Basıldığında KONTROLSUZ KOPYA niteliğindedir.
ULUSAL MĠKROBĠYOLOJĠ
STANDARTLARI (UMS)
Cryptosporidium türlerinin
Mikrobiyolojik Tanısı
Hazırlayan Birim
Klinik Parazitoloji Tanı Standartları ÇalıĢma Grubu
Onaylayan Birim
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu
Kategori
Parazitoloji
Bölüm
Mikrobiyolojik Tanımlama
Standart No
P-MT-03
Sürüm No
1.1
Onay tarihi
01.01.2015
Geçerlilik tarihi
01.01.2018
Sürüm no
Değişiklik
Tarih
Cryptosporidium spp
İÇİNDEKİLER
KAPSAM VE AMAÇ............................................................. 3
KISALTMALAR VE TANIMLAR .............................................. 3
GENEL BĠLGĠ ................................................................... 3
Parazitin özellikleri ............................................................ 3
Hastalığın önemi............................................................... 4
Klinik özellikleri ................................................................ 5
Laboratuvar tanısı............................................................. 5
TEKNĠK BĠLGĠLER ............................................................. 6
1
2
3
4
5
Hedef mikroorganizma(lar) ............................................ 6
Tanı için asgari laboratuvar koĢulları ................................ 6
Kriptosporidiyoz tanısında kullanılan teknikler ................. 10
Test sonuçlarının yorumu, raporlama, bildirim ................. 15
Olası sorunlar/kısıtlılıklar .............................................. 15
ĠLGĠLĠ DĠĞER UMS BELGELERĠ .......................................... 16
KAYNAKLAR ................................................................... 16
Sayfa 2 / 17
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-03 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
Cryptosporidium spp
Kapsam ve Amaç
Cryptosporidium spp insan ve hayvanların sindirim ve solunum sisteminde
yerleĢebilen protozoon parazitlerdir. Bu etkenlerin neden olduğu kriptosporidiyoz,
asemptomatik taĢıyıcılıktan özellikle immün sistemi baskılanmıĢ kiĢilerde ölümcül
seyredebilen ishale kadar değiĢebilen geniĢ bir klinik spektruma sahiptir.
Kriptosporidiyoz, enfektif Cryptosporidium spp ookistlerinin fekal-oral yolla
alınması sonucu bulaĢır. Klinik bulgular özgül olmadığından tanı yalnızca
laboratuvar incelemesiyle konur.
Cryptosporidium spp su kaynaklı kitlesel salgınlar yapabildiğinden, halk sağlığı
önemine sahip bir etkendir ve ülkemizde laboratuvardan bildirimi zorunludur
(1,2,3). Ancak, ülkemizde klinik laboratuvarların çok azı (%4) bu etkenin tanısı
ile ilgili inceleme yapabilmektedir (4). Vakaların önemli bir kısmının bu nedenle
tanı alamadığı düĢünülürse, uygun bir prosedürün el altında olması tanının
yaygınlaĢmasını teĢvik edecek bir araç olarak önemli görünmektedir.
Bu UMS belgesinin amacı klinik mikrobiyoloji laboratuvarlarına Ģüpheli vakalara
kriptosporidiyoz tanısının konulmasında kullanabilecekleri inceleme yöntemleri
için yardımcı bir rehber sunmaktır.
Kısaltmalar ve Tanımlar
FM
Floresan mikroskopi (auramin-rhadomine boyama için)
KOH
Potasyum hidroksit
MAF
Modifiye Kinyoun asit-fast
PVA
Polivinil alkol (fiksatif)
SAF
Sodyum asetat-asetik asit- formol (fiksatif)
Genel Bilgi
Cryptosporidium ile insan enfeksiyonları altı kıtada 60‟dan fazla ülkede bildirilmiĢtir.
Farklı ülkelerde, dıĢkıda ookistlerin görülmesiyle belirlenen enfeksiyon prevalansı,
geliĢmekte olan ülkelerde daha yüksek olup, bu oran, Avrupa ve Amerika‟da %1-3
iken, Asya ve Afrika gibi daha az sanayileĢmiĢ ülkelerde %5-10 arasında
değiĢmektedir. Ülkemizde değiĢik bölgelerde ve çeĢitli hasta gruplarında (ishalli,
immün yetmezlikli vb.) kriptosporidiyoz görülme sıklığı üzerinde yapılan
çalıĢmalarda oranların %1-30 arasında olduğu görülmektedir (5).
Parazitin özellikleri
Kriptosporidiyoz, omurgalıların sindirim ve solunum sistemi epitelinde hücre içi,
ancak sitoplazma dıĢı yerleĢim gösteren Cryptosporidium türlerinin neden olduğu
bir protozoon hastalığıdır. Diğer koksidya cinslerinden farklı olarak ookistlerinin
içinde sporokist olmaması nedeniyle Cryptosporidium olarak isimlendirilmiĢtir.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-03 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 3 / 17
Cryptosporidium spp
Ġnsanlarda ilk vaka 1976 yılında tanımlanmıĢ ve etken olarak Cryptosporidium
belirlenmiĢtir. Bugün farklı konakları enfekte eden 26 Cryptosporidium türü
olduğu, bunların bir kısmının insanlardaki enfeksiyondan da sorumlu olduğu
bilinmektedir. Ancak insanda en sık hastalığa neden olan türler C.parvum ve C.
hominis‟tir (5,6,7,8).
C. parvum doğada birçok kuĢ ve memeli türünün (sığır, koyun ve bazen köpek,
kedi, kemirgenler) bağırsaklarında bulunan yaygın bir koksidiyal parazittir.
Enfektif ookistler bu konaklar tarafından çevreye yayılır (5,7).
Ġnsanlar ookistleri kontamine su veya gıda ile aldıklarında ince bağırsaklarda
sporozoitler açığa çıkar ve bunlar epitel hücreleri içine girerek merozoite
dönüĢürler. Merozoitlerin bazıları zigotları oluĢturmak üzere seksüel üreme fazına
geçerler. Zigotların fertilizasyonu sonucu da ince ve kalın duvarlı yeni ookistler
meydana gelir. Ġnce duvarlı ookistler daha çok konağın yeniden enfeksiyonundan
(„autoinfection‟) sorumludurlar. Kalın bir duvarla çevrilmiĢ içinde dört tane çıplak
sporozoit (her biri ~1×5 µm) bulunan ookistler ise çevreye yayılırlar ve yeni bir
konağa geçtiklerinde yeni yaĢam döngüsü baĢlatırlar (3,6,8).
BulaĢ Cryptosporidium spp ookistleri ile kontamine olmuĢ içme suyu, gıdalar veya
daha nadir olarak yüzme suları aracılığıyla fekal-oral yoldan olmaktadır. Ayrıca
insandan insana direkt veya solunum yoluyla da bulaĢabilir (6,9).
Hastalığın önemi
Halk sağlığı açısından önemi, öncelikle, Cryptosporidium ookistlerinin boyutlarının
içme suyu arıtma tesislerinin kum filtreleri tarafından tutulamayacak kadar küçük
(4-6 µm) olmasından kaynaklanır. Dolayısı ile Ģehir Ģebeke suyuna geçebilirler.
Daha da ilerisi, klor gibi suyun dezenfeksiyonunda kullanılanlar dahil (ör., %3‟lük
hipoklorid, iyot bileĢikleri, kresilik asit, benzalkonyum klorid vb.) dezenfektanlara
da ileri derecede dirençlidirler. Soğuk, nemli ortamlarda canlılık ve enfektivitesini
aylarca koruyabilen bu ookistlerin enfeksiyon dozunun hayli düĢük -10 ila 100
ookist- olması da sorunu ağırlaĢtıran diğer bir özelliğidir (8).
Bu özellikleri, içme sularının fekal kontaminasyonu ve yetersiz iĢlenmesi ile iliĢkili
büyük kitlesel salgınlarını izah etmektedir. Dünyada bugüne kadar kontamine
içme suyunun tüketimine ya da kontamine sularda yüzme ve diğer aktivitelere
bağlı olduğu bilinen çok sayıda su kaynaklı kriptosporidiyoz salgını kaydedilmiĢtir.
Ġçme suyu aracılığıyla bulaĢ sonucu 1984‟de Texas„da 5.900, 1987„de ABD‟nin
Carroll eyaletinde 13.000 ve 1993„de Milwaukee„de 403.000 kiĢiyi enfekte eden
büyük salgınlar olmuĢtur. Milwaukee salgını bilinen en büyük su kaynaklı salgın
olup, salgın sırasında kanalizasyon örneklerinin %90‟ında, nehir suyu
örneklerinin %75‟inde ve içme suyu örneklerinin de %28‟inde ookistlerin varlığı
gösterilmiĢtir. 1986-1998 yılları arasında da halka açık havuzlar, su eğlence
parkları, göl veya nehir sularında yüzme ile geliĢen ve 10.000‟den fazla kiĢiyi
etkileyen kriptosporidiyoz salgınları rapor edilmiĢtir (6,8).
Kriptosporidiyoz çocukluk çağı ishalleri arasında da önemli bir yer tutar ve 1-5
yaĢ arasında pik yapmaktadır. Çocuklar ile aile içi temas veya mesleğe bağlı
karĢılaĢma nedeniyle 20-40 yaĢ grubu eriĢkinler kriptosporidiyoz prevalansı
açısından ikinci önemli grubu oluĢturmaktadır. Ayrıca enfeksiyonun mevsimsel
