M A L İ M E V Z UAT
MAKALE
“MAHALLİ İDARELER
GENEL SEÇİMLERİNDEN
SONRA HAZIRLANACAK
OLAN STRATEJİK
PLANLAR”
Kamu idarelerinde etkili ekonomik ve verimli çalışmalarını sağlayacak mekanizmaların oluşturulması, mali ve idari yapıların daha iyileştirilmesi,
kamu kurumlarında politika oluşturma kapasitelerinin güçlendirilmesi, faaliyetlerin önceliklerine
göre tasnif edebilmesi ve hayata geçirmesi hiç
kuşkusuz son dönemlerde kamu mali yönetiminde yaşanan önemli değişiklikler olarak hayatımıza girmiştir.
Planlı hizmet üretme, belirlenen politikaları somut iş programlarına ve bütçelere dayandırma
ve uygulamayı etkili bir şekilde izlemede kamu
kuruluşlarının inisiyatif almaları ve aktif katılımı
zorunlu görülmektedir. Söz konusu faaliyetlerin
kuruluşlar tarafından yürütülmesinde “stratejik
planlama” temel bir araç olarak gündeme gelmektedir.
Makro düzeyde belirlenen ulusal stratejiler ve
kalkınma planları çerçevesinde kuruluşlarca hazırlanacak olan stratejik planlar, yıllık programlar,
sektörel ana planlar, bölgesel planlar ve il gelişim
planları ile birlikte genel olarak planlama ve uygulama sürecinin etkinliğini artıracak ve kaynakların rasyonel kullanımına katkıda bulunacaktır.
Stratejik planlama ile ilgili çalışmalar özel kesim
işletmelerinde başarı ile uygulanmakta ve çalışmalarda kavram bazında strateji ve plan farklı
şeyler olarak algılanmaktadır. Strateji akıl içerir fakat plan, planlanan stratejinin uygulanmasıdır. Bu
anlamda stratejik planlama örgütlerin çevreyle
olan ilişkisiyle ilgilidir. En genel tanımıyla stratejik
Hamdi GÜLŞEN
E. Muhasebat Başkontrolörü
planlama; bir örgütün misyonunun ve gelecek
yönelimli, uzun ve kısa dönemli performans hedeflerinin ve stratejilerinin bir taslağının oluşturulmasıdır. Endüstri uzmanlarınca günümüzde kullanılan strateji süreçlerinin pek çoğu 1960’larda
Harvard İşletme Okulunun ortaya koyduğu çalışmalara dayanmaktadır. Bu süreçler dizini içerisinde, veri toplama, değerlendirme, seçme, tanımlama ve analiz etme ile strateji geliştirmenin
en iyi tanımlama aşamalarını barındırmaktadır.
Strateji rekabetçi bir çevre içerisinde işletmenin
üstünlükleri ve fırsatları arasında benzerlik bulmakta olup GZFT analizi bu amaç için oluşturulmuş bir analiz olarak ortaya çıkmaktadır.
24.07.2003 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan
“Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine
İlişkin Türkiye Ulusal Programının Uygulanması,
Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar”da aşırı merkeziyetçi bir yapı içinde çalışan ve sık sık
siyasi müdahalelere konu olan kamu kuruluşlarının genel olarak politika üretme kapasitesinden
yoksun hale geldikleri tespiti yapılmış ve kamu
idaresi düzeyinde stratejik planların hazırlanması
sonucunda idarelerin varlık nedenlerini (misyon),
ulusal plan ve stratejiler çerçevesinde netleştirecekleri, politika ve önceliklerini ortaya koyabilecekleri, performans göstergeleri geliştirmek
suretiyle başarılarını ölçebilecekleri belirtilmiştir.
