Bu makale 04.02.2014 tarihinde www.ferhatgunduz.com internet sitesinde yayınlanmıştır.
ĐŞÇĐLĐK HESAPLAMA MODÜLÜNDEKĐ HATALAR;
BĐR KURUŞ ĐHALE KAYBETTĐRĐYOR/KAZANDIRTIYOR
Dr. Ferhat GÜNDÜZ
Sayıştay Uzman Denetçisi
1. GĐRĐŞ
Özellikle personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım ihalelerinde yaklaşık maliyetin
tespiti, tekliflerin verilmesi ve verilen tekliflerin değerlendirilmesi işçilik maliyetleri
üzerinden gerçekleştirilir. Hatta ihalelerin bir kısmı salt işçilik maliyetleri üzerinden
yapılmakta, içerisinde giyim vb. giderlere yer verilmemektedir. Söz konusu maliyetlerin
gerçekçi tespiti bu açıdan çok önemlidir. Ancak, herkes tarafından da bilinir ki; işçilik
maliyetlerini tespit etmek çok kolay değildir. Đşte bu noktada Kamu Đhale Kurumu tarafından
“Đşçilik Hesaplama Modülü” (Modül) hesaplama aracı olarak geliştirilmiştir.
Modül önceleri bağlayıcı, herkes tarafından dikkate alınması zorunlu, bir hesaplama
aracı iken; 20.08.2011 tarih ve 28031 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Đhale Genel
Tebliğinde (Tebliğ) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile modülün bu özelliğine son
verilmiştir.
Tebliğin 79.7. maddesinde işçilik hesaplama modülünün ilgililerin faydalanmasına
yönelik hazırlanmış bir araç olduğu ifade edilmekte ve modülden elde edilen tutarların da
bilgilendirme amaçlı olduğu modülün son sayfasında dipnot olarak belirtilmektedir.
Bilgilendirme amaçlı olmasına karşın, halihazırda, birçok idare ve firma modül
üzerinden yaklaşık maliyet tespit etmekte ve teklifler de bu modül üzerinden verilmektedir.
Ancak, yazımızda da açıklayacağımız üzere, işçilik hesaplama modülü bazı hesaplamalar
açısında doğru değildir.
2. ĐŞÇĐLĐK HESAPLAMA MODÜLÜ NEDEN DEĞĐŞTĐ
Kamu Đhale Kurulunun 18.12.2012 tarih ve 2012/UH.III-4827 nolu kararı işçilik
modülünün neden değiştiğini güzel bir şekilde ifade etmektedir:
“Đşçilik Hesaplama Modülü tarafından yapılan hesaplama incelendiğinde % 18,5
işveren sigorta primi, % 2 işsizlik primi ve % 1 risk prim oranı olmak üzere toplam % 21,5
oranı dikkate alınarak işveren payının hesaplandığı ve yuvarlamanın sadece bu aşamada
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
1
yapıldığı, her bir oran üzerinden ayrı ayrı prim tutarı hesaplanmak suretiyle toplam prim
tutarının belirlenmediği görülmüştür.
Đşverene ait prim oranlarının ne şekilde uygulanacağına ilişkin olarak konu hakkında
20.11.2012 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü’ne
gönderilen yazı ile görüş talebinde bulunulmuş, talep edilen görüş yazısı 07.12.2012 tarih ve
40321 sayılı yazı ile Kurum kayıtlarına alınmıştır. Söz konusu yazıda, işveren hisselerinin
prime esas kazanç tutarı üzerinden 5510 sayılı Kanun’un 81’inci maddesinde belirtilen her
bir sigorta koluna ait prim oranına göre ayrı ayrı hesaplanması, yuvarlamanın da her bir
işlem sonucunda bulunan rakam üzerinden yapılması gerektiği ifade edilmiştir.”
Görüleceği üzere, işçilik modülü mahiyet itibarıyla Sosyal Güvenlik Mevzuatı ile
uyumlu olmadığından dolayı değiştirilmiştir. Bu değişiklik yapılırken SGK Sigorta Primleri
Genel Müdürlüğü’nden görüş sorulmuş ve prime esas kazanç tutar üzerinden ayrı ayrı
hesaplanacak sigorta prim kollarına göre işlem yapılması ifade edilmiştir. Burada dikkat
edilmesi gereken iki önemli nokta bulunmaktadır: Birincisi sigorta matrahının aylık prime
esas kazançların toplamından oluştuğudur, ikincisi de söz konusu kazançların toplamı
üzerinden ayrı ayrı sigorta kolları prim tutarlarının hesap edilecek olmasıdır. Bu tespit bir
sonraki bölümde yapacağımız açıklama açısından önemlidir.
