MİKROEKONOMİ
YRD. DOÇ. DR. ÇİĞDEM BÖRKE
TUNALI
29.09.2015
İ.Ü. Sağlık Bilimleri Fakültesi
Sağlık Yönetimi Bölümü
Ders 2: Piyasa Mekanizması, Talep, Arz ve Fiyat
Talep
• Bir ekonomide diğer koşullar sabitken (ceteris paribus)
tüketicilerin belirli bir dönemde satın alma isteği ve
yetisinde olduğu mal ve hizmet miktarı «talep edilen
miktar» olarak adlandırılmaktadır.
• Ekonomi teorisine göre talebin iki unsuru bulunmaktadır:
• 1- Zevk ve tercihler (taste)
• 2- Satın alma yetisi (ability to buy)
• Zevk ve tercihler, bir mala olan isteği temsil etmekte ve
malı belli bir fiyattan satın alma isteğini ifade etmektedir.
• Satın alma yetisi ise; ekonomik birimin malı belli bir
fiyattan satın alabilmesi için yeterli servete ya da gelire
sahip olması anlamına gelmektedir.
Talep
• Örnek: Bir şehirde ayda 10000 tiyatro bileti satıldığını
ve bilet fiyatının 20 lira olduğunu varsayalım. Eğer
bilet fiyatı 30 lira olursa, talep edilen miktar
azalacaktır. Tam tersine eğer bilet fiyatı 10 lira olursa,
talep edilen miktar artacaktır.
• Her fiyatta talep edilen miktar şayet diğer koşullar
değişirse, farklılaşacaktır. Bu nedenle talep edilen
miktar tanımında «diğer koşullar sabitken (ceteris
paribus» kavramına yer verilmiştir. Diğer koşullara
örnek olarak, şehrin nüfusu, şehirde yaşayanların
gelir düzeyi, diğer malların fiyatları (örneğin; sinema,
konser vb. gibi) verilebilir.
Talep Edilen Miktarı Ne
Belirler?
• Malın Fiyatı
• Diğer Malların Fiyatları (İkame ve tamamlayıcı
malların fiyatları)
• Gelir
• Gelir Dağılımı
• Nüfus
• Tercihler
• Reel faiz oranı
• Geleceğe dönük fiyat ve gelir beklentileri
Fiyat ve Talep
• Fiyat ile talep edilen miktar arasındaki ilişkiyi
görebilmek için talebi belirleyen diğer faktörlerin
sabit olduğu (diğer koşulların sabit olduğu
varsayımı=ceteris paribus) varsayımını yapacağız.
• Talep Kanunu (Law of Demand): Diğer koşullar
sabitken (ceteris paribus) bir malın fiyatı ile o
maldan talep edilen miktar arasında ters yönlü bir
ilişki vardır. Yani bir malın fiyatı arttıkça talep azalır,
malın fiyatı azaldığında ise; talep artar. İşte bir malın
fiyatı ile o malın talep edilen miktarı arasındaki ters
yönlü ilişkiye TALEP KANUNU denir.
Talep
Talep Edilen Miktar-Fiyat
İlişkisi
4 Kişilik Bir Ailenin Aylık Peynir Talebi ile Peynir Fiyatı Arasındaki İlişki
Peynir Talebi (Lira/Kg)
Fiyat
10
20
8
30
7
35
5
40
4
45
3
50
1
55
Talep Kanununun
İstisnaları
• 1- Giffen Malları
• Örnek: Düşük gelir grubu için ekmek talebi
• 2- Marka mallar
• Örnek: Lüks bir semtteki kuaföre olan talep, ünlüler
tarafından tercih edilen bir mala olan talep.
Talepte Değişme
• Talep eğrisi diğer koşullar sabitken bir malın fiyatı ile
talep edilen miktar arasındaki ilişkiyi göstermektedir.
Dolayısıyla sabit olan koşullar değiştiğinde talepte
değişecektir.
• Bu durumda talep eğrisi sağa ya da sola
kayacaktır.
• Talep eğrisi sağa doğru kaydığında talepte bir artış,
talep eğrisi sola doğru kaydığında ise; talepte bir
azalış vardır.
Diğer Malların Fiyatları
• Diğer mallar denildiğinde iki mal grubu
anlaşılmalıdır:
• 1- İkame mallar: Birbirleriyle rakip olan, birbirlerini
ikame edebilen (birbirlerinin yerine geçebilen)
mallardır.
• Örnek: Çay ve kahve, kırmızı et ile beyaz et, tereyağı
ile margarin vb. Gibi
• 2- Tamamlayıcı mallar: Birlikte kullanılabilen, biri
olmadan diğerinin kullanılmasının mümkün olmadığı
mallardır.
