Araştırma Yöntemleri – 9
Nitel Alan Araştırması
Giriş
• Aslında tüm hayatımız boyunca sosyal araştırma
yaptığımızı söyleyebiliriz.
• Bu yorum özellikle bir tarz gözlem yaptığımızda
daha da açıklık kazanır: nitel alan araştırması
• Bir yanıyla aslında her gözlem yaptığımızda veya
bir sosyal davranışa katıldığımızda ve onu
anlamaya çalıştığımızda alan araştırması yapmış
oluruz.
• Nitel alan araştırması toplanan nitel verilerin
kolayca rakamlara dönüştürülememesi ile
surveyden ayrılır.
Alan araştırmasına uygun konular
• Alan araştırmasının bir güçlü yanı
araştırmacılara kapsayıcı bir perspektif
sunmasındadır.
• Araştırmacılar doğrudan bir sosyal olguyu
gözlemleyerek daha derinlikli bir kavrayış elde
ederler.
• Dolayısıyla alan araştırması davranışları, en iyi
kendi doğal ortamlarında gözlenen kişilerin
incelenmesi için uygundur.
Alan araştırmasına uygun konular (2)
• Lofland ve arkadaşları (aktaran Babbie 2010: 297) alan
araştırmasına uygun sosyal hayatın bazı bileşenlerini sıralamışlardır:
– Pratikler: konuşmak veya kitap okumak gibi çeşitli davranışlar
– Olaylar: boşanma, suç ve hastalık gibi çeşitli olaylar
– Karşılaşmalar: iki ya da daha fazla kişinin karşılaşması ve etkileşimde
bulunması
– Roller ve sosyal tipler
– Sosyal ve kişisel ilişkiler
– Gruplar ve klikler
– Örgütler
– Bir yerde oturan sakinler
– Sosyal dünyalar (ör. Spor dünyası, finans dünyası)
– Alt kültürler
• Tüm bu sosyal düzeylerde, alan araştırması başka araştırmaların
ortaya çıkaramayacağı bilgiler ortaya çıkartır
Alan araştırmasında bazı meseleler
• Her araştırmada hesaba katılması gereken bazı
durumlar vardır ve alan araştırması da bu
noktada istisna değildir.
• Alan araştırması yapmaya karar verdiğinizde,
gözlemci rolünüzle gözlediklerinizle olan
ilişkilerinize dair kararlarınızla karşılaşırsınız.
• Bu kararlarınıza bazı durumlar etki edebilir
– Gözlemcinin çeşitli rolleri
– Gözlenenlerle ilişkiler
Bazı Nitel Alan Araştırması
Paradigmaları
• Bu bölümde birkaç alan araştırması paragiması
incelenecektir.
Naturalizm
• Naturalizm nitel araştırmada eski bir geleneği
temsil etmektedir.
• Erken dönem alan araştırmaları pozitivist bir
varsayıma dayalıydı: sosyal gerçeklik bizim
dışımızdaydı ve araştırmacı tarafından doğal bir
biçimde gözlenmeye ve gerçekte nasıl ise o
şekilde sunulmaya hazırdı
• Bu gelenek 1930’lu ve 1940’lı yıllarda Chicago
Üniversitesi sosyoloji bölümünde başladı:
– Sokakların, şehrin gözlenmesi (bu dönem
araştırmacılar Chicago Okulu olarak bilinir)
Naturalizm (2)
• Naturalistler, sokaklardaki sosyal hayatı tam
anlamıyla öğrenebilmek için onun içinde yer
almak gerektiğini düşünmüşlerdir.
• Etnografi, açıklamadan ziyade detaylı ve açık
tanımlamalara odaklı bir araştırmadır.
• Bu tarz bir araştırma bir surveyin
sunamayacağı kadar detaylı bir resim sunar.
Etnometodoloji
• Etnometodolojinin temelleri felsefi bir gelenek
olan fenomenolojiye dayanır.
– Fenomenolojinin temsilcilerinden Alfred Schutz’a göre
gerçeklik gözlenmek üzere ‘dışımızda’ bulunan bir şey
değil, inşa edilen bir şeydir.
– İnsanlar kendi dünyalarını ‘olduğu gibi’ değil,
‘anladıkları’ şekilde tanımlarlar.
• Bundan dolayı da etnometodoloji takipçilerine
göre araştırmacı, sosyal gerçekliği
tanımlayabilmek için inceledikleri öznelerin
hikayelerine güvenemez (realistler tam da bunu
iddia etmişlerdi).
