Basıldığında KONTROLSUZ KOPYA niteliğindedir.
ULUSAL MĠKROBĠYOLOJĠ
STANDARTLARI (UMS)
Şark Çıbanının
Deri LeyiĢmanyazının
(Derinin Leishmania spp enfeksiyonu)
Mikrobiyolojik Tanısı
Hazırlayan Birim
Klinik Parazitoloji Tanı Standartları ÇalıĢma Grubu
Onaylayan Birim
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu
Kategori
Parazitoloji
Bölüm
Mikrobiyolojik Tanımlama
Standart No
P-MT-05
Sürüm No
1.1
Onay tarihi
01.01.2015
Geçerlilik tarihi
01.01.2018
Sürüm no Tarih
Değişiklik
ġark Çıbanı
İÇİNDEKİLER
KAPSAM VE AMAÇ............................................................. 3
KISALTMALAR VE TANIMLAR .............................................. 3
GENEL BĠLGĠ ................................................................... 3
TEKNĠK BĠLGĠLER ............................................................. 4
1
2
3
4
5
Hedef mikroorganizmalar ............................................... 4
Tanı için asgari laboratuvar koĢulları ................................ 4
ġark çıbanı tanısında kullanılan teknikler .......................... 8
Test sonuçlarının yorumu, raporlama, bildirim ................. 11
Olası sorunlar/kısıtlılıklar .............................................. 11
ĠLGĠLĠ DĠĞER UMS BELGELERĠ .......................................... 12
KAYNAKLAR ................................................................... 12
Sayfa 2 / 12
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-05 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
ġark Çıbanı
Kapsam ve Amaç
LeyiĢmanyaz, tatarcık (Phlebotomus; yakarca) adı da verilen kum sineklerinin
sokması sonucu Leishmania spp‟nin bulaĢması ile geliĢen bir enfeksiyondur.
Kutanöz leyiĢmanyaz (KL) ġark çıbanı olarak da adlandırılmaktadır ve genellikle
vücudun giysi ile örtülmeyen açıkta kısımlarındaki deri bölgesinde bir veya birden
fazla lezyonla karakterli bir hastalıktır. Tedavi edilmediğinde düzensiz bir skar
bırakarak iyileĢir. ġark çıbanı bildirimi zorunlu bir hastalıktır (1,2). Ülkemizde
bazı bölgeler ġark çıbanı için endemik olup, Sağlık Bakanlığı hastalığın
eliminasyonu için bir program yürütmektedir (3).
Hastalığın tanısı baĢlıca Ģüpheli lezyon örneklerinin Giemsa boyalı preparatlarının
mikroskobik incelemesine dayanmaktadır (3,4).
Bu UMS‟nin amacı, klinik mikrobiyoloji laboratuvarlarına ġark çıbanı Ģüpheli vaka
tanısında izleyebilecekleri inceleme yöntemleri için ve gerektiğinde diğer
laboratuvara yönlendirmeye yardımcı bir rehber sunmaktır.
Kısaltmalar ve Tanımlar
KL
Kutanöz leyiĢmanyaz
EDTA Etilen diamin tetra asetik asit
NNN
Novy-MacNeal-Nicolle (besiyeri)
Genel Bilgi
LeyiĢmanyaz, Leishmania cinsi parazitler ile enfekte diĢi kum sineklerinin
(tatarcık; Phlebotomus) kan emerken insanlara bulaĢtırdığı bir hastalıktır.
Kutanöz leyiĢmanyaz (KL) olarak da adlandırılan ġark çıbanı yaklaĢık 70 ülkede
endemiktir. Türkiye‟de en çok görülen iller ġanlıurfa, Osmaniye, Adana, Hatay,
Aydın olup, Afyon, Muğla, KahramanmaraĢ ve Mersin illerimizde de endemiktir.
Ülkemizde en sık görülen etken Leishmania tropica antroponotik (insan-vektörinsan geçiĢli) özelliktedir. Son zamanlarda Leishmania infantum‟un da kutanöz
lezyonlar oluĢturduğuna dair yayınlar bulunmaktadır (2,5).
ġark çıbanı, genellikle açıkta kalan deri bölgelerine lokalize bir veya birden fazla
lezyonla karakterize bir hastalıktır. Eritemli bir papül olarak baĢlayıp uzun süre
(en az 1 ay) iyileĢmeyen, nodüle dönüĢen, zamanla ülserleĢen, üzerinde tabana