• Örnek: Araba ve benzin, bilgisayar ve bilgisayar
programları (Word, Excel, Powerpoint) vb. gibi
Diğer Malların Fiyatları
Soru: İkame mallardan birinin fiyatının düşmesi diğer malın
talebini nasıl etkiler?
Talepte Değişme
• Talep ve Gelir: Birçok mal için, gelir arttığında talepte
artacaktır.
• Talep ve Gelir Dağılımı: Gelir dağılımı değiştikçe mal ve
hizmetlere olan talepte değişir. Geliri artan tüketicilerin
talep ettiği mallara olan talep artar, geliri azalan
tüketicilerin talep ettiği mallara olan talep azalır.
• Talep ve Nüfus: Nüfus arttıkça tüketici sayısı ve dolayısıyla
talep artacaktır.
• Talep ve Tercihler: Tüketici tercihlerinin değişmesi daha
çok tercih edilmeye başlanan mala olan talebi arttırır.
o Moda
• Talep ve Reel Faiz Oranı: Reel faiz oranı arttıkça talep
azalır.
• Talep ve Geleceğe Dönük Fiyat ve Gelir Beklentileri:
Herhangi bir malın fiyatının gelecekte artması
bekleniyorsao mala olan talep artacaktır. Gelecekte
gelirin artacağı bekleniyorsa, şimdiki talep artacaktır.
Bir Mala Olan Talep Nasıl
Değişir?
• Bir malın talep edilen miktarı üç
şekilde değişebilir:
• 1- Talep Eğrisinin Sağa ya da Sola
Kayması (Talep Değişmesi)
• 2- Fiyat Değişmesi
• 3- Hem talep hem de fiyat değişmesi
Talep Eğrisinin Sağa ya da
Sola Kayması
P
P1
A1
A2
D2
D1
Q1
Q2
Q
Fiyat Değişmesi
Hem Talep Hem Fiyat
Değişmesi
P1
Arz
• Bir ekonomide diğer koşullar sabitken (ceteris
paribus) satıcıların belirli bir dönemde, belirli bir
fiyattan satmaya razı oldukları mal ve hizmet miktarı
«arz edilen miktar» olarak adlandırılmaktadır.
• Genel olarak herhangi bir malın fiyatı arttığında o
maldan arz edilen miktarda artacaktır.
• Örnek: Baklavanın kilogram fiyatının 40 lira olması
durumunda aylık 1 ton baklava üreten bir baklava
üreticisi, baklavanın kilogram fiyatı 50 liraya
yükseldiğinde aylık 1.5 ton baklava üretecektir. Yani
fiyat arttığında arz edilen miktarda artacaktır.
Arz Edilen Miktarı Ne
Belirler?
•
•
•
•
•
•
Malın Fiyatı
Girdi fiyatları
Teknoloji düzeyi
Diğer malların fiyatları
Firma sayısı
Geleceğe dönük fiyat beklentisi
Fiyat ve Arz
• Tıpkı talep analizinde olduğu gibi, arz edilen miktar
ile fiyat arasındaki ilişkiyi inceleyebilmek için, arzı
belirleyen diğer faktörlerin sabit olduğu varsayımını
(ceteris paribus) yapacağız.
• Arz Kanunu (Law of Supply): Diğer koşullar sabitken
(ceteris paribus) bir malın fiyatı ile arz edilen miktarı
arasında aynı yönlü bir ilişki vardır. Yani bir malın
fiyatı arttıkça o malın arzı da artacaktır. İşte bir malın
fiyatı ile o malın arz miktarı arasındaki aynı yönlü
ilişkiye ARZ KANUNU denir.
Arz
Arz Edilen Miktar-Fiyat
İlişkisi
Bir Baklava Üreticisinin Aylık Baklava Arzı
Baklava Arzı (Kilo)
Baklava Fiyatı
1000
40
1500
50
2000
60
3000
70
4000
80
4500
85
Arz Kanununun İstisnaları
• Bazı malların fiyatları arttığında arz edilen miktarı
artmayabilir.
• Örnek: Belirli bir caddenin (Bağdat Caddesi)
üzerinde yer alan evlere ya da ofislere olan talebin
artması ve bu doğrultuda fiyatların yükselmesi
durumunda aynı cadde üzerinde ancak belirli bir
sayıda bina olabileceğinden bina arzı
artmayacaktır.
Arzda Değişme
• Arz eğrisi diğer koşullar sabitken bir malın fiyatı ile arz
edilen miktar arasındaki ilişkiyi göstermektedir.
