MSGSÜ
ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA BÖLÜMÜ
PLN 703
KENTSEL POLİTİKALAR
I. Bölüm
2014-2015 GÜZ YARIYILI
Prof.Dr. Fatma ÜNSAL
[email protected]
PROGRAM
25.09.2014 Dersin içeriğinin ve yöntemin tanıtımı
02.10.2014 Giriş: anahtar kavramlar ve tanımlar; kentsel planlamanın evreleri
09.10.2014 Kentsel planlamanın iktisat ile ilişkisi; Yenilikçi planlamanın geri planı:
Modernizm / post-Modernizm
16.10.2014 Yenilikçi planlamanın geri planı: Yeni teknolojik paradigma; Küreselleşme;
Avrupa Birliği süreci ve yeni ‘bölge’ tartışmaları
23.10.2014 5. yarıyıl öğrencilerinin alan gezisi nedeni ile ders yapılmayacaktır
30.10.2014 Yenilikçi planlamanın geri planı: Post-Fordism; yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
06.11.2014 Dünya Şehircilik Günü Kongresi (İTÜ)
13.11.2014 Arasınav
20.11.2014 Türkiye’nin kentleşme dinamiklerinin dönemsel değerlendirmesi
27.11.2014 Türkiye’nin kentleşme dinamiklerinin dönemsel değerlendirmesi
04.12.2014 Türkiye’de kentsel planlamanın yasal-kurumsal yapısına eleştirel yaklaşım
11.12.2014 Türkiye’de planlama mevzuatının temel ilkeleri bağlamında İstanbul’un kentsel
gelişmesinin irdelenmesi
18.12.2014 Güncel kentsel olguların kentsel siyaset çerçevesinde değerlendirilmesi:
Bölgesel eşitsizlik; kentsel yoksulluk; kaçak yapılaşma; kentsel dönüşüm
25.12.2014 Yarıyıl sonu Sınavı
2
YÖNTEM
Dersin işlenme biçimi
Devamın önemi
Sınav yöntemi
Başarı değerlendirme oranları
(Devam (%10) + Arasınav (%40) + Final (%50)
3
GİRİŞ: ANAHTAR KAVRAMLAR VE TANIMLAR
• Kentsel siyaset
• Kentsel politika
• Kentleşme politikası
Kelimelerin etimolojik kökenleri
Siyaset (Seyis…)
Arapça: azgın atı teskin etme, yatıştırma, idare etme
Politika (pólis, politeia, politis, akropol, kozmopolit, metropol,
nekropol, polis…)
Latin ve eski Yunan: Devlet yönetme sanatı
Kent
Siyaset
Siyasal gücün yayılması ve
mekana hakimiyet
Kentsel değerlerin paylaşımı
4
GİRİŞ: ANAHTAR KAVRAMLAR VE TANIMLAR
Kentsel siyaset
• Mekan dahil kentsel değerlerin paylaşımı
• Yasalar, kurumlar, süreçler
• Politikalar
Kentsel politika
• Amaca yönelik
• Kamuyu ilgilendiren
• Karar (tercih) içeren
• Somut ve rasyonel
Kentleşme politikası
• Nüfus akımlarını etkileyen (hızı, demografik niteliği, dağılımı)
• Birbirleri ile eşgüdümlü eylemler
• Hangi konularda eşgüdüm? (kentleşme sürecinin kaynakları,
ekonominin sektörel yapısı, coğrafi yayılma, uzmanlaşma,
sosyo-kültürel ilişkiler)
Kentsel politika ile kentleşme politikasının farkı
5
KENTSEL PLANLAMANIN EVRELERİ
• Geleneksel planlama
• Geniş kapsamlı planlama
• Yenilikçi planlama
Geleneksel Planlama
•
•
•
•
Kapitalist gelişme ve sanayi kentinin sorunları
Toplumsal duyarlılık
Ütopyacı gelenek
İkili yapı
o
Ütopyacılar (Owen, St.Simon, Fourier), mekansal determinism
o
Yasal düzenlemeler, toplumsal düzen için estetik yerine
sağlıklı altyapı
6
KENTSEL PLANLAMANIN EVRELERİ
• Geleneksel planlama
• Geniş kapsamlı planlama
• Yenilikçi planlama
Geleneksel Planlama
• 1848 Kırılma noktası ve melez yapı
• Melez dönemin başyapıtı
o
Güçlü devlete hizmet eden
o
Uzmanlık gerektiren
o
İmar operasyonları yapan
• 1850 sonrası örnekler
o
Estetik kaygılar, anıtsal yapılar (Bahçekent, Güzel Kent)