özellik gösterebildiği, özellikle daha sıcak ve nemli aylarda sık görüldüğü ancak
insidansın her ülkede farklı dönemlerde artabileceği bildirilmiĢtir (5).
Sayfa 4 / 17
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-03 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
Cryptosporidium spp
Klinik özellikleri
Kriptosporidiyozun inkübasyon süresi 5 ila 28 gün arasında değiĢir. Ġshal en
yaygın semptomdur ve karakteristik olarak suludur; hatta bazen koleradakine
benzer bir sulu ishal gözlenebilir. Daha az olarak hastalarda karın ağrısı, ateĢ,
bulantı-kusma ve kilo kaybı da görülür. Enfeksiyonun Ģiddeti kiĢinin immün
sisteminin durumuna bağlıdır. Enfeksiyon sağlıklı bireylerde asemptomatik veya
kendini sınırlayan bir hastalık ile seyredebileceği gibi, AIDS baĢta olmak üzere
immün sistemi baskılanmıĢ bireylerde ciddi uzamıĢ ishalle birlikte, solunum
sistemi, hepatobiliyer sistem ve pankreası da etkileyerek hayatı tehdit eden
tablolara neden olabilmektedir (6,8).
Laboratuvar tanısı
Kriptosporidiyozda klinik bulgular özgül olmadığından tanı laboratuvar
incelemesine dayanmaktadır. Tanı amacıyla en sık kullanılan materyal dıĢkıdır.
Ġmmün sistemi baskılanmıĢ kiĢilerde ince bağırsak aspirasyon sıvısı/biyopsisi,
safra ya da karaciğer biyopsi örneği, solunum sistemi örnekleri ve mide yıkama
suyu da tanı amaçlı kullanılabilmektedir (7,10).
Küçük yuvarlak ookistlerin genellikle dıĢkıda az sayıda olmaları ve mayalara çok
benzemeleri nedeniyle boyasız preparatlarda (dıĢkının direkt mikroskopisinde)
saptanması pratik olarak mümkün değildir. Bu nedenle tanıda asgari yöntem
asit-fast boyama teknikleri ile (modifiye Kinyoun asit-fast) boyanmıĢ dıĢkı
yaymalarının mikroskobik incelemesinde Cryptosporidium spp ookistlerinin
gözlenmesidir (3,7,10). DıĢkı yaymalarının floresan veren özel asit-fast boyalarla
(auramine-rhodamine) boyanması ve floresan mikroskopta incelenmesi ile de
Cryptosporidium spp ookistleri gösterilebilir. Ayrıca, dıĢkı örneklerinden DFA,
özgül antijen varlığını saptayan ELISA ve immünokromatografik hızlı tanı testi
gibi immünodiagnostik teknikler ve nükleik asit saptama yöntemleri (PCR) de
tanıda kullanılmaktadır (11,12).
DFA, Cryptosporidium spp tanısında duyarlılık ve özgüllük açısından “altın
standart” kabul edilir. Ancak floresan mikroskobu gerektirdiği için pahalı bir
yöntem olup geliĢmiĢ laboratuvarlarda uygulanabilmektedir (3,12).
Etkeni yakalama olasılığını yükseltmek için, ya da sonucu “negatif” olarak rapor
etmeden önce, en az 3 dıĢkı örneği incelenmiĢ olmalıdır. Ookistlerin elde edilme
olasılığını artırmak için formolde veya baĢka bir fiksatif içinde gelmiĢ dıĢkının
önce konsantre edilmesi (ör., formol-etil asetat yoğunlaĢtırma yöntemi ile en az
10 dk 500 × g‟de santrifüj) ve daha sonra boyanması önerilir. Ancak eğer örnek
ELISA veya hızlı tanı testi ile analiz edilecekse antijen kaybı olabileceği için
yoğunlaĢtırma önerilmez (3).
Tanı tekniklerinin seçimi mevcut donanım, reaktifler ve deneyime, ayrıca zaman
ve maliyet değerlendirmelerine bağlıdır. Tanı testlerinin seçimine yardımcı
olabilecek bazı özellikler ġekil 1‟de özetlenmiĢtir.
Ülkemizde kriptosporidiyoz ilk olarak 2004 yılında -laboratuvardan bildirimi
zorunlu bir etken olarak- bildirimi zorunlu hastalıklar listesine konmuĢtur (13).
Hemen hemen aynı dönemde Ġzmir‟e yakın bir kırsal bölgede patlak veren ilk su
kaynaklı kriptosporidiyoz salgını da rapor edilmiĢtir (1).
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-03 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 5 / 17
Cryptosporidium spp
Bu geliĢmeler dikkatleri Cryptosporidium spp enfeksiyonuna bir nebze yöneltse
de halen bildirim oldukça sınırlıdır ve rutin bildirim sistemi içinde bildirilen
vakaların ciddi ölçüde beklenen vaka sayılarının altında olduğu tahmin
edilmektedir. Bunda tanının ülkemizdeki laboratuvarlar arasında yeterince
yaygınlaĢmamıĢ olmasının rolü olduğu ileri sürülebilir. Halen klinik mikrobiyoloji
laboratuvarlarının sadece %4‟ünde Cryptosporidium spp için geçerli bir yöntem
ile tanı konulabilmektedir (4).
Tanının yaygınlaĢamamasında; etkenin akla getirilmeyiĢi ve buna bağlı olarak
hekimin laboratuvardan inceleme talebinde bulunmayıĢı gibi nedenler de
sayılabilir. Ancak Cryptosporidium spp sulu ishal incelemesinin bir parçasıdır ve
eğer laboratuvar tanısına yönelik faaliyetin amacı fekal-oral kontaminasyon
sonucu geliĢmiĢ bir enfeksiyonda (ishal yakınması ile gelen bir hastada) etiyolojik
ajanının ne olduğunu açığa çıkarmak ise o zaman Cryptosporidium spp dahil
bütün olası patojenler araĢtırılmalıdır.
Maliyet
İş gücü
Duyarlılık
Asit-fast
FM
ELISA
Hızlı test
Asit-fast
Hızlı test
DFA
FM
DFA
PCR
PCR
Asit-fast
ELISA
Hızlı test
Özgüllük
Teknik deneyim
gereksinimi
Asit-fast
Hızlı test
ELISA
FM
ELISA
Hızlı test
FM
DFA
PCR
DFA
PCR
ELISA
FM
DFA
PCR
Asit-fast
Şekil 1. Tanı testlerinin bazı özelliklerinin en düĢükten yükseğe doğru sıralanıĢı (10).
Teknik Bilgiler
1 Hedef mikroorganizma(lar)
Cryptosporidium spp
2 Tanı için asgari laboratuvar koĢulları
2.1. Laboratuvar güvenliği
Potansiyel enfeksiyöz organizmalar içerebileceğinden dolayı dıĢkı örnekleri ile
ilgili incelemeler asgari BGD2 laboratuvar Ģartlarında gerçekleĢtirilmeli; bütün
örnekler enfeksiyöz kabul edilmeli ve daima standart güvenlik önlemleri
uygulanmalıdır (bkz. “Ulusal Laboratuvar Güvenliği Rehberi”).
Sayfa 6 / 17
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-03 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
Cryptosporidium spp
DıĢkı örnekleri koruyucu maddelerle fikse edilmiĢ olsalar bile bu önlemler
alınmalıdır; çünkü hala enfeksiyöz olabilirler. Özellikle kalın cidarlı bazı parazit
ookistleri ve kistleri formolde fikse edildikten haftalar sonra ölürler. Ascaris
lumbricoides yumurtaları formolde saklandığında bile geliĢmeye devam edebilir
ve enfeksiyözdür.
Güvenlik uyarısı! Cryptosporidium spp ookistleri oldukça enfektiftir; kalın cidarlı
ookistler %2.5‟luk potasyum dikromat koruyucu içinde bir yıla kadar canlılıklarını
koruyabilirler. Bu prosedür uygulanırken daima eldiven giyilmelidir!
BoyanmıĢ olsun olmasın bütün lamlar kesici-delici atık kabul edilir ve kesinlikle
kesici-delici atık kutusuna atılırlar! Diğer biyolojik kirlilerin konduğu torbalara
atılmaları halinde torbayı deler ve ciddi infeksiyöz risk oluĢtururlar!
Güvenlik uyarısı! Metanol yüksek düzeyde toksik ve parlayıcıdır. Eğer yutulacak
olursa (herhangi bir miktarı) körlüğe ve hatta ölüme neden olabilir. Kullanım
harici zamanlarda metanol ĢiĢesi kilitli bir dolapta tutulmalıdır!
2.2. Sorumluluklar ve asgari personel gerekleri
Bu UMS‟yi kullanacak laboratuvar personeli; (i) tekniğin uygulanmasından önce,
amaçlanan kullanım ile ilgili eğitim almıĢ olmalı; (ii) tekniğe tüm yönleriyle aĢina
olmalı, ve (iii) daima tüm laboratuvar güvenlik kurallarına uymalıdır.
Bu UMS‟nin uygulanmasından analist; tekniğin prosedüre uygun yapılmasını
sağlamaktan ve denetimi, değerlendirilmesi ve onaylanmasından (sonucun doğru
ve güvenilir olmasından) Tıbbi Mikrobiyoloji/Parazitoloji Uzmanı sorumludur.
İnvaziv teknik kullanılarak alınmıĢ örnekler en kısa sürede ve mutlaka Tıbbi
Mikrobiyoloji / Tıbbi Parazitoloji Uzmanı tarafından bizzat incelenmeli,
değerlendirilmeli ve sonuçlandırılmalıdır.
2.3. Örnek, Reaktif, Kit, Donanım
İnceleme örnekleri
Örneklerinin alınması ve gönderilmesine iliĢkin detaylı bilgi “BulaĢıcı
Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi”nden ve ilgili diğer UMS
belgelerinden edinilebilir. Ġlgili UMS‟lerin bir listesi bu belgenin sonunda
verilmiĢtir. AĢağıda bazı önemli hususlara tekrar dikkat çekilmektedir:

DıĢkı - En sık incelenen örnektir. Taze dıĢkı veya formolle korunmuĢ
örnek olmalıdır. Hemen boyanamayacak örnekler için formol en uygun
fiksatiftir. SAF diğer bir seçenektir. PVA‟da korunmuĢ örnekler asit-fast
boyama için uygun değildir!
DıĢkı, eğer ilk örnek incelemesinin sonucu negatif ise, negatif sonuç
vermeden önce 1-2 gün ara ile en az 2 kez daha incelenmelidir.
NOT 1: Eğer örnek 30 dk içinde incelenemeyecekse dıĢkı üç kaba
ayrılmalıdır: birinci, fiksatif koymadan (taze); ikinciye, dıĢkı miktarının
3 katı kadar %10‟luk formol; üçüncüye de dıĢkı miktarının 3 katı kadar
PVA veya SAF konarak laboratuvara gönderilir (bkz. UMS, P-ÖY-01).
NOT 2: Ġmmünodiagnostik veya moleküler yöntemlerde kullanılacak
örnekler (dıĢkı veya diğer) 1 haftaya kadar +4°C‟de ya da çalıĢılıncaya
kadar -20°C‟de saklanabilirler.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-03 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 7 / 17
Cryptosporidium spp

Ayrıca, immün sistemi baskılanmıĢ, açıklanamayan gastrointestinal
Ģikayeti olan ve/veya kolanjitli hastalarda ince bağırsak aspirasyon
sıvısı veya biyopsi örneği, safra, karaciğer biyopsi örneği; solunum
sistemi Ģikayeti olan hastalarda balgam, BAL vb. örnekler; sinüziti olan
hastalarda mide yıkama suyu incelenebilir (10). Diğer intestinal
örneklerin parazitolojik incelemesi için(bkz. UMS, P-ÖY-02)

