaktır. Bu görev mesai saati dışında
gece bekçisinin olacaktır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Sorumlusu: Tesiste sürekli çalışacak biri acil durum
müdahale sorumlusu olacaktır.

Koruma ve Kurtarma Ekibi: Oluşan acil durumlarda; olaya maruz kalan
kişileri kurtaracak, maruz kalabilecek kişileri yönlendirecek, olay yerini düzenleyecek, acil
durumlarda aranacak kurumları belirleyecek, önlemler alacak bir şef ve gerekli sayıda
elemandan oluşacak ekiptir.

İlk Yardım Ekibi: İlk yardım eğitimi almış kişilerden oluşacak ekiptir.
İlkyardım ekibi, olayı haber alınca derhal gerekli ilkyardım malzemelerini temin edecek ve
olay mahalline gidecek, İlkyardım talimatına uygun müdahalede bulunacak ve doktor
gelene dek gerekli işlemleri yerine getirecektir.

Yangın Söndürme Ekibi: Yangın söndürme eğitimi almış kişilerden oluşmuş
ekiptir.
169
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
İdari Müdür
Acil Durum
Sorumlusu
Koruma ve
Kurtarma Ekibi
İlk Yardım Ekibi
Yangın
Söndürme
Ekibi
Müdahale Ekibi
Şekil- 53. Acil Durum Müdahale Ekibi Teşkilatı
Faaliyet çerçevesinde oluşabilecek kaza ve acil durumlar aşağıda açıklandığı
şekilde irdelenir, kazaların veya acil durumların yaratacağı iş sağlığı ve güvenliği etkileri
önlenmeye veya azaltılmaya çalışılır.
Kaza ve acil durum tespiti, etkilerinin ve müdahale yöntemlerinin
belirlenmesi
İşletme aşamasında oluşabilecek, anında müdahale gerektirecek tüm kaza ve acil
durumlar, belirlenecektir. Tespit edilen her kaza ve acil durumun ortaya çıkarabileceği iş
sağlığı ve güvenliği etkileri belirlenir. Bu etkiler yaralanma, hastalık, gibi hususlardır.
Belirlenen etkiler doğrultusunda tespit edilen etkilerin, önlenmesi veya azaltılması
için uygun müdahale yöntemi belirlenir. Müdahale yöntemleri aşağıda belirtilen hususları
içermelidir.

Müdahale tekniğinin belirlenmesi,

Müdahale ekibinin oluşturulması ve görev tanımlarının yapılması,

Yasal otoriteler ile iletişim (Yangın anında itfaiyenin/jandarmanın aranması
vb.),