Katılımcı bir anlayışla hazırlanacak olan bu stratejik planlarda dış (vatandaşlar) ve iç (çalışanlar)
müşteri memnuniyeti esas alınacak, planlama
YASAL DAYANAK / MALİ MEVZUAT
68
69
sürecine ilgili tüm tarafların dahil edileceği açıklanmıştır. Kamu idareleri stratejik planlarının hazırlanması sonrasında idare bütçeleri bu planlara
dayalı olarak oluşturulacağı, stratejik planların
idare bütçelerine baz oluşturacağı belirtilmiştir.1
Stratejik planlama kamu sektörü açısından 12
Temmuz 2001 tarihinde mali sektör ve kamu yönetimine yönelik orta vadeli reform programlarının desteklenmesi amacıyla Dünya Bankası ile
imzalanan 1. Program Amaçlı Mali ve Kamu Sektörü Uyum Kredisi Anlaşması (PFPSAL-1, Public Financial Problematic Structural Adjusment Loan)
ile kendini tam anlamıyla göstermiştir. Aslında bu
bir proje kredisi olmaktan çok bütçe desteği olarak görülmektedir. Bu desteğin kullanım koşullarından biriside stratejik planın yapılmasıdır. Üç
adet imzalanan PFPSAL üçüncü aşamasında PPDPL’ye (Program Amaçlı Kamu Sektörü Kredisi)
dönüşmüştür. PPDPL için öngörülen şartlardan
birisi de kamu mali yönetimin yeniden düzenlenmesine ilişkin yasal bir çerçevenin hazırlanması
idi. Bu kapsamda Yüksek Planlama Kurulu (YPK)
tarafından 2002-2003 kararıyla 8 pilot kuruluş
için stratejik planlama hazırlanması kabul edilmiş
ve ayrıca çalışmalar 2006 yılında tamamlanarak
kamuda yaygınlaştırılması için çalışmalar başlatılmıştır.
Bu dönemde cevaplandırılması gereken ve hala
bazı soruların cevaplarının farklı idarelerde farklı
1 A.Uğur CEBECİ, Mesut HASTÜRK, Hamdi GÜLŞEN, “Açıklamalı
5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu”, YEKÜD
Yayınları, Ankara
NİSAN-MAYIS 2014 / YASAL DAYANAK
uygulandığı bir çok sorular akla gelmekteydi. Bu
sorulardan bazıları;
Stratejik plan idarenin planı mıdır? Yoksa yöneticinin planı mı?
Bütçeye Stratejik planın her alanı yansıyacak mıdır?
Her konu stratejik planda yer alacak mıdır?
Stratejik planlarda risk analizi yapılacak mıdır? Yapılacaksa hangi usuller, yöntemler belirlenecektir? Ölçme/değerlendirme tekniği nasıl olacaktır?
Planlar birim bazında hazırlanıp konsolide mi edilecektir? Yoksa idare bazında mı hazırlanacaktır?
Kurum için öncelik performans esaslı bütçe mi?
Yoksa stratejik planlama mı ?
Herhangi bir dönemde belli bir amacın gerçekleşme oranını nasıl ölçeceğiz?
…
şeklinde farklı uygulamalar ile kendini göstermektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı üçüncü maddesinde
stratejik plan “Kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef
ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara
ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren planı,” ifade edeceği belirtilmiştir.
“
çeden önce görüşülerek kabul edilir.” hükmü yer
almaktadır.
Stratejik plan hazırlama
yükümlülüğü bulunan
tüm belediyelerin 30 Mart
2014 mahalli idareler genel
seçimlerinden itibaren
altı ay içinde stratejik
planlarını hazırlamaları veya
yenilemeleri gerekmektedir.
Bu hükümler birlikte değerlendirildiği zaman,
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununda
büyükşehir belediyesinin görevleri arasında, büyükşehir belediyesinin stratejik planını hazırlamak
bulunmaktadır. Büyükşehir belediye başkanının
görevlerinden birisi belediyeyi stratejik plana uygun olarak yönetmektir.