o
Pratik ve yaşamsal hedefler (Sanayi Kenti)
7
KENTSEL PLANLAMANIN EVRELERİ
• Geleneksel planlama
• Geniş kapsamlı planlama
• Yenilikçi planlama
Geleneksel Planlama
İlk planlama deneyimlerinde üç temel yöneliş
• Estetik düzenlemeler
• Toplumsal sorunlar
• Devletin gücünün stabilite kazanması
Planlamanın özündeki çelişkiler
8
KENTSEL PLANLAMANIN EVRELERİ
• Geleneksel planlama
• Geniş kapsamlı planlama
• Yenilikçi planlama
Geniş Kapsamlı Planlama
• Ekonomik buhran ve savaş
• Devletin eylemlerinin eşgüdümü, planlamanın misyonu
• Araçsal akılcılık (Rasyonel planlama: Değerler, hedefler,
kaynaklar, araçlar)
• Meşruiyet zemini
• Kamu yararının kapsayıcılığı
9
KENTSEL PLANLAMANIN EVRELERİ
• Geleneksel planlama
• Geniş kapsamlı planlama
• Yenilikçi planlama
Geniş Kapsamlı Planlama
• Temel nitelikleri
o
İçeriği
o
Coğrafi kapsamı
o
Hiyerarşik (idari, mekansal)
o
İç tutarlılık, uzun dönemlilik
• Ekonomi-politik bağlamı
o
Refah iktisadı
o
Refah devleti
10
KENTSEL PLANLAMANIN İKTİSAT OKULLARI İLE İLİŞKİSİ
•
•
•
•
Klasik iktisat
Neo-klasik iktisat
Refah iktisadı
Küresel-liberal iktisat
• Klasik iktisat
o
Devlet müdahale etmemeli
o
Arazi piyasasının dengesi
o
Planlama yaklaşımı
• Neo-klasik iktisat
o
Arz ve talep dengesi belirleyici
o
Planlama arz ve talebi etkiler
o
Planlama yaklaşımı
11
KENTSEL PLANLAMANIN İKTİSAT OKULLARI İLE İLİŞKİSİ
•
•
•
•
Klasik iktisat
Neo-klasik iktisat
Refah iktisadı
Küresel-liberal iktisat
• Refah iktisadı (Keynesian iktisat; John Maynard Keynes)
o
İktisadi süreçlere müdahale eden devlet anlayışı
o
Tam istihdamın sağlanması
o
Sağlıklı ve iyi eğitilmiş işgücü
o
Güçlü sosyal güvenlik yapısı
o
Yoksulluk endişesi ve buna dayalı sosyal çöküntünün
ortadan kaldırılması
• Refah iktisadı ve planlama
o
Devletin arazi piyasalarında aktif rol alması
o
Planlama kurumunun donatılması
o
Güçlü bürokratik araçlar
o
Dengeleyen ve denetleyen bürokrasi
o
Tanımlı sistem analizleri
12
KENTSEL PLANLAMANIN İKTİSAT OKULLARI İLE İLİŞKİSİ
•
•
•
•
Klasik iktisat
Neo-klasik iktisat
Refah iktisadı
Küresel-liberal iktisat
• Küresel-liberal iktisat
o
Ekonominin büyümesi üstün ve öncelikli
o
Yeni piyasa arayışları
o
Çevre kalitesi ve sürdürülebilirlik konularında toplumsal
farkındalık
• Küresel-liberal iktisat ve planlama
o
Planlama ve refah paylaşımı
o
Sistem analizleri ve değişim hızı
o
Planlama araçları ve yeni idari yapılar
o
Planlamanın yeniden ilgi çekmesinin nedenleri (arazi ve
kentsel hizmetler)
13
KENTSEL PLANLAMANIN İKTİSAT OKULLARI İLE İLİŞKİSİ
•
•
•
•
Klasik iktisat
Neo-klasik iktisat
Refah iktisadı
Küresel-liberal iktisat
•
Arazi piyasası, planlama ve siyaset
o
o
o
o
o
o
Üretim, tüketim ve dağıtımın örgütlendiği mekan
Sermayenin çökeldiği ve sabitlendiği mekan
Mekanın metalaşması
Arazinin alım-satım ve finans yaratmaya yönelik (morgage)
kullanımının kolaylaştırılması
Üretimsizleşme
Üretime dayalı mekansal düzenin çözülmesi
14
KENTSEL PLANLAMANIN İKTİSAT OKULLARI İLE İLİŞKİSİ
•
•
•
•
Klasik iktisat
Neo-klasik iktisat
Refah iktisadı
Küresel-liberal iktisat
•
Kentsel hizmetler planlama ve siyaset
o
o
o
o
o
o
Bireylerin üretim yapısı içindeki pozisyonu ve eşitsizlik
Kentsel hizmetler ve kolektif tüketim
