İŞ SAĞLIĞI VE
GÜVENLİĞİNİN
Presentation
Title
KAVRAM VE
Your company information
KURALLARININ
GELİŞİMİ
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KAVRAMI
• İş sağlığı ve Güvenliği’nin konusu ;
– Çalışma hayatının, çalışan, çevre ve toplum üzerine olan
etkilerini incelemek ve olumsuz etkilerini önlemektir
• İş Hekimliği; Konunun tıbbi boyutunu içerir. Çalışanların
sağlık sorunları, korunma, tanı, tedavi.
• İş Hijyeni; Konunun teknik boyutunu içerir. İşyerinde sağlık
ve güvenlik tehlikelerinin değerlendirilmesi önlenmesi
• İş’in sağlık üzerine etkileri:
– Olumlu etkiler;
• Fiziksel, sosyal, ruhsal
• Gelir, saygınlık, doyum.
– Olumsuz etkiler;
• Meslek hastalıkları, iş kazaları
• Çalışanın iş üzerine etkileri:
– Olumlu etkiler;
• Verimlilik,
– Olumsuz etkileri;
• Verimsizlik, kazalar
• Çalışanın iş üzerindeki etkileri:
• 1- Sağlıklı görülen bireyler;
-Bireysel farklılıklara göre uygun işe uygun kişi seçimi
• 2- Belirli düzeyde engelli kişiler
• 4857 sayılı iş kanunu madde 30. (Madde Başlığı ile Birlikte
26.05.2008 tarih ve 26887 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kanun ile Değişmiştir.)
• 3- Sağlıkları, kendileri ve çevreleri için sakıncalı olabilecek
kişiler
– Pilotlar,otomobil ,otobüs sürücüleri,
– Gemi kaptanları,vinç operatörleri
– Londra: 20 yıl/32 kalp krizi/8 kaza
ILO-WHO ORTAK TANIMI 1951
•
•
•
•
•
İş Sağlığı:
Bütün mesleklerde çalışanların bedensel, ruhsal ve sosyal
yönden iyilik hallerinin en üstün düzeyde tutulması,
sürdürülmesi ve geliştirilmesi
İşin insana- çalışanın işe uyumunun sağlanması
çalışmalarıdır.
İş yerinde işin yapılması ve yürütülmesi ile ilgili olarak oluşan
tehlikelerden ve
Sağlığa zarar verebilecek koşullardan korunmak ve
Daha iyi bir çalışma ortamı sağlamak için yapılan
sistematik ve bilimsel çalışmadır.
Tehlike:
• İnsanların yaralanması,
hastalanması,
• Malın veya malzemenin
hasar görmesi,
• İşyeri ortamının zarar
görmesi veya bunların
gerçekleşmesine sebep
olabilecek
kaynak veya durum.
Risk:
• Tehlikelerden kaynaklanan bir olayın, meydana gelme
ihtimali ile zarar verme derecesinin bir bileşkesidir.
Güvenlik
• İşin yapılması ve yürütümü sırasında oluşan risk yada
risklerin, tanımlanmış bir zaman aralığı süresince, kabul
edilebilir sınırlarda kalma yeteneği,
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN GELİŞME
AŞAMALARI
a) İlk çağlar
b) Taş ocakları, madenler
c) Bernardino Ramazzini (1633-1713)
d) Sanayi devrimi ve izleyen yıllar
e) Günümüz
•
•
•
•
•
•
İlk çağlar
“İş, çalışma” söz konusu değil
“Karın doyurma” amaçlı
Yiyeceklerin saklanması
Doğada var olan yiyecekler
Avcılık – “kürklü” hayvanlar
Toprağın işlenmesi
•
M.Ö. 4000 ve sonrası
Taş ocakları,
Demir, kurşun diğer madenler
Boya – pigment maddeleri
M.Ö. 1500 – Mısır – altın madenleri
•
•
•
•
Çalışanlar köle, suçlu, esir
“Ucuz – parasız” işgücü
Çalıştırma nedeni – ceza
“İş riskleri ile ilgili sorun” yok
•
•
• M.Ö. 2780 Eski
Mısır’da MimarMühendis- HekimRahip olan İmhotep;
• Piramit inşaatında
çalışanlarda ölüm, bel
incinmeleri var.