Şirket içi iletişim, personelin haberdar edilmesi (Acil durumda ilk haber
verilecek kişiler, şantiye şefi, proje müdürü vb.),
Acil durum talimatlarının hazırlanması
Belirlenen kaza ve acil durum tespiti; etkileri ve müdahale yöntemleri
doğrultusunda acil durum talimatları hazırlanır. Acil durum talimatları aşağıda verilen konu
başlıklarını ve açıklamalarını içerir.
Amaç (Kaza/Acil Durum Tanımı)
Olayın Etkileri
Uygulama Alanı
Uygulama
o
Müdahale Ekibi ve Görevleri
o
Müdahale Tekniği
o
Yasal Otoriteler İle İletişim
o
Şirket İçi İletişim
İlgili Kayıtlar
Hazırlanan acil durum talimatları, şirket sorumlusu tarafından muhafaza edilir ve
kopyalarının ilgili kişilere/bölümlere dağıtımı yapılarak tüm personelin bilgilendirilmesi
sağlanır.
170
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Kaza/acil durum müdahale tatbikatları
İlgili bölümlere dağıtılan acil durum talimatlarının geçerliliği, tatbikatlar yapılarak
doğrulanır. Bu tatbikatlarda acil durum talimatlarında belirtilen her kaza/acil durum ile ilgili
bir senaryo hazırlanarak yerinde bire bir müdahale yöntemi uygulanmaya çalışılır.
Tatbikatlar sırasında acil durum talimatlarında belirtilen müdahale yöntemlerine harfiyen
uyulmasına çalışılarak, müdahale yönteminin eksik, yanlış veya pratik olmayan kısımları
tespit edilmeye çalışılır. Tespitler sonucunda, gerekiyorsa, acil durum talimatlarındaki
“Uygulama” bölümünde değişiklik yapılır. Düzenlenen tatbikatlar kayıt altına alınır.
Tatbikatların organizasyonu şirket sorumlusu tarafından sağlanır. Bu tatbikatlarda,
mümkün ise; işle ilgili kişi veya kuruluşlarda davet edilerek onların bilgi ve tecrübelerinden
de faydalanılır (üretim alanı içerisinde ve tesisin dış alanında çıkabilecek yangın senaryo
edilerek itfaiyenin de yardımıyla bu yangının söndürülmesi).
Kaza/acil durum müdahale tatbikatlarının tekrarlanması
Personelin kaza/acil durumlara karşı müdahale bilgisinin taze kalabilmesi amacı ile
tatbikatlar 6 aylık dönemlerde tekrarlanır. Acil Durum Müdahale Sorumlusu, acil durum
talimatlarında belirtilen kaza/acil durum için önem, etki büyüklüğü ve olası karşılaşma sıklığı
hususlarına bağlı olarak tatbikat tekrarlama periyodunu 6 aydan uzun olmamak kaydıyla
değiştirebilir.
Acil durum talimatlarının güncelleştirilmesi
Tatbikat sonrası veya gerçek bir kaza veya acil durum oluşması ile birlikte
müdahalenin gerçekleşmesinden sonra veya yeni faaliyetlerin oluşması sonucu yeni
potansiyel kaza veya acil durumların ortaya çıkması durumunda, “Acil Durum Talimatları”
gözden geçirilerek tekrarlanır, güncellenir.
Acil durum gerçekleşmesi, kayıtları ve iletişim
Meydana gelen tüm acil durumlarda tesis çalışanları ve müdahale ekipleri, bu
yöntem kapsamında tanımlanan acil durum talimatları doğrultusunda hareket ederler. Acil
durum kayıtları “Acil Durum Kayıt Formunda” tutulur.
Acil durumlarda iletişim için; personelden bir kişi belirlenir. Dolayısıyla acil durum
meydana geldiğinde ilk haber verilecek kişiler bu kişiler olmaktadır. Acil durumun ortaya
çıktığı anda bu kişilere ve itfaiye, acil yardım, jandarma-karakol gibi birimlere ulaşılabilmesi
için tüm çalışanların rahatlıkla ulaşabileceği noktalara bahsedilen telefon numaraları
okunaklı şekilde asılmalıdır.
Meydana gelebilecek acil durumu gerektiren haller aşağıda belirtilmiştir;