sıkıca yapıĢık kabuğu ve merkezinde krateri olan, kenarları lastik silgi kıvamında
endürasyon gösteren lezyon(lar), tedavisiz olgularda bir yıl gibi bir sürede
düzensiz bir skar bırakarak iyileĢir. KL lezyonu, sekonder olarak bakterilerle
enfekte olmadıkça ağrısızdır (5,6).
Endemik olmayan bir bölgede bu özelliklere uyan lezyona sahip bir olgu ile
karĢılaĢılması halinde, özellikle yaz aylarında endemik bölgeye (ör., Güneydoğu
Anadolu ve Doğu Akdeniz) seyahat öyküsü sorgulanmalıdır.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-05 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 3 / 12
ġark Çıbanı
Endemik bölgede yaĢama veya seyahat öyküsü ile birlikte yüz, boyun, kol veya
bacak derisinde tipik olarak nodül Ģeklinde baĢlayan ve zamanla ülserleĢen bir
veya birden fazla lezyonun geliĢmesi ġark çıbanını düĢündürse de kesin tanı
laboratuvar incelemesi ile konur (7).
KL tanısı, deri kazıntılarından veya biyopsi örneklerinden hazırlanan Giemsa,
Leishman veya benzeri bir boya ile boyanmıĢ preparatlarda parazitin görülmesi
ile doğrudan konabilir. Yeni ya da aktif lezyonlarda amastigotları bulmak kolaydır.
Ülserli lezyon kazıntıları da pozitif olabilir. Örneklerden kültür yapılabilir. Bu
amaçla visseral leyiĢmanyaz için önerilen besiyerleri kullanılabilir (7,8). Serolojik
testlerin KL tanısında yeri yoktur.
Teknik Bilgiler
1 Hedef mikroorganizmalar
Leishmania tropica, Leishmania major ve Leishmania spp.
2 Tanı için asgari laboratuvar koĢulları
2.1. Laboratuvar güvenliği
Potansiyel enfeksiyöz organizmalar içerebileceği için parazitolojik inceleme
örnekleri asgari BGD2 laboratuvar Ģartlarında incelenmeli ve daima “Ulusal
Laboratuvar Güvenliği Rehberi”nde belirtilen standart güvenlik önlemleri
uygulanmalıdır. Bu prosedür uygulanırken daima eldiven giyilmelidir!
Lamlar, boyanmıĢ olsun olmasın, kesici-delici atık kabul edilir ve kesinlikle
kesici-delici atık kutusuna atılırlar! Diğer biyolojik kirlilerin konduğu torbalara
atılmaları halinde torbayı deler ve ciddi infeksiyöz risk oluĢtururlar!
Güvenlik uyarısı! Metanol yüksek düzeyde toksik ve parlayıcıdır. Eğer yutulacak
olursa (herhangi bir miktarı) körlüğe ve hatta ölüme neden olabilir. Kullanım
harici zamanlarda metanol ĢiĢesi kilitli bir dolapta tutulmalıdır!
2.2. Sorumluluklar ve asgari personel gerekleri
Bu UMS‟yi kullanacak laboratuvar personeli; (i) tekniklerin uygulanmasından
önce, amaçlanan kullanım ile ilgili eğitim almıĢ olmalı; (ii) tekniğe tüm yönleriyle
aĢina olmalı, ve (iii) daima tüm laboratuvar güvenlik kurallarına uymalıdır.
Ġnvaziv teknik kullanılarak alınmıĢ örnekler en kısa sürede ve mutlaka Tıbbi
Mikrobiyoloji/Tıbbi Parazitoloji Uzmanı tarafından bizzat incelenmeli,
değerlendirilmeli ve sonuçlandırılmalıdır.
Leishmania kültürleri bakteri ya da mantar kontaminasyonuna son derece
yatkındır ve eğer laboratuvar personeli besiyerlerinin hazırlanmasında ya da
aspirat, biyopsi materyali gibi örneklerin inokülasyonunda deneyimli değillerse
sonuçlar doğrudan etkilenir.
Sayfa 4 / 12
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-05 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
ġark Çıbanı
2.3. Örnek, Besiyeri, Kit, Donanım
İnceleme örnekleri
Örneklerinin alınması ve gönderilmesine iliĢkin detaylı bilgi “BulaĢıcı
Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi”nden edinilebilir.
AĢağıda bazı önemli noktalara tekrar dikkat çekilmektedir. Buna göre:

KL tanısı için baĢlıca deri lezyonlarından kazıntı, aspirat veya biyopsi
örnekleri alınabilir. Alınan örneklerin hemen iĢlenmesi gerektiği için
örneği alan hekim laboratuvar ile yakın iĢbirliği içinde olmalıdır.

Eğer laboratuvar uzak ise (vakanın baĢvurduğu sağlık kurumunun
laboratuvarında ġark çıbanı tanısı için inceleme yapılamıyorsa), hekim,
örnekleri almadan önce, bünyesinde Parazitoloji Birimi bulunan en
yakın Üniversite veya Eğitim AraĢtırma Hastanesi laboratuvarı ya da
THSK, Ulusal Parazitoloji AraĢtırma ve Referans Laboratuvarı ile
iletiĢim kurmalıdır. Hastanın durumuna göre gerekiyorsa NNN besiyeri
tüpleri laboratuvar tarafından hekime temin edilecektir. Buna göre
örneklerin alınmasında aĢağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
(a) Yaymalar hasta baĢında hazırlanmalı ve sabitlenmeli; her birinin
rodajlı kısmına hastanın adı yazıldıktan sonra birbirine temas
etmeyecek Ģekilde uygun bir lam kutusu için yerleĢtirilerek
laboratuvara gönderilmelidir.
(b) Kültür için alınan örnekler laboratuvardan temin edilmiĢ NNN
besiyerine konarak, oda sıcaklığında 24-48 saat içinde
laboratuvara nakledilmelidir. Eğer besiyeri temin edilemiyor veya
besiyeri gelene dek hasta bekletilemiyorsa örnekler bir steril, pH‟ı
nötral (~7-7.4) tamponlu solüsyona (tamponlu tuzlu su, %10 fetal
dana serumu içeren RPMI, Eagle, Schneider veya Tobie vasatları)
konarak, oda sıcaklığında 24-48 saat içinde gönderilmelidir.

Eğer birden fazla lezyon varsa;
(a) sekonder enfeksiyonu olmayan bir lezyon seçilmelidir,
(b) en yeni/aktif lezyondan örnek alınmalıdır.

Lezyonun orta kısımlarında nekrotik dokular bulunduğundan dolayı,
örnek lezyon kenarından alınmalıdır. Kabuk varsa kaldırılarak kabuğun
altından ve yaranın kenarından örnek alınır.

Bakteriyel veya fungal kontaminasyon promastigotların üremesini
inhibe edebileceğinden, kültür için örnekler alınırken aseptik koĢulların
sağlanmasına azami dikkat gösterilmelidir.

Deri lezyonundan örnekler Dermatoloji uzmanı tarafından veya bu
konuda eğitim almıĢ bir hekim tarafından alınabilir. Kazıntı örnekleri
için, hasta laboratuvara da gönderilebilir; örnek laboratuvarda alınır.

Kazıntı veya lanset yöntemi ya da aspirasyon ile elde edilen materyal
3-4 adet lam üzerine nazikçe yayılır.

Biyopsi parçalarından biri ile 2-3 adet lama bastırarak yaymalar
(„impression smears‟) hazırlanır.