• Yeterli iş gücünün
korunabilmesi için tıbbi
servisler kuruluyor.
•
•
•
•
Hipokrat (M.Ö.460-377);
Hastalıkların oluşumunda çevre faktörlerinin etkisi
Kurşun zehirlenmesini tanımlamıştır.
Sokrates (M.Ö. 469-399);
El işi yapmak onursuzdur, Bu işleri yapanlarla arkadaşlık
edilmez.
Platon (Eflatun) (M.Ö. 428-348);
Çalışma koşullarından kaynaklanan sorunları tanımlamıştır.
•
•
•
•
•
Aristo (M.Ö. 384-322) ;
Koşucularda gözlediği bazı sorunlar,
Gladyatörlerin beslenmelerinde dikkat etmesi gereken
konular
Romalı Pliny (M.S. 23-79);
Tozlu yerlerde çalışmanın riskleri. Öksürük, nefes darlığı.
Juvenal(M.S. 60-140);
Ayakta duranlarda varis,
Galen (M.S. 130-201);
Madenciler, kimyacılar, terziler, balıkçılar, çiftçiler, metal
işçileri, dericilerle ilgili hastalıkları tanımlamıştır.
• Madenler derinleşiyor, madencilik gelişiyor
– “beceri” gerekiyor
– Çalışma koşulları ağır
– “riskli” iş
– madenci “kıymetli” kişi (!)
– madencinin sağlığı önemseniyor
– “erken ölümler” – hastalık, kaza
– çok kez evlenen kadınlar
– Sosyal sorun haline geliyor.
• Çalışma koşullarının düzeltilmesi, çalışanların sağlığının
korunması gündeme geliyor.
Agricola (1494-1555);
• De Re Metallica isimli kitabında Madenci hastalığı (Akciğer)
tanımlamış, tozdan korunma ve havalandırma önermiştir.
Paracelsus (1493-1541);
• On Miners Sickness and Other Miners diseases – 3 ciltlik
kitabında
• Madencilerde akciğer hastalığı ve
• Maden eritme işinde civa zehirlenmesini tanımlamıştır.
•
•
•
•
Bernardino Ramazzini 1633-1714
İtalya –Capri
Parma Üniversitesi-İç Hastalıkları Uzmanı, İşyeri hekimi
İş – hastalık ilişkisi / Sistematik yaklaşım
“Hastalara mesleğini sorunuz” “Ayrıntılı çalışma öyküsü alınız”
“Hekimler tarçın kokulu muayenehanelerden çıkıp işyerlerini
dolaşmalı”.
De Morbis Artificum Diatriba
(Çalışanların hastalıkları )
1700 yılında ilk, 1713 yılında ikinci kez yayın
iş sağlığının kurucusu – “babası”
• Buhar’ın keşfi ve pamuklu dokuma sanayi fabrikalarında
kullanımı 1761
• Tarım işçilerinin – fabrikada çalışması
• Göç, ailelerin parçalanması – fuhuş
• Sağlıksız koşullarda barınma, yetersiz beslenme
• Uzun süre çalışma, aşırı yorgunluk
• Olumsuz çevre koşulları, salgın hastalıklar
• İş kazası, meslek hastalığı
• Çalışanın sağlığının bozulması
• Toplumsal sorun – toplumun ilgisi !!!
•
•
•
•
•
•
•
•
Sanayi devrimi; üretim artışı
Sermaye birikimi arttı
Kadın ve çocuklar çalışma hayatına girdi
Ucuz, direnme gücü az, yönetilmeleri kolay, madenlerde dar
galerilerde çocuklar avantaj.