Su örneği - Su kaynaklı bir salgından Ģüphelenildiği zaman en az 10 L
su veya en az 10 L su geçirilmiĢ filtre kartuĢu

Serum - Ġnsanlarda prevalans veya seroepidemiyolojik araĢtırmalarda
Reaktif/Kit
Mikroskopi

DıĢkının çoklaĢtırılmasında gerekli reaktifler - bkz. UMS, P-TP-03.

Modifiye Kinyoun asit-fast boyama reaktifleri - bkz. UMS, P-TP-05.

Auramine-Rhodamine floresan boya - Piyasadan hazır temin edilebilir.
Boyama için gerekli diğer solüsyonlar aĢağıdaki gibi hazırlanır:
(a) %0.5 asit alkol: 99.5 mL %70‟lik etil alkole 0.5 mL konsantre HCl
eklenerek edilir. Asit daima alkolün üzerine ve yavaĢ eklenmelidir!
Asla tersi uygulanmaz! (Hazırda %70‟lik etil alkol yoksa,
hazırlamak için 70 mL saf etil alkole 30 mL distile su eklenir).
(b) %0.5‟lik potasyum permanganat: 0.5 g potasyum permanganat
100 mL distile suya eklenir; manyetik karıĢtırıcıda karıĢtırılarak iyi
erimesi sağlanır. Whatman No. 1 filtre kağıdından süzülerek koyu
renkli bir ĢiĢeye alınır, etiketlenir.
Antijen saptama yöntemleri

Hızlı tanı testleri (immünokromatografik kart test) - Piyasadan temin
edilebilir.

DFA kitleri - Tek baĢına veya diğer protozoonlarla (ör., Giardia sp)
birlikte Cryptosporidium spp„yi saptayabilen bu kitlerin duyarlılık ve
özgüllükleri genellikle yüksektir.

ELISA - Cryptosporidium spp‟ye özgü antikorların kullanıldığı duyarlılık
ve özgüllüğü yüksek kitler tercih edilmelidir
Moleküler yöntemler:

Piyasada hazır DNA izolasyon ve PCR kitleri mevcuttur.

PCR reaksiyonu moleküler laboratuvar ortamında, enzimler (Hotstart
DNA polimeraz, urasil DNA glikozilaz), nükleotidler, primer ve probların
(18S rRNA; epizomal tekrarlar [SREHP gen bölgelerinin kullanıldığı] )
belli oranlarda karıĢtırılması ile öz-yapım geleneksel PCR olarak da
gerçekleĢtirilebilir. PCR duyarlılığını artırmak amacıyla dıĢkıdan DNA
izolasyonunda uygun modifikasyonların kullanılması gerekebilir.
Diğer gereç, donanım
Mikroskopi için;

Mikroskop, binoküler (rutin) – 10 (düĢük), 40 (yüksek kuru), 100
(immersiyon) objektifleri ve 10 oküleri olan tercih edilir.
Sayfa 8 / 17
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-03 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
Cryptosporidium spp
NOT: 5 oküler daha az büyütme sağlar ve inceleme duyarlılığını
düĢürür; bu nedenle 10 oküler kullanılması önerilmektedir (14).





Modifiye Kinyoun asit-fast boyama gereç/donanımı (bkz. UMS, P-TP-05)
Önceden temizlenmiĢ lamlar (2575 mm) – tercihen kenarı rodajlı
KurĢun kalem - lamın rodajlı kenarına örnek numarası vb. yazmak için
Tahta veya plastik örnek alma çubuğu
Kesici-delici atık kabı ve toksik boya atıkları için kimyasal atık kabı
ELISA/DFA için;

ELISA okuyucu, yıkayıcı

Floresan mikroskobu - objektifler 40× ve 100× immersiyon; oküler
10×; 365 nm eksitasyon, 450 nm emisyon filtreli; ve 490 nm
eksitasyon, 510 nm emisyon filtreli.

Ayarlanabilir otomatik mikropipetler (5-1000 µl) ve pipet uçları
PCR ve diğer moleküler testler için;

En az üç ayrı oda - Nükleik asit ekstraksiyonu, PCR karıĢımının
hazırlanması, amplifikasyonun ve sonuç gözetiminin yapılabileceği ayrı
odalar. Ġdeal olarak PCR karıĢımı hazırlama odası (temiz oda) pozitif
basınçlı, agaroz jel elektroforezi yapılan oda (kirli oda) negatif basınçlı
havalandırmaya sahip olmalıdır.

Donanım – biyogüvenlik kabini, santrifüj, soğutmalı mikrosantrifüj,
hassas terazi, vorteks, su banyosu, yatay çalkalayıcı, PCR ısı döngü
cihazı (gerçek zamanlı veya geleneksel), mikrodalga fırın, jel
görüntüleme sistemi, elektroforez ünitesi vb.
2.4. Kalite kontrol

Mikroskop belirli aralıklarla (yoğun kullanılıyorsa yılda en az bir kez)
kalibre edilmelidir. Mikroskoba herhangi bir parça eklenmesi veya
değiĢtirilmesi durumunda da kalibrasyon yapılmalıdır. Kalibrasyon için
kullanılmıĢ optikler mikroskobun üzerinde olmalıdır. Tüm objektifler
için kalibrasyon faktörleri göz önündeki bir panoda asılı olmalıdır (bkz.
UMS, P-TP-01 Mikroskop Kalibrasyonu) (14).

Her yeni hazırlanmıĢ veya ticari reaktif seti veya kit lotu -moleküler
testler için olanlar dahil- kullanıma sokulmadan önce pozitif kalite
kontrol örnekleri ile test edilmelidir. Kullanılan kitlerin son kullanma
tarihleri ve saklama koĢullarına dikkat edilmelidir.

