METEOROLOJİ
Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ
21-25 KASIM 2005
http:\\agri.ankara.edu.tr/~sonmez
Bulutlar


Bulut, çok küçük su damlacıkları,
buz kristalleri veya her ikisinin
karışımından meydana gelen
oluşumlardır.
Tarımsal açıdan yağış ve
güneşlenme ile ilgili atmosfer
olaylarında baş rolü oynar.
2/87
Bulut çeşitleri
1.
2.
3.
4.
Yüksek bulutlar
Orta bulutlar
Alçak bulutlar
Dikey gelişmiş bulutlar
3/87
Yüksek bulutlar
1.
2.
3.

Cirrus
Cirrostratus
Cirrocumulus
Cirrus latincede “saç kıvrımı”
anlamına gelmektedir.
4/87
Yüksek bulutlar



Ekvatoral bölgelerde 6-18 km,
Orta enlemlerde 5-13 km,
Kutuplarda 3-8 km
yüksekliklerdeki oluşumlardır.
5/87
Cirrus (Sirüs)

Troposferin üst sınırlarına yakın bu
bulutların hemen tamamı buz
kristallerinden oluşmuştur.
6/87
Cirrus (Sirüs)
7/87
Cirrus (Sirüs)
8/87
Cirrus (Sirüs)
9/87
Cirrostratus (Sirostratüs)

Yüksek, ince ve haleler oluşturan
bulutlardır.
10/87
Cirrostratus (Sirostratüs)
11/87
Cirrostratus (Sirostratüs)
12/87
Cirrostratus (Sirostratüs)
13/87
Cirrostratus (Sirostratüs)
14/87
Cirrocumulus (Sirokümülüs)


Kum taneleri, küçük dalgacıklar
veya balık pulları gibi görünümlü
beyaz bulutlardır.
Cumulus latincede yığın manasına
gelmektedir.
15/87
Cirrocumulus (Sirokümülüs)
16/87
Cirrocumulus (Sirokümülüs)
17/87
Cirrocumulus (Sirokümülüs)
18/87
Orta bulutlar


Altocumulus
Altostratus
19/87
Orta bulutlar




Ekvatoral bölgede 2-8 km,
Orta enlemlerde 2-7 km,
Kutuplarda 2-4 km
yüksekliklerdeki bulutlardır.
Çoğunlukla su ve/veya buz
kristallerinden oluşmuşlardır.
20/87
Altocumulus
21/87
Altocumulus
22/87
Altocumulus
23/87
Altocumulus
24/87
Altocumulus
25/87
Altostratus


Genellikle gri renkli gökyüzünü
ince bir şekilde kapatan ve
arkasındaki güneşi donuk bir
şekilde gösteren bulutlardır.
Arkasından gelebilecek bir
fırtınanın habercisi olabilirler.
26/87
Altostratus
27/87
Altostratus
28/87
Altostratus
29/87
Altostratus
30/87
Alçak bulutlar
1.
2.
3.


Stratus
Nimbostratus
Stratocumulus
Stratus latincede tabaka, katman;
nimbus ise şiddetli yağış manasına
gelmektedir.
0-2 km yüksekliğindeki bulutlardır.
31/87
Stratus

Çok düzgün bir şekilde gökyüzünü
kapatan koyu gri renkli bulutlardır.
Çok alçak sisler de bu bulut
grubunda incelenirler.
32/87
Stratus
33/87
Stratus
34/87
Stratus
35/87
Nimbostratus

Geniş bir alanı kaplayan koyu
renkli ve orta düzeyde yağışların
oluştuğu bulutlardır.
36/87
Nimbostratus
37/87
Nimbostratus
38/87
Stratocumulus

Düşük seviyeli topak topak
ovalimsi yapıdaki bulutlardır.
39/87
Stratocumulus
40/87
Stratocumulus
41/87
Stratocumulus
42/87
Stratocumulus
43/87
Dikey gelişmiş bulutlar
1.
2.

Cumulus
Cumulonimbus
Dikine gelişim gösteren yoğun
yağmur bulutlarıdır.
44/87
Cumulus

Üst katmanları bir pamuk yığını
şeklinde görünen çoğu zaman
parlak ve beyaz görünümlü yoğun
bulutlardır.
45/87
Cumulus
46/87
Cumulus
47/87
Cumulus
48/87
Cumulus
49/87
Cumulus
50/87
Cumulonimbus


Dağ ve kuleler şeklinde dikine
gelişmiş koyu renkli, tabanı alçak
bulut seviyesinde olan bulutlardır.
Gökgürültüsü ve şimşek en belirgin
özelliğidir.
51/87
Cumulonimbus
52/87
Cumulonimbus
53/87
Cumulonimbus
54/87
Cumulonimbus
55/87
Cumulonimbus
56/87
57/87
58/87
59/87
Küresel Isınma
(Global İklim Değişimi)