3. MEVCUT ĐŞÇĐLĐK HESAPLAMA MODÜLÜNDEKĐ HATALAR
Modül tavsiye mahiyetli olmakla birlikte, birçok kullanıcı tarafından doğru kabul
edilmekte ve kullanılmaktadır. Ancak, işçilik maliyetlerinin yanlış hesaplanması ihalelerin
hatalı gerçekleştirilmesine sebebiyet vermekte, bazen bir kuruş hatadan dolayı ihaleler
kaybedilmekte veya kazanılmaktadır.
Örneğin; KĐK’nun 21.11.2012 tarih ve 2012/UH.III-4397 nolu kararında özetle işçilik
modülünün neden olduğu 1 kuruşluk hatadan dolayı firmanın elenmesi gerektiği şu şekilde
ifade edilmektedir:
“KİK Modülü kullanılarak yapılan hesaplama sonucunda;
Genel tatil ücretinin hesaplanmasında baz alınacak olan günlük birim fiyatın
39,23 TL olduğunun görüldüğü,
birim fiyatın manüel hesaplanması ile modül kullanılarak hesaplanması
arasında fark olmadığı, ancak modül kullanılarak hesaplanması sonucunda (39,23
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
2
TL * 307,5 gün) iş kaleminin toplam tutarının 12.063, 22 TL olduğunun görüldüğü, bu
miktarın olması gerekenden 1 kuruş daha az olduğu anlaşılmıştır.
1
Aktif Güv. Ltd. Şti. nin genel tatil ücreti için 12.063,22 TL teklif verdiği, modül
kullanılarak yapılan hesaplamada yuvarlama hatası yapıldığı,
söz konusu iş kalemi için verilen teklifin “yapılan yuvarlama hatası” sebebiyle
“ödenmesi gereken gerçek miktar olan 12.063,23 TL”den 1 kuruş az olduğu, bu
hatanın aritmetik hata kapsamında değerlendirilmesi gerektiği,
bu bağlamda adı geçen isteklinin sunmuş olduğu birim fiyat teklif cetvelinin
mevzuata aykırı olduğu, bu itibarla teklifin geçerli teklif olarak kabul edilmesinin
mevzuata aykırılık teşkil ettiği anlaşılmıştır.”
1 kuruşun ihale kazandırdığı veya kaybettirdiği bir ortamda, işçilik modülünde var
olan hataların ifade edilmesinde ve bilinmesinde azami fayda bulunmaktadır.
3.1. % 3 Sözleşme ve Genel Giderler Birim Maliyetler Üzerinden Hesap
Edilmektedir
Modülde yapılan hesaplamalarda ulaşılan birim fiyatlar, % 3 oranında sözleşme ve
genel giderler dahil fiyatlardır. Bu ifade işçilik hesaplama modülünün en sonunda dipnot
olarak belirtilmektedir. Tebliğin 79.1. maddesine göre her bir işçilik kalemindeki birim
fiyatlar üzerine % 3 eklenmelidir. Bu ifade ile bir önceki cümlede verilen ifade arasında
tutarsızlık bulunmamaktadır.
Ancak, Tebliğin aynı maddesinde işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun
görülmeyen iş kalemi/kalemleri kapsamında % 3 oranında sözleşme ve genel giderin her bir
personelin işçilik maliyeti üzerinden hesap edilmesi öngörülmüştür. Đşte bu noktada modül ile
Tebliğ düzenlemesi uyumsuz olmaktadır. Çünkü modülde işçi sayısı üzerinden teklif
alınmayan ulusal bayram ve genel tatil günleri ve fazla mesai ödemeleri de birim bazda
hesaplanmakta ve üzerine % 3 oranı eklenmektedir. Oysa Tebliğ ulusal bayram ve genel tatil
günleri ve fazla mesai ödemelerinin her bir personelin işçilik maliyeti üzerine % 3 eklenmesi
suretiyle bulunmasını öngörmüştür. Bu sebeple işçilik hesaplama modülü fazla mesai ve
ulusal bayram ve genel tatil günleri için hatalı sonuç verebilecektir.
