Araştırma Probleminin Belirlenmesi
ve
Tanımlanması
Neslihan KURT
Eğitim Yönetimi ve Denetimi
Alan Araştırmaları-1
Danışman: Prof. Dr. Necati CEMALOĞLU
Araştırma Probleminin Belirlenmesi
1. Güçlüğün
hissedilmesi
Bilimsel
bilginin ilk
üç basamağı
2. Çözümün
kestirilmesi
3. Problemin
tanımlanması
(Balcı, 2011)
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
2
Ripple’ye göre (1961), araştırma açısından herhangi bir durumun problem olarak kabul edilebilmesi için en az
iki koşulu karşılaması gerekir: Bunlar kararsızlık durumu ile birden çok olası çözüm yoludur (Akt. Karasar,
2005: 54).
kararsızlık
durumu
21.10.2015
birden çok
olası çözüm
yolu
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
problem
3
Problem seçimi ve ölçütler
(Karasar, 2005:55)
• Uygun bir problem seçimi, onu çözmekten
daha zor olabilir.
• Problem aşamalı bir yaklaşım ile seçilir.
Genelden özele doğru daraltılan ‘problem
dilimi’ belirlenir.
• Belirlenen problem dilimi, aynı zamanda
araştırmaya bir ad verme işlemidir(Araştırma
önerisi hazırlama).
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
4
Problem Seçimi ve Ölçütler
(Karasar, 2005:55-58)
Genel
ölçütler
•
•
•
•
Özel
ölçütler
• Alanda yeterlik
• Yöntemde ve tekniklerde yeterlik
• Veri toplama izni
• Zaman ve olanak yeterliği
• İlgi yeterliği
21.10.2015
Çözülebilirlik
Önemlilik
Yenilik
Yerleşik etik kurallara uygun olarak
araştırılabilirlik
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
5
Araştırma Probleminin Tanımlanması
(Guba, 1961; akt. Balcı, 2011)
• Problem, genelde sofistike olarak nitelenen ve
problem sahasında göreli olarak az bilgi sahibi
olan birinin anlayabileceği basitlikte
hazırlanmalıdır.
• Spesifik araştırma alanı tanımlanmalı ve
sınırlandırılmalıdır.
• Test edilecek hipotezler ya da cevaplandırılacak
sorular belirtilmelidir.
• Araştırmanın önemi kısaca gösterilmelidir.
• “Araştırmanın amacı şudur.” gibi açık yazılmış bir
cümle bulunmalıdır.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
6
Araştırma Probleminin Tanımlanması
(Aşamalı bir yaklaşım; Karasar, 2005:58-59)
1. BÜTÜNLEŞTİRME; Problemi dilimlere ayırma
2. SINIRLANDIRMA
(Araştırılacak problem
diliminin seçilmesi)
3. TANIMLAMA
(Sınırlandırılmış problemin
ayrıntılarıyla açıklanması)
(Araştırma amaçlarının
berraklaşması)
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
7
Problem Kaynakları
• Araştırılabilecek pek çok problem arasından birinin
seçilebilmesi için onun önemli ölçüde hissedilmesi
(problemin çarpması) gerekir.
• Probleme çarpmak özel bir çaba, merak ve duyarlılık
ister.
• İyi bir araştırmacı, önemli gördüklerini yazdığı bir
‘problem karteksi’ hazırlar.
• Doğa ve toplum gibi ana kaynaklar yanında literatür
taraması,
araştırmacı
raporları,
araştırma
ansiklopedileri, tezler, danışman öğretim üyeleri,
gazete ve dergiler önemli kaynaklardır (Karasar, 2005:55).
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
8
Problem Kaynakları
(McMillan ve Schumachter, 1984; Akt. Balcı, 2011: 61).
•
•
•
•
•
Kişisel deneyim
Kuramdan dedüksiyon (tümdengelim) yapma
Literatür taraması
Güncel sosyal sorunlar
Pratik durumlar
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
9
Problem Tanımada Pratik Yollar
(Balcı, 2011: 61-62)
• Bir takım “özel sorular” sormak
• İkinci derecede literatürü izlemek (konu indeksi
seçimi, prob. cüm. için anahtar sözcük seçimi, not
kartları, tarama raporu)
• Araştırmanın tüketicileriyle konuşarak onların
ihtiyaç ve sorunlarını öğrenmek
• Araştırma konusunda eğitim ve deneyimi
olanlarla beyin fırtınası çalışması yapmak
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
10
Bir Konuya İlişkin Farklı Soyutlama Düzeylerindeki Araştırma
Sorularına Bir Örnek
Anderson (1990:32)
• Eğitimin okuldan gündelik yaşama transferini kolaylaştıran
temel faktörler nelerdir?