Her kullanımdan önce solüsyonlar kontrol edilmeli; bulanık veya renk
değiĢikliği olmuĢ solüsyonlar değiĢtirilmelidir.

Hazırlanan her preparat -ıslak iken- arkasından gazete kağıdı
okunabilecek kalınlıkta olmalıdır.

Pozitif kalite kontrol lamları formolde ile saklanmıĢ Cryptosporidium
spp içeren dıĢkı örneklerinden hazırlanır. Boyama sonuçlarının
uygunluğundan emin olmak için bu pozitif örnekler her zaman teste
dahil edilmelidir.
NOT: %10 formolde saklama süresi uzadıkça aside dirençli
boyamalarda ookistlerin kaybolduğuna dair tartıĢmalar vardır.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-03 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 9 / 17
Cryptosporidium spp

Boyamalar için hazırlanan her preparat -ıslak iken- arkasından gazete
kağıdı okunabilecek kalınlıkta olmalıdır.

Auramin-rhodamin boya Ģalesi oda sıcaklığında ve gün ıĢığından
korunacak Ģekilde muhafaza edilmelidir.

Renk giderici solüsyon içeren Ģale her boyamadan sonra yıkanıp,
yeniden doldurulmalıdır.

Potasyum permanganat ilk hazırlandığında ve Ģale dibinde tortu
olduğunda süzülmeli veya yeni boya hazırlanmalıdır.

Her kullanımdan önce solüsyonlar kontrol edilmeli; bulanık veya renk
değiĢikliği olmuĢ solüsyonlar değiĢtirilmelidir.

Floresan mikroskobu her açıldığında ampulün saatinin çalıĢtığından
emin olunmalı ve kullanım sonrası süre kaydedilerek ampulün ömrü
takip edilmelidir.

Tüm ekipmanın bakım ve kalibrasyonu düzenli olarak yapılmıĢ olmalıdır.

Tüm kalite kontrol sonuçları kaydedilmelidir.
3 Kriptosporidiyoz tanısında kullanılan teknikler
3.1. Tanı için akıĢ Ģeması
Ġshal etkeni olarak
Cryptosporidium spp Ģüphesinde
Dışkı örneği
Taze
Mikroskopi1
 MAF, FM
DFA1
Fiksatifte
Antijen arama2
 ELISA
 Hızlı tanı testi
(sınırda pozitif
ise doğrula)
Mikroskopi
Pozitif
ise
Yoğunlaştırma
Gerçek
zamanlı
PCR2
Kullanılabilecek
immün tanı
kitlerini araĢtır
Mikroskopi1
 MAF, FM
Cins veya
alt tipleri
tanımla
DFA1
Pozitif
örnekleri
tiplendir
Pozitif
ise
Kriptosporidiyoz
(KESĠN TANI)
Rapor et, bildirim yap
Şekil 2. Ġshal etiyolojisinde Cryptosporidium spp tanısı için akıĢ Ģeması (10).
1
2
Direkt / konsantre edilmiĢ dıĢkı yaymaları
Bu testler ≤ -20°C‟de dondurulmuĢ örneklerden de çalıĢılabilir.
Sayfa 10 / 17
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-03 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
Cryptosporidium spp
3.2. Örneklerin inceleme için hazırlanması

DıĢkı veya diğer klinik örnekler doğrudan veya bir yoğunlaĢtırma iĢlemi
sonrası incelemeye alınabilir.

Örneklerde ookist sayısı az olduğu tahmin ediliyorsa duyarlılığı
yükseltmek için önce yoğunlaĢtırma uygulanması önerilir.

%10 formol ile laboratuvara gelen dıĢkı örnekleri veya ishal vakalarına
ait bol sulu örnekler 10 dk 500 xg‟de formol-etil asetat yöntemi ile
çoklaĢtırılmalıdır.

Formol-etil asetat yönteminden baĢka, Ģeker (Sheather‟in), tuz veya
çinko sülfat solüsyonunda yüzdürme yöntemlerinden biri de
yoğunlaĢtırma için kullanılabilir. YoğunlaĢtırma uygulamaları için bkz.
UMS-P-TP-03.

Cryptosporidium spp enfeksiyonunda tipik olarak gözlenen sulu dıĢkının
varlığında ookistlerin çoğu mukus kısımlar içinde kalabilir ve incelenen
örnekte bulunamayabilir. Mukuslu örneklere %10‟luk KOH iĢleminin
uygulanması önerilir. Bu amaçla dıĢkı örneği makroskopik olarak
mukuslu kısımların varlığı yönünden iyi değerlendirilmelidir.
(a) Örnek mukuslu ise; örneğe 10 damla %10‟luk KOH eklenip, Ģiddetli
karıĢtırılarak (vortekslenerek) homojenize edilir. Ardından %10‟luk
formol eklenip, 500  g‟de 10 dk santrifüj edilir. Üst sıvı atılıp,
dipteki çökeltiden yayma hazırlanır.
(b) Ġyi bir yaymada, kurumadan önce ıslakken bakıldığında altına
konmuĢ bir gazete yazısını okumak mümkün olmalıdır.

Diğer örnekler de (duodenal aspirat, safra, balgam, mide suyu vb.)
santrifüj edilerek (500 × g‟de 10 dk) çoklaĢtırılmalı ve preparat
çökeltiden hazırlanmalıdır.

Kitlere dayalı teknikler (DFA, ELISA, hızlı tanı) ve PCR için taze veya
dondurulmuĢ örnekler kullanılabilir. Bu tekniklerin konsantre edilmiĢ
tekniklere uygulanıp uygulanmayacağı ile ilgili olarak üreticinin
kullanma talimatındaki öneriler izlenmelidir.

Kriptosporidiyoz Ģüphesinde kullanılan tanı yöntemleri ġekil 2‟de
verilen akıĢ Ģemasında özetlenmiĢtir
3.3. Örneklerin mikroskobik incelemesi
Modifiye Kinyoun asit-fast (MAF) boyama

Taze dıĢkı örneklerinden veya çoklaĢtırılmıĢ örneklerden hazırlanan
yayma preparatlar modifiye Kinyoun asit-fast tekniği ile boyanır ve
100× objektifle incelenir (bkz. UMS, P-TP-05).

Cryptosporidium spp ookistleri (4-6 µm) mavi bir zeminde kırmızı,
pembe, koyu mor boyanmıĢ olarak görünürler (bkz. ġekil 3a ve b).

Ancak boyanma değiĢkenlik gösterebilir; ookistler arasında renk
yoğunluğu yönünden farklılık gözlenebilir. Bazı ookistler boya almamıĢ
veya kısmen boyanmıĢ olabilir (hayalet ookist) (bkz. ġekil 3b).