Yaymalar havada kurutulur ve üzerine saf metanol konarak fikse edilir.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-05 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 5 / 12
ġark Çıbanı

Kazıntı yöntemi ile örnek alma iĢlemi ve yaymanın sabitlenmesi ġekil
1(a-d)‟de, ince iğne aspirasyonu ile örnek alma yöntemi ġekil 2‟de
verilen çizimde tasvir edilmektedir.

Lezyon kabuğu (varsa) bir kısmı veya tamamı alınabilir; steril tüpte
kuru muhafaza edilir. Laboratuvara gönderilir.

Moleküler teknikler için - biyopsi veya aspirasyon sıvısı örnekleri,
boyanmamıĢ preparatlar veya EDTA içeren tüplere alınmıĢ örnekler
alınıp gönderilebilir.
a
d
c
b
e
f
Şekil 1. KL tanısında; (a-c) deri lezyonundan kazıntı örneği alınması, (d) ince iğne aspirasyonu ile
örnek alınması, (e) aspiratın, asepsiye dikkat edilerek (bek alevi baĢında) NNN besiyerine
inoküle edilmesi, (f) hazırlanan yaymanın metanol eklenerek sabitlenmesi (Kaynak: Mustafa
Kemal Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Parazitoloji Anabilim Dalı, Hatay, 2013)
Şekil 2. Ġnce iğne aspirasyonu ile örnek alınması: Sağlam deriden lezyon kenarına doğru 0.3 mL
steril SF içeren enjektör ile girilir; deri içine 0.1-03 mL SF verilir ve iğne hafifçe öne arkaya ve
içerde döndürerek ve pompalanarak hareket ettirilir ve aspire ederek en az 0.1mL örnek alınır
(Kaynak: CDC) (6).
Sayfa 6 / 12
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-05 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
ġark Çıbanı
Besiyeri / Reaktif

NNN besiyeri (bifazik kanlı besiyeri) – Leishmania kültürü için en çok
kullanılan besiyeridir. Laboratuvarda hazırlanabilir. NNN besiyerinin
hazırlanıĢı ve diğer alternatif besiyerleri için bkz. “UMS, P-MT-04 Kala
azar‟ın Mikrobiyolojik Tanısı”.

EDTA içeren steril vida kapaklı tüp – Aspirasyon örneği hemen ekim
yapılmayacaksa EDTA‟lı bir tüpe aktarılır.




Steril SF
Etil alkol, %70‟lik - lezyonun etrafını temizlemek için
Metanol, saf – boyama öncesi lamları tespit etmek için
Giemsa boyası (bkz. UMS, P-TP-06)
Diğer gereç, donanım

Mikroskop, binoküler (rutin) – 10 (düĢük), 40 (yüksek kuru), 100
(immersiyon) objektifleri ve 10 oküleri olan tercih edilir.
NOT: 5 oküler daha az büyütme sağlar ve inceleme duyarlılığını
düĢürür; bu nedenle 10 oküler kullanılması önerilmektedir (9).







Önceden temizlenmiĢ lamlar (25×75 mm), tercihen kenarı rodajlı
KurĢun kalem, lamın rodajlı kenarına örnek numarası vb. yazmak için,
3 veya 4 Ģale, 100 mL‟lik - yaymaları boyamak için
Pastör pipetleri, 1 ve 10 mL pipetler
Lanset ve/veya Bisturi (tercihen No:15) ve/veya 25-26 no‟lu insülin
iğnesi, gazlı bez
Biyolojik atık kapları, kesici-delici atık kabı ve toksik boya atıklarını
toplamak için kap (kimyasal atık kabı)
Kültür ve PCR için gerekli gereç/donanım (bkz. UMS, P-MT-04)
2.4. Kalite kontrol

Tüm ekipmanın bakım ve kalibrasyonu yapılmıĢ olmalıdır.