Her türlü sıvı ve katı atık döküntüsü/sızıntısı
Söndürülemeyen yangınlar
Doğal afetler (sel ve afetler)
Sabotaj ve terör eylemleri
Savaş durumu
İş kazaları ve gıda zehirlenmeleri kapsamında acil durum talimatı
Tesiste elektrik çarpması, tehlikeli maddelerin etrafa saçılması ya da yanıcı
maddeler nedeniyle yanma vb. iş kazaları meydana gelebilecektir. Meydana gelebilecek
zehirlenmeler, yemeklerin iyi pişirilmemesi veya bozuk gıda kullanımı gibi sebeplerden
yaşanabilecek gıda zehirlenmeler ile böcek, yılan, akrep vb. sokması/ısırması sonucu
171
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
meydana gelebilecek zehirlenmelerdir. Bu olayların etkileri şok, yaralanma, gıda
zehirlenmesi etkileri, zehirlenme ve ölüm olabilir.
Faaliyet alanında bu kapsamda bir olay meydana geldiğinde,
görevlendirilecek Acil Durum Müdahale Sorumlusu’na haber verilecek, bu
tarafından ilk yardım ekibi haberdar edilecek, olay mahalli incelenerek nasıl
edileceğine karar verilecek ve olayla ilgili kayıtlar düzenlenecektir (İşyeri Kaza
Formu, Kaza Raporu, yazışmalar).
tesiste
sorumlu
hareket
Bildirim
Bu olaylarda uygulanabilecek müdahale tekniği aşağıdaki şekildedir:
İş kazaları
1.
İş durdurulur.
2.
Ambulans çağırılır. Kaza alanı boşaltılır. Kazaya maruz kalabilecek kişiler
olay mahallinden uzaklaştırılır.
3.
İlk yardım ekibi, işyeri hekimi kaza alanına gelir. İlk müdahale yapılır.
Zehirlenmeler
1.
İlk yardım ekibi, işyeri hekimi zehirlenenlere ilk müdahaleyi yapar.
2.
Üretim, yemekhane, çayhane, yerel servisleri bir sonraki emre kadar
durdurulur, gerekli kontroller ve müdahaleler yapılır, malzemeler kontrol edilir.
3.
Zehirlenmeler ve zehirlenme ihtimali olan tüm personel hastaneye sevk edilir.
Zehirlenme böcek, yılan, akrep vb. ısırması/sokması sonucu oluşmuşsa uygun ilk
yardım tedbirleri alınır.
Yangınla mücadele acil durum talimatı
Yangın çıkması durumunda aşağıdaki önlemler alınarak korunacak ve ilk
müdahaleleri yapılacaktır.
El veya uzaktan kumandalı su ve köpüklü yangın söndürme sistemleri tesis
alanına göre projelendirilecektir.
İtfaiye amirliği ile telsiz bağlantısı sağlanacaktır.
Tesisin çeşitli yerlerinde yangın söndürme cihazları bulundurulacak ve
periyodik olarak kontrol edilecektir.
Periyodik olarak boşalan tüpler doldurulacak ve bakımı yapılacaktır.
09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete‘de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı
ve Güvenliği Yönetmeliği’nin ilgili maddelerine uyulacaktır. Gerekli yerlere ikaz levhaları
konulacak, elektrik kontağından çıkacak sorunların yangına sebep olmaması için gerekli
sigorta tesisatı oluşturulacaktır.
Sabotaj ve dışarıdan gelebilecek etkiler acil durum talimatı
Tesislerde yapılabilecek sabotajlara karşı korumak ve çevre tesislerde
gerçekleşebilecek acil durumlarda aşağıdaki faaliyetler yürütülecektir. Bu olaylar
sakatlanma, ölüm, yanma, zehirlenme ile sonuçlanabilir.
Tesislerde bu kapsamda bir olay meydana geldiğinde, yönetime ve tesislerde
görevlendirilecek acil durum müdahale sorumlusuna haber verilecektir. Yönetim oluşan
durum hakkında yasal otoritelere (mahalli mülki idare amirleri, kolluk kuvvetleri, yakın
kuruluş ve mahalli teşkiller) kanun ile belirlenen bildirim süreleri içinde bilgi verecektir. Acil
durum müdahale sorumlusu tarafından siren sistemi çalıştırılacak, güvenlik, müdahale,