Etnometodoloji (2)
• Bu metotta araştırmacı gerektiğinde (sosyal)
‘kural ihlal edicidir’ böylece insanların bir şeye
yönelik beklentileri ifşa edilmiş olunur.
• Bir tanım: Etnometoloji, genellikle konuşulmayan
varsayım veya anlaşmalar gibi kapalı imaların
ortaya çıkartılmasına odaklanan bir sosyal hayat
araştırma yaklaşımıdır.
– Bu metot genellikle bu ortak varsayım veya
anlaşmaların ortaya çıkartılması için onların bilinçli
olarak ihlalini içerir.
Etnometodoloji (3): bir örnek
• Garfinkel, bir grup öğrencisinden evlerine döndükleri zaman her zaman olduğu
gibi değil, günlük bilgilerinden, yaşadıkları hadiselerden ve duygusal hallerinden
kopmuş biri gibi davranmalarını ister.
• Öğrenciler aile fertlerinin yanında bir “yabancı”yı oynayacaklar; neler
yaşadıklarını ertesi gün tasvir edeceklerdir. Garfinkel bu durumu
“davranışlandırılmış tasvirler” (behavionzed descriptions) olarak isimlendirir.
Böyle bir durumda öğrencilerin yapacakları tasvirler bir sosyal amnezi
(toplum hayatıyla ilgili günlük sıradan bilgilerin bütününün unutulmuş olması)
durumunu yansıtacaktır. Bu sosyal amnezi durumunu, ev halkı çok büyük bir
ihtimalle bir hastalık olarak değerlendirecektir. Nitekim tasvirlerde, ev halkının
öğrencilere “hasta mısın?”, “dün gece çok mu çalıştın?” gibi sorular yönelttikleri
görülür. Öğrencilerin aşırı nezaketinden diğer aile fertleri rahatsız olmuş ve
sinirlenmişlerdir. Garfinkel buradan sosyologun rolüyle ilgili bir değerlendirmeye
gider. Sosyolog, içine girdiği ortamda nezaketi, heyecan yokluğu, sosyal amnezisi
ve objektiflik taslamasıyla yukarıdaki öğrenciyi andırmaktadır. Sosyal realitenin
böyle bir ilişkiyle anlaşılması mümkün değildir. Bilim adamının objektif olma
çabası, kendisi ile olgu arasında sun’i bir mesafe oluşturmakta; bu mesafe “sosyal
eylemi örten bir objektiflik peçesi” meydana getirmektedir. Garfinkel bu
olumsuzluğun, “duygusal hayatın sosyolojisi”nin geliştirilerek aşılabileceğini
söyler (kaynak: http://www.toplumdusmani.net/v2/sosyoloji/3924etnometodoloji.html).
Gömülü teori (grounded theory)
• Sosyal hayatın araştırılmasında tümevarımcı
bir yaklaşımı ima eder.
– Sürekli yapılan gözlemlerden bir teori geliştirme
çabasıdır.
– Gözlenen verilerden toplanan verilerden teoriler
çıkarmadır.
– Burada bir hipotezden yola çıkılmaz, ilk adım
çeşitli metotlarla veri toplamaktır.
Örnek olay incelemesi
• Bir köy, aile veya çete gibi tek bir sosyal olgunun
derinlemesine incelenmesidir.
• Örnek olay incelemesinin temel amacı tanımlayıcı (bir
antropoloğun bir kabile kültürünü incelemesinde
olduğu gibi) olabileceği gibi küçük bir kasabadaki sosyal
yapı ve tabakalaşmayı inceleyen bir çalışma örneğinde
olduğu gibi açıklayıcı da olabilir.
• Öte yandan örnek olay incelemesi tek bir olaya
odaklanarak idiografik bir açıklama peşinde olabileceği
gibi daha genel, nomotetik teorilerin zeminini de
oluşturabilirler.
Kurumsal etnografya
• Deneyimleri şekillendiren güç ilişkilerinin ortaya
çıkartılması yoluyla kadınların gündelik
deneyimlerini daha iyi anlayabilmek için Dorothy
Smith tarafından 1978 yılında geliştirilmiştir.
• Günümüzde bu metot, bastırılan her öznenin
deneyimlerini şekillendiren ideolojiye kadar
genişletilmiştir.
• Eğer araştırmacı kadınlara veya diğer alt gruplara
işlerin nasıl gittiğini sorarsa, onların sosyal
gerçekliğini şekillendiren kurumsal pratikleri
keşfedebilir.