3.2. Fazla Mesai ve Ulusal Bayram Ödemeleri Birim Bazda Hesap Edilmektedir
SGK mevzuatı aylık prime esas kazanç tutarını matrah olarak kabul etmekte ve işçilik
maliyeti hesaplamalarının da buna uyarlı yapılmasını öngörmektedir. Đşçilik hesaplama
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
3
modülünde fazla mesai ve ulusal bayram ve genel tatil günü ödemeleri saatlik veya günlük
hesap edilmektedir. Söz konusu tutar içerisinde işveren primi ve % 3 sözleşme ve genel
giderler oranı da bulunmaktadır. Ancak, böyle bir hesaplama hatalıdır. Çünkü SGK aylık
matrah üzerine hesaplama yapmaktadır, oysa işçilik hesaplama modülü günlük veya saatlik
matrah üzerine hesaplama yapmaktadır. Bu sebeple, bir ay içerisinde kaç fazla mesai olacaksa
bunların toplamı üzerinden SGK prim tutarlarının bulunması, yine paralel şekilde, bir ay
içerisinde kaç gün ulusal bayram ve genel tatil günü çalışması yapılacaksa bunların toplamı
üzerinden SGK prim tutarlarının hesaplanması gerekmektedir.
3.3. Giyim Modülde Aylık Maliyete Dönüştürülmektedir
Hizmet alım ihalelerinin bir kısmında ayni olarak giyim gideri öngörülmektedir.
Giyim gideri yaklaşık maliyet tespitinde modüle girilmekte ve istekliler de aşırı düşük teklif
sorgulaması kapsamında giyimle ilgili açıklamalarını yapmaktadır. Modül üzerinden yapılan
hesaplamalarda giyim gideri aylık brüt maliyete indirgenmekte olup, bu doğru değildir. Giyim
giderinin işçilik maliyetlerinin üzerine toplu olarak eklenmesi gerekir. Çünkü giyimin
parçalanması veya her ay aynı şekilde verilmesi söz konusu değildir.
Giyim yılda bir veya iki defa verilmekte ve toplam maliyetleri işin süresine aylık
olarak bölünmektedir. Yıllık giyim maliyetinin 60,50 TL olduğu bir ihalede, bir işçinin
maliyeti modülden aylık 1.356,53 TL çıkmaktadır. Yıllık bazda ise bu rakam 16.278,36 TL
olmaktadır. Ancak, giyimin parçalanamayacağı gerçeğinden hareketle, yıllık giyim tutarı 1,03
sözleşme ve genel gider katsayısı ile çarpıldığında toplam tutar 16.278,39 TL olmaktadır.
Arasında 3 kuruşluk bir hata vardır. Söz konusu durum hata olmakla birlikte, yaklaşık
maliyeti ilgilendirdiğinden, yaklaşık maliyet gizli olduğundan ve istekliler aşırı düşük teklif
sorgulamasında hesaplamalarını modül üzerinden yapmadıklarından dolayı esasa etkili sonuç
doğurmayacaktır.
4. SONUÇ
Đhalelerin sağlıklı gerçekleştirilmesi, tekliflerin sağlıklı verilmesi ve değerlendirilmesi,
hiç kuşkusuz bu alanda yapılacak düzenlemelerle yakından ilgilidir. Bu bağlamda, önemli
konulardan bir tanesi de işçilik modülüdür ve mevcut durumu itibarıyla, bilgilendirme
mahiyetli olmasına karşın yoğun olarak kullanılmaktadır. Ancak, bünyesinde hatalar
barındıran bu modülün değiştirilmesi veya idarecileri ve firmaları tereddüde sevk etmeyecek
şekilde yeniden ele alınması kanaatimizce önemlidir. Makalemizde örnek mahiyetli
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
4
gösterdiğimiz haller haricinde işçilik hesaplama modülünde hataların olabileceğini de göz ardı
etmemek gerekmektedir.
ferhatgunduz.com © Her hakkı saklıdır
5
Download

ĐŞÇĐLĐK HESAPLAMA MODÜLÜNDEKĐ HATALAR