Prof.Dr. Muzaffer Altındaş
C.T.F. Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi A.D.
YARA İYİLEŞMESİ
Tıbbın/Hekimliğin en eski,
en temel,
en önemli konusu
Yara İyileşmesi
• Yara nedir ?
- doku bütünlüğünün bozulması
- dokuların tahrip olması
• Kronik yara:
- 3 aydan uzun sürede iyileşmeyen yara
- kronik yaraların %70’i -- bası (dekübit) yaraları
-- venöz ülserler
-- diabetik yaralar
- kronik ülserlerde yarada defekt önplandadır
Yara İyileşmesi
Deri :
• Vücudu zarf gibi sarar
• Sidirim, solunum, ürogenital sistemlerle epitel-mukoza
devamlılığı vardır
• Bariyerdir -- bakteri geçemez
-- oksijen geçer(cilt solunumu)
• Isı ve sıvı regülasyonunda rol oynar
• Yaralanmada ilk hedef organdır
Derinin Histopatolojik Yapısı
• Dermis:
- Papiller dermis
- Retiküler dermis
• Epidermis
- Str. Gernimatum
- Str. Spinosum
- Str. Granulosum
- Str. Lucidium
- Str. Korneum
-
Dermoepidermal pleksus
Bağ dokusu
Duyu sinirleri
Epidermis ekleri
Kıl folikülleri
Ter bezleri
Yağ bezleri
Yara İyileşmesi
• Yara iyileşmesi,
hücre üremesi
hücre hareketi
kollejen sentezi
kollajen çarpaz bağ oluşumu
içiçe geçmiş ahenk içinde
hücresel, biyokimyasal dinamik olaylar sürecidir
Yara İyileşmesi
İyileşmenin evreleri:
1- İnflamasyon fazı (1-4 gün)
(substrat-hazırlık fazı)
2- Proliferasyon faz (2-22 gün)
(kollejen yapım fazı)
3- Maturasyon (remodelizasyon fazı)-(6-12 ay)
Yara İyileşmesi
• 1. faz: İnflamasyon fazı
- yaralanma
.. fizyolojik, biyokimyasal yanıt
.. zararlı etkenlerin yok edilişi
.. toksik maddelerin nötralizasyonu
- Cerrahi(aseptik) yarada, kirli ve kontamine
yarada inflamasyon her zaman vardır
- inflamasyonun bulguları -- kızarıklık
-- şişlik
-- sıcaklık
-- ağrı
1. faz: İnflamasyon Evresi
Yaralanma:
1.
Eritrosit ve trombositlerin hasarlı endotel ve kollejenle teması
2.
Arteriol ve kapillerde vazokonstriksiyon
3.
Kanamanın azalması
4.
Yaralı endotele lökosit hücumu
5.
Doku mast hücrelerinden histamin ve serotonin serbestleşmesi
6.
Vazodilatasyona dönüş ve damar içi hidrostatik basınç artısı
7.
Kan akımının hızlanması
8.
Damar geçirgenliğinin artması
9.
İntertisiyel alana lökosit ve sıvı geçişi
ÖDEM
1. faz: İnflamasyon Evresi
-İnflamasyonun hücresel evresi
• Nötrofil
• Monosit
• Lenfosit
• Bazofil
• Trombosit
Lökosit aktiviteleri
Bağ dokuyu istila ederler
- marjinasyon
- adezyon
- kemotaktik ajana doğru göç
- fagositoz ve intrasellüler yıkım
- lökosit ürünlerinin ekstrasellüler
alana geçişi
1. faz: İnflamasyon Evresi
• Nötrofiller:
- endoteli ilk geçen hücrelerdir
-
ilk 24 saatte daha çok görülürler
yabancı cisim fagositozu yaparlar
nekrozu elimine ederler
iyileşmeye katkıda bulunurlar
• Monositler:
- ilk 24 saatten sonra nötrofillerin yerini alırlar
- “scavenger” (çöpçü, leş yiyen) olarak adlandırılrılar
- monokin ve biyolojik medyatörlerin salınımı
- fibroblastları uyarırlar
kollejen sentezi
2. faz: Proliferatif Evre
• Yara primer olarak kapatılmışsa, 2 gün içinde
başlar
• Bu evrede 4 ana olay gerçekleşir:
1- Epitelizasyon
2- Fibroplazi
3- Anjiogenezis
4- Kollejen sentezi
2. faz: Proliferatif Evre
1. Epitelizasyon:
-Hücreler: ayrışır (detaşe olur)
ürer (proliferasyon)
farklılaşır (differansiasyon)
göç eder (migrasyon)
2.