Eşitsizliğin hafifletilmesi veya derinleştirilmesi
Devletin küçülmesi ve kolektif tüketim
Kolektif tüketim ve yatırımcı
Kar maksimizasyonu ve kamu yararı
15
KENTSEL PLANLAMANIN İKTİSAT OKULLARI İLE İLİŞKİSİ
•
•
•
•
Klasik iktisat
Neo-klasik iktisat
Refah iktisadı
Küresel-liberal iktisat
Planlamanın arazi piyasası ve kolektif tüketimi
denetleme kapasitesi, planlama kurumu üzerinde
varlık sebebinden ve temel ilkelerinden sapmasına yönelik
baskı kurulmasına neden olur.
Baskıya dayanabilmek ve savunma mekanizmaları geliştirmek için,
baskı yaratan koşulları iyi tanımak gerekir.
16
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
17
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
• 1980’li yıllar: Modernitenin aşınması / aşılması
• Modernitenin doğuşu ve tükenişinin nedenleri
• Modernite: Akıl ve bilim ile doğanın ve toplumun sırlarının
açıklanması (araçsal rasyonalite/akılcılık)
• Modernizmin geliştiği toplumsal yapı
• Modernist düşünce ve ulus-devlet
18
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
•
•
•
•
•
Modernist düşüncenin gerçekliği ifadesi: nesnel gerçeklik
Nesnel gerçekliğe dayalı yol göstericilik
Birey adına karar verme yetisi
Post-modern bireyin özne olması
Bireyin toplum ile ilişkisi
19
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
• Kentin bütünlüğüne yönelik ataklar
o
İşlevsel bütünlük
o
Mekan ile toplumun bütünlüğü
o
Yerleşmeler sisteminin bütünlüğü
• Zoning ve tek-tip mekanlara yönelik ataklar
o
Kültürel çeşitlilik ve yerel kimlik
o
Mahalle dokusu
o
Tarihselliği yansıtan parçalı kent dokusu X projeler kolajı
20
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
• Plancının değişen kimliği
o
Elitist plancı x Aktivist plancı
o
Arabulucu plancı
o
Teknik ve ütopik bilgi sahibi plancı
21
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
• Yeni teknolojik paradigmanın temeli ve yayılma hızı
• Yeni yaşam döngüsünün belirleyici nitelikleri
o
Bilgi üretimi, ‘yer’e bağımlılık yerine iletişimin yükselişi
o
Ürün yerine sürecin önem kazanması
o
Üretimin toplumsal yapıyı belirlemesi
Bilgi
Üretim
Kültür
Toplumsal yapı
22
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
• Kentsel sistemin yapısal özellikleri ve örgütlenme biçiminin
değişimi
• Küreselleşmeyi olanaklı kılan unsurlar
o
Küresel finansman hareketliliği
o
Post-Fordist Üretim
o
Az gelişmiş ülkelerin işgücünün özveri kapasitesi
o
Az gelişmiş ülkelerin bağımlı ekonomileri
23
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
• İstihdam ve yatırım konularında bağımlılığın planlama açısından
sonuçları: belirsizlik, istikrarsızlık
• Küresel krizler (finans krizi, talep daralması, ihracata dayalı
ekonomiler)
• Sermayenin çevre ülkelere yönelişinin paradoksal
nedenlerinden biri olarak ‘çevre’
• Küreselleşme döneminde kentsel sistemin örgütlenmesi (ağ
düzeni) ve planlamanın geleneksel tavrı
• Küresel kentler ve hinterlandları (İstanbul ve Türkiye)
24
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
• Ulus-devletin değişimi ve ulus-üstü oluşumlar
• Üretim ve gelişme biçimlerinin etkileşimi
o
Temel birikim rejimleri: Kapitalizm ve devletçilik
o
Artık ürünün paylaşımını kim denetler?