Çocukların sağlığı bu kötü şartlarda hızla bozuldu.
Fransa’da , Voltaire, J. J. Rousseasu
İngiltere’de , Robert Owen (fabrika sahibi) Michael Sadler,
Anthony Ashley Cooper, Charles Turner Thackrah,
Aydınların müdahalesi ile çalışma hayatında düzenlemeler
yapıldı.
• Dr.Percival Pott (1775); İngilterede Baca temizleyici
çocuklarda görülen skrotum kanseri’nin nedeni olarak baca
kurumundaki katranı işaret etti.
• 150 yıl kadar sonra 1932’de Katran : (1-2 dibenzantrasen) ilk
kanserojen kimyasal madde olarak tanımlandı.
• 1788 Baca temizleyen çıraklar yasası.
– 8 yaş sınırı
– Haftada bir yıkanma
• 1802 – Çıraklık Sağlık ve Ahlakı Kanunu
– Çalışma süresi günlük 12 saat sınırlandırma
– Eğitim engelinin önüne geçme, ücret
– İşyeri duvarlarının yılda iki kez yıkanması
– Gönüllü gözlem hakkı
• 1819- “en küçük çalışma yaşı 9
• 1833 – “en küçük çalışma yaşı –
• 10 yaş (fizik yapı )(doğum kaydı yok)
-Doktor raporu (işe giriş m.)
-İş yeri denetimi
• 1834-Köleliğin kaldırılması
• 1842-Maden yasası
-Genç kızların ve kadınların madenlerde çalıştırılmasının
yasaklanması
1847- İş müfettişliği
KÖLELİK
• Bu fotoğraf, 1900′lü yılların
başında, Belçika Kralı II.
Leopold’un Afrika’daki
sömürgelerinden biri olan
Kongo’da, bir din adamı
tarafından gizlice çekildi.
• Fotoğraftaki adam, kendisi
gibi köle olan ve yeterince
kauçuk toplayamadığı için
cezalandırılan 5 yaşındaki
kızının kesilen sol eli ve sağ
ayağına bakıyor.
• 1828 Yılında Prusyalı (Alman) General Kon Horn,
• Orduya alınacak sağlam genç erkek kalmadı. Erkek
çocukların fabrikada çalışması yasaklansın.
• 1839 Yılında İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
– 9 yaşından küçük çocukların çalışması yasaklandı.
– 9-15 yaş arası çocukların günde en çok 10 saat çalışması
sınırı
– Gece 21-05 arası vardiya çalışması çocuklara yasaklandı,
– Öğle paydosu 1 saat, kahvaltı ve ikindi yemeği 15 dakika
olarak kabul edildi
– Çalışma Bakanlığı kuruldu,
• 1853 Yılında, 12 yaşından küçük çocukların çalışma yasağı,
– 12-14 yaş arası çocukların günde 10 saatten fazla
çalıştırılmamaları,
– Gençlere en az 2 saat dinlenme verilmesi hakkında kanun
çıkarıldı,
• 1869 ; Fabrikalarda Teknik İş Sağlığı ve Güvenliği sistemi
• 1884; Kaza Sigortası kanunu: İşverenlerin mesuliyet ve
yükümlülük taşıması ve kaza primi ödemesi mecburiyeti
• 1891; Pazar günü çalışma yasağı,
– Çalışma süresi haftalık 65 saat,
– Loğusaların 6 hafta izin hakkı,
– fabrika denetim sisteminin sanayi denetimi şekline
dönüştürülmesi,
– 13 yaşından aşağı yaşta çocuk işçi çalışma yasağı
• 1906; Beyaz fosforun sanayide kullanımı kısıtlandı
– gece çalışma şartlarının belirlenmesi
1918; Günde azami 8 saat çalışma kabul edildi,
TÜRKİYE’DE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİNİN
GELİŞİMİ
• Osmanlı döneminde, sanayi kuruluşu, işyeri az
• Kömür üretimi,
• Askeri amaçlı işyerleri;
– Tersane,
– Baruthane,
– Top arabası,
– Fişekhane,
– Dökümhane
• Dokuma fabrikaları
• Küçük zanaat ve atölye üretimine dayanan işyerleri
İşverenlerle, usta, kalfa ve çırak arasındaki ilişkileri ve
çalışma koşullarını “lonca” ların kuralları ve gelenekler belirler.