• İkinci dil öğrenmenin gündelik yaşama transferini
kolaylaştıran faktörler nelerdir?
• Fransızca’nın gündelik yaşama transferinin kolaylaştıran
etkenler nelerdir?
• Fransızca’da sübjektif tenslerin doğru kullanımını
kolaylaştıran faktörler nelerdir?
• Fransızca’da fiilin sübjektif tensinin doğru kullanımının
gündelik yaşama transferini kolaylaştıran temel faktörler
nelerdir?
(Akt. Balcı, 2011:62)
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
11
Problemin Tanımı (Balcı, 2011:63)
Önceki kuram ve
ööööööööönvcxvxv
araştırmalara
dayalı
olmalı
Amaç
Açık, anlaşılır; net
olmalı
Problemin
tanımı
Soru ve Alt
sorular
Gerekçe
Problem cümlesi
araştırmanın değişkenlerini,
evrenini ve problem
mantığını verebilmeli
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
12
Kavram-Yapı ve Değişkenler
• Araştırma boyunca gerçekte araştırılan ve ölçülen
şeye kavram denir. Kavramlar olayların
soyutlanması ve olayların bir tür tanımlarıdır.
• Üst
düzeydeki
kavramların
yapıları
oluşturduğunu düşünebiliriz. Yapılar da kavramlar
gibi
doğrudan
gözlenemez,
karmaşık
soyutlamalardır: mutluluk, bunalım… vb. gibi.
• Kavram ve yapıları ölçmede kullanılan
göstergelere değişken denir (Balcı, 2011:63).
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
13
Problem Tanımlamada Değişkenler
Değişken: En az iki değer alabilen her şey (Karasar,
2005:60) veya gözlemden gözleme değişik değerler
alabilen objeler, özellikler ya da durumlardır
(Arıcı,1972:10).
Değişken türleri:
• Bir değişken belli seçenek ve değerlerden
başkasını alamıyor ve yalnızca tam sayılarla ifade
ediliyorsa süreksiz (geçişsiz); nitel değişkendir
(cinsiyet gibi).
• Kesirli olarak ifade edilen değişkenler ise sürekli
(geçişli); nicel değişkendir (yaş, boy gibi).
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
14
Kontrol şekillerine göre değişkenler
Bağımlı (açıklanan)
Değişken (Y)
Bağımsız
(açıklayan)
değişken (X)
Kontrol
değişkenleri
21.10.2015
• Araştırmacı tarafından seçilen, onu rahatsız eden ve açıklanması istenen
durumdur. Örnek: «Öğrenci başarısını etkileyen faktörler» adlı araştırmada
«öğrenci başarısı» bağımlı değişkendir.
• Bağımlı değişkeni istendik yönde etkilemeyi amaçlar. «öğrenci başarısı» nı
etkileyen «zeka» ve «çalışma alışkanlıkları», bu bağımlı değişkenin (öğrenci
başarısının) bağımsız değişkenleridir.
•Ele alınan bağımsız değişkenlerin dışında, fakat bağımlı değişkeni etkileme olasılığı kuvvetli olan ‘şaşırtıcı’ değişkenlerdir.
Araştırmada bağımsız değişkenin, bağımlı değişkeni nasıl etkilediğini bulabilmek için kontrol değişkenlerini sabit tutmak ( grupları
eşitlemek) gerekir.
•Evrene ait kont. d: zeka, yaş, cinsiyet, deneyim
•Araştırma sürecine ait kont. Değ. : zaman
•Dış kaynaklara ait kont. Değ. : gürültü, ışık, ısı gibi değişkenler.
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
15
Ara değişken
Ara değişken: Bağımsız değişkenin bağımlı değişkene dolaylı etkisidir. Örnek:
• Bağımsız Değişken: Öğretim yöntemi (televizyonlutelevizyonsuz)
• Ara değişken: İletişim kanalı sayısı ( çok-az)
• Bağımlı değişken: Öğrenme başarısı (düşük- yüksek)
( Karasar,2011:62)
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
16
Problem Tanımlanmasında Değişkenler
• Olguların tek tek değil, belli bir sistem bütünlüğünde
ele alınabilmesi için, araştırmacı, araştırdığı problemi
değişkenler açısından görebilmeli ve öylece ifade
edebilmelidir.