Olgun ookistlerde sporozoitler (4‟e kadar) ayırt edilebilir.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-03 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 11 / 17
Cryptosporidium spp

Mayalar ve fekal debris düz kırmızı boyanır. Bazı bakteri sporları da
kırmızı boyanabilir ancak bunlar çok küçüktürler ve karıĢıklığa neden
olmazlar.

MAF boyama kriptosporidiyoz tanısında geçerli asgari tekniktir. Bir
diğer ifade ile MAF uygulanmıĢ preparatlarda Cryptosporidium spp
ookistlerinin görülmesi “kesin tanı” bulgusu olarak kabul edilir.

Tek bir dıĢkı örneğinin incelenmesiyle Cryptosporidium spp
enfeksiyonlarının sadece yarısı saptanabilir. Ġlk dıĢkı örneğinde negatif
sonuç alınması tanıyı dıĢlamaz. Kesin negatif sonuç için 1-2 gün arayla
ikinci gerekirse üçüncü dıĢkı örneği incelenmelidir.
(a)
(b)
Şekil 3. DıĢkıda modifiye Kinyoun asit-fast boyama yöntemiyle boyanmıĢ
Cryptosporidium spp ookistleri (5).
Auramin-rhodamin floresan boyama

Çöktürme yöntemi ile elde edilmiĢ örnek çökeltisinden Pastör pipeti
yardımıyla 1-2 damla lam üzerine konur. 1 cm çapında bir daire
oluĢturacak Ģekilde yayma yapılır ve havada kurumaya bırakılır.
NOT 1: Yedek olarak en az iki yayma hazırlanması boyama ve
değerlendirmede hataların azaltılmasını sağlar.
NOT 2: Boyama öncesinde yaymalar tamamen kurumuĢ olmalıdır.

Yaymalar boya köprüsü üzerine alınır; üzerini tamamen kaplayacak
Ģeklide saf metanol dökülerek 1 dk fikse edilir. Süre sonunda alkolün
fazlası dökülerek havada kurumaya bırakılır.

Yaymalar auramine-rhodamine boya içeren Ģaleye daldırılır ve 15-20
dk inkübe edilir.

Ardından steril distile suyla yıkanırlar.

Lamlar %0.5‟lik asit alkol (70 mL alkol, 0.5 mL HCl, 30 mL distile su)
içeren Ģaleye daldırılır ve 2-3 dk bekletilir.

Tekrar steril distile suyla yıkanırlar.

Lamlar %0.5‟lik potasyum permanganat solüsyonu ile dolu Ģaleye
aktarılır ve 3-4 dk bekletilirler.

Son olarak steril distile suyla yıkanırlar.
Sayfa 12 / 17
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-03 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
Cryptosporidium spp

Lamlar havada kurutulduktan sonra immersiyon yağı damlatılarak
floresan mikroskobunda 365 nm eksitasyon ve 450 nm emisyon
filtreleri ile incelenir.

Bu boyama ile aside dirençli olan ookistler ultraviyole altında turuncusarı renkli floresan veren yuvarlak-oval hücreler olarak gözlenir.
3.4. Direkt Floresan Antikor (DFA) Testi

DFA Cryptosporidium spp tanısında duyarlılık ve özgüllük açısından
“altın standart” kabul edilir.

DFA testi, FITC ile iĢaretli cinse özgül Cryptosporidium monoklonal
antikorlarının, hasta örneğindeki ookistlerin yüzeyine bağlanarak
görünür hale getirmesi prensibine dayanır. Formol içeren örneklere
uygulanabilir. Santrifüj sonrası inceleme yapılması tanı Ģansını arttırır.

Her kit mutlaka üreticinin talimatına göre kullanılmalıdır ve her test
mutlaka pozitif ve negatif kontrol örneklerini içermelidir. Uygulama için
bir talimat yoksa basitçe aĢağıdaki adımlar izlenebilir:
(a) Üretici tarafından tavsiye edilen çapta kuyucuklara sahip teflonlu
lamlarda dıĢkı yaymaları hazırlanır, metanol ile 1-2 dk sabitlenir ve
havada kurutulur.
(b) Kuyucuk üzerine 50 µL FITC ile iĢaretli özgül monoklonal antikorları
içeren reaktif eklenir.
(c) Lamlar yatay bir Ģekilde, nemli bir ortamda, 37°C‟de 30-60 dk
karanlıkta inkübe edilir.
NOT: Nemli ortam sağlamak için kapaklı bir cam tepsinin veya Petri
kutusunun tabanına nemlendirilmiĢ filtre kağıdı konur; üzerine lam
köprüsü yerleĢtirilir ve üzerine lamlar dizilir. Kapağı kapatılır ve
inkübatöre konur.
(d) Fazla antikorlar PBS ile yıkanarak uzaklaĢtırılır.
(e) Kapatma solüsyonu („mounting medium‟) damlatılıp, lamel kapatılır.
(f) Floresan mikroskobunda 20× ve 40× objektiflerle incelenerek
ookist varlığı araĢtırılır. Bir FITC filtre sistemi (maksimum
eksitasyon 490 nm, ve ortalama emisyon 530 nm) kullanıldığında
monoklonal antikorların bağlandığı ookistler parlak elma yeĢili
floresan verirler.

Floresan mikroskopta floresan boyalı ookistlerin görülmesi ile elde
edilen pozitif sonuç “kesin tanı” bulgusudur.

En önemli dezavantajı pahalı donanım ve yetiĢmiĢ personel
gerektirmesidir. Bu özellikleri kullanımını sınırlamaktadır.
3.5. ELISA/Hızlı tanı testleri

ELISA yüksek düzeyde duyarlı ve özgül bir yöntemdir ve en önemli
özelliği çok sayıda örneğin aynı anda incelenebilmesidir. ELISA cihazı
bulunan her laboratuvarda uygulanabilmesi bir diğer avantajdır.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-03 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 13 / 17
Cryptosporidium spp

Ġmmünokromatografik temelde hızlı tanı kitleri de yüksek düzeyde
duyarlı ve özgül testler olup, hiçbir cihaz gerektirmeksizin
uygulanabilmesi nedeniyle özellikle klinik laboratuvarlarda yaygın bir
Ģekilde kullanıma uygundur.

Tercihen taze dıĢkı ile çalıĢılır. Formol içeren örnekler de kullanılabilir.
Kitler üreticinin talimatlarına göre kullanılmalıdırlar.

ELISA ya da hızlı tanı testleri ile pozitif sonuç “kesin tanı” bulgusudur.

ELISA ya da hızlı tanı testlerinde sınırda pozitif değerler DFA ile
doğrulanmalıdır.
3.6. Moleküler tanı yöntemleri

Cryptosporidium spp enfeksiyonlarının tanısında en duyarlı ve özgül
moleküler yöntem gerçek-zamanlı PCR‟dır.

