Bölümün Amacı
Bu bölümde öncelikle, karar verme ve yöneticilerin
aldıkları farklı karar türleri tanımlanmaktadır. Daha sonra, karar
vermeye ilişkin ideal bir model tanıtılmakta ve yöneticilerin
bireysel olarak nasıl karar verdikleri açıklanmaktadır. Bölümde
aynı zamanda, her biri farklı örgüt durumları için uygun olan,
bazı örgütsel karar verme modellerinden bahsedilmektedir.
TANIMLAR
Örgütsel karar verme, sorun tanımlama ve çözme
süreci olarak tanımlanır. Sürecin iki temel aşaması vardır.
1) Sorun tanımlama
2) Sorun çözme
ŞEKİL 8.1
Günümüz Çevresinde
Karar Verme
BİREYSEL KARAR VERME
Yöneticilerin bireysel karar vermesi iki yaklaşımla
açıklanabilir.
1-) Rasyonel Yaklaşım
2-) Sınırlı rasyonellik bakış açısı
Rasyonel Yaklaşım
ŞEKİL 8.2
Rasyonel Karar
Verme Yaklaşımının
Aşamaları
Sınırlı Rasyonellik Bakış Açısı
ŞEKİL 8.3 Programlı Olmayan Karar
Sürecinde Kısıtlar ve Seçimler
ÖRGÜTSEL KARAR VERME
Örgütlerdeki karar alma süreci; örgütün kendi içsel
yapısı ve dış çevrenin istikrarlı olup olmama derecesi gibi
birçok faktörden etkilenir.
Yönetim Bilimi Yaklaşımı
Örgütsel karar vermeye yönetim bilimi yaklaşımı
çerçevesinden bakmak, yöneticilerin bireysel karar verme
sürecine rasyonel yaklaşımla bakmak gibidir. Yönetim bilimi
II. Dünya Savaşı sırasında ortaya çıkmıştır.
Carnegie Modeli
ŞEKİL 8.4 Carnegie Modeline
Göre Seçim Süreci
Marjinal Karar Modeli
Örgütlerde, 25 farklı karar tanımlamışlar, bu kararlarla
ilgili olayları başından sonuna kadar takip etmişlerdir.
Araştırmaları, karar dizisindeki her bir aşamayı tanımlamıştır.45
Karar vermede bu yaklaşım, marjinal karar modeli şeklinde
tanımlanmıştır ve bu modelde, Carnegie modelinde yer verilen
politik ve sosyal faktörlere daha az vurgu yapılmıştır.
ÖRGÜTSEL KARARLAR VE DEĞİŞİM
Bu bölümün başlangıcında, işletme çevresinde yaşanan
hızlı değişimin karar vericiler için nasıl belirsizlikler meydana
getirdiği tartışılacaktır. Birçok örgüt hem sorunun
tanımlanması hem de sorunun çözümü aşamalarında çok fazla
sayıda belirsizlikle karşı karşıya kalmaktadır.
Marjinal Karar Modeli ile Carnegie Modelinin
Birleşimi
ŞEKİL 8.6 Sorun Tanımlama ve Çözüm Yollarının Belirsiz Olduğu
Durumlarda Karar Süreci
Sorunu Tanımlama
Sorunun Çözüm Yolları
Sorunun tanımlanmasında
belirsizlik varsa Carnegie
modeli uygulanır. Politik ve
sosyal süreçlere gerek
duyulur. Amaçlar ve sorun
öncelikleriyle ilgili işbirliği
kurulur; uzlaşma sağlanır ve
çatışmalar çözülür.
Sorunun çözüm yolları
belirsiz ise marjinal karar
modeli uygulanır. Marjinal ve
deneme yanılma süreçlerine
ihtiyaç duyulur. Küçük
adımlarla büyük sorunlar
çözülür. Bir olumsuzluk
durumunda başa dönüp bir
kez daha denemek gerekir.