Fibroplazi
2. faz: Proliferatif Evre
3. Neoanjiogenez
- kan pıhtılaşması ile kemotaktik faktörler açığa çıkar
nötrofil ve makrofajları yaraya çeker
fibroblast aktivasyonu
kollejen yapımı
kılcal damar oluşumu
fonksiyonel kapiller oluşumu
MATURASYON
2. faz: Proliferatif Evre
4. Kollejen sentezi:
• İnflamasyonun yatışmasıyla birlikte iğsi ve oval nükleuslu
fibroblastların yara ortamında sayısı artar
• Fibroblastlar -- fibrin ağını parçalarlar
-- kollejen depolanmasını sağlarlar
- Tip 1 ve 3 kollejen dermis tamirinde,
- Prokollejen, yara iyileşmesi erken evresinde,
- Olgun kollejen, 72. saatte,
- Tip 1 kollejen, liften zengin nedbe dokusunda yer alırlar
3.faz: Maturasyon/Remodelizasyon evresi
• Frajil kollejen, emilmeyen güçlü kollejene dönüşür
• Kollejen lifler arasında çapraz bağlar oluşur
• Görevi biten ve artmış hücre ve dokuların azalması
• Dokuların daha iyi anatomik ve fonksiyonel özelliklere
kavuşması
- Yırtılma gücü: Yara dudaklarını ayırmak için gereken güçtür
- 7. haftada normal yırtılma gücünün %70
- 12. ayda normal yırtılma gücünün % 90 mevcuttur
Yara iyileşmesinin tipleri
1.
Primer iyileşme
2. Gecikmiş primer iyileşme
3. Sekonder yara iyileşmesi
4. Parsiyel deri kayıplı yara
Parsiyel deri kayıplı yaraların
iyileşmesi
Yara iyileşmesi sonuçları
•
Hipetrofik nedbe
–
Yara iyileşmesi klinik
olarak tamamlanmıştır
–
Yarada pembelik ve
doku artışı vardır
–
Maturasyonun
tamamlanması için 1 yıl
geçmelidir
–
Bir yıl sonunda yarada
atrofi ortaya çıkar
Keloid
–
Keloid
–
–
–
–
–
–
Yara iyileşmesinin 2. evresinin anormal uzun sürmesi ve
yaranın matırasyona geçmemesidir
Aşırı kollejen yapımıyla karekterizedir
Sağlam dokuya uzantılar gösterir
Presternal alan, kulak lobulü ve omuzda sık görülür
Genetik yatkınlık gösterir
Tedavi:
•
•
•
•
•
Tek başına cerrahi fibroplaziyi reaktive eder
Steroid enjeksiyonu
Cerrahi ve perioperatif steroid kombinasyonu
Slikon tabaka uygulamaları
Basınç uygulamaları (eldiven, elastik çorap, yelek,korse …)
Keloid Tedavisi
Keloid Tedavisi
Keloid Tedavisi
Keloid Tedavisi
Keloid Tedavisi
Tedavi Örnekleri
Tedavi Örnekleri
Tedavi Örnekleri
Tedavi Örnekleri
Tedavi Örnekleri
Pansuman nedir ?
• “ I dressed the wound, god healed”
Amroise Paré – 16. yy.
• Bugün:
–
–
–
–
–
–
–
–
–
Optimum çevre = optimum iyileşme
Nemli bir ortam sağlayan
Isı kaybını engelleyen
Fiziksel etkilerden, travmadan koruyan
Oksijen geçişine imkan veren
Enfeksiyonu azaltan veya önleyen
Otolitik debridmanı hızlandıran
Granülasyon dokusunu artıran
Ağrıyı azaltan ve ucuz olan bir pansuman hedefimizdir
Pansuman nedir ?
• Islak pansuman
• Nemli emici pansuman
• Pansuman ürünleri:
–
–
–
–
–
Filmler (yarı geçirgen)
Hidrokolloidler
Hidrojeller
Emici ürünler
Alginatlar
Islak pansuman
Islak pansuman
Bakteri-Konak ilişkisi
• Bakteri sayısının önemi (1. dünya savaşı)
• 1956 - Elek, püstül için gerekli bakteri – 7,5x106
• 1964 – Bend et. al. -dekübit yarası <106 – iyileşme tam
>106 – iyileşme bozuk
-yanık yarası >105 – sepsis
• 1968 – Ronson et. al. gecikmiş primer sutur
- <105 - %94 başarı
- >105 - %19 başarı
• Yarada 1gr/doku - >105 bakteri varsa:
- açık yarada epitelizasyon
bozuktur
yara kontraksiyonu
- direkt kapama (primer iyileşme)
- gecikmiş sutur
komplikasyon
- greft ve fleple onarımda
başarısızlık
Download

YARA Y LESMES