1776 ; “Fincancılar sözleşmesi”
• Kütahya’da seramik çalışanlarının iş tanımları ve haftalık
çalışma süreleri ile alacakları maaşlar belirlendi
• Devlet hakemliğinde yapılan tarihteki ilk toplu sözleşme
•
•
•
•
1865 Dilaver Paşa Nizamnamesi;
İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda ilk yasal belge.
Ereğli ve Zonguldak kömür havzası işçilerinin dinlenme ve tatil
zamanları, barındırma yerleri, çalışma saatleri ve onların
sağlıkları ile ilgili çeşitli konular
Madende hekim bulunması şartı
Padişah imzalamadı, yürürlüğe girmedi.
1869 Maadin Nizamnamesi;
• İşveren iş kazasının oluşmasını önlemek için gerekli
önlemleri alarak iş güvenliğini sağlamak zorundadır.
• Kazaya maruz kalanlara tazminat ödenecektir.
• Havzada her işveren, diplomalı bir hekim çalıştırmak ve
Eczane bulundurmak zorundadır.
(Yürürlüğe girdi ancak uygulanamadı)
• 1908 sendikaların kurulması
CUMHURİYET DÖNEMİ
• 1921; Ereğli Havza-i Fahmiye Maden Amelesinin Hukukuna
Müteallik Kanun
• 1924; 394 sayılı Hafta Tatili Yasası
• 1926 ; Borçlar Kanunu
• 1930; 1580 sayılı Belediyeler Yasası: Gayrisıhhi müessese
• 1930; 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıha Kanunu (173-180. mad.)
(50 işçi, işyeri hekimi, 300 hekim var)
• 1936; 3008 sayılı İş Kanunu
• 1946; Çalışma Bakanlığı yasası
• 1950; 5690 sayılı Yasa: ILO 81 nolu sözleşme. İş teftişi
•
•
•
•
•
1964; 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu
1969: İşçi Sağlığı ve İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi (İSGÜM)
1971 ; 1475 sayılı İş Kanunu
2003; 4857 sayılı yeni İş Kanunu
2012; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
GÜNÜMÜZDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
İLE İLGİLİ ULUSLAR ARASI
KURULUŞLAR
•
•
•
•
Uluslararası Çalışma Örgütü- ILO (1919)
(International Labour Organization)
1919 Versay anlaşması uyarınca kuruldu
İşçi- işveren ve devlet temsilcileri ( üçlü yapı)
Sözleşme; (Convention) (200)
Ülke parlamentosu onaylarsa yasa olur. Ülkemiz 60
sözleşmeyi imzalamıştır
1932; Örgüte üyelik, 1934TBMM’de görüşme 1936; İlk İş
Kanunu
Tavsiye kararı; (Recommendation) Yolgösterici
•
•
•
Dünya Sağlık Örgütü- WHO (1948)
(World Health Organization)
İş Sağlığı birimi var
Uluslar arası düzenlemelerin hazırlanmasına katkı yapar
Kitaplar ve teknik raporlar yayınlar
•
•
•
Avrupa Komisyonu İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı(The European Agency For Safety and Health At Work) EUOSHA
Avrupa Birliğinin bir organıdır.
Hazırladığı mevzuat “Direktif” adını alır
İş Kanununa göre hazırlanan yönetmeliklerimize esas teşkil
eder.