Kurumsal etnografya (2)
• Bu yaklaşımın amacı, geleneksel araştırma
yöntemlerinin yüzeysel olarak baktıkları baskı
biçimlerinin ortaya çıkartılmasıdır.
• Bu süreçte araştırmacı, kurumların resmi
amaçları ile başlayan araştırmaların
kaçırdıkları (ıskaladıkları) toplumsal yönleri
ortaya çıkarabilirler.
eylem araştırması (action research)
• Eylem araştırmasında bir grup insanla yakın
işbirliği içindedir.
• Araştırmacı insanlar üzerinde araştırma yapmaz,
onlarla birlikte araştırma yapar ve rolü ise
moderatör gibidir.
• Öte yandan iyi bir grup yönetme becerisi ve grup
dinamiklerini anlama kabiliyeti önemli
noktalardır.
• İşletme yönetimi ve eğitim alanlarında oldukça
popüler bir araştırma tarzıdır.
eylem araştırması (2)
• Eylem araştırması, birşeyler paylaşmak isteyen
insanlar arasındaki bir anlaşmayla başlar.
• Bir örgütteki tüm insanların araştırmaya dahil
olması beklenemez, dolayısıyla bu araştırmada
yeni fikirlere açık ve bu fikirleri uygulamaya istekli
küçük gruplar arasındaki uygulamalar söz
konusudur.
• Eylem araştırmasında birkaç araştırma yöntemi
karşımız çıkabilir: örneğin mülakat, odak grup
görüşmesi
Nitel alan araştırmasının yapılması
• Sunumun buraya kadar olan kısmında alan
araştırmasına uygun konulardan ve bazı
paradigmalardan bahsedildi.
• Peki alan araştırması yapılırken nasıl yapılır,
hangi hazırlıklar yapılır?
• Sunumun bundan sonraki kısmı bu sorulara
yönelik olacak.
Alan için hazırlık
• Örneğin kampüsteki politik örgütlenmeler ile ilgili
bir alan araştırma yapmak istiyorsunuz.
– İlk adım tüm araştırmalarda olduğu gibi bir arka alan
oluşturma faaliyetinden oluşur (literatür taraması).
• Görüşme yapmak istediğiniz kişileri belirlemek ve
kontağa geçmek.
• Bir gösteri izleyecekseniz orda bulunmanız
yeterlidir
• Formel bir görüşme yapacaksanız, kimliğinizi açık
ediniz
Görüşme
• Görüşme konusu ‘derinlemesine mülakat’
başlığı ile başka bir derste daha detaylı
incelenecektir.
Odak grup
• Odak grup görüşmesi başka bir derste detaylı
bir biçimde incelenecektir.
Kayıt
•
•
•
•
Not tutma
Ses kaydetme
Görüntü kaydetme
…..
Nitel alan araştırmasının güçlü ve zayıf
yanları
• Diğer metotlar gibi alan araştırmasının da güçlü ve zayıf
yanları bulunmaktadır
• Güçlü yanlar:
– Alan araştırması özellikle tutum ve davranışlardaki ince
ayrıntıların incelenmesinde ve bir zaman serisi boyunca sosyal
süreçlerin incelenmesinde yararlıdır.
– Yöntemin bir başka avantajı esnek olmasındadır. Her zaman
alan araştırmanızı yeniden ayarlamanız mümkündür.
– Bu yöntemin görece daha ekonomik olduğu söylenebilir.
Burada pahalı ekipmanlar veya araştırma elemanları yerine
bir araştırmacı ve kağıt-kalem yeterli olabilir (bu nokta alan
araştırması her zaman mutlaka ucuzdur anlamına gelmez).
Nitel alan araştırmasının güçlü ve zayıf
yanları (2)
• Zayıf yanlar:
– Büyük popülasyonlar için istatistiki tanımlamalara
uygun değildir (çünkü nicel değil).
– Güvenilirlik (aynı ölçümü yaptığımızda aynı sonucu
alabiliyor muyuz?) ve geçerlilik (ölçümler
gerçekten ölçmek istediklerimizi ölçüyor mu?)
noktalarında son derece dikkatli olmak gerekiyor.
Kaynaklar
• Babbie, Earl (2010). The Practice of Social
Research, WADSWORTH
• Dawson, Catherine (2002). Practical Research
Method, Oxford: How to books
Download

PowerPoint Sunusu - Sakarya Üniversitesi