Dolayısıyla sabit olan koşullar değiştiğinde arzda
değişecektir.
• Bu durumda arz eğrisi sağa ya da sola kayacaktır.
• Arz eğrisi sağa doğru kaydığında arzda bir artış, arz
eğrisi sola doğru kaydığında ise; arzda bir azalış
vardır.
Arz ve Diğer Malların
Fiyatları
• Şayet üretilen mallar birbirinin yerine ikame edebilen
mallar (rakip mallar) ise; ikame mallardan birinin fiyatı
arttığında o malın üretimi artacak, diğer ikame malın
üretimi ise; azalacaktır.
• Örnek: Bir fabrika hem tereyağı hem margarin üretiyor
ise; ve tereyağına olan talebin artışına bağlı olarak fiyatı
artarsa, fabrikanın kapasitesi sınırlı olduğundan tereyağı
üretimi artacak margarin üretimi ise; azalacaktır.
• Şayet üretilen mallar tamamlayıcı mallar ise; tamamlayıcı
mallarının birinin fiyatındaki artış hem bu malın hem de
diğer tamamlayıcı malın üretimini arttıracaktır.
• Örnek: Bilgisayar talebi artışına bağlı olarak bilgisayar
fiyatları artarsa hem bilgisayar üretimi hem de
bilgisayarda kullanılan temel program (Word, Excel,
Powerpoint) yazılımlarının üretimi artacaktır.
Arz ve Girdi Fiyatları
• Girdi: Üretimde kullanılan tüm üretim faktörleri ile ara
mallarını kapsamaktadır.
• Girdi fiyatlarının artması herhangi bir malın maliyetini
arttırır ve dolayısıyla söz konusu malın üretiminin
karlılığı azalır. Girdi fiyatlarının düşmesi ise; herhangi
bir malın maliyetini azaltır ve dolayısıyla söz konusu
malın üretiminin karlılığı artar. Karlılığı azalan malın
arzı azalır. Karlılığı artan malın arzı ise; artar.
Arz ve Teknoloji Düzeyi
• Maliyetleri azaltan herhangi bir teknolojik gelişme
malın karlılığını ve dolayısıyla arzını arttırır.
Arz ve Firma Sayısı
• Firma sayısı arttıkça arz artar. Firma sayısı azaldıkça
arz azalır.
Arz ve Geleceğe Dönük Fiyat Beklentisi
• Bir malın fiyatının gelecekte artması bekleniyorsa
şimdi daha az arz edilecek, malın fiyatının düşmesi
bekleniyorsa şimdi daha fazla arz edilecektir.
Bir Malın Arzı Nasıl Değişir?
• Bir malın arz edilen miktarı üç şekilde
değişebilir:
• 1-Arz Eğrisinin Sağa ya da Sola Kayması (Arz
Değişmesi)
• 2- Fiyat Değişmesi
• 3- Hem arz hem de fiyat değişmesi
Arz Eğrisinin Sağa ya da
Sola Kayması
P
P1
S1
A1
Q1
S2
A2
Q2
Q
Fiyat Değişmesi
Hem Arz Hem Fiyat Değişmesi
Piyasa Dengesi
Denge Fiyatı ve Miktarında
Meydana Gelen Değişmeler
• Talepte Bir Değişme
P
S
C
P2
P1
A
B
D1
Q1 Q3
Q2
Q
D2
Denge Fiyatı ve Miktarında
Meydana Gelen Değişmeler
• Arzda Bir Değişme
S1
P
P1
P2
A
S2
B
C
Q1 Q3 Q2
D
Q
Denge Fiyatı ve Miktarında
Meydana Gelen Değişmeler
• Hem Arz Hem de Talepte Meydana Gelen Bir
Değişme
S1
P
S2
P1
A
B
P2
D1
Q1
Q2
D2
Q
Kaynaklar
• ERTEK, Tümay (2009) Temel Ekonomi (Basından
Örneklerle), Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul.
• RITTENBERG, Libby, TREGARTHEN, Tim (2015)
Principles of Microeconomics, (Çevrimiçi)
http://ocw.mit.edu/ans7870/14/14.01SC/MIT14_01S
CF11_rttext.pdf.
• Whelan, Joseph, Msefer, Kamil (1996) Economic
Supply and Demand, (Çevrimiçi)http://ocw.mit.edu
• /courses/sloan-school-of-management/15-988system-dynamics-self-study-fall-1998-spring1999/readings/economics.pdf.
Download

talep edilen miktar - Dr. Cigdem Borke Tunali