o
Artık ürünün paylaşımında temel hedef nedir?
o
Küreselleşme döneminde ulus-devletin güç kaybetmesi ve
güçlenen yeni yönetim kademeleri
o
Güçlü ulus-üstü oluşumlardan biri: Avrupa Birliği
o
Kuruluş nedenleri (gümrük birliği), siyasal güç haline
gelmesi (1992 Maastricht Anlaşması)
o
Avrupa Birliğinin yayılması ve siyasal derinliği
25
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
•
•
•
•
Küreselleşme ile Avrupa Birliği sürecinin karşılaştırılması
Yeniden dağıtım mekanizmaları (yapısal fonlar)
Yapısal fonlarla teşvik edilen çok aktörlü yönetim yapıları
Stratejik gelişme için kurulan ortaklıklar (METREX 1996:
Network of European Metropolitan Regions)
• Avrupa Mekansal Gelişme Perspektifi (ESDP 1999)
o
kent-kır ilişkilerinin yeniden kurgulanması
o
altyapı ve yeni teknolojik olanaklara erişimde eşitlik
sağlanması
o
sürdürülebilir kalkınma sağlanması
26
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
•
•
•
•
•
Bölge nedir? Bölgeselleşme tipleri
Kent-bölge nedir?
Avrupa’da farklı bölgeselleşme deneyimleri
Fransa modeli
‘Yeni’ bölgeselleşme ve eleştiriler
27
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
• Türkiyenin bölgesel politikaları
• 9. Kalkınma Planı (2007-2013): Kentler arası işbirliğinin
desteklenmesi
• Bölgesel Kalkınma Ajansları
28
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
•
•
•
•
Fordizmin ortaya çıkışı, üretim sürecinin organizasyonu
Bant sistemi, emeğin katkısı
Kitlesel üretim, kitlesel tüketim ve kriz dönemi
Kitlesel tüketimi koruma çabası, yüksek ücretler, enflasyon ve
yine kriz
• Post-Fordist üretim
o
esnek üretim
o
küçük partiler
o
ürün çeşitliliği
o
Nicelik x nitelik
o
Arz x talep, stoksuz üretim
29
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
• Post-Fordist üretim ve toplumsal işbölümü
o
Alt-sözleşme ilişkileri
o
Emek kesiminin becerisi
o
Toplumsal dayanışma x rekabet
o
İstikrarsızlık, dalgalanmalar
o
Alternatif olgular
30
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
•
•
•
•
Küresel, yerel, küyerel (glocal)
Devletin siyasal gücünü desantralize etmesi
Denge için demokratikleşme, demokrasi türleri
Yerelleşme argümanları
o
katılım
o
etkinlik
o
kanuna uygunluk
o
Özgürlük
31
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
•
•
•
•
•
Yerel yönetimlerin güçlendirilmesi (1980’ler)
Yapısal uyum programları, subsidiarite ilkesi (1990’lar)
Maastricht Anlaşması: CoR (Committe of Regions)
Yeniden yapılanma (2000’ler)
Yerel ekonomik kalkınma
o
yerel dinamikleri harekete geçirmek
o
yerelin rekabet gücünü arttırmak
o
bölgesel kalkınma ajansları
o
yerel ekonomik kalkınma ve stratejik bütünlük
32
YENİLİKÇİ PLANLAMANIN GERİ PLANI
•
•
•
•
•
Modernizm / post-Modernizm
Yeni teknolojik paradigma
Küreselleşme ve Avrupa Birliği Süreci, yeni ‘bölge’ tartışmaları
Post-Fordism; Yerelleşme ve yerel kalkınma
Özelleştirme ve kamu arazileri
•
•
•
•
•
•
Devletin ekonomik alanda da küçülmesi
Devletin kaynak gereksinimi ve finans aracı olarak özelleştirme
Yatırım alanı arayan küresel sermayenin baskısı
Özelleştirme ve planlamanın ortak paydası
Farklı özelleştirme tipleri
Kamu arazilerinin planlama açısından önemi
o
örnek yaşam alanları
o
makroformun denetimi
o
donatı gereksinimi
33
Download

Ders Notları I