“
5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun “Stratejik plân
ve performans programı” başlıklı 41 inci maddesi
belediyeler açısından stratejik planlama ve performans programının temel hükmünü göstermektedir. İlgili madde aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
“Madde 41- Belediye başkanı, mahallî idareler
genel seçimlerinden itibaren altı ay içinde; kalkınma plânı ve programı ile varsa bölge plânına
uygun olarak stratejik plân ve ilgili olduğu yıl başından önce de yıllık performans programı hazırlayıp belediye meclisine sunar.
Stratejik plân, varsa üniversiteler ve meslek odaları ile konuyla ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşleri alınarak hazırlanır ve belediye meclisi tarafından kabul edildikten sonra yürürlüğe girer.
Nüfusu 50.000’in altında olan belediyelerde stratejik plân yapılması zorunlu değildir.
Stratejik plân ve performans programı bütçenin
hazırlanmasına esas teşkil eder ve belediye meclisinde bütçeden önce görüşülerek kabul edilir.”
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunun 31. maddesinde “Vali, mahallî idareler genel seçimlerinden
itibaren altı ay içinde; kalkınma plan ve programları ile varsa bölge planına uygun olarak stratejik
plan ve ilgili olduğu yıl başından önce de yıllık
performans planı hazırlayıp il genel meclisine sunar. Stratejik plan, varsa üniversiteler ve meslek
odaları ile konuyla ilgili sivil toplum örgütlerinin
görüşleri alınarak hazırlanır ve il genel meclisinde
kabul edildikten sonra yürürlüğe girer. Stratejik
plan ve performans planı bütçenin hazırlanmasına esas teşkil eder ve il genel meclisinde büt-
5393 sayılı Kanunda belediye meclisinin görevleri arasında stratejik planı görüşmek ve kabul etmek bulunmaktadır. Belediye encümeninin görevlerinden biri, stratejik planı inceleyip belediye
meclisine görüş bildirmektir. Belediye Başkanının
görevlerinden biri ise belediyeyi stratejik plana
uygun olarak yönetmektir.
5302 sayıla Kanunda il genel meclisinin görevleri
arasında stratejik planı görüşmek ve kabul etmek
bulunmaktadır. İl encümeninin görevlerinden
biri, stratejik planı inceleyip belediye il meclisine
görüş bildirmektir. Valinin görevlerinden biri ise
il özel idaresini stratejik plana uygun olarak yönetmektir.
Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının
hazırlanmasından ve uygulanmasından meclislerine karşı sorumludur.
Stratejik plan hazırlama yükümlülüğü bulunan
tüm belediyelerin ve tüm il özel idarelerinin 30
Mart 2014 mahalli idareler genel seçimlerinden
itibaren altı ay içinde yani 30 Eylül 2014 tarihine
kadar stratejik planlarını hazırlamaları veya yenilemeleri gerekmektedir. Yenileme; stratejik planın,
süre, misyon, vizyon ve amaçlar dahil tüm unsurlarının değiştirilebilmesine imkan vermektedir.
Stratejik planlar mahalli idareler tarafından beş
yıllık dönemi kapsayacak şekilde hazırlanır. 5393
sayılı kanun gereğince nüfusu 50.000 altında
olan belediyelerde stratejik plân yapılması zorunlu değildir. Bu belediyeler isterlerse stratejik plan
hazırlayabilirler. Kanaatimizce 50.000 nüfusuna
yaklaşan ve gelecekte geçme potansiyeli olan
birimlerim bu seçimlerle birlikte hazırlık çalışmalarını yürütmesi veya hazırlanmasında önemli
fayda olacağı düşünülmektedir.