Mikroskop belirli aralıklarla (yoğun kullanılıyorsa yılda en az bir kez)
kalibre edilmelidir. Mikroskoba herhangi bir parça eklenmesi veya
değiĢtirilmesi durumunda da kalibrasyon yapılmalıdır. Kalibrasyon için
kullanılmıĢ optikler mikroskobun üzerinde olmalıdır. Tüm objektifler
için kalibrasyon faktörleri göz önündeki bir panoda asılı olmalıdır (bkz.
UMS, P-TP-01 Mikroskop Kalibrasyonu) (9).

Kullanılan besiyeri/reaktif/kitlerin (moleküler testler dahil) son
kullanma tarihlerine ve saklama koĢullarına dikkat edilmelidir. Kontrol
örnekleri kullanılarak malzemelerin etkinliği değerlendirilmelidir.
Besiyerlerinin kalite kontrolü için ayrıca bkz. UMS, P-MT-04.

Boyama sonuçlarının uygunluğundan emin olmak için, saklanmıĢ pozitif
örnekler veya referans suĢlar teste dahil edilmelidir.

Her kullanımdan önce SF ve diğer solüsyonlar bulanıklık ve renk
değiĢimi yönünden kontrol edilmeli; bulanık veya renk değiĢikliği
olmuĢ solüsyonlar değiĢtirilmelidir.

Tüm kalite kontrol sonuçları kaydedilmelidir.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-05 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 7 / 12
ġark Çıbanı
3 ġark çıbanı tanısında kullanılan teknikler

Lezyondan yapılan yaymalarda Leishmania amastigotlarının görülmesi
kesin tanı koydurucu olduğu için, ġark çıbanı Ģüpheli olgularda
öncelikli tanı yöntemi Giemsa boyanmıĢ yaymaların incelenmesidir.
Diğer yöntemler daha çok yaymalarda amastigot görülmediğinde
kullanılır.

Laboratuvar incelemeleri için bir akıĢ Ģeması ġekil 3‟de verilmiĢtir.
3.1. Tanı akıĢ Ģeması
ŞARK ÇIBANI (KL) ŞÜPHELİ VAKA
Vücudun açıkta kalan deri bölgesinde ağrısız lezyon
Lezyon; eritemli papül/nodül veya ülsere, volkan gibi
Lezyon tabanında lastik silgi kıvamında bir yapı;
Lezyonun en az 1 yıldır iyileĢmemesi;
Oda sıcaklığında
saklanır, taĢınır
Lezyon aspirasyon örneği, kültür için
EDTA‟lı tüpte örnek, „punch‟ biyopsi1, 2
Yayma preparat,
Giemsa boyalı
Mikroskobik
incelemede
Leishmania
Yok
Var
Kültür için
EDTA‟lı tüpe
alınmıĢ örnek
NNN tüpüne
ekim
Kültürde üreme
Var
Endemik bölgede yaĢama veya
seyahat;
Ailede baĢka bireyde bulunma;
Tedavi öyküsü
+4C‟de
saklanır,
taĢınır
Lezyon kabuğu2
Metanolde
tespitli
boyanmamıĢ
yayma
Yok3
ŞARK ÇIBANI
Tanıyı
dışlamaz
(KESĠN TANI)
Klinik Ģüphe
devam ediyorsa
diğer
yöntemlerden
yararlanılır
Mikroskopi, kültür, ileri
tetkik (PCR vb) veya
doğrulama için 48 saat
içinde Referans
Laboratuvara gönderilir
Şekil 3. ġark çıbanının tanısında alınabilecek örnekler ve tanı yöntemleri için akıĢ Ģeması.
1
Taze biyopsi hemen laboratuvara ulaĢtırılamayacaksa temiz lamlara bastırarak preparat yapılır. Biyopsi
ya da aspirasyon örnekleri iki adet NNN tüpüne alınır. NNN tüpleri önceden laboratuvardan temin
edilmiĢ olmalıdır. NNN yoksa biyopsi ya da aspirasyon örneği nötral pH‟da, tamponlu steril bir ortama
(tamponlu SF, RPMI, Eagle, Schneider, Tobie vb.) alınır ve oda sıcaklığında en fazla 48 saat içinde
gönderilirler.
2
Bu örnekler, lezyonun ve ilgili merkezin/laboratuvarın koĢulları uygun ise alınmalıdır.
3
Klinik Ģüphe devam ediyorsa yeni örnek alınıp incelenir veya diğer yöntemlerden yararlanılır.
Sayfa 8 / 12
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-05 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
ġark Çıbanı
3.2. Örneklerin incelemeye hazırlanması

