DENEY 3
BİR DC MOTORUN DÖNÜŞ YÖNÜNÜN DEĞİŞTİRİLMESİ VE KALKIŞ AKIMI
1. Temel Teori:
Bir Dc motorda dönüş yönü hem armatür hem de uyarma akımının polaritesinin
değiştirilmesi ile değiştire bilinir. Polaritenin değiştirilmesi ile sargı bağlantıları da değiştirilmiş
olur. Uyarma sargısı yerine sabit mıknatıs kullanılmış bir dc motor için değişen giriş geriliminin
polaritesi motor dönüş yönünü de değiştirecektir. Bunun için armatür sargılarının polaritesinin
ters çevrilmesi gerekmektedir.
Bununla beraber, kendi uyartımlı generatörün dönüş yönünün değiştirilmesi ile generatör
çıkışında kayıplar meydana gelebilir. Bunun nedeni değişen dönüş yönünün çekirdekteki artık
akıyı yok etmesidir. Bu deneyde kullanılan generatör serbest uyartımlı bir AC generatör
olduğundan bu durum bizim deneyde söz konusu olmayacaktır.
Dönüş yönü değiştirilmeden önce motor durdurulmalıdır. Aksi halde büyük transient
akımları armatür sargısına zarar verecektir.
2. Deneye Hazırlık:
1. Motor ve generatör arasındaki bağlantıyı kontrol ediniz. Ana, motor ve generatör çıkış
anahtarları off konumunda olmalıdır.
2. Motorun M-1, M-2, M-3 ölçü aletlerini ilgili terminallere bağlayınız. M-3 10 A'e ayarlı
olmalıdır.
3. Generatörün M-1, M-2, M-3 ölçü aletlerini ilgili terminallere bağlayınız ve M-4 ölçü aletini J3
ile J5 arasındaki terminallere bağlayınız.
4. Motorun RH-1 anahtarını tamamen saatin aksi yönünde ve RH-2 anahtarını da tamamen saat
yönünde çeviriniz. Generatör uyarma gerilimini minimum konumuna getiriniz.
5. DC 0-120 V kaynak gerilimini giriş terminallerine bağlayınız ve J3'ü J4'e , J5'i J6'ya
bağlayınız.
6. Ana anahtarı on yapınız DC gerilimi 60 V'a ayarlayınız. Ana ve motor anahtarını tekrar off
konumuna getiriniz.
7. Bağlantıları kontrol ediniz.
3. Deneyin yapılması ve Ölçümler:
1. Motor anahtarını on yapınız, start butonuna basınız. DC kaynağı 115 V'a getiriniz. Dönüş
yönünü örnekte olduğu gibi ileri (forward) bölümüne çiziniz .
2. Stop butonuna basınız J3-J4 ve J5-J6 bağlantılarını kaldırınız . J3'ü J6'ya ve J4'ü J5'e
bağlayarak motorun polaritesini değiştiriniz.
3. Motor anahtarını on yapıp start butonuna basınız. Dönüş yönünü geri (reverse) bölümüne
çiziniz.
4. Stop butonuna basınız Deneye Hazırlık kısmandaki 5. maddeden sonraki işlemleri
tekrarlayarak makinayı normal polarizasyona getiriniz.
5. Yüksüz durumda kalkış akımını ölçebilmek için start butonuna M3 ölçü aletini gözlerken
basınız. Akımın sürekli değerine gelmeden önceki tepe değerini okumaya çalışınız. Her ne kadar
generatör yüksüz durumda olsa da generatörün kendi milinin de motor için bir yük teşkil ettiğine
dikkat ediniz. Tablodaki yüksüz kısmına kalkış ve sürekli durum akımlarını kaydediniz.
6. Generatörün S1 S2 ve S3 yük anahtarları ile generatör çıkış anahtarını on konumuna getiriniz.
7. Generatör uyarma anahtarını on konumuna getiriniz ve generatör uyarma gerilimini 100 V'a
ayarlayınız.
8. Motorun Rh-2 anahtarı yardımıyla 1800 devir sayısını elde ediniz. Generatör çıkış gerilimin
kontrol ediniz. 200 V değilse uyarma akımını ayarlayarak 200 V elde ediniz.
9. Tam yükte kalkış akımını gözleyebilmek için önce stop butonuna basarak motoru durdurunuz.
M3 metresine bakarken start butonuna basınız ve kalkış akımını okuyunuz. Sürekli durum akımın
da okuyarak tablonun tam yüklü kısmını doldurunuz.
10. Bütün ölçümleri yaptıktan sonra tüm anahtarları off konumuna getiriniz.
4. Değerlendirme:
1. Kalkış ve sürekli durum akım oranını yüksüz ve tam yüklü durum için hesaplayınız.
Not:
Kalkış ve sürekli durum akımları motorun giriş akımıyla ilgilidir. bu akımlar şönt uyarma ve
armatür akımlarının toplamıdır. Bununla beraber bu deneyde basitlik açısından sadece armatür
akımı kullanılmıştır. Bir kompund motorun kalkış akımı aşağıda verilen formülle hesaplanabilir.
Kalkış akımı = Şönt uyarma akımı + (Giriş gerilimi / (seri uyarma direnci + Armatür sargı
direnci))
5. Sorular:
1. DC kompund motorun dönüş yönünü değiştirmek için gerekli olan şartlar nelerdir?
2. Dc motorun kalkış akımının büyüklüğü neye bağlıdır?
3. Gözlenen kalkış akımı ile hesaplanan kalkış akımının farklı olmasının sebebi nedir?
DENEY 3
BİR DC MOTORUN DÖNÜŞ YÖNÜNÜN DEĞİŞTİRİLMESİ VE KALKIŞ AKIMI
İleri (Forward) Dönüş
CW
Geri (Reverse) Dönüş
CCW
Dönüş yönü örnekleri
YÜKSÜZ
TAM YÜKLÜ
Kalkış Akımı
Sürekli Durum Akımı
GRUP NO: .......
NO
ADI SOYADI
İMZA
Download

DENEY 6