26.05.2006 tarih ve 26179 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan “Kamu idarelerinde stratejik planlamaya ilişkin usul ve esaslar hakkında yönetmelik”
“Genel ilkeler” başlıklı beşinci maddesine göre
YASAL DAYANAK / MALİ MEVZUAT
70
71
“Kamu idaresinin hizmetinden yararlananların,
kamu idaresi çalışanlarının, sivil toplum kuruluşlarının, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili diğer tarafların katılımları sağlanır ve katkıları alınır.”
hükmü yer almaktadır. Seçim sonrası ilgili madde
gereğince kendi öz ürünleri olacak olan stratejik plan çalışmalarında mahalli idareler kendi iç
paydaşları (personeli) ile mahalli idarenin hizmetlerinden yararlanan veya ilişki içerisinde olan
dış paydaşlarının da katılımlarının sağlanması ve
katkılarının alınması yönünde gerekli çalışmaları
yapmaları gerekmektedir. Bu kapsamda mahalli
idareler stratejik planı, varsa üniversiteler ve meslek odaları ile konuyla ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşlerini alınarak hazırlanmalıdır. Katılımcılığı sağlayacak tüm paydaşları çalışmaların içine
çekmekte çok büyük yarar vardır.
“
Stratejik plan, kamu
sektöründe yeniliklerin
en başında kendisini
göstermektedir. Plan
çalışmaları sırasında kamu
idareleri yetersiz kaldığı
aşamalarda danışmanlık
hizmeti almalarında hiçbir
sakınca yoktur.
“
Bazen kamu idareleri değişimim bir parçası olarak görünen yeniliklere tepki gösterebilecekleri
gibi, bazen de yenilikler ile ilgili konulara tepki
göstermeksizin tamamen tecrübesiz kalabilir
ve yeniliklere ayak uyduramayabilirler. Stratejik
plan, kamu sektöründe yeniliklerin en başında
kendisini göstermektedir. Kamu idareleri plan
çalışmaları sırasında yetersiz kaldıkları aşamalarda danışmalık hizmeti almalarında hiçbir sakınca
yoktur. Danışmanlık hizmeti ile ilgili yönetmeliğin
yine “Genel ilkeler” başlıklı beşinci maddesi (c)
fıkrasında danışmanlık hizmetinin sınırları açıkça
belirtilmiştir. İlgili madde “Stratejik planların doğrudan doğruya kamu idarelerince ve idarelerin
kendi çalışanları tarafından hazırlanması zorunludur. İhtiyaç duyulması hâlinde idare dışından
temin edilecek danışmanlık hizmetleri sadece
NİSAN-MAYIS 2014 / YASAL DAYANAK
yöntem ve süreç danışmanlığı ile eğitim hizmetleri konularıyla sınırlıdır.” şeklinde hüküm altına
alınmıştır.
Bu kapsamda alınabilecek başlıca danışmanlık
hizmetleri şunlardır:
Proje organizasyonu ve planlaması, danışmanlık
hizmeti alım ve yönetimi desteği (proje tanımlama, şartname ve sözleşme hazırlama süreci ile
izleme ve değerlendirme süreci desteği),
Durum analizi çerçevesinde sektör araştırmaları
ve çevre analizi,
Gelecek senaryolarının tanımlanması ve risk analizinin yönetiminde destek,
Konu bazında atölye çalışmaları ve beyin fırtınası
çalışmalarında kolaylaştırıcılık (moderatörlük),
Kıyaslama yöntemi, yapılandırılması ve değerlendirilmesinde destek,
Kurumsal yetkinlik analizi ve raporlaması,
Süreç yapılandırma ve yönetim tekniklerinin tespit ve uygulama eğitimi,
Kurumsal Karne (BSC) uygulamasına yönelik danışmanlık ve eğitim,
Yönetim bilgi sisteminin yapılandırılması, teknoloji seçimi, uygulama eğitimi,
Performans yönetimi eğitimi,
Kalite yönetimi eğitimi,
İzleme ve değerlendirme sistemi danışmanlık ve
eğitimi vb.2
Mahalli idareler stratejik planlama sürecine hazırlık dönemi ile başlarlar. Üst yönetici tarafından
(Belediyelerde Belediye Başkanı, İl Özel İdarelerinde Valiler) bir genelge ile çalışmaların başlatıldığı duyurulur.
Çalışmaların sevk ve idaresi için bu konularda
yetkin bir grup olan strateji geliştirme biriminin
koordinatörlüğünde bir stratejik planlama ekibinin kurulması gerekmektedir. Peki bu birim nasıl
veya kimlerden oluşmalıdır?