Aspirat veya biyopsi örneği mümkünse iki kısma ayrılmalı; önce kültür
besiyerlerine inoküle edilmeli sonra mikroskopi için preparat
hazırlanmalıdır.

KL örnekleri aseptik Ģartlarda biyogüvenlik kabini içerisinde ya da bek
alevi baĢında NNN veya tercih edilen bir baĢka besiyerine ekilir (bkz.
UMS P-MT-04, Kala azar‟ın Mikrobiyolojik Tanısı). Tüpler inokülasyon
öncesinde oda sıcaklığına getirilmiĢ olmalıdır.

KL incelemesi için deri lezyonundan hazırlanmıĢ ve metanolde fikse
edilmiĢ yaymalar Giemsa ile boyanır (ġekil 4)

Giemsa boyasının hazırlanması ve Giemsa boya uygulaması için “UMS,
P-TP-06 Giemsa Boyama” UMS belgesinden yararlanılabilir.
Şekil 4. Lezyondan yapılmıĢ yaymaların Giemsa yöntemi ile boyanması (Kaynak: Mustafa
Kemal Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Parazitoloji Anabilim Dalı, Hatay, 2013)
3.3. Mikroskobik inceleme

BoyanmıĢ örnekler ıĢık mikroskobunda 100× objektif ile incelenir.

Leishmania spp amastigotları retiküloendotelyal sistem fagositik
hücrelerinin (makrofajlar) içinde veya dıĢında, 3-5 µm boyutlarında
yuvarlak veya oval organizmalar Ģeklinde görülürler.

Bir amastigotta Giemsa ile kırmızı-mor boyanan nükleus, oldukça
küçük daha koyu kırmızı-mor boyanmıĢ kinetoplast ve açık mavi
sitoplazma ayırt edilir. Diğer kan hücreleri (trombositler) ve boya
artıkları ile karıĢtırılabilirler. Hücre sınırları belli, nükleus ve kinetoplastı
ayırt edilebilen parazitler aranmalıdır (bkz. ġekil 5).

100× objektif ile yapılan incelemede negatif sonuç vermeden önce,
tercihen preparatın kenarlarını kapsayacak Ģekilde 300 mikroskop alanı
taranmalıdır.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-05 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 9 / 12
ġark Çıbanı
Şekil 5. KL tanısında deri lezyonundan
hazırlanmıĢ ve Giemsa ile boyanmıĢ Leishmania
amastigotlarının 100x immersiyon objektifinde
görünümü.
kn, kinetoplast; n, nükleus.
(Kaynak: Mustafa Kemal Üniversitesi, Tıp Fakültesi,
Parazitoloji Anabilim Dalı, Hatay, 2013)
3.4. Kültür

Kültürlerden genellikle 3-7 gün içerisinde pozitif sonuç alınır. Normal
Ģartlarda pozitif örneklerin yaklaĢık %70‟inde üreme olmaktadır.

Üremenin olup olmadığına, NNN besiyerinin sıvı fazından alınan
örneklerin lam-lamel arası mikroskobik incelemesi veya Giemsa boyalı
preparatının incelenmesi ile karar verilir. Üreme varsa Leishmania
spp‟nin yapay besiyerinde üreyen formu olan kamçılı promastigotların
varlığı gözlenir (bkz. ġekil 6).

Kültürler, negatif sonuç vermeden önce, 2-3 gün aralıklarla 4 hafta
boyunca üreme varlığı açısından kontrol edilmelidir.