yangın söndürme ve ilkyardım ekipleri durumdan haberdar edilecek ve olay mahalli
incelenerek nasıl hareket edileceğine karar verilecektir.
172
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği’nde
‘’Yeterlik Belgesi alan kurm/kuruluşların yükümlülükleri’’ başlığı altında belirtilen
hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program,
Projeye ilişkin ÇED Raporu için “ÇED Olumlu Belgesi” verilmesi durumunda, inşaat
aşamasında Nihai ÇED Raporu’ndaki izleme programı belirtilen süreler çerçevesinde
uygulanacak ve “Yeterlik Tebliği” Ek-4’te yer alan “Nihai ÇED Raporu İzleme Raporları
Formu” komisyonun belirleyeceği periyotlarda doldurularak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na
iletilecektir.
Resmi Gazetede 18.12.2009 tarih ve 27436 sayı ile yayımlanan “Yeterlik
Tebliği”nin 4.Bendinde “Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşlar hazırladıkları Nihai ÇED
Raporu’nda belirtilen yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerine ait (yatırımın işletmeye
geçişine kadar) taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini gösteren “ÇED Raporlarında
Verilen Taahhütlere Ait Yatırım İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formu”nu (Nihai ÇED
Raporu’nda belirtilen sürelere uygun) doldurarak Bakanlığa iletmekle yükümlüdür.”
denilmektedir.
173
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM IX: YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK
OLMAYAN BİR ÖZETİ
(Projenin inşaat ve işletme aşamasında yapılması planlanan tüm çalışmaların çevresel
etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin mümkün olduğunca basit, teknik terim
içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması.)
Arban Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Erzurum İli, İspir İlçesi’nde Direktaş
Regülatörü ve HES Projesinin yapılıp işletilmesi ile birlikte Türkiye’nin artan enerji
ihtiyacının bir kısmının karşılanmasına katkıda bulunulması amaçlanmaktadır.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesinin ÇED süreci devam ederken, İspir Elektrik
Üretim Ltd. Şti. olan ünvanı değişlikliği gerçekleştirilmiş ve yeni unvanı ARBAN Elektrik
Üretim A.Ş. olmuştur (bkz. Ek-2).
Direktaş HES projesi, Hunut Çayı üstünde bir regülatör ve bu regülatör ile çevrilen
suları türbinleyecek olan bir santral ve iletim sisteminden oluşmaktadır. Hunut Çayı
üzerinde enerji üretim amacıyla kurulması planlanan proje, 7.77 MWm / 7.35 MWe kurulu
güce sahiptir.
Faaliyetin gerçekleştirileceği saha; Erzurum İl Merkezine kuş uçuşu yaklaşık 81,5
km, Göçköy Köyüne yaklaşık 7 km, İspir İlçesine 22,3 km mesafededir. Regülatör yerine 40
m mesafede Çamlıkaya Köyü’ne ait konutlar bulunmaktadır.
Direktaş Regülatörü ve HES tesisleri nehir tipi hidroelektrik santral olarak
projelendirilmiştir, bu nedenle herhangi bir depolama söz konusu değildir..
Direktaş HES tesisleri yapım süresi 2 yıl olarak planlanmıştır. Proje alanında günde
10 saat ve ayda 26 gün olmak üzere yılda toplam 10 ay çalışılacaktır. Hafriyat işlemleri 2
yılda tamamlanması planlanan inşaat aşaması boyunca peyder pey devam edecektir
Projenin arazi hazırlık, inşaat ve işletme aşamasındaki olası çevresel etkiler ve bu
etkiler için alınması öngörülen tüm önlemler aşağıda kısaca özetlenmiştir:

Proje kapsamında kurulacak 2 adet döküm sahasında, kazı fazlası malzeme
ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde depolanacaktır. Bu depolama öncesinde depo
sahasının ilk halinde mevcut olan nebati toprak sıyrılıp depolandıktan sonra, rehabilitasyon
işlemleri kapsamında alanın üzerine serilecek, böylece alanın eski görüntüsüne yakın bir
görüntü oluşturması sağlanacaktır. Depo alanlarının, dere yatağını bozmayacak, derede
yön değişikliği yapmayacak şekilde ve hafriyat çevreye dağılmadan düzenli depo
edilecektir. Fazla hafriyat şeve ve dere yataklarına bırakılmayacaktır. Ayrıca, 18.03.2004
tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren "Hafriyat Toprağı,
İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği" hükümleri gereği Erzurum Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğü’nden döküm sahaları için izin alınacaktır.

Proje kapsamında inşaat çalışmalarında kullanılacak beton malzemeler, en
yakın il veya ilçede bulunan mevcut kırma eleme tesisleri ve beton santrallerinden
sağlanacak olup, faaliyet alanında beton santrali ve kırma eleme tesisi kurulmayacaktır.

Faaliyetin tüm aşamalarında, 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı (10.11.2012
tarih ve 28463 sayılı R.G.) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Sanayi Kaynaklı
Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği”nde belirtilen önlemler alınacak ve ilgili sınır
değerlerin aşılmamasına dikkat edilecektir.

Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksular,
19/03/1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “Lağım
Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik” esaslarına
göre oluşturulacak fosseptik çukurunda toplanarak 31.12.2004 Tarih ve 25687 sayılı
(Değişik 25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
174
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
“Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”nin 32. Maddesi “Evsel Atık sularını sızdırmaz nitelikteki
fosseptikte toplayan ve vidanjör vasıtası ile atıksu altyapı tesislerine veren atıksu
kaynakları, Atıksu Yönetimleriyle yaptıkları protokolü ve vidanjörle atıksu bertarafı
sonucunda aldıkları belgeleri beş yıl süreyle saklamak ve denetimler sırasında görevlilere
beyan etmek zorundadırlar.” belirtilen hükümlere göre Belediye ile yapılmış olan protokolü
ve vidanjörle atıksuyun alındığına dair belgeleri beş yıl süre ile saklayacak ve denetimler
sırasında görevlilere beyan edecektir.” Hükmü gereğince vidanjörle ücreti karşılığı
çektirilerek kanalizasyona bırakılarak bertarafı sağlanacaktır.

Projede çalışacak personelden kaynaklanan evsel katı atıklar, 14.03.1991
tarih ve 20814 sayılı (değişik; 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı) Resmi Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği"nde verilen “Katı Atıkların
Kaynağında Ayrı Toplanması ve Taşınması” ile ilgili hükmü Madde 18- (Değişik : 15.9.1998
tarih ve 23464 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik) “Çöpü üretenler, bu çöp
biriktirme kaplarını, çevrenin sağlığını bozmayacak şekilde kapalı olarak muhafaza etmek
ve çöp toplama işlemi sırasında yol üstünde hazır bulundurmak zorundadır.” gereğince ayrı
kaplarda biriktirilecek ve aynı yönetmelik; Katı Atıkların Taşınması hükmü Madde 20“Toplanan evsel ve evsel nitelikli endüstriyel katı atıkların, görünüş, koku, toz, sızdırma ve
benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı özel araçlarda taşınması
zorunludur.” Kapsamında da faaliyet sahibi tarafından çöp depolama alanlarına
gönderilerek bertarafı sağlanacaktır.