5018 sayılı Kanunun “ Mali Hizmetler “ Başlıklı 60
ıncı maddesi üçüncü paragrafında “Malî hizmet2 http://www.sp.gov.tr/tr/sss Danışmanlık hizmeti
ler biriminin yapısı teşkilât kanunlarında gösterilir. Malî hizmetler birimlerinin çalışma usûl ve
esasları; idarelerin teşkilat yapısı dikkate alınmak
ve stratejik planlama, bütçe ve performans programı, muhasebe-kesin hesap ve raporlama ile iç
kontrol fonksiyonlarının ayrı alt birimler tarafından yürütülebilmesini sağlayacak şekilde Maliye
Bakanlığınca hazırlanarak Bakanlar Kurulunca
çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” hükmü yer
almaktadır.
Mahalli idarelerde ise 5018 sayılı Kanunun 60’ıncı
maddesi ile belirlenen mali hizmetler birimine ait
görevler ilgili mevzuatında yer alan hükümler
çerçevesinde kurulacak birimler tarafından yerine getirilecektir. Bu çerçevede mahalli idarelerin
teşkilatları;
- 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun
321’inci maddesi ile büyükşehir belediyesi teşkilâtı; norm kadro esaslarına uygun olarak genel
sekreterlik, daire başkanlıkları ve müdürlüklerden;
- 5393 sayılı Belediye Kanununun4 48’inci maddesi ile belediye teşkilatının norm kadroya uygun
olarak yazı işleri, malî hizmetler, fen işleri ve zabıta birimlerinden,
- 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun5 35’inci
maddesi ile il özel idaresi teşkilatının genel sekreterlik, malî işler, sağlık, tarım, imar, insan kaynakları, hukuk işleri birimlerinden,
- 5355 sayılı Mahallî İdare Birlikleri Kanununun6
17’inci maddesi ile birlik teşkilâtı norm kadroya
uygun olarak birlik müdürü, yazı işleri, malî işler
birimleriyle birliğin faaliyet alanına göre kurulacak teknik işler biriminden oluşmaktadır.
Bu birimlerden mali hizmetler/mali işler biriminin altında yer alacak olan stratejik planlama ekibi hazırlık dönemine ilişkin faaliyetleri ve zaman
çizelgesini içeren bir hazırlık programı oluşturur.
Hazırlık programında;
a) Stratejik planlama sürecinin aşamaları,
b) Bu aşamalarda gerçekleştirilecek faaliyetler,
c) Aşama ve faaliyetlerin tamamlanacağı tarihleri
gösteren zaman çizelgesi,
ç) Sorumlu birim ve kişiler,
d) Eğitim ihtiyacı,
e) Gerek duyulması hâlinde danışmanlık hizmeti
ihtiyacı,
f) Planlama sürecinin gerektirdiği masraflar ile
3 23.07.2004 tarih ve 25531 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
5 04.03.2005 tarih ve 25745 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
4 13.07.2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
6 11.06.2005 tarih ve 25842 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
YASAL DAYANAK / MALİ MEVZUAT
72
73
beşerî ve teknik kaynak ihtiyacı hususlarına yer
verilir.7
Bu sorulara verilen cevaplar stratejik planlama
sürecini oluşturmaktadır.
Ayrıca mahalli idareler açısından dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise stratejik planlarını
hazırlamaya başlamadan önce hazırlık programında yer alan tüm hususları gerçekleştirmek
zorunda olduklarıdır.
NEREDEYİZ? Sorusu ile kuruluşun faaliyetini gerçekleştirdiği iç ve dış ortamının kapsamlı bir biçimde incelenmesi ve değerlendirilmesini içeren
durum analizi yapılarak cevaplandırılmalıdır.