Konvansiyonel, „nested‟-PCR, PCR-RFLP (restriction fragment lenght
polymorphism) ve gerçek-zamanlı PCR dıĢında birden fazla etkeni
saptayabilen multipleks PCR yöntemleri de geliĢtirilmiĢtir. Tür ve
genotiplerin belirlenmesinde en sık kullanılan hedef bölgeler SSU rRNA,
COWP, GP60, HSP70, Aktin ve β-tubulin‟i kodlayan genlerdir.

DıĢkı örneğinden pozitif PCR sonucu “kesin tanı” bulgusudur.
3.7. Saklama, Referans merkeze gönderme

Pozitif kalıcı boyalı preparatlar eğitim ve benzeri amaçlar için
saklanmalıdır. Gerekli bilgiler lam üzerine yazılmalı ve bir arĢivleme
sistemi kurulmalıdır.

Pozitif kalite kontrol lamları hazırlayabilmek için laboratuvar
Cryptosporidium spp içeren bir dıĢkı örneğini SAF içinde saklamalıdır.

Eğer ileri tanı veya moleküler testler için örnekler baĢka bir Ģehirdeki
laboratuvara gönderilecekse, paketleme ve taşıma biyolojik materyal
taĢıma kurallarına uygun olmalıdır (15) (ayrıca bkz. UMS GEN-OY-01
Enfeksiyöz Maddelerin TaĢınması Rehberi).

Mikroskobik inceleme amaçları için taze örnekler en fazla 24 saat
içinde +4°C‟de Ģehirlerarası gönderilebilirler.

Eğer örnekler Cryptosporidium yönünden hemen incelenemeyecekse,
ideal olarak %10 formol içinde saklanmalıdır. Bu Ģekilde hem diğer
mikroorganizmaların aĢırı üremesi olasılığı ortadan kaldırılmıĢ olmakta,
hem de protozoonun morfolojisi korunmaktadır.
NOT: Aslında mikroskopi için ookist morfolojisi de PCR DNA yapısı da
+4°C‟de uzun süre korunabilmektedir. Bununla birlikte zorunlu
olmadıkça, özellikle mikroskobik amaçlar için daha güvenli saklama
yöntemleri tercih edilmelidir.

ELISA, hızlı tanı testleri ve PCR için ise taze dıĢkı örnekleri +4°C‟de
1 haftaya kadar saklanabilirler. Bu süre içinde analiz edilmeyecekse
test gününe kadar -20°C‟de saklanırlar.
Sayfa 14 / 17
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-03 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
Cryptosporidium spp
NOT: DondurulmuĢ dıĢkı örneklerinin moleküler analizler için, DNA
yapısı etkilenmeden 2 yıldan uzun süreler boyunca saklanabileceği
bildirilmektedir. Hatta uzun dondurma süresinin ardından DNA
ekstraksiyon oranlarının arttığı, bunun muhtemelen dondurma sonucu
zayıflamıĢ ookist duvarının kolay parçalanması ile ilgili olabileceği ileri
sürülmüĢtür. Dondurularak saklanmıĢ dıĢkı örneklerinde, DNA hasar
görebileceği için tekrarlayan çözdürme-dondurma iĢleminden
kaçınılması gerektiği belirtilmektedir.

Yayma preparatlar; sabitlenmedikçe (tercihen metanol ile) Ģehirlerarası
gönderilemezler. SabitlenmiĢ preparatlar, lam kutusu içine birbirine
teması önlenecek Ģekilde yerleĢtirilir ve oda ısısında gönderilirler.
4 Test sonuçlarının yorumu, raporlama, bildirim

MAF, DFA ve hızlı tanı testlerinin sonucu örneğin laboratuvara geldiği
gün rapor edilebilir. ELISA ve PCR için laboratuvar vaka biriktikçe
inceleme yapıyor olabileceği için sonuç çıkıĢ süresi değiĢebilir. Her
seferinde pozitif örnek kullanılacağı göz önüne alındığında DFA testinin
de ekonomik nedenlerle vaka biriktirilerek çalıĢılması kaçınılmaz olabilir.

Hatırlanması gereken önemli bir husus vakanın bir salgın ile iliĢkili
olma ihtimalidir. Bu nedenle sonuçların her zaman mümkün olan en
kısa sürede verilmesi hedeflenmelidir.

MAF, DFA veya PCR ile elde edilen pozitif sonuç kesin tanı
bulgusudur. ELISA veya hızlı tanı testleri ile elde edilen pozitif
sonuçların ise MAF veya DFA ile ya da PCR ile doğrulanması gerekir.

Genel olarak dıĢkı incelemesi sonuçlarının değerlendirilmesi,
yorumlanması ve raporlama ile ilgili ayrıntılı bilgi için “UMS P-OY-01
DıĢkı örneklerinin parazitolojik incelemesi” baĢlıklı belgeye bakılmalıdır.

Sonuçlar raporlanırken mutlaka incelemenin hangi teknik/boya
kullanılarak yapıldığı rapora yazılmalıdır.

Sonuçlar raporlanırken mutlaka saptanan parazitin adı ve formu
kısaltma kullanılmadan açık olarak yazılmalıdır; “Cryptosporidium spp
ookistleri görüldü” gibi.

Cryptosporidium spp ülkemizde laboratuvardan bildirimi zorunlu bir
etkendir (2). Tanı koyulması halinde olguların kayıt ve bildirimi için
Sağlık Bakanlığının “BulaĢıcı Hastalıkların Ġhbarı ve Bildirim Sistemi,
Standart Tanı, Sürveyans ve Laboratuvar Rehberi” izlenmelidir (13).
Vakanın bir salgınla iliĢkili olabileceği hatırlanmalı ve bildirimler
mümkün olan en kısa süre içinde yapılmalıdır.
5 Olası sorunlar/kısıtlılıklar

Tek bir örnekten elde edilen negatif sonuç bir intestinal parazit
enfeksiyonunu dıĢlamaz. Güvenilir bir sonuç için çok sayıda dıĢkı
örneğinin (2-3 gün aralarla alınmıĢ en az 3 örnek) incelenmesi gerekir.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-03 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 15 / 17
Cryptosporidium spp

DıĢkının makroskobik incelemesi ihmal edilmemelidir. Böylece mukus
varlığı gözlenebilir. Çünkü, eğer mukus varsa ookistlerin mukus içinden
serbestleĢmesini sağlayabilmek için örneğe potasyum hidroksit
uygulanması gerekir.

Örnek kalitesi de sonucu etkiler. Florayı etkileyen antibiyotikler ve
klorokin gibi antimalaryal ilaçlar, bağırsak protozoonlarının yakalanma
olasılığını azaltır. DıĢkıya idrar karıĢmamıĢ olmalıdır. DıĢkı örneklerinin
parazitolojik inceleme için alınmasından önce hastaya baryum, kaolin,
magnezi kalsine, antiasitler, bizmut, hint yağı, mineral yağı verilmemiĢ
olmalıdır. Baryum verilmesinden sonra en az bir hafta geçmelidir.