• Bir araştırmada araştırılması istenen şey (durum) ve
kişiyi rahatsız eden ‘sonuç’ bağımlı değişkendir.
• Bağımsız değişkenlerden biri ya da bir bölümü, bağımlı
değişken üzerindeki etkileri belirlenmek üzere seçilir;
bunun dışındakiler ise kontrol değişkeni olarak
değerlendirilir (Karasar, 2005:63-64).
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
17
İlgili kaynakların taranması
• Problem, ilgili kaynaklar yardımıyla tanımlanır,
amaçlar ise problem tanımlandıktan sonra
belirlenir.
• Problem alanının bütünleştirilmesi,
sınırlandırılması ve tanımlanması
aşamalarında ilgili kaynakların (alan yazının)
taranması gerekir.
• Temel görüşler belli bir senteze ulaştırılıncaya
kadar ve anlaşılıncaya dek tarama devam eder.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
18
Kaynak bulma adresleri
•
•
•
•
Kitaplıkların fiş katalogları
Yayın tarayıcı kuruluşlar
Bibliyografyalar
Bulunan her yayının ‘kaynakça’ bölümü
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
19
Problem tanımlanırken…
• Problemin berraklaşması için yapılan alanyazın
taraması ve konu üzerinde uzunca düşünülür.
• Bütünleştirme, sınırlandırma ve tanımlama
aşamaları, birbirini izleyen paragraflar içinde ya
da konu başlıkları altında verilir.
• Bir ‘problem’ başlığı altında en az üç paragraflık
açıklama bulunur.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
20
Sonuç…
• Araştırmada problem tanımı statik bir süreç
değildir. Sürekli gelişen ve olgunlaşan bir
dinamizme sahiptir.
• Araştırma geliştikçe problem tanımı da
olgunlaşır ve gelişir.
• Belki de araştırma tamamlandığında problem
tanımı da tamamlanmış olur ( Balcı, 2011: 65).
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
21
Bir araştırma raporunun giriş bölümünde yer alan problem, amaç (hipotez;
denence veya soru cümleleri), önem, varsayımlar (sayıltılar), sınırlılıklar ve
tanımlardır ( Karasar, 2005:54).
problem
amaç
(hipotez;
denence veya
soru
cümleleri)
varsayımlar
(sayıltılar)
giriş bölümü
(introduction)
önem
tanımlar
sınırlılıklar
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
22
Amaç
Amaçta iyi tanımlanmış bir problem ifadesi saklıdır. Amaç
ve problem, birbirinden farklı düşünülmemelidir.
• Araştırma probleminin en somutlaştığı yer amaçlardır.
• Soru cümleleri ya da denenceler ile ifade edilir.
• ‘ne?’, ‘nasıl?’ ve ‘niçin?’ gibi sorularla ilgili olup
aydınlatılmak istenen değişkenleri ve ilişkilerini
sorgulama ifadeleridir.
• İyi sorular sorabilmek ve hipotezler (denenceler)
geliştirebilmek, onları cevaplamaktan daha
güçtür(Karasar, 2005:67).
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
23
Örnek…
Amaç: Türkiye’deki okullaşma durumunun
bugünkü düzeyini belirlemek
Alt amaçlar: okullaşma oranının
• Cinsiyete
• Yerleşim merkezlerine(kır-kent)
• Bölgelere
• Yaşlara
• Yıllara göre ayrıntılarını isteyen sorular
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
24
İyi bir hipotez…(Kerlinger, 1964)
•
•
•
•
•
•
Kuramsal bir temele dayalı olmalı
Bilinenlerle önemli bir çelişki içinde olmamalı
Değişkenler arası ilişkiyi tanımlamalı
Sınanabilir (yanlışlanabilir) olmalı
Mevcut zaman ve olanaklarla sınırlı olmalı
Açık, basit, anlaşılır ve işlevsel olarak ifade
edilmelidir (Akt. Karasar, 2005:69).
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
25
Örnek hipotezler…
•
•
•
•
Sigara akciğer kanserine neden olur.
Zeki öğrenciler daha çabuk öğrenir.
Ödüllendirme, öğrenme etkinliğini arttırır.