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMA
İLKELERİ
• İş sağlığı çalışmalarının amacı;
– Bir yandan bireysel özellikleri, diğer yandan işyeri ortam
faktörlerini göz önünde tutarak
– Çalışanların sağlıklarının bozulmasını önlemek
– Ve olanaklar ölçüsünde onların sağlığını geliştirmeye,
– Daha üst düzeye çıkarmaya çalışmaktır.
1- Uygun işe yerleştirme
2- İşyeri ortam faktörlerinin değerlendirilmesi
3- İşyeri risklerinin kontrolü
4- Aralıklı kontrol muayeneleri
5- İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmeti sağlanması
6- Sağlık eğitimi ve danışmanlık.
1- Uygun işe yerleştirme
İşe giriş muayenesi:
• Koruyucu sağlık hizmeti olarak birincil korunma sağlar.
• Kişinin niteliklerine uygun bir işe yerleştirme
• Bireysel özellikler ile işle ilgili tehlikeler dikkate alınır.
Risk grupları:
• Çocuk (15) ve Genç işçi (16-18) (ILO; 11 yıl temel eğitim)
• Yaşlılar ( 50)
• Engelliler
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Kadınlar
Doğurganlık – fertilite,
Gebelik, doğum, emzirme ...
Fizik güç erkeğin %65’i
Vücudun su miktarı az – sıcak toleransı düşük
Vücudun yağ miktarı fazla – solventler
Solunum kapasitesi %11 az – efor
Hb %20 az – fizik güç
Boy/omurga orantısı düşük – L5 – S1 disk hernisi
Uzun süre çalışma (ev işleri),
Taciz ...
2- İşyeri ortam faktörlerinin
değerlendirilmesi
İşyeri riskleri;
• Fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik, psiko-sosyal
•
•
•
•
A- Risklerin tanımlanması
Kullanılan maddeler, aletler, işlemler
Olası tehlike noktalarının gözlemi
Sağlık ve hijyen kayıtları
Akut belirtiler; solunum daralması, kaşıntı vs.
•
•
B- Maruziyetin değerlendirilmesi
Süre
Düzey
– “ölçüm”
– gürültü (dB), sıcaklık, radyasyon, ...
– toz (türü, miktarı – mg/m3)
– Kimyasal, metal (türü, miktarı...)
– gaz (ppm-ppb)
C-Risk karakterizasyonu
• Kim(ler) için risk var?
• Ne düzeyde risk var?
• Topluma yansıyan tehlike var mı?
• Sonuçların
değerlendirilmesi
– İşyeri riskleri için “sınır”
değerler
– MAK : Müsaade
edilebilir azami
konsantrasyon
– (MAC; Maximum
Allowable Concentration)
• Hiç aşılmaması gereken
değer
• Akut olarak toksik
belirtiler ortaya çıkabilir
– ESD : Eşik sınır değer
– (TLV; Treshold Limit Value)
• Ortalama değerin aşmaması gereken düzey
• Örneğin ;Sekiz saatlik bir iş günü veya 45 saatlik bir çalışma
haftası boyunca değişik zamanlarda yapılan ölçümlerde,
• Bazen öngörülen sınır değeri aşan değerler bulunabilir,
• Ancak ölçümlerin ortalama değeri belirlenen sınır değerin
altında olmalıdır.
3- İşyeri risklerinin kontrolü
• Teknik önlemler
– Yöntem teknoloji değişikliği
– Substitüsyon – “ikame”
– Havalandırma – “exhaust”
– Kapatma (closed system)
– Ayırma (isolation)
– Kişisel koruyucular
• Kabul edilebilir “acceptable” risk kavramı
– İşin yapılması – yapılmaması
– Diğer risklerle karşılaştırma
4- Aralıklı kontrol muayeneleri
•
•
•
•
1- Uygun işe yerleştirme
2- İşyeri ortam faktörlerinin değerlendirilmesi
3- İşyeri risklerinin kontrolü
Şeklinde birincil koruma uygulamalarına rağmen yine de
sorun olabilir.