Kültür ile tanının duyarlılığı, ekim sırasında aseptik koĢullara dikkat
edilmesi ve daha sonraki günlerde kültürlerin etken yönünden dikkatli
incelenmesi ile arttırılabilir.
Şekil 6. Kültürde üremiĢ
Leishmania promastigotlarının
(a) boyanmamıĢ ve (b)
Giemsa ile boyanmıĢ
preparatlarının 100×
immersiyon objektifinde
görünümü (Kaynak: Mustafa
a
b
Kemal Üniversitesi, Tıp Fakültesi,
Parazitoloji Anabilim Dalı, Hatay,
2013)
3.5. Moleküler tanı

Örnekte Leishmania spp varlığını saptamak için, çeĢitli Leishmania
türlerinde ortak olan rRNA „internal transcribed spacer 2‟ (ITS2) bölgesi
kullanılır (5). Ayrıca kinetoplastik DNA, telomerik sekanslar, gp63,
minieksonlar, β-tubulin gibi hedefler de kullanılmıĢtır.

Piyasada gerçek zamanlı PCR kitleri de bulunmaktadır.
Sayfa 10 / 12
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-05 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
ġark Çıbanı
3.6. Saklama, Referans merkeze gönderme

Biyopsi ve aspirasyon örnekleri taze materyal olarak saklan(a)maz,
uzak laboratuvara nakledilemez! 15-20 dk içinde kurumadan uygun
besiyerine ekim yapılmalı ya da yayma hazırlanmalıdır.

Klinik örneklerden hazırlanan yaymalar havada kurutulup, saf metanol
ile tespit edildikten sonra boyalı ya da boyasız olarak oda sıcaklığında
bir süre (ör., taĢıma süresince, birkaç gün) saklanabilirler. Tespit
edilmiĢ boyalı veya boyasız preparatlar ve NNN kültür tüpleri oda
sıcaklığında ileri testler için referans laboratuvara gönderilebilir.

Eğer ileri tanı veya moleküler testler için örnekler baĢka bir Ģehirdeki
laboratuvara gönderilecekse, paketleme ve taşıma biyolojik materyal
taĢıma kurallarına uygun olmalıdır (10) (ayrıca bkz. UMS GEN-OY-01
Enfeksiyöz Maddelerin TaĢınması Rehberi).

Laboratuvar pozitif yaymaları eğitim materyali olarak saklamalıdır.

Pozitif örneklerden yapılmıĢ fazla yaymalar gelecek boyama kontrolleri
olarak, uygun bir kabın içinde, lamlar birbirine yapıĢmayacak ve
çizmeyecek Ģekilde yerleĢtirilerek, derin dondurucuda saklanmalıdır.
4 Test sonuçlarının yorumu, raporlama, bildirim

Deri lezyonundan kazıntı veya lanset ile alınan örneklerin yaymaları
aynı gün içinde incelenip raporlanmalıdır.

Giemsa boyanmıĢ yaymalarda Leismania spp amastigot formlarının
saptanması ile kesin tanı konur; “Leishmania spp amastigotları
görüldü” Ģeklinde rapor edilir.

Kültürde promastigot formların saptanması kesin tanı bulgusudur ve
“Leishmania spp üredi” Ģeklinde rapor verilir.

Moleküler testler oldukça duyarlı ve özgüldür. Leishmania DNA‟sının
saptanması kesin tanı kriteridir.

KL bildirimi zorunlu bir hastalıktır. Tanı koyulması halinde olguların
kayıt ve bildirimi için Sağlık Bakanlığının “BulaĢıcı Hastalıkların Ġhbarı
ve Bildirim Sistemi, Standart Tanı, Sürveyans ve Laboratuvar Rehberi”
izlenmelidir (1,2,3).
5 Olası sorunlar/kısıtlılıklar

KL tanısı için örneklerin alınmasında invaziv yöntemler kullanılır. Bu
nedenle örnek alma iĢi deneyimli uzmanlaĢmıĢ personel gerektirir.
Sonucun güvenilirliği, hastaya sıkıntı veren bu iĢlem sırasında hiç hata
yapılmamasına bağlıdır.