DFA ve auramin-rodamin boyaları ile inceleme yapmak için floresan
mikroskop gereklidir ve bu yöntemlerle canlılık belirlenemez. Antijen
saptamaya yönelik testler ile de morfolojik doğrulama yapılamaz.

Bazı hızlı tanı testlerinin kalite kontrolü ve güvencesinde sorunlar
vardır. Moleküler yöntemler pahalıdır, ayrıca, en sık kullanılan örnek
olan dıĢkı hem, bilirubin ve safra tuzları gibi PCR inhibitörleri içerir.
Bazı fiksatifler de PCR‟yi inhibe edebilir. Yıkama uygulanmalıdır.
İlgili diğer UMS belgeleri
Bu prosedür belgesi (Cryptosporidium Türlerinin Mikrobiyolojik Tanısı) ayrıca
aĢağıda listelenen UMS belgeleriyle de ilgilidir. Özellikle, uygun inceleme
örneklerinin temini ve boyama iĢlemine hazırlanması hakkında yeterli bilgi için bu
belgelere bakılması önerilir:
UMS,
UMS,
UMS,
UMS,
UMS,
UMS,
P-ÖY-01 DıĢkı örneklerinin parazitolojik incelemesi
P-ÖY-02 Diğer intestinal örneklerin parazitolojik incelemesi
P-TP-01 Mikroskop kalibrasyonu (oküler mikrometre ile)
P-TP-03 DıĢkı örneklerinin yoğunlaĢtırma yöntemleri
P-TP-05 Modifiye Kinyoun asit-fast boyama
GEN-OY-01 Enfeksiyöz maddelerin taĢınması rehberi
Kaynaklar
1
Aksoy U, Akisu C, Sahin S, Usluca S, Yalcin G, Kuralay F, Oral AM. First reported waterborne
outbreak of cryptosporidiosis with Cyclospora co-infection in Turkey. Euro Surveill
2007;12(2):E070215.4. http://www.eurosurveillance.org/ew/2007/070215.asp#4 (son eriĢim
tarihi: 15.05.2012)
2
BulaĢıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliğinde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik. Resmi Gazete; 02.04.2011 – 27893.
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110402-3.htm (son eriĢim tarihi: 06.01.2014)
3
Laboratory Identification of Parasites of Public Health Concern. Cryptosporidiosis
http://www.cdc.gov/dpdx/resources/pdf/benchAids/Crypto_benchaid.pdf (son eriĢim tarihi:
31.01.2014)
4
T.C. Sağlık Bakanlığı (BulaĢıcı Hastalıkların Sürveyansı ve Kontrolü Projesi TR0802.16-01
Avrupa Birliği ve Dünya Bankası desteği ile) (AkbaĢ E, Pr DanıĢmanı). Türkiye‟de BulaĢıcı
Hastalıkların Tanısında Mikrobiyoloji Laboratuvar Kapasitesi Mevcut Durum Değerlendirmesi:
Anket - LabKap2012. XXXV. Türk Mikrobiyoloji Kongresi, KuĢadası, 4 Kasım 2012.
Sayfa 16 / 17
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
01.01.2015 / Sürüm: 1.1 / P-MT-03 / Mikrobiyolojik Tanımlama / Parazitoloji
Cryptosporidium spp
5
Dirim Erdoğan D. Ġnsanlarda Cryptosporidiosis Tanısında DıĢkı Örneklerinde Polimeraz Zincir
Reaksiyonu Yönteminin Yeri (Uzmanlık Tezi). Ege Üniversitesi, Ġzmir. 2003, p.116
6
Eckert J. Protozoa. In: Kayser FH, Bienz KA, Eckert J, Zinkernagel RM (eds). Medical
Microbiology. Thieme New York, USA. 2005, p. 476-542
7
Doğruman Al F. Cryptosporidiosis. In: Korkmaz M, Ok ÜZ (eds). Parazitolojide Laboratuvar. 1.
baskı. Türkiye Parazitololoji Derneği Yayınları. Meta Basım, Ġzmir. 2011, p. 359-364
8
Prescott LM, Harley JP, Klein DA eds. Human Diseases Caused by Fungi and Protozoa:
Cryptosporidiosis. In: Microbiology. 5th ed., The McGraw-Hill Companies, USA. 2002, p. 952-3
9
McHardy IH, Wu M, Shimizu-Cohen R, Couturier MR, Humphries RM. Clinical laboratory
diagnosis of intestinal protozoa. J Clin Microbiol 2013, p.1-35
10 Chalmers RM, Katzer F. Looking for Cryptosporidium: the application of advances in detection
and diagnosis. Trends in Parasitology 2013;29(5):237-251
11 Turgay N. Özel Boyama Yöntemleri. In: Korkmaz M, Ok ÜZ (eds). Parazitolojide Laboratuvar. 1.
baskı. Türkiye Parazitololoji Derneği Yayınları, Meta Basım, Ġzmir. 2011, p.37-41
12 OIE. Cryptosporidiosis. Chapter 2.9.4. In: Manual of Diagnostic Tests and Vaccines for
Terrestrial Animals (Terrestrial Manual). The World Organization for Animal Health (OIE). 2013,
p. 1192-1212
http://www.oie.int/fileadmin/Home/eng/Health_standards/tahm/2.09.04_CRYPTO.pdf (son
eriĢim tarihi: 26.01.2014)
13 BulaĢıcı Hastalıkların Ġhbarı ve Bildirim Sistemi, Standart Tanı, Sürveyans ve Laboratuvar
Rehberi, Sağlık Bakanlığı. Ankara. 2004.
http://www.shsm.gov.tr/public/documents/legislation/bhkp/asi/bhibs/BulHastBilSistStanSurveL
abReh.pdf (son eriĢim tarihi: 18.12.2013)
14 Garcia LS. Calibration of microscope with an ocular micrometer. In: Garcia LS, Isenberg HD
(eds). Clinical Microbiology Procedures Handbook. 2nd ed. update, ASM Press, Washington D.C.
2007, p. 9.3.2.1-4
15 Enfeksiyöz madde ile enfeksiyöz tanı ve klinik örneği taĢıma yönetmeliği. Sağlık Bakanlığı,
Ankara. Resmi Gazete 25.09.2010 – 27710.
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları
Parazitoloji / Mikrobiyolojik Tanımlama / P-MT-03 / Sürüm: 1.1 / 01.01.2015
Sayfa 17 / 17
Download

Cryptosporidium türleri - Türkiye Halk Sağlığı Kurumu