1. İklim değişimi olgusu ve modelleme ihtiyacı
2. Küresel ısınmaya ilişkin en son ölçümler
3. Küresel ısınmanın ölçülmüş etkileri
4. İklim değişimini meydana getiren etmenler
5. Gelecekteki iklim değişimlerinin tahmini
etkileri
6. İklim modeli çeşitleri ve karşılaştırmaları
7. İklim modellerinde ihtiyaç duyulan veri seti
9. Sıcaklık artışı senaryolarına göre yüzey akış
miktarındaki değişimin tahmini
60/87
İklim Değişimi Olgusu ve
Modelleme İhtiyacı

Dünya Meteoroloji Teşkilatının
girişimleriyle ve 99 üye ülkenin
katılımıyla gerçekleştirilen Hükümetler
Arası İklim Değişimi Paneli
(Intergovernmental Panel on Climate
Change = IPCC) 1990 , 1992 ve 2001
yıllarında yapmış olduğu toplantılar ile,
iklim değişimi konusunu devletlerin
gündemine almıştır.
61/87
İklim Değişimi Olgusu ve
Modelleme İhtiyacı






İklim sisteminin fiziksel, kimyasal ve biyolojik yapısını
anlamak ve bu özellikleri temsil edebilen modeller
geliştirmek.
Küresel ve bölgesel iklim değişikliklerini temsil edebilen
modeller geliştirerek geçen yüzyıl boyunca meydana
gelen değişimleri belirlemek ve gelecek yüzyıl için
tahminler yürütebilmek.
Küresel ve bölgesel iklim değişimlerini gözlemek, değişim
eğilimlerini belirlemek.
İklim değişimine etki eden faktörleri belirlemek ve
izlemek.
Yıllar arasında veya belli periyotlarda oluşması muhtemel
iklim değişimlerinin tabiatını anlamak.
İklim değişiminin doğal vejetasyon, su kaynakları ve
insan sağlığı üzerine etkilerini belirlemek.
62/87
Küresel Isınmaya İlişkin En
Son Ölçümler
63/87
Küresel Isınmaya İlişkin En
Son Ölçümler
64/87
Küresel Isınmanın
Ölçülmüş Etkileri





Atmosfer katmanlarında meydana gelen ısınma. Özellikle
yerküre ile ilk 8 km lik katmanda her on yılda bir 0.15 oC
civarlarında dikkate değer bir ısınma gözlenmiştir.
Yine yapılan gözlemlerin sonucunda 1960 ların son
yarısından itibaren kar birikmesinin % 10 civarında
azaldığı görülmüştür.
Kutup buzullarının da kalınlıklarının düşmeye başladığı
görülmektedir.
Deniz seviyesinin küresel ortalaması ise bu ısınmadan
etkilenmiş ve 20 yüzyıl içerisinde 0.1 – 0.2 m civarında
seviye yükselmiştir.
Özellikle orta ve yüksek enlemlerdeki yağış miktarlarında
20. yüzyıl boyunca her 10 yılda bir %0.5 - %1 artış
meydana gelmiştir.
65/87
Küresel Isınmanın
Ölçülmüş Etkileri




Geçen yüzyıl boyunca ölçülen bulutluluk oranları da
belirtilen enlemlerde % 2 oranında artış
göstermiştir.
Atmosfer nem içeriğinin değişimi ile birlikte aynı
enlemlerde geçen yüzyılın son yarısında meydana
gelen şiddetli yağışların frekansı artmıştır.
Geçen yüzyılın son yarısından itibaren ölçülen
mevsimlik en düşük sıcaklık derecesi ve mevsimlik
en yüksek sıcaklık derecelerinde artma meydana
gelmiştir.
Asya ve Afrika’nın bazı bölümlerinde kuraklık
olaylarının meydana gelme sıklığı artmıştır.
66/87
İklim Değişimini Meydana
Getiren Etmenler



İklim değişimlerini meydana getiren etkenler iki
grup altında toplanabilir. Birincisi, iklim sistemi
içindeki iç etkenler. İkincisi de, doğal veya insan
faaliyetlerinin sonucunda oluşan dış etkenlerdir.
Dış faktörlerin iklim değişimi üzerindeki etkisinin
ölçülmesinde ışınımsal zorlama (Radiative Forcing =
RF) kavramı kullanılmaktadır.
RF, yeryüzü-atmosfer ikilisi arasındaki enerji
dengesine verilen ve potansiyel iklim değişimini
ölçmede kullanılan bir indekstir. W/m2 boyutuyla
ifade edilir. Bu değerin pozitif olması yeryüzünün
ısındığını, negatif RF ise yeryüzünün soğuduğunu
göstermektedir.
67/87
İklim Değişimini Meydana
Getiren Etmenler
68/87
İklim Değişimini Meydana
Getiren Etmenler