İnşaat ve işletme aşamalarında evsel nitelikli atıklar içerisinde cam, plastik
şişe ve naylon gibi değerlendirilebilir katı atıklar bulunması durumunda 24.08.2011 tarih ve
28035 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Ambalaj Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği”
gereğince seçilecek ve lisanslı geri kazanım tesislerine gönderilerek
değerlendirilmesi sağlanacaktır.

İşletme sırasında kullanılacak iş makineleri ve kamyonların bakım onarım
işlemleri sonrası açığa çıkması muhtemel artıklar, 14.03.2005 tarihli ve 25755 sayılı
(değişik; 05.11.2013 tarihli ve 28812 sayılı) “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”
hükümlerine göre bertaraf edilecek olup, lisanslı bertaraf veya geri kazanım tesislerine
ulaştırılacaktır.

Projenin işletme aşamasında çalışacak personelin sağlık sorunlarına acil
müdahale edilmesinin zorunlu olduğu durumlarda oluşacak tıbbi atıklar, 22.07.2005 tarih ve
25883 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 21.03.2014 tarih ve 28948
sayılı Resmi Gazete ile değişiklik yapılan “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”nin 5.
Maddesinde belirtilen genel ilkeleri kapsamında torbalarda ayrı olarak biriktirilecek ile 8.
maddesinde belirtilen “Tıbbi atık üreticilerinin yükümlülükleri” doğrultusunda bertaraf
edilecektir.

Proje kapsamında kullanılacak araçların acil bakımını gerektiren
durumlardan kaynaklanacak eski lastiklerin bertarafı 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı
(Değişik: 10.11.2013 tarih ve 28817 sayılı) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürülüğe giren
“Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği”’ne uygun olarak yapılacaktır.

Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında kullanılacak
ekipmanların gürültü düzeyleri, 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı (Değişik: 27.04.2011 tarih
ve 27917 sayılı) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürülüğe giren “Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.

Direktaş Regülatörü ve HES projesi için hazırlanan ÇED Raporuna “ÇED
Olumlu” belgesi verilmesinden sonra, proje sahibi ÇED yeterliliğine sahip
kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerine ait
taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına
giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptıracaktır. Bu çerçevede, Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı’nın belirlediği izleme periyotlarına uygun olarak, 18.12.2009 tarih ve 27436 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlarak yürürlüğe giren “Yeterlik Tebliği” Ek-4’te yer alan “Nihai ÇED
Raporu İzleme Raporları Formu” komisyonca belirlenecek periyotlar ile doldurularak Çevre
ve Şehircilik Bakanlığı’na iletilecektir.
175
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM X: HALKIN KATILIMI
(Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği,
proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar)
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi’ne ilişkin olarak, 17.07.2008 Tarih ve 26939
Sayılı (Değişiklik: 30.06.2011 tarih ve 27980 sayı) Resmi Gazete’ de Yayımlanarak
Yürürlüğe Giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği 9. Maddesinin gerekliliği yerine
getirilerek, 28.02.2013 tarihinde İspir ilçesinde bulunan Çamlıkaya Belediyesi Konferans
Salonu’nda saat 09:30’da Erzurum Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü başkanlığında “Halkın
Katılımı Toplantısı” gerçekleştirilmiştir. Toplantı tarihi, yeri ve konusunu belirten duyurular
biri yerel diğeri ulusal olmak üzere toplam iki gazetede yayımlanmıştır.
Toplantı, çevre köylerde ikamet eden halkın yanı sıra, Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü kurumlarından yaklaşık 40 kişinin katılımı ile
gerçekleştirilmiştir.
Şekil- 54. Halkın Katılımı Toplantısına İlişkin Fotoğraflar
Sunum esnasında, Direktaş Regülatörü ve HES Projesinin amacı, halkın katılım
toplantısının gerçekleştirilme nedeni, projenin çevresel etkilerine karşı alınan önlemler ile
halkın görüş ve önerileri alınmıştır. ÇED Raporu kapsamında tüm bu hususlar göz önünde
bulundurularak raporun ilgili bölümlerde gerek konusunda uzman akademisyenler gerekse
yapılan araştırmalar ile ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.
176
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
BÖLÜM XI: SONUÇLAR
(Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin
gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı
sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası
seçimler ve bu seçimlerin nedenleri.)
Proje, Erzurum ili, İspir ilçesi, Hunut Çayı üzerinde ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
tarafından gerçekleştirilmesi planlanan 7.77 MWm / 7.35 MWe (mekanik/elektriksel) kurulu
güce sahip “Direktaş Regülatörü ve HES Projesi”dir.
Direktaş HES projesi sadece enerji üretimini amaçlayan bir proje olup söz konusu
proje kapsamında; Hunut Çayı üzerinde 1070.00 m kret kotunda Direktaş Regülatörü, bu
derenin sularını Yükleme havuzuna ileten önce 2015.0 m’lik iletim sistemi, Yükleme
havuzu, cebri boru ve 935.0 m kuyruksuyu seviyesine sahip HES tesisleri önerilmiştir.
Proje, Türkiye'nin enerji ihtiyacını karşılamaya yönelik geliştirilen projelerden
birisidir. Erzurum ili, İspir ilçesi, Hunut Çayı üzerinde kurulu bulunan ve geçici kabul
işlemine kadar gelen projenin faaliyete geçmesiyle beraber ülkemizin gelişen ekonomisi ve
artan nüfusuna karşılık cevap verecek elektrik enerjisi ihtiyacının bir kısmı karşılanacaktır.
Proje kapsamında derede yaşayan balık türleri için balıkların yaşamının
sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması için balık geçitleri
devamlı işler durumda bulundurulması sağlanacaktır. Proje kapsamında 1380 sayılı Su
Ürünleri Kanunu’nun hükümlerine uyulacaktır.
Tesisin işletme süresince dere yatağına bırakılacak can suyu miktarı debimetre ile
sürekli ölçülecektir. Tespit edilen debi miktarının düşmesi durumunda kontrol sağlanarak
canlı hayatın devamı için gerekli su miktarı dereye bırakılacaktır.
Direktaş Regülatörü ve HES Projesi süresince hazırlatılan, Su Kullanım Hakları
Planlama Raporu ve Peyzaj Onarım Planında belirtilen ve alınması gereken tüm önlemlere
uyulacaktır.
Projenin inşaat aşamasında 67, inşaat aşamasında 20 kişilik bir ekiple çalışılacak
olup, bu personelin çoğunluğu en yakın köyden veya ilçeden sağlanacaktır. Söz konusu
personelin sosyal ihtiyaçları faaliyet alanında kurulacak olan şantiye sahasından
karşılanacaktır.
Proje kapsamında toplanan kurum görüşlerine Ek-21’de yer verilmiş olup, iş bu
rapor kapsamında görüş yazılarında belirtilen hususlara eksiksiz bir şekilde yer verilmiştir.
Rapor içerisinde verilen taahhütler aşağıda özetlenmiştir:




Faaliyet kapsamında malzeme ocakları açılmayacak, ihtiyaç duyulacak
malzeme İspir ilçesinden temin edilecektir.
Dere yataklarına malzeme ve atık boşaltılamayacaktır.
İnşaat işlemleri sırasında ünitelerin taşkından korunması için gerekli
tedbirler faaliyet sahibi tarafından alınacaktıR. Ayrıca, 09.09.2006 tarih ve
26284 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürülüğe giren “Dere Yatakları
ve Taşkınlar” adı ile yayınlanan 2006/27 no.lu Başbakanlık Genelgesi’ne
hassasiyetle uyularak çalımalar yürütülecektir.
Kati proje aşamasında; projede doğal hayatın devamlılığının
sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri için AGİ
yerlerinin istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilecek, enerji
üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm
istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ 8. Bölge Müdürlüğü ile
177
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.











DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
irtibata geçilecek, ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespiti yapılacak ve
AGİ istasyonunu GPRS modemli cihazla donatılacaktır. AGİ istasyonlarının
online olarak DSİ 8. Bölge Müdürlüğü ile bağlantısı sağlanacaktır.
Mansap Su Hakları Raporu DSİ 8. Bölge Müdürülüğüne onaylatılmış olup,
ilerleyen dönemlerde mevcut su hakkı tespit edilmesi halinde söz konusu
işletme çalışmasını buna göre revize edecektir.
İnşaat çalışmaları sırasında dere yatağında uygun akış koşullarının
sağlanması, dere yatağına herhangi bir müdahalede bulunulmayacak,
kesinlikle malzeme dökülmeyecek ve yatak kesiti daraltılmayacaktır.
Faaliyet kapsamında yapılacak yollar, yamaçlardan aşağı toprak
kaydırmayacak şekilde ekskavatörle yapılacaktır. Ayrıca, kullanılacak
orman yollarının bakım ve onarımı yapılacaktır.
Proje kapsamında, orman vasfındaki alanlarda kamulaştırma yapılmayacak
olup, orman sayılan alanların kullanımı için 6831 Sayılı Orman Kanunu‘nun,
17. Maddesi gereğince izin alınacak ve izin iş ve işlemleri Orman Genel
Müdürlüğü‘nün ilgili talimatları doğrultusunda yürütülecektir.
Proje tamamlandıktan sonra saha rehabilite edilecektir.
Projenin işletme aşamasında oluşabilecek evsel nitelikli atıksular, Belediye
ile protokol yapılarak ücreti mukabilinde belediyeye ait vidanjörler
tarafından çekilerek kanalizasyon sistemine boşaltılacaktır.
Projenin işletme aşamasında oluşabilecek evsel nitelikli katı atıklar kapalı
konteynerlerde biriktirilerek, faaliyet sahibi tarafından kendi imkanlarıyla
kapalı özel araçlarla belediyenin çöp depolama sahasında bertarafı
sağlanacaktır.
Tehlikeli ve tehlikesiz atıklar ile ilgili endüstriyel atık yönetim planı Erzurum
Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Çevre Yönetimi Hizmetleri Şube
Müdürlüğü’ne sunulacaktır.
Projenin inşaat aşamasından kaynaklı hafriyat miktarı eğimli arazilere
gelişigüzel bırakılmayacak ve nebati toprağın depolanacağı yer %’den fazla
eğimli olmayacaktır.
Çamlıkaya beldesi Aşağı Mahalle ve çevresi ile Ürünlü Mahallesi
yakınlarında inşaat, kazı, tünel delinmesi gibi çalışmalar sırasında yerleşim
yerlerinde kaya düşmeleri veya heyelan gibi afetler yapay olarak
tetiklenmeyecek, meydana gelebilecek her türlü olumsuzluklar firma sahibi
tarından giderilecektir.
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu’nun 7. ve 20. Maddeleri hükümlerine riayet
edilecektir.
Proje kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan faaliyet kapsamında 2872 Sayılı
Çevre Kanunu ile ilgili Yönetmelikler ve diğer mevzuat kapsamında çevrenin korunması ve
kirliliğin önlenmesi için gerekli her türlü izin ve tedbirler alınacaktır.
-
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili yönetmelikleri (3386
ve 5226 sayılı yasalarla değişik)
2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikleri
1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu
4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelikleri
6831 sayılı Orman Kanunu ve 5192 sayılı Orman Kanununda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun ve ilgili yönetmelikleri,
06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı R.G. yayımlanan Hava Kalitesi Değerlendirme ve
Yönetimi Yönetmeliği (Değişik: 05.05.2009 tarih ve 27219 sayılı R.G.)
30.11.2013 tarih ve 28837 sayılı R.G. yayımlanan Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü
ile Benzin ve Motorin Kalitesi Kontrolü Yönetmeliği
178
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
-
-
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı R.G. yayımlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin
Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı R.G.)
14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı R.G. yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği (Değişik: 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı R.G.),
31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı R.G. yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği(Değişik: 25.03.2012 tarihli ve 28244 sayılı R.G)
24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı R.G. yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği
30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı R.G. yayımlanan Atık Yağların Kontrolü
Yönetmeliği(Değişik: 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı R.G.)
14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı R.G. yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği(Değişik: 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı R.G.)
04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı R.G. yayımlanan Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişik: 27.04.2011 tarih ve 27917
sayılı R.G.)
2013-2014 Av Dönemi Merkez Av Komisyon Kararı
31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı R.G. yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin
Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı R.G.)
22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı R.G. yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği (Değişik: 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı R.G.)
18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı R.G. yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı
Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
hükümlerine uyulacaktır.
Ayrıca projede belirtilen taahhütlere, 17.07.2008 tarih ve 26939 Sayılı (Değişik;
30.06.2011 tarih ve 27980 sayılı R.G.) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği”, 30.05.2012 tarih ve 28339 Sayılı Resmi
Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu
kanunlara istinaden çıkarılan tüzük ve yönetmelikler ile ilgili mevzuata uyulacaktır.
179
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
EKLER :
EK – 1 : Koordinat Listesi
EK – 2 : Resmi Belgeler
- “ÇED Gereklidir” Kararı
- Ticaret Sicil Gazetesi
- AGİ ve DSİ Onay Yazısı
- ÇED İnceleme Değerlendirme Raporu
EK – 3 : ÇED Raporu Özel Formatı
EK – 4 : Yerbulduru Haritası
EK – 5 : Topoğrafik Harita
EK – 6 : Vaziyet Planı ve Ünite Kesitleri
EK – 7 : Uydu Haritası
EK – 8 : Fizibilite Raporu, Ek Fizibilite Raporu ve Onay Yazısı
EK – 9 : Mansap Su Kullanım Hakları Raporu ve Onay Yazısı
EK – 10 : Jeoloji Haritası ve Ünitelere İlişkin Jeoloji Haritası
EK – 11 : Arazi Varlığı Haritası
EK – 12 : Korunan Alanlar Haritası
EK – 13 : Ekosistem Değerlendirme Raporu
EK – 14 : Peyzaj Onarım Planı
EK – 15 : Döküm Sahaları Gerekçe Raporu ve Taşkın Analiz Raporu
EK – 16 : Foseptik Planı
EK – 17 : Eğim ve Bakı Haritası
EK – 18 : Etki Haritası
EK – 19 : Hidrojeoloji Haritası
EK – 20 : Meşçere Haritası
EK – 21 : Kurum Görüşleri
180
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.
DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
NOTLAR VE KAYNAKLAR:































Türk Çevre Mevzuatı Cilt I-II
İl Çevre Durum Raporu
Meteoroloji Genel Müdürlüğü
10.09.2014 tarih ve 29115 sayılı Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği
06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı (Değişik; 05.05.2009 tarih ve 27219 sayılı) Hava Kalitesi
Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği
03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı (Değişik; 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı) Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliği
14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı (Değişik; 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı) Katı Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği
31.12.2004 tarih ve 25687 (Değişik: 25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı R.G.) Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği
24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı (Değişik 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı) “Atık Yağların
Kontrolü Yönetmeliği
14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı (Değişik 05.11.2013 tarih ve 28812 sayılı) Tehlikeli
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği
04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı(Değişik 27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı) Çevresel
Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği
T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı-İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı-Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel
Müdürlüğü
T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Deprem Dairesi Başkanlığı
T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı
T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
2014-2015 Av Dönemi Merkez Av Komisyon Kararı (26.05.2013 tarih ve 28658 sayılı Resmi
Gazete)
Ekim,T. Koyuncu, M.Vural, M.Duman, H.Aytaç, Z. Adıgüzel Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı
Davis, P.H. Flora of Turkey and East Aegean Islands Volume I-X
Tubives Veri Tabanı (Tubitak)
BERN, Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (1984)
IUCN Red List Categories, IUCN Species Surrival Commision, 40 th Meeting of the IUCN
Council, Gland, Switzerland (1994)
Kence, A., Bilgin, C. “Türkiye Omurgalılar Tür Listesi” Tübitak Yayınları Ankara 1996
Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı, “Atıksu Arıtımın Esasları”,2005
EPA AP–42 Section 3.3
T.C. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi
Eylem Planı 2008-2012).
EDR. (2014). Erzurum İli, İspir ilçesi, Verçenik Dağı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası,
Ekosistem Değerlendirme Raporu.
Erzurum
İl
Gıda
Tarım
ve
Hayvancılık
Müdürlüğü
İstatistikleri.
(2013).
http://erzurum.tarim.gov.tr/Link/2/Istatistikler adresinden alındı
Kaymakamlık, İ. (2014). http://www.ispir.gov.tr/default_b0.aspx?content=334 adresinden
alındı.
Maden Tetkik Arama. (2010). Erzurum İli Maden ve Enerji Kaynakları:
http://www.mta.gov.tr/v2.0/turkiye_maden/maden_potansiyel_2010/Erzurum_Madenler.pdf

adresinden alındı
Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı Atık Yönetim Eylem Planı 2008-2012. (2008). Atık
Yönetim Eylem Planı 2008-2012. Ankara: Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü.
181
ARBAN Elektrik Üretim A.Ş.



DİREKTAŞ 7,770 MWm/7,350 MWe
Kurulu Güce Sahip HES Projesi ÇED Raporu
Office of Air Quality Planning and Standards Office of Air and Radiation U.S. Environmental
Protection Agency. (1996). Report on revisions to 5th Edition AP-42 Section 3.3 Gasoline
and Diesel Industrial Engines. Morrisville, North Carolina: Eastern Research Group.
T.C. Başbakanlık Afet ve Acıl Durum Yönetimi Başkanlığı. (2012, 11 05). Erzurum'un
Afetselliği:https://www.afad.gov.tr/TR/HbIcerikDetay.aspx?ID=23&IcerikID=677
adresinden alındı.
Türkiye
İstatistik
Kurumu.
(2012).
Seçilmiş
Göstergelerle
Erzurum:
http://www.tuik.gov.tr/ilGostergeleri/iller/ERZURUM.pdf adresinden alındı.
182
Download

ÇED Raporunu - Çevre ve Şehircilik Bakanlığı