Örnekler usulüne uygun alınmamıĢ veya boyama düzgün yapılmamıĢ
ise testlerin tanı duyarlılığı düĢer.

Örnekler mümkünse hastaya tedavi baĢlanmadan önce alınmalıdır.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-05 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 11 / 12
ġark Çıbanı

Kültür yöntemleri ile etkeni üretebilmek en az 3-7 gün alabilmektedir.
Ġlk izolasyon için iki tüpe ekim yapılmalıdır.

Leishmania‟lar bakteriyel kontaminasyon olduğu zaman üreyemezler.
Örnekleri alırken lezyonun temizlenmesine ve asepsiye ileri derecede
dikkat edilmelidir.
İlgili diğer UMS belgeleri
Bu prosedür belgesi (ġark Çıbanının Mikrobiyolojik Tanısı) aĢağıda listelenen UMS
belgeleriyle de ilgilidir ve bilgi için bu belgelere de bakılması önerilir:
UMS,
UMS,
UMS,
UMS,
P-TP-01
Mikroskop kalibrasyonu
P-TP-06
Giemsa boyama
P-MT-04
Kala azarın mikrobiyolojik tanısı
GEN-OY-01 Enfeksiyöz maddelerin taĢınması rehberi
Kaynaklar
1 BulaĢıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik. Resmi Gazete; 02.04.2011 – 27893.
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110402-3.htm (son eriĢim tarihi:
06.01.2014)
2 BulaĢıcı Hastalıkların Ġhbarı ve Bildirim Sistemi, Standart Tanı, Sürveyans ve Laboratuvar
Rehberi, Sağlık Bakanlığı, Ankara. 2004.
http://www.shsm.gov.tr/public/documents/legislation/bhkp/asi/bhibs/BulHastBilSistStanSurveLa
bReh.pdf (son eriĢim tarihi: 18.12.2013)
3 Kutanöz LeyiĢmanyaz Genelgesi (2003/126). Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü,
24/10/2003 tarih ve 16130 sayılı
4 WHO. Manual on Visceral Leishmaniasis Control. World Health Organization, Division of Control
of Tropical Diseases, Overseas Development Administration. Geneva. WHO/LEISH/96.40; 1996
5 Özbel Y, Özensoy Töz S. Leishmaniasis. In: Özcel MA (ed). Özcel’in Tıbbi Parazit Hastalıkları. 1.
baskı. Türkiye Parazitoloji Derneği Yayınları, Ġzmir. 2007, p.197-241
6 CDC‟s Parasitic Diseases Branch. Practical Guide for Laboratory Diagnosis of Leishmaniasis.
http://www.cdc.gov/parasites/leishmaniasis/resources/pdf/cdc_diagnosis_guide_leishmaniasis.p
df.pdf (son eriĢim tarihi: 18.12.2013)
7 Jeronimo SMB, Sousa QA, Pearson RD. Leishmania Species: Visceral (Kala-Azar), cutaneous, and
mucocutaneous leishmaniasis. In: Mandell GL, Bennett JE, Dolin R (eds). Principles and Practice
of Infectious Diseases. 6th ed., Churchill Livingstone, Chapter 273; 2005
8 Bullock-Iacullo S. Detection of blood parasites. In: Isenberg HD. Clinical Microbiology Procedures
Handbook, ASM Press, Washington D.C. 1992, p. 7.8.1 and 7.9.4
9 Garcia LS. Calibration of microscope with an ocular micrometer. In: Garcia LS, Isenberg HD
(eds). Clinical Microbiology Procedures Handbook. 2nd ed. update, ASM Press, Washington D.C.
2007, p. 9.3.2.1-4
10 Enfeksiyöz madde ile enfeksiyöz tanı ve klinik örneği taĢıma yönetmeliği. Sağlık Bakanlığı,
Ankara. Resmi Gazete 25.09.2010 – 27710.
Sayfa 12 / 12
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-05 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
Download

Şark çıbanı - Türkiye Halk Sağlığı Kurumu