• Çalışmaya devam eden işçinin; işin özelliklerine göre değişen
sıklıkta yapılan periyodik muayenelerinde hastalık ortaya
çıkmadan önce erken tanı konur. (İkincil korunma)
5- İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmeti
sağlanması
•
•
•
•
•
•
•
•
İşyeri sağlık ve güvenlik birimi:
Sağlık gözetimi
İşe giriş, periyodik muayeneler
Risk gruplarına özel yaklaşım
Aşılama
İlk yardım ve acil hizmetlerinin organizasyonu
Acil durum planlaması
Gerektiğinde basit hastalıkların tedavi hizmetlerini verir.
6- Sağlık eğitimi ve danışmanlık.
• İşyerlerinde çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi,(İSG
Kanunu Madde 16-17) İşverenin yükümlülüğüdür.
– Çalışanın bilme hakkı
– İşyeri riskleri
– Sağlık etkileri
– Korunma yolları
– Genel sağlık konuları
– Beslenme, aşılama, kişisel hijyen, sağlıklı yaşam
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE YENİ
YAKLAŞIMIN TEMEL PRENSİPLERİ
1- İSG POLİTİKASI
2005 yılında 155 sayılı ILO sözleşmesi gereği “Ulusal İş Sağlığı
ve
Güvenliği
Konseyi”
oluşturulmuş
ve
konseyce
“T.C.ULUSAL İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ POLİTİKA
BELGESİ (2006-2008)” yayımlanmıştır.
2008 yılı sonu itibariyle ülke genelinde iş kazalarının %20
azaltılması hedef olarak konulmuştur.
İşverenler de, ülke politika ve hedeflerine uygun olarak kendi
işyeri özelliklerine uygun politikalar belirlemek ve uygulamaya
koymak zorundadırlar.
2-TARAFLARLA İŞBİRLİĞİ
Devlet İSG konusunda yapılacak tüm çalışmalarda sosyal
taraflarla görüş alışverişi içerisinde bulunmalıdır.
İSG konusunda devlet, işçi ve işveren kesiminin birbirinden
farklı ancak birbirini tamamlayan görevleri vardır.
GENEL ANLAMDA;
• Devlet, mevzuat yapma, teşkilatlanma ve denetimle,
• İşveren, önlem alma, denetleme ve eğitimle,
• İşçi, alınan önlemlere uymakla,
yükümlüdür.
3 - RİSK DEĞERLENDİRMESİ
• Risk değerlendirmesi“İSG’de Yeni Yaklaşım” mantığının temel
felsefesini oluşturmaktadır.
4 - ÖNLEYİCİ VE KORUYUCU HİZMETLER
Toplu Koruma ;
Organizasyon;
Kişisel Koruma
5 - BİLGİLENDİRME VE EĞİTİM
6 - İŞ SAĞLIĞI HİZMETLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ,
SAĞLIK GÖZETİMİ
7- ACİL DURUMLARA HAZIRLIK
• İlkyardım, tahliye ve tehlikelerin bertaraf edilmesi
çalışmalarının gerektiğinde en etkin bir şekilde yapılabilmesi
için işyerinde olası acil durumlara göre bir planlama
yapılmalıdır.
8- ÇALIŞANLARIN KATILIMI
9-SÜREKLİ İYİLEŞTİRME
• Sağlık ve güvenlik önlemlerinin değişen şartlara uygun hale
getirilmesi ve mevcut durumun sürekli iyileştirilmesİ
10-UYGULAMA ve DENETİM
İşverenler işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine
uyulup uyulmadığını denetlemekle yükümlüdürler.
www.kirmizibaret.com
Kaynak:İnternet
Reklam & İletişim
[email protected]
Download

İş Sağı Ve Güvenliğinin Kavram Ve Kurallarının Gelişimi