MİKROEKONOMİ
YRD. DOÇ. DR. ÇİĞDEM BÖRKE
TUNALI
06.10.2015
İ.Ü. Sağlık Bilimleri Fakültesi
Sağlık Yönetimi Bölümü
Ders 3: Esneklikler (Elastikiyet)
Talebin Fiyat Esnekliği
• Talebin fiyat esnekliği, herhangi bir malın talep
edilen miktarının o malın fiyatına olan duyarlılığını
ölçmektedir.
• Talebin fiyat esnekliği (, ), fiyattaki (P) yüzde 1’lik
bir değişmenin talep edilen miktarda (Q) yarattığı
yüzde değişmedir. Talebin fiyat esnekliği formülü:
• , =
 ü ğş
 ü ğş
Talebin Fiyat Esnekliği
• Miktardaki değişme ΔQ ve fiyattaki değişme ΔP ile
gösterildiğinde:
•  ü ğş =
•  ü ğş =
∆
x100%

∆
x100%

• Dolayısıyla talebin fiyat esnekliği:
• , =
∆
100%

∆
100%

, =
∆ 
∆ 
Talebin Fiyat Esnekliği
• Örnek: Bir malın fiyatı 10 lira iken talep edilen miktar
50 birimdir. Malın fiyatı 12 liraya çıktığında talep
edilen miktar 45 birime düşüyor. Söz konusu malın
talebinin fiyat esnekliği nedir?
• , =
∆ 
∆ 
=
2 −1 
2 −1 
=
45−50 10
.
12−10 50
=
−5 10
2 50
= −0.5
Talebin Fiyat Esnekliği
• Ekonomistler talebin fiyat esnekliğini aşağıdaki tabloda olduğu
gibi sınıflandırmışlardır:
, ’nin Değeri
Sınıflama
Anlamı
0
Tam İnelastik Talep
Talep edilen miktar fiyata tamamen
duyarsızdır.
0 ile -1 arasında
İnelastik Talep
Talep edilen miktar talebe nispeten
duyarsızdır.
-1
Birim Elastik Talep
Talep edilen miktardaki yüzde değişme,
fiyattaki yüzde değişmeye eşittir.
-1 ile -∞ arasında
Elastik Talep
Talep edilen miktar fiyata nispeten duyarlıdır.
-∞
Tam Elastik Talep
Fiyattaki herhangi bir artış talep edilen
miktarın sıfıra düşmesine, fiyattaki herhangi
bir azalış talep edilen miktarın sonsuza
çıkmasına neden olur.
Talebin Fiyat Esnekliği
• D2 talep eğrisi D1 talep eğrisine göre daha esnektir.
P
P1
P2
A
D2
D1
Q1 Q2 Q3
Q
Spesifik Talep Eğrileri
BoyuncaEsneklikler
• Doğrusal (Lineer) Talep Eğrileri
• Ekonomik analizlerde sıklıkla kullanılır.
• Doğrusal talep eğrisi Q = a – bP denklemi ile
gösterilir. (a ve b pozitif katsayılardır). Bu denklemde
a katsayısı fiyat dışında talebi etkileyen tüm faktörleri
temsil etmektedir. (gelir, tamamlayıcı ya da ikame
malların fiyatları gibi).
• b katsayısı ise; fiyatın talep edilen miktarı nasıl
etkilediğini göstermektedir.
• Her talep eğrisi fiyatın talep edilen miktarın bir
fonksiyonu olarak gösterildiği bir ters talep eğrisine
(inverse demand curve) sahiptir.
Spesifik Talep Eğrileri
BoyuncaEsneklikler
• Doğrusal (Lineer) Talep Eğrileri
• Ters talep eğrisini aşağıdaki denklemle gösterebiliriz:
• =


−
1


• Doğrusal talep eğrisi denklemine (Q = a – bP) göre,
doğrusal talep eğrisi boyunca esneklik formülü;
• , =
∆ 
∆ 
= −


Spesifik Talep Eğrileri
BoyuncaEsneklikler
• Doğrusal (Lineer) Talep Eğrileri
P Esneklik -∞
a/b
Elastik Bölge, Esneklik ∞ ile 1 arasında
a/2b
0
M Esneklik -1
İnelastik Bölge, Esneklik -1 ile
0 arasında
Esneklik 0
a/2
a
Q
Spesifik Talep Eğrileri
BoyuncaEsneklikler
• Doğrusal (Lineer) Talep Eğrileri
• , =
∆ 
∆ 
=