Atmosferik CO2 konsantrasyonu 1750
yılından bu yana % 31 düzeyinde artmıştır.
Yapılan araştırmalar bugünkü CO2
konsantrasyonunun son 420 000 yıl boyunca
hiç bu kadar yüksek olmadığını göstermiştir.
Bu artışın % 75’ lik kısmı son yirmi yılda
insan faaliyetleri sonucu üretilen fosil
yakıtlar etkisiyle meydana gelmiştir. Kalan
%25 lik kesimin ise orman alanlarının
azalması gibi yüzey özelliklerinin etkisiyle
meydana geldiği bildirilmektedir.
69/87
İklim Değişimini Meydana
Getiren Etmenler


Antropojenik (insan faaliyetleri sonucu
oluşan) CO2 emisyonunun yarıya yakın bir
kesimi yer ve atmosfer tarafından
emilmektedir.
Son 20 yıl boyunca atmosferik CO2
konsantrasyonundaki artış 1.5 ppm/yıl
düzeyinde olmuştur ki bu toplam
konsantrasyonun % 0.4 lük bir kısmına
karşılık gelmektedir. 1990 ların başında 0.9
ppm/yıl olarak ölçülen artış 1990 sonlarında
2.8 ppm/yıl’ a kadar çıkmıştır.
70/87
İklim Değişimini Meydana
Getiren Etmenler
71/87
Gelecekteki İklim
Değişimlerinin Tahmini Etkileri
Doğal vejetasyona tahmini etkileri
 En son senaryolara göre 2050’ lerde tropikal ormanların
büyük bir bölümü ortadan kalkacak, dünyanın diğer
bölgelerindeki yeşil alanların bir kısmı çölleşecektir.
 Günümüzde yılda yaklaşık 2-3 milyar ton karbon bitkiler
tarafından emilmektedir. İnsan faaliyetleri nedeniyle
ortama yılda 7 milyar ton karbon verilmektedir.
Önümüzdeki yüzyılın ortalarında tropik ormanların ölümü
felaketi gerçekleştiği takdirde, bitkilerin absorbe ettiği bu
karbon da ortama geçeceğinden atmosferdeki CO2
konsantrasyonu daha hızlı bir artış gösterecek bu da
daha fazla ısınmaya neden olacaktır. Bu durumda
tahminlere göre gelecek yüzyılın sonlarına doğru ortam
sıcaklığı 8oC kadar artabilecektir.
72/87
Gelecekteki İklim
Değişimlerinin Tahmini Etkileri
Su kaynaklarına tahmini etkileri
 Dünyada yaşayan insanların 1/3’ü su
stresi altındadır. Yapılan tahminlere göre
bu oran 21. yüzyılda daha da artacaktır.
Özellikle Türkiye’nin de yer aldığı
Ortadoğu da bu etkiler daha belirgin
olarak kendini gösterecektir.
73/87
Gelecekteki İklim
Değişimlerinin Tahmini Etkileri
Bitkisel üretime tahmini etkileri
 İklim değişiminin en büyük etkilerinden
birisi bitkisel üretim üzerinde olacaktır.
Yapılan tahminlere göre orta ve yüksek
enlemlerde bitkilerde verim artışı
gerçekleşirken, Afrika gibi düşük
enlemlerde düşük verimli bitkisel üretim
gerçekleşecektir. Örneğin Afrika’nın
hububat üretimi % 10 kadar düşeceği
tahmin edilmektedir..
74/87
İklim Modeli Çeşitleri ve
Karşılaştırmaları
İklim modelleri, bazı sosyal bilimlerde
kullanılan istatistikten tamamen
farklılık göstermektedir.
 Bu modeller tamamen ampirik
ilişkilerle çalışmakta ve bir tek fizik
kuralına bağımlı olmamaktadır.

75/87
İklim Modeli Çeşitleri ve
Karşılaştırmaları
Atmosfer ve okyanus modelleri.
 Karbon çevrimi modelleri.
 Atmosferik kimya ve aerosol modelleri.
 Kutup buzulları ile ilgili modeller.
 Deniz suyu seviyesi yükselimleri ile
ilgili modeller.
 Bölgesel iklim modelleri.

76/87
İklim Modeli Çeşitleri ve
Karşılaştırmaları
77/87
İklim Modellerinde İhtiyaç
Duyulan Veri seti

Günlük maksimum ve minimum
sıcaklıklar, Toplam yağış, Yağış şekli
(yağmur ve kar), Bulutluluk, Nispi
nem, Yüzey ısı akışı, Rüzgar hızı,
Yüzey akış, Yüzey altı akış, Toprak
nem içeriği, Toprak sıcaklığı, Hava
basıncı, Mevcut suyun dağılımı, Solar
enerji, Atmosferdeki sera gazları
içeriği, Koriyolis etkisi, Orografik
etmenler
78/87
GAP İçin Bu Konuda
Yapılan Çalışmalar
79/87
Yüzey Akış Miktarındaki
Muhtemel Değişim
80/87
Yüzey Akış Miktarındaki
Muhtemel Değişim
81/87
Yüzey Akış Miktarındaki
Muhtemel Değişim
82/87
Download

METEOROLOJİ