Çöp Kutusu
Modeli
ŞEKİL 8.7 Çöp Kutusu
Modeli ile Karar
Vermede Bağımsız
Olay Akışlarının
Gösterimi
DURUMSAL KARAR VERME ÇERÇEVESİ
Bu bölüm, içinde yönetim bilimi, Carnegie modeli,
marjinal karar modeli ve çöp kutusu modelinin bulunduğu
örgütsel karar vermenin birçok yaklaşımını sunmaktadır.
Ayrıca, yöneticiler tarafından kullanılan rasyonel ve sezgisel
karar süreçlerini de açıklamaktadır.
Sorunlar Üzerinde Fikir Birliği Sağlama
Sorunlar üzerinde fikir birliği sağlama, yöneticiler
arasında sorun ya da fırsatın doğası hakkında ve izlenecek
amaçlar ya da sonuçlar hakkında bir fikir birliği olarak
tanımlanmaktadır.
Çözümlerle İlgili Teknik Bilgi
Teknik bilgi, sorunların nasıl çözülmesi ve örgütsel
amaçlara nasıl ulaşılması ile ilgili anlayış ve uzlaşı olarak
tanımlanmaktadır.
Durumsallık Çerçevesi
Çözümlerle ilgili iki boyut olan sorun üzerinde
anlaşma ve teknik bilgiyi bir araya getiren Şekil 8.8,
durumsal karar verme çerçevesini tanımlamaktadır.
ŞEKİL 8.8 Karar Modellerinin Kullanımı İçin Olasılık Yapısı
Belirsiz
ÇÖZÜM YOLU BİLGİSİ
Belirli
Belirli
SORUN
ÜZERİNDE ANLAŞMA
Belirsiz
ÖZEL KARAR DURUMLARI
Bugünün karar vericileri için özel sorunlarla ilgili
önemli noktalar, karar verme durumunda yüksek hızda
değişen çevre, yapılan hatalardan dersler çıkarma ve bilişsel
ön yargıları anlama ve idrak etme ile ilgili etmenlerle
uğraşmaktır.
Yüksek Hızlı Çevre
Stratejik fırsat kapıları kısa bir zaman dilimi için açılır ve
hızlıca kapanır. Yanlış kararların maliyetleri firma
başarısızlığına sebep olabilir. Araştırmalar, başarılı işletmelerin
bu gibi yüksek hızlı çevrelerde nasıl karar verdiklerini, özellikle
ya örgütün rasyonel yaklaşımlardan vazgeçmesini ya da artan
uygulamalar için daha fazla vakit ayırmasını anlamak olduğunu
ortaya koymaktadır.
Karar Hataları ve Öğrenme
Örgütsel kararlar, özellikle tam belirsizlik durumlarında
birçok hata içerebilir.
Bilişsel Ön Yargılar
Bilişsel ön yargılar, tüm insanların, kötü tercihler
yapmasına ortam hazırlayan ve tercihleri yönlendiren
düşünce hatalarıdır.
Kişisel Ön Yargıların Üstesinden Gelme
Yöneticilerin karar verirken daha gerçekçi ve objektif
olmalarına yardım etmek için birçok görüş ileri sürülmüştür.
En etkili olarak tercih edilen ikisi, kanıt odaklı yönetim ile
görüş ayrılıkları ve farklılıkları desteklemektir.
KONUNUN ESASLARI
Bu bölümde kitap içeriğinde yer alan tüm esaslardan
sadece 1 tanesine yer verilmiştir.
 Karar vermeye en yeni yaklaşımlardan biri çöp kutusu
modelidir. Bu model, organik yapıdaki örgütlerde karar
süreçlerinin nasıl tesadüfî görünebileceğini açıklamaktadır.
Kararlar, sorunlar, fikirler ve insanlar örgüt boyunca bir
akışa ve kendi aralarında değişik birleşimlere sahiptir. Bu
süreç boyunca, örgüt yavaş yavaş öğrenir. Bazı sorunlar
asla çözülmeyebilir fakat bazıları çözüme kavuşur ve örgüt
kendi performans seviyesini koruyup geliştirerek ilerler.
Download

örgütsel karar verme