Bu makale 02.07.2014 tarihinde www.ferhatgunduz.com internet sitesinde yayınlanmıştır
SINIR DEĞER ve AŞIRI DÜŞÜK TEKLĐF SORGULAMASI
Dr. Ferhat GÜNDÜZ
Sayıştay Uzman Denetçisi
1. GĐRĐŞ
Getiriliş gayesi açısından faydalı olmakla beraber uygulaması göz önüne alındığında,
idarelere, isteklilere ve Kamu Đhale Kurumuna (Kurum) belki de en zorluk çıkartan konuların
başında aşırı düşük teklif sorgulaması gelmektedir. Đlk başlarda idarelerin keyfi
uygulamalarının yoğun olarak görüldüğü bu alan son düzenlemelerle, işin yapılmasının
ekonomik ve özgün olması, sahip olduğu avantajlı koşulları hususunda yapılacak
belgelendirmelerden ziyade, sadece şekil kurallarına uygun olarak yapılacak belgelendirmenin
yeterli olarak kabul edildiği bir aşamaya gelmiştir.
19.02.2014 tarih ve 28918 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6518 sayılı torba yasa
ile 4734 sayılı Kanunda değişiklikler yapılmıştır. Yapılan değişikliklerin en önemlilerinden
birisi aşırı düşük teklif sorgulaması yapısının yeniden tasarlanmış olmasıdır. 07.06.2014
tarihinde yayımlanan ikincil mevzuat düzenlemeleriyle de aşırı düşük teklif sorgulaması
büyük oranda netliğe kavuşturulmuştur. Çalışmamızda ortaya çıkan yeni durum üzerinde
durulacaktır.
2. SINIR DEĞER ve AŞIRI DÜŞÜK TEKLĐF SORGULAMASI
4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin son fıkrası şu şekilde değiştirilmiştir:
“Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne
göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin
belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede
öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci
maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri
ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama
istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. İhale komisyonu bu
maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır.”
Mezkûr değişikliğin gerekçeleri olarak ise; şikâyetlerin çokluğu, hizmet alımlarında
teklif edilen fiyatların ticari veriler ve hayatın olağan akışı ile uygunluğu konusunda
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
1
tereddütlerin oluşması ve bu sorunların giderilmesi, ihalelerin hızlı bir şekilde tamamlanması
ve aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmadan ihalelerin tamamlanması gösterilmiştir.
Hizmet (Madde 59) ve yapım işleri (Madde 60) yönetmeliklerinde aşırı düşük teklif
sorgulamasına yönelik düzenleme ise şu şekildedir:
“Sınır değer ve aşırı düşük teklifler
MADDE 59 – (1) İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum
tarafından belirlenen yönteme göre sınır değeri hesaplar.
(2) İhale ilanında ve dokümanında teklifi sınır değerin altında olan isteklilerden
açıklama isteneceğinin belirtilmesi halinde, sınır değerin altında olan teklifler ihale
komisyonunca aşırı düşük teklif olarak tespit edilir. Bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından
belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntılar yazılı
olarak istenir. İhale komisyonu;
a) Verilen hizmetin ekonomik olması,
b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı
avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen hizmetin özgünlüğü,
gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri
değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı
açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. İhale komisyonunca reddedilmeyen
teklifler geçerli teklif olarak belirlenir.
(3) İhale ilanında ve dokümanında ihalenin, Kanunun 38 inci maddesinde öngörülen
açıklama istenmeksizin sonuçlandırılacağının belirtilmesi halinde; ihale, ekonomik açıdan en
avantajlı teklif üzerinde bırakılır.1
(4) Yaklaşık maliyeti Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen eşik değerin yarısına
kadar olan ihalelerde, ihale ilanında ve dokümanında sınır değerin altında olan tekliflerin
reddedileceğinin belirtilmesi halinde, sınır değerin altında olduğu tespit edilen isteklilerin
teklifleri açıklama istenmeksizin reddedilir.”
Aşırı düşük teklif sorgulaması başlığı değiştirilmiştir. Yeni başlıkta sınır değer
kavramına yer verilmiş olup, sınır değer kesin teminatların alınması, aşırı düşük teklif
sorgulaması yapılması ve eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerde isteklilerin doğrudan
değerlendirme dışı bırakılması için önemlidir.