Mahalli idareler tarafından planlı bir hayata geçmenin son derece büyük faydaları bulunmaktadır. Bu faydaları;
• Plan - program - bütçe ilişkisinin güçlendirilmesi yardımcı olması,
• Mahalli idarelerde etkin bir yönetim ve harcama
sitemine katkı sağlaması,
• Mahalli idarelerde kurumların orta vadeli hedeflerine ulaşmaları için yardımcı olması, günü
kurtarmaya yönelik çalışmalarla değil de, uzun
vadeli bir yaklaşım sergilemesi,
• Vizyon değerlendirmesi ile mahalli idarelerde
hizmet kalitesinin ve etkinliğinin artmasına yönelik destekleyici olması,
• Performans göstergeleri ile mahalli idarelerde
hesap verme sorumluluklarının izlenebilmesi her
an mümkün olması, bu kapsamda izleme ve denetim ilişkisinin kolaylıkla sağlanabilmesi,
• Mahalli idarelerin süreçleri değerlendirme sonuçları analiz etme yeteneği arttırması,
• Katılımcılığın sağlanması ile daha gelişmiş bir
yönetim modelinin sağlanması,
Temel faydalar olarak kendini gösterecektir.
Unutulmaması gereken son nokta mahalli idarelerde stratejik planlama dört sorunun cevabına
yardımcı olmaktadır.
NEREDEYİZ?
NEREYE GİTMEK İSTİYORUZ?
GİTMEK İSTEDİĞİMİZ YERE NASIL ULAŞABİLİRİZ?
BAŞARIMIZI NASIL TAKİP EDER VE DEĞERLENDİRİRİZ?
7 26.05.2006 tarih ve 26179 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
“Kamu idarelerinde stratejik planlamaya ilişkin usul ve esaslar hakkında yönetmelik” 7 nci maddesi.
NİSAN-MAYIS 2014 / YASAL DAYANAK
NEREYE GİTMEK İSTİYORUZ? Sorusunun cevabı
ise; kuruluşun varoluş nedeninin öz bir biçimde
ifade edilmesi anlamına gelen misyon; ulaşılması
arzu edilen geleceğin kavramsal, gerçekçi ve öz
ifadesi olan vizyon; kuruluşun faaliyetlerine yön
veren ilkeler; ulaşılması için çaba ve eylemlerin
yönlendirilebileceği genel kavramsal sonuçlar
olarak tanımlanabilecek amaçlar ve amaçların
elde edilmesi için ulaşılması gereken ölçülebilir
sonuçlar anlamına gelen hedefler ortaya konularak verilir.
GİTMEK İSTEDİĞİMİZ YERE NASIL ULAŞABİLİRİZ? Sorusunun cevabında ise amaçlar ve hedeflere ulaşmak için takip edilecek yollar ve kullanılacak yöntemler olan stratejiler ile verilir.
BAŞARIMIZI NASIL TAKİP EDER VE DEĞERLENDİRİRİZ? Sorusunun cevabında ise yönetsel bilgilerin derlenmesi ve plan uygulamasının
raporlanması, performans değerlendirmesi ile
buradan edinilecek sonuçlarla planın gözden
geçirilmesini ifade eden değerlendirme süreci ile
verilmektedir.
Stratejik planların başarısının temelinde yatan
en önemli faktör ise kurumun tüm çalışanlarının planı sahiplenmesinde yatmaktadır. Stratejik
plan mahalli idarelerde sadece bir birimin çalışması olarak görülmemelidir. Elbette ki bir birim
koordinatör birim olarak görev alacaktır. Bu birim
bazı işlemleri yapacak, bazı raporları hazırlayacak
teknik çalışma raporlarını ve belgelerini toparlayacaktır. Ancak bu birimin görevi stratejik planı
hazırlamak değil çalışmaları koordine etmektir.
Bir birim ile değil tüm çalışanların katkılarıyla planın hazırlanması ve uygulamaya geçirilmesi ve
üst yönetici tarafından desteklenmesi planın başarısı açısından son derece önemlidir.
Download

Pdf Görüntüle - Kameder Danışmanlık