DENEY 6
ÜÇ FAZLI SENKRON GENERATÖRDE BOŞTA ÇALIŞMA KARAKTERİSTİKLERİ
Temel Teori:
Generatörler de motorlar gibi stator ve rotor adında iki ana parçadan oluşmaktadır.
Stator ve rotor ince silisli sacların paketlenmesinden oluşmuştur. Generatörlerde manyetik
alanın üretildiği bölüme endüktör, gerilimin alındığı bölüme ise endüvi denir. Küçük güçlü
generatörlerde endüvi sargıları rotora, endüktör sargıları ise statora yerleştirilir. Büyük güçlü
generatörlerde ise tam tersi endüktör sargıları rotora, endüvi sargıları ise statora yerleştirilir.
Generatörlerin rotorlarına yani dönen kısımlarına enerji vermek veya almak için bilezik ve
fırçalar kullanılmaktadır. Generatör büyüdükçe alacağımız akım değeri de artacağından fırça
ve bilezik yardımı ile ancak belirli değerlere kadar akım alınacağından büyük generatörlerde
endüvi statorda (duran kısımda) yapılmaktadır. Generatörler boşta çalıştırıldıklarında, uyartım
akımlarına bağlı olarak uç gerilimleri değişir. Uyartım akımı sıfırken de artık mıknatısiyetten
dolayı uçlarda küçük bir gerilim okunabilir. Bu gerilim anma uç geriliminin %5-%6’sı
kadardır. Örneğin, boşta anma devir hızı ile döndürülen 10kV’luk bir generatörde 500-600
Volt gerilim bulunabilir. Bu yüzden boşta çalıştırılan generatörün uçlarına dokunulmamalıdır.
Uyartım devresini beslemek için gerekli olan doğru gerilimi, çeşitli sistemlerle elde
edebiliriz. Bunlardan en önemlileri generatör milindeki bir dinamo ile veya doğrultmaç
üniteleri ile yapılan beslemelerdir.
Deney yapacağımız generatörde, doğru gerilim dönen kutuplara fırçalar ve bilezikler
yardımı ile iletilir. Uyartım akımı arttıkça statordaki endüvi sargılarında indüklenen gerilimde
artar. Doymadan sonra ise gerilim artışı durur. Gerilim sadece uyartım akımı ile değil
generatörün dönüş hızı ile de arttırılabilir. Devri arttırarak gerilimi yükseltirken aynı zamanda
şebekenin frekansını da arttırırız. Buda istenmeyen bir durumdur. Frekansın devamlı aynı
değerde kalması gerekir o yüzden 50Hz frekansta generatörün dönüş hızı sabit tutulmalıdır.
Sadece uyartım akımı ile gerilim ayarlanmalıdır.
Deneyin Bağlantı Şeması:
Deneyin Yapılması ve Ölçümler:
1. Şekildeki bağlantıyı uygun ölçü aletleri ile düzenleyiniz.
2. Ana şalteri kapatıp devreye enerji veriniz.
3. Deneyin ilk aşamasında motorun giriş geriliminin frekansını hız kontrol sürücüsü ile 50
Hz değerine ayarlayınız ve bu değerde sabit tutunuz.
4. Uyarma akımını tablo 1’de verilen değerlere göre kademe kademe yükselterek, her
kademede ölçüm aletlerinden okuduğunuz değerleri tablo1’deki ilgili yerlere not alınız.
5. Deneyin ikinci aşamasında uyarma akımını 1 A değerine ayarlayınız ve bu değerde sabit
tutunuz.
6. Motorun giriş geriliminin frekansını hız kontrol sürücüsü ile tablo 1’de verilen değerlere
göre kademe kademe yükselterek, her kademede ölçüm aletlerinden okuduğunuz
değerleri tablo1’deki ilgili yerlere not alınız.
7. Ana şalteri kapatarak deneye son veriniz.
.…/…../20…
GRUP NO:….
Tablo 1
Giriş Frekansı
Devir Hızı
fi (Hz)
n (rpm)
NO
Uyarma
Gerilimi
Uu (V)
Uyarma Akımı Çıkış Gerilimi Çıkış Frekansı
Iu (A)
50
50
50
50
50
0.2
0.4
0.6
0.8
1
10
20
30
40
50
1
1
1
1
1
ADI SOYADI
Uo (V)
İMZA
fo (Hz)
Değerlendirme:
1. Tablo 1’de elde edilen verileri ve bu veriler arasındaki ilişkiyi yorumlayınız.
Download

DENEY 6 ÜÇ FAZLI SENKRON GENERATÖRDE BOŞTA ÇALIŞMA