1
Hizmet işlerinde yapımdan farklı ilave olarak şu düzenleme yer almaktadır: “Ancak Kanunun 20 nci maddesi uyarınca
belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan ihalelerde ve niteliği gereği aşırı düşük teklif sorgulaması yapılamayacağı
Kurumca belirlenen konularda yapılacak alımlarda, ihalenin aşırı düşük teklif açıklaması istenmeksizin sonuçlandırılacağının
ihale ilanında ve dokümanında belirtilmesi zorunludur.”
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
2
Öncelikle bu noktada, sınır değer ve aşırı düşük teklif sorgulaması ile ilgili şu tespiti
yapmak gerekir. Sınır değer bütün hizmet alımlarında ve yapım işlerinde tespit edilmek
zorundadır. Aşırı düşük teklif sorgulaması yapılacak bütün hizmet ve yapım işlerinde sınır
değer tespiti zorunlu olmakla beraber, sınır değer tespiti yapılan bütün ihalelerde aşırı düşük
teklif sorgulaması yapılması zorunlu değildir.
Sınır değer yapım işlerinde belli bir formül aracılığı ve yaklaşık maliyet ve istekli
fiyatları dikkate alınarak hesaplanan bir tutardır. Hizmet alımlarında sınır değer ise biraz daha
farklıdır.
Tablo: Hizmet Alımlarında Sınır Değer Tespiti
Personel Çalıştırılmasına Dayalı Olan
Personel Çalıştırılmasına Dayalı
Olmayan
Sınır Değer = Yaklaşık Maliyet – Kar Tutarı
Sınır Değer = Yaklaşık Maliyet / 1,3
Yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan personel çalıştırılmasına dayalı
olmayan hizmet alım ihalelerinde, yaklaşık maliyetin bilinmesi ve sınır değer altı firmaların
doğrudan reddedileceğine yönelik düzenleme bulunması hallerinde ciddi sorunlar ortaya
çıkabilecektir. Çünkü bu durumda ihalelerin belirli firmalara gitme ihtimali çok artmaktadır.
Sınır değerin altında olan firmalardan, aşırı düşük teklif sorgulaması yapılsın veya
yapılmasın, yaklaşık maliyetin % 9’u oranında kesin teminat alınacaktır. Öncelikle kesin
teminatın yaklaşık maliyet üzerinden alınması kanaatimizce doğru bir yaklaşım olmamıştır.
Çünkü yaklaşık maliyetin hatalı belirlenmiş olması ve bunun iddiası hem kesin teminat hem
de sınır değer tespitinde önemli iddiaları gündeme getirecektir. Ayrıca yaklaşık maliyetin
işlevi ile getirilen düzenleme uyumlu değildir. Sınır değerin altında olan firmalardan alınacak
kesin teminat % 9 olup, teminatın gelir kaydedileceği hallerde bu tutar dikkate alınarak gelir
kaydetme işlemi yapılacaktır. Sınır değerin altı firmalardan % 9 teminat alınacak olmakla
beraber, iş artışlarında ve fiyat farkı ödemelerinde alınacak teminat eskiden olduğu gibi % 6
olacaktır. Đş artışlarından veya fiyat farklarından alınacak ek kesin teminat miktarı sınır değer
altı veya üstü firmalar açısından farklı değildir.
Tebliğin 18.6.1. maddesinde kesin teminatı hesaplanan tutarın üzerinde veren
isteklilerden, fiyat farkı veya iş artışı şeklinde yapılacak ödemelerde alınacak ek kesin teminat
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
3
tutarının verilen kesin teminat tutarı dikkate alınarak belirleneceği ifade edilmektedir. Bu
ifade, ek kesin teminatların asıl teminat oranları kadar mı alınacağı sorusunu akıllara
getirmekle beraber, ek kesin teminat 4735 sayılı Kanunun 12 nci maddesine göre alındığından
ve maddede yer alan oranda herhangi bir değişiklik yapılmadığından dolayı, sınır değer altı
firmalardan da iş artış veya fiyat farkı hesaplamalarında % 6 ek kesin teminat alınacaktır.
Mal alım ihalelerinde KĐK tarafından belirlenmiş bir sınır değer bulunmamaktadır. Bu
sebeple bu ihalelerde alınacak kesin teminat % 6 olacaktır. Đhalenin yaklaşık maliyete oranla
ne kadar düşük verildiği de önemli olmayacaktır.