Işık, okuma hızını arttırır.
Burada ortaya çıkan veriler sınanmaz, ilişkiler (fikirler) sınanır;
önceki kurama dayalı olarak yeni kuramlar geliştirilir.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
26
Hipotez Türleri
Araştırma (research) denencesi (H1):
Değişkenler arasında ilişki olduğunu savunur;
araştırma sonucunu kestirir ve genellikle bir tarafı
tutar. Araştırmaların amaç bölümünde yer alan
denenceler bu türden olup, verilerin toplanmasını,
sınanmasını ve yorumlanmasını şekillendirir.
İstatistiksel (null) denence(H0):
Araştırmalarda taraf tutmaz, genellikle ilişkisizliği
savunur. Farksızlığı zedeleyen bir durum ortaya
çıkmadıkça, gruplar arasında anlamlı bir farklılık
olmadığına karar verilir.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
27
Önem
• Araştırma amaçlarının belirlenip, toplanan
verilerin hangi kuramsal ya da pratik sorunun
çözümünde ve nasıl kullanılabileceğinin
açıklanmasıdır.
• Araştırmacı kendi amacını ortaya koyar.
• Araştırmanın amacı ‘nesnel’ olduğu halde,
araştırmacının buna verdiği önem ‘öznel’
olabilir.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
28
Varsayımlar (Sayıltılar)
• Araştırmada bazı başlangıç noktalarının, ayrıca
kanıtlanmasına gerek görülmeden, ‘doğru’ olarak
kabul edilmesi gerekebilir. Bu kabule varsayım
(sayıltı, faraziye, ‘assumption’) denir(Karasar,
2005: 71).
• Varsayımları doğru olmayan bir araştırma, temeli
çürük bir bina gibidir.
• Varsayımlar herhangi bir deneyle kanıtlanmamış
olsa da kanıtlanabileceği umulan kuramsal bir
düşüncedir.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
29
Varsayımlar (Sayıltılar)
Ripple (1967), üç tür sayıltıdan söz eder:
• Değerlere, problemlere ve kuramlara ilişkin
sayıltılar,
• Kontrol değişkenlerine ilişkin sayıltılar,
• Araştırma yöntem ve süreçlerine ilişkin
sayıltılar.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
30
Sınırlılıklar
• Araştırmacının ideal gördüğü ve normal olarak
yapmak isteyip de, çeşitli nedenlerle
vazgeçmek
zorunda
kaldığı
şeyler,
araştırmanın sınırlılıklarıdır.
• Bu ideal koşullar bazen araştırmacının kontrolü
ve etki alanı dışında olduğu, bazen de faydamaliyet açısından pratik olmadığı için
gerçekleştirilemeyebilir.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
31
Tanımlar
• Bir araştırmada, kullanılan terimlerin anlamları açıklığa
kavuşturulmalıdır.
• Kavramsal tanım: Bir kavramın başka kavramlarla
tanımlanmasıdır (Başarı kavramının zeka ile
açıklanması).
• İşlevsel tanım: Soyut bir tanımın somutlaştırılarak ve
gözlenebilir özelliklerle açıklanmasıdır (zekanın,
stanfort binet testinden min. 125 puan alma ile
açıklanması).
• Kavramsal tanımlar bir çok araştırmada aynı kaldığı
halde, işlevsel tanımlar araştırmanın içeriğine bağlı
olarak farklılaşabilmektedir.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
32
Kaynaklar
• Anderson (1990). Fundamental of educational research. London ve
diğ.The Farmer Press
• Balcı, A. (2011). Sosyal bilimlerde araştırma: Yöntem teknik ve
ilkeler. Pegem A Yayıncılık.
• Karasar, N. (2005). Bilimsel arastirma yöntemi. Ankara: Nobel Yayin
Dağıtım
• Guba, E. G. (1961, April). Elements of a proposal. In UCEA
(University Council for Educational Administration) meeting, Chapel
Hill, NC.
• McMillan, J. H., & Schumacher, S. (1984). Research in education: A
conceptual introduction. Little, Brown.
• Ripple, L. (1960) ‘problem identification and formulation’ social
work research, editor:N.A, Polansky. The universty of chicago, 1960:
24-47.
21.10.2015
Araştırma Probleminin Belirlenmesi ve
Tanımlanması
33
Download

Ara*t*rma Probleminin Belirlenmesi ve Tan*mlanmas*