“GELİŞİM DÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ”
3-6 yaş arasını kapsayan ve “okul öncesi dönem” adını verdiğimiz süreç
çocukların gelişimi açısından oldukça önemlidir. Okul öncesi dönem çocukta
büyümenin ve gelişimin en hızlı gerçekleştiği zamanlardan biridir. Bu süre
içerisinde anne ve babaların çocuklarının içerisinde bulunduğu gelişim
dönemlerini ve özelliklerini bilmeleri onların gelişimlerini takip etmeleri,
onlardan yapabilecekleri işleri istemeleri ya da yaşlarına uygun sorumluluklar
vermeleri açısından gereklidir. Örneğin 36-48 ay arasındaki bir çocuk oynadığı
oyuncaklarını toplayabilir. Ancak bu yaş döneminin genel özelliklerini bilmeyen
bir ebeveyn çocuğun bu sorumluluğu alamayacağını düşünüp oyuncakları
kendisi toplayabilir. Bu konuda çocuğu teşvik etmez. Çocuğun gelişimi ancak
yaşına uygun davranıldığında desteklenmiş olur. Ayrıca gelişim alanlarının hepsi
birbirini destekleyici niteliktedir. Örneğin, kendi kendine kıyafetlerini giyip
çıkarabilen bir çocuk öz bakım becerilerinin yanı sıra ayrıca motor gelişim
dediğimiz el kaslarının güçlenmesinde de desteklenmiş olur.
Çocuklarda gelişim dönemlerinin ve özeliklerinin ebeveynler tarafından
bilinmesi çocuğun davranışlarını daha iyi anlamlandırmak açısından da
önemlidir. Örneğin 2-3 yaş arası dönem çocuklarda “benmerkezciliğin” ön plana
çıktığı, sürekli istekleri konusunda direttikleri bir dönemdir. Bunları tam olarak
bilmeyen bir anne baba bu süre içerisinde çocuğuyla sık sık çatışma yaşayabilir.
Bu yaş döneminde (2-3 yaş) çocuk istenilmeyen bir davranışı yaptığında öncelikli
yapılması gereken çocuğun dikkatini başka yöne çekmektir. Ancak çocuk 4-5
yaşına geldiğinde aynı davranış karşısında çocuğun dikkatini dağıtmak yerine o
davranışı neden yapmaması gerektiği çocuğa açıklanmalıdır. Kısacası, çocukların
sergiledikleri davranışlar benzerlik gösterse bile ebeveynlerin davranış
karşısında gösterdikleri tutum çocuğun içinde bulunduğu gelişim dönemine
göre farklılık göstermesi gerekir. Ayrıca her çocuğun gelişimi kendi içerisinde
takip edilmelidir. Anne ve babalar çocuğunu aynı yaş döneminde olan başka
çocuklarla kıyaslamaya girmemelidir. Çocukların gelişim sürecinde 1-2 ayın bile
oldukça önemi vardır.
Çocukların içinde bulundukları yaş dönemlerine göre gelişimleri ve bu
dönemde sahip olması gereken temel beceriler aşağıdaki gibidir:
36-48 AY ARASI:
BİLİŞSEL GELİŞİM:







1’den 10’a kadar sayar.
Bire bir eşleştirme yapar.
3 parçalı yap-bozu tamamlar.
Üç küple köprü yapar.
Cinsiyetini ayırt eder.
Boyun, kol, parmak, burun, göz gibi vücut parçalarını gösterir.
Renkleri tanır ve eşleştirir.
PSİKOMOTOR GELİŞİM:








Topa tekme atar.
Atılan topu yakalar.
Parmak ucunda yürür
Ritme uygun dans eder.
Yuvarlak çizer.
Oyun hamuru ile değişik şekiller oluşturur.
Basit şekilleri makasla keser.
Malzemelerle baskı çalışması yapar.
SOSYAL- DUYGUSAL GELİŞİM:





Grup oyunlarına katılır ve grupta rol alır.
Sırasını bekler.
Duygularını söyler.
Kendisiyle ilgili sorulan bazı sorulara cevap verir.
Teşekkür ederim gibi nezaket sözcüklerini kullanmaya başlar.
DİL GELİŞİMİ:





Şarkı söyler ve şiir okur.
Gün içerisinde yaptıklarıyla ilgili soru sorulduğunda cevap verebilir.
Neden, nasıl, kim gibi sorular sorar.
Konuşmalarında çoğul eklerini kullanır.
Duygularını sözel olarak ifade eder.
ÖZBAKIM BECERİLERİ:





Kendi yemeğini yiyebilir.
Kendine ait eşyaları toplar.
İhtiyaç duyduğunda bağımsız olarak tuvalete gidebilir.
Giysilerin önünü ve arkasını ayırt eder.
Burnunu mendille siler.
48-60 AY ARASI:
BİLİŞSEL GELİŞİM:
 1’den 20’ ye kadar ezbere sayar.
 4-8 parçalı yapbozu tamamlar.
 Nesneleri ortak özelliklerine göre sıralar (Taşıtlar, hayvanlar, büyük,
küçük)
 İki yarım daireyi birleştirip bir tam daire yapar.
 “Neden?” sorusuna cevap verir.
 Renkleri isimlendirir ve gruplar.
 Kısa bir süre önce gördüğü resmi hatırlar.
 Gösterilen resimle ilgili bir öykü anlatır.
 Neden- sonuç ilişkisi kurar.
 İnsan resmini 6 ögeyi içerecek şekilde çizer.
PSİKOMOTOR GELİŞİM:






Çizgi üzerinde yürür.
Ayak değiştirerek iner çıkar.
Topuğuyla ve ayak ucuyla yürür.
Modele bakarak yuvarlak ve kare şeklini çizer.
Bisiklete biner ve bisikletle köşeleri döner.
Boncuk ve makarna gibi nesneleri ipe dizer.
SOSYAL- DUYGUSAL ALAN:






Adını soyadını ve yaşını bilir.
Yetişkinlerle sohbete katılır.
Oyuncaklarını arkadaşlarıyla paylaşır.
Bir problem karşısında yetişkinden yardım ister.
Övülmekten hoşlanır.
Kendisinden küçüklere yardım etmekten hoşlanır.
DİL GELİŞİMİ:




Daha karmaşık yapılı cümleler kurmaya başlar.
Konuşmalarında bağlaç kullanır.
Kendisine verilen basit yönergeleri anlar ve yerine getirir.
Zıt sözcükleri kullanmaya başlar.
ÖZBAKIM BECERİLERİ:




Ellerini ve yüzünü yardımsız yıkar.
Dişlerini yardımsız fırçalar.
Çatal, bıçak ve kaşığı desteksiz kullanmaya başlar.
Ev ortamında küçük sorumluluklar almaya başlar (Yemek masasını
hazırlama gibi)
 Giysilerindeki büyük düğmeleri ilikler ve
çözer.
 Yardımla saçını tarar.
60-72 AY ARASI:
BİLİŞSEL GELİŞİM:












10- 25 parçalı yapbozu tamamlar.
Basit neden-sonuç ilişkilerini açıklar.
Bir olaydan sonra ne olabileceğini tahmin eder.
Kısa bir süre gösterilen resimdeki ayrıntıları hatırlar.
Bedeninin tüm parçalarının isimlerini söyler.
Haftanın günlerini sırasıyla söyler.
20’ye kadar ritmik sayar.
Nesnelerin arasındaki benzerlik ve farklılıkları ayıt eder ve söyler.
Dün bugün ve yarın ile ilgili konuşur.
Yarım ve bütün olan nesneleri gösterir.
Daha önce dinlediği bir hikâyeyi anlatır.
Sorulan sorulara cevap verir.
PSİKOMOTOR GELİŞİM:











Kendi bedeni etrafında döner.
Yardımsız bisiklete biner.
Başlama ve durma komutlarına uyarak yürür.
Kendi başına ip atlar.
Kendine doğru atılan topu yakalar.
Ritmik olarak seker.
Atma ve tutma davranışlarını gerektiren çalışmalara katılır.
Daire, kare, üçgen gibi şekilleri modele bakarak çizer.
İsmini kopya ederek yazar.
1-10 arası rakamları kopya ederek yazar.
Eksik insan resmini tamamlar.
SOSYAL-DUYGUSAL GELİŞİM:






Duygularını belli eder ve başkalarının duygularını anlamaya çalışır.
İstenilen kurallara uygun davranışlar sergiler.
Bir oyunun kuralını başkasına açıklar.
Verilen bir sorumluluğu yerine getirmeye çalışır.
Haklarını korur.
Kendi cinsiyetine uygun davranır.
DİL GELİŞİMİ:








Günlük yaşantısını oluş sırasına göre anlatır.
Yeni ve bilmediği kelimelerin anlamlarını sorar.
Ne zaman, Nerede, Nasıl, Gibi soru ifadesi içeren cümleleri yanıtlar.
Bazı sözcüklerin eş anlamlarını ve karşıt anlamlarını bilir.
Cümlelerinde bağlaçlar kullanır.
Bilmediği kelimelerin anlamlarını sormaya başlar
Evinin adresini söyler.
Bazı soyut ifadeleri anlamlandırır.
ÖZBAKIM BECERİLERİ:








Kendi kendine giyinip soyunabilir.
Mevsime uygun kıyafetler seçer.
Giysilerinin düğmelerini ilikleyip çözebilir.
Ayakkabılarını bağlar.
Saçlarını tarar.
Tuvalet ihtiyacını desteksiz giderebilir.
Yemek araç gereçlerini yetişkin gibi kullanır.
Günlük hayatta ve ev ortamında sorumluluk almaya başlar ve bunları
yerine getirir.
KAYNAKÇA:
 Yavuzer, H.(2011). Çocuğunuzun İlk 6 Yılı, Remzi Kitabevi.
 http://www.acevokuloncesi.org/program/meb-okul-oncesi-egitimprogrami/program?start=3
 http://hbogm.meb.gov.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/cocukge
lisim/moduller/cocuklaritanimateknikleri.pdf
TED AFYON KOLEJİ
PSİKOLOJİK
DANIŞMANLIK VE
REHBERLİK BİRİMİ
Download

“gelişim dönemi ve özellikleri” bülteni için tıklayınız