Aşırı düşük teklif sorgulaması yapılan, mal alımları hariç, bütün ihalelerde sınır değer
tespiti yapılmasının zorunlu olduğu ifade edilmişti. Yeni düzenlemelerle beraber ihalelerde
sorgulama yapılıp yapılmamasıyla ilgili idarelerin karşısında üç seçenek bulunmaktadır:
I- Bütün ihalelerde idarelerin verilen en düşük teklif sahibine ihaleyi verme hakkı
bulunmaktadır. Ancak, bu durum personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım
ihalelerinde işçilik maliyeti ile beraber ele alınmak durumundadır. Tebliğin 78.29.
maddesine göre; işçilik maliyetinin altında işçilik bedeli sunan isteklilerin teklifleri,
ihale dokümanına aykırı teklif sunulduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı
bırakılacaktır. Dolayısıyla, bu tür ihalelerde en düşük teklife ihalenin verilebilmesi
işçilik maliyetini karşılama ile mümkün olacaktır. Ancak, düzenleme bu yapısı
itibarıyla yetersizdir. Çünkü personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım ihalelerinin
yaklaşık maliyetin % 70’inin personel maliyeti olan hizmetler olduğu dikkate
alınırsa, personel maliyetini karşılayan ancak kalan girdiler için herhangi bir maliyet
öngörülmeyen ihalelerde, en düşük teklif sahibine ihale verilecekse sorunlar ortaya
çıkabilecektir. Diğer girdiler için para kalmamıştır. Đkinci olarak da, personel
çalıştırılmasına dayalı olmayan ihalelerde en düşük teklif sahibine ihalelerin
verilmesi işçilik maliyetlerini dahi karşılamayan teklif sahipleri ile sözleşmelerin
imzalanması sonucunu doğuracaktır. Bu sonucun ilerleyen dönemlerde önemli
sorunlara yol açabileceğini tahmin etmek çok zor değildir.
II- Sınır değerin altı firmalar eskiden olduğu gibi aşırı düşük teklif sorgulamasına
tabi tutulacaktır.
III- Yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan hizmet alımları ve yapım
işlerinde sınır değerin altında olan firmalar idarelerin yapacakları düzenlemelerle
doğrudan reddedilebilecektir. Sınır değer altı firmaların doğrudan reddedilmesi
işlemi sadece yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan işler için geçerlidir.
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
4
Yani büyük kapsamlı işlerde doğrudan reddetme seçeneğinin kullanılabilmesi
mümkün değildir. Büyük işlerde reddetme seçeneği olmayan idarelerin karşısında, ya
aşırı düşük teklif sorgulaması ya da en düşük teklif sahibine ihaleyi vermesi
seçenekleri bulunmaktadır. Eşik değerin yarısı yapım işlerinde 15.922.351,00 TL’ye,
hizmet işlerinde ise genel ve katma bütçeli idareler için 434.243,00 TL diğer idareler
için ise 723.739,50 TL’ye denk gelmektedir. Burada akla gelen önemli
uygulamalardan bir tanesi de, idarelerin sınır değer altı firmaları doğrudan reddetmek
amacıyla ihtiyaçlarını kısımlara bölmesi olacaktır. Böyle bir durumda ihale bazında
herhangi bir sorun olmayacak ve sınır değer altı firmalar ihale dışı bırakılacaktır.
Ancak, kısımlara bölme işlemi yapılmamış olsaydı, eşik değerin yarısı aşılacağından
ve bu gibi hallerde sınır değer altı firmaların doğrudan reddedilebilme imkânı
bulunmadığından dolayı, yapılan işlem sorgulanabilecektir.
5. SONUÇ
Son düzenlemelerle beraber, ihalelerde en düşük tekliflere ihalelerin verilebilmesi
mümkün hale gelmiştir. En düşük teklif sahibi firmaların ihale konusu işi tamamlayamama
ihtimaline karşı da kesin teminat oranları artırılmıştır. Kesin teminatın sınır değer altı
firmalardan daha fazla alınması ihalelere katılan firmaları gerçekçi tekliflerini vermeleri
hususunda caydırıcı bir rol üstlenmektedir.
Yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerde sınır değer altı tekliflerin
doğrudan
reddedileceğinin
ihale
dokümanında
belirtilmesi
sakıncalı
sonuçlar
doğurabileceğinden, kanaatimizce, en düşük tekliflere ihalenin verileceğine yönelik
düzenleme yapılması daha uygun olacaktır.
07 Haziran tarihinde yapılan değişiklikler, aşırı düşük teklif sorgulamasında yeni bir
dönemi başlatmıştır. Yeni dönemde aşırı düşük teklif sorgulamasının çok daha az yapılacağını
tahmin etmekteyiz.
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
5
Download

SINIR DEĞER ve AŞIRI DÜŞÜK TEKLĐF SORGULAMASI Dr. Ferhat