−

denklemi, talep eğrisinin eğimi (-b)
ile esnekliğinin birbirinden farklı olduğunu
göstermektedir. Eğim fiyattaki bir birimlik değişimin
talep edilen miktarda ne kadarlık bir değişim
yarattığını gösterirken; esneklik fiyattaki %1’lik bir
değişimin talep edilen miktarda % kaçlık bir
değişime yol açtığını gösterir.
Spesifik Talep Eğrileri
BoyuncaEsneklikler
• Doğrusal (Lineer) Talep Eğrileri
• Bu noktada talebin fiyata olan duyarlılığını ölçmede
neden eğimin kullanılmadığı ve esnekliğin hesaplandığı
sorusu akla gelebilir. Talep eğrisinin eğimi fiyat ve miktarın
ölçüldüğü birime bağlıdır. Dolayısıyla eğimi kullanarak
talep edilen miktarın farklı birimlerle ölçüldüğü malları ya
da fiyatların farklı para birimleriyle ölçüldüğü ülkeleri
karşılaştırmak mümkün değildir. Esneklik fiyattaki yüzde
değişmenin talep edilen miktardaki yüzde değişmeye
duyarlılığını ölçtüğünden herhangi bir birime bağlı
değildir. Yani esneklik farklı mallar ya da ülkeler arasında
karşılaştırma yapmaya olanak sağlar
Spesifik Talep Eğrileri
BoyuncaEsneklikler
• Sabit Esnekliğe Sahip Talep Eğrisi
• Ekonomik analizlerde sıklıkla kullanılan bir başka
talep eğrisi de sabit esnekliğe sahip talep eğrisidir
(constant elasticity demand curve).
• Sabit esnekliğe sahip talep eğrisinin genel formülü;
•  = − şeklinde ifade edilmektedir. Burada a ve b
pozitif katsayılardır. Sabit esnekliğe sahip talep
eğrisinde fiyat esnekliği her zaman –b’ye eşit
olacaktır. Ekonomistler bu nedenle sabit esnekliğe
sahip talep eğrisini analizlerinde sıklıkla kullanırlar.
Spesifik Talep Eğrileri
BoyuncaEsneklikler
• Sabit Esnekliğe Sahip Talep Eğrisi
• Sabit Esnekliğe Sahip Talep Eğrisinin Fiyat Esnekliğinin
–b’ye eşit olduğunun ispatı:
• , =
•
∆
∆
=
∆
100%

∆
100%



, =
∆ 
∆ 
ve talep eğrisi  = −
= −ab−(+1)
• , =
• −−
+1

−
= −−
+1
1
− +1
= −
Talebin Fiyat Esnekliği ve
Toplam Gelir
• Talebin fiyat esnekliği, firmaların elde ettiği toplam gelir
açısından son derece önemlidir.
• Fiyat arttığında genel olarak firmaların gelirinin arttığı
düşünülebilir. Ancak bilindiği gibi fiyat arttığında talep edilen
miktar düşmektedir. Dolayısıyla fiyat artışının firmanın geliri
üzerindeki olumlu etkisi, talep edilen miktardaki düşüşün gelir
üzerindeki olumsuz etkisiyle yok olabilir.
• Bu noktada talebin fiyat esnekliği devreye girmektedir. Şayet
talebin fiyat esnekliği yüksekse (talep esnekse), fiyat artışı
karşısında talep edilen miktar fiyat artışından daha fazla
düşecektir. Dolayısıyla firmanın geliri azalacaktır.
• Talebin fiyat esnekliği düşükse (talep esnek değilse), fiyat artışı
karşısında talep edilen miktar çok fazla düşmeyecektir. Bu
durumda firmanın geliri artacaktır.
• Talebin fiyata olan duyarlılığının yani talebin fiyat esnekliğinin
bilinmesi firmaların gelir tahminleri açısından son derece
önemlidir.
Talebin Fiyat Esnekliğini
Belirleyen Faktörler
• Herhangi bir malın yerine geçebilecek, onu iyi bir şekilde ikame
edebilecek başka mallar varsa, söz konusu malın talebinin fiyat
esnekliği yüksektir.
• Örneğin, tatil için seyahatlerde havayolu yolculuğuna yönelik
talebin fiyat esnekliği yüksektir.
• Herhangi bir mala yönelik olarak tüketicinin yaptığı harcama
büyükse talep daha elastik olmaktadır. Şayet tüketici herhangi
bir mala çok küçük bir harcama yapıyorsa, söz konusu malın
talebinin fiyat esnekliği düşüktür (talep inelastiktir).
• Örneğin buzdolabına, otomobile yönelik talep oldukça
esnekken, sebze meyveye, ekmeğe olan talep nispeten daha
az elastiktir.
• Herhangi bir mal tüketiciler açısından bir zorunluluksa, söz
konusu malın talebi daha az elastiktir.
• Örneğin; elektrik, su tüketimi
Talebin Gelir Esnekliği
• Talebin gelir esnekliği, diğer tüm koşullar sabitken,
talep edilen miktardaki yüzde değişmenin gelirdeki
yüzde değişmeye oranıdır.
• Dolayısıyla talebin gelir esnekliği;
• , =
∆
100%

∆
100%

, =
∆ 
∆ 
• Talebin gelir esnekliği pozitif işaret taşımaktadır. Yani,
ekonomik birimlerin gelirleri arttıkça daha fazla mal
ve hizmet talep edeceklerdir.
Talebin Çapraz Fiyat
Esnekliği
• i malının j malının fiyatına olan çapraz fiyat esnekliği; i
malının talep edilen miktarındaki yüzde değişmenin, j
malının fiyatındaki yüzde değişmeye oranıdır.
• , =
∆
100%

∆
100%

, =
∆ 
∆ 
• Çapraz fiyat esnekliği pozitif ya da negatif olabilir. Eğer j
malının fiyatının yükselmesi i malından talep edilen
miktarın artmasına neden oluyorsa, çapraz esneklik
pozitiftir. Bu durumda söz konusu mallar birbirinin ikamesi
olacaktır.
• Örneğin; elma ve şeftali
Talebin Çapraz Fiyat
Esnekliği
• Eğer j malının fiyatı yükseldiğinde i malından talep
edilen miktar düşüyorsa, çapraz esneklik negatiftir.
Bu durumda mallar birbirinin tamamlayıcısı
olacaktır.
• Örneğin, benzin fiyatı arttığında otomobile olan
talep azalacaktır.
Kaynaklar
• ERTEK, Tümay (2009) Temel Ekonomi (Basından
Örneklerle), Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul.
• BESANKO, David, BRAEUTIGAM, Ronald R. (2011)
Microeconomics, Fourth Edition, John Wiley and
Sons, Inc., US.
Download

Doğrusal (Lineer) Talep Eğrileri