YENİ YÜZYIL ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
KANUNU KAPSAMINDA CAM İŞLEME
SEKTÖRÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ ve
TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ İLE
YÖNETİLMESİ
Bitirme Projesi
Koray KARAMAN
131101462
Bölüm: İş Sağlığı ve Güvenliği
Danışman
Prof. Dr. Gönül KUNT KANDEMİR
Şubat, 2014
YENİ YÜZYIL ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
KANUNU KAPSAMINDA CAM İŞLEME
SEKTÖRÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ ve
TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ İLE
YÖNETİLMESİ
Bitirme Projesi
Koray KARAMAN
131101462
Bölüm: İş Sağlığı ve Güvenliği
Danışman
Prof. Dr. Gönül KUNT KANDEMİR
Şubat, 2014
ii
Özgünlük Bildirisi
1. Bu çalışmada, başka kaynaklardan yapılan tüm alıntıların, ilgili kaynaklar referans
gösterilerek açıkça belirtildiğini,
2. Alıntılar dışındaki bölümlerin, özellikle projenin ana konusunu oluşturan teorik
çalışmaların ve yazılım/donanımın benim tarafımdan yapıldığını
3. Araştırma ve/veya anket çalışmaları için “etik kurul onay” yazısı alındığını bildiririm.
İstanbul, Şubat 2014
Koray KARAMAN
i
6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
KANUNU KAPSAMINDA CAM İŞLEME
SEKTÖRÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ ve
TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ İLE
YÖNETİLMESİ
ÖZET
Toplam Kalite Yönetimi anlayışıyla sıfır hata hedeflenmesi halinde; işyerlerinde olabilecek
kaza ve etkilerden korunmak ve işveren ile işçi için daha iyi çalışma ortamı sağlamak
mümkün olacak, sistemli bir şekilde tehlike ve risklere yönelik önlemler alınabilecektir.
Kuruluşlarda karşılaşılan en önemli insan kaynakları sorunlarından biri, çalışanların
emniyetli ve sağlıklı bir çalışma ortamına sahip olmamalarıdır. Kuruluşların günümüzün
rekabet ortamlarında ayakta kalabilmesi ve işlerliğini devam ettirebilmesi için çalışanların
iş sağlığı ve güvenliği konusunda planlı ve sistemli çalışmalar yürütmeleri gerekmektedir.
Toplam Kalite Yönetim sistemi bu planı oluşturmada hatta hedefe yani sıfır hataya ulaşmada
etkili olacak yegâne sistemdir. Günümüz şartlarında ise, ülkemizin kaybettiği ekonomik
kayıpların ciddi rakamlara ulaşması yanında insanımızın da çektiği acıların dindirilmesi de,
iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin düzenlemelerinin sağlanmasının önemini artırmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Toplam Kalite Yönetimi, İş Sağlığı ve Güvenliği, Cam İşleme Sektörü
1
EVALUATION OF GLASS PROCESSING
SECTOR REGARDING THE NUMBERED 6331
OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY
LAW AND MANAGING WITH THE TOTAL
QUALITY MANAGEMENT
SUMMARY
Total Quality Management’s approach is in targeting zero defects, workplace accidents and
to protect from possible employers and the workers will be able to provide a better
working environment, hazard and risk measures can be taken in a systematic way. One of
the most important problems of human resources in organizations, employees not have
sufficient safe and healthy working environment. Organizations to survive in today's
competitive environment in order to ensure the survival and functioning of occupational
health and safety of employees required to carry out a planned and systematic studies.
Total Quality Management system to create the plan that will be effective in achieving zero
defects or even the only system that is the target. In today's conditions, the country has lost
a serious economic losses to reach the numbers next to the relief of the suffering of our
people in the business increases the importance of the provision of health and safety
regulations.
Key Words: Total Quality Management, Occupational Health And Safety Management,
Glass Proccessing Industry
2
İÇİNDEKİLER
Özgünlük Bildirisi .................................................................................................................. i
ÖZET .................................................................................................................................... 1
SUMMARY .......................................................................................................................... 2
Kısaltmalar ve Semboller .................................................................................................. 6
Tablolar, Grafikler ve Şekiller ....................................................................................... 7
GİRİŞ .................................................................................................................................... 8
1. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ.................................................................................... 10
1.1.İş Sağlığı ve Güvenliği Kavramları ........................................................................... 11
1.1.1. İşyeri ................................................................................................................. 12
1.1.2. İşveren............................................................................................................... 12
1.1.3. İşçi..................................................................................................................... 12
1.1.4. İş ........................................................................................................................ 13
1.1.5. Sağlık ................................................................................................................. 13
1.1.6. İş Sağlığı ............................................................................................................ 13
1.1.7. İş Hekimliği ....................................................................................................... 13
1.1.8. İş Hijyeni ........................................................................................................... 13
1.1.9. İş Sağlığı ve Güvenliği ...................................................................................... 14
1.1.10. İş Kazası........................................................................................................... 14
1.1.11. Meslek Hastalığı .............................................................................................. 14
1.1.12. İş Sağlığının Gelişim Süreci ............................................................................ 15
1.2.Avrupa Ülkelerinde İş sağlığı ve Güvenliğinin Gelişim Süreci ................................ 17
1.2.1. İngiltere ............................................................................................................. 17
1.2.2. Fransa................................................................................................................ 18
1.2.3. Amerika Birleşik Devletleri .............................................................................. 18
1.2.4. Almanya ............................................................................................................. 18
1.3. Ülkemizde İş Sağlığı ve Güvenliği Gelişimi ........................................................... 19
1.3.1. Tanzimat Öncesi Dönem ................................................................................... 19
1.3.2. Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemi ....................................................................... 20
1.3.3. Cumhuriyet Dönemi .......................................................................................... 21
1.4. İş Sağlığı ve Güvenliğinin Temel Amaçları ............................................................ 22
1.4.1. Çalışanların Korunması ..................................................................................... 22
1.4.2. Üretim Güvenliğinin Sağlanması ...................................................................... 23
3
1.4.3. İşletme Güvenliğinin Sağlanması ...................................................................... 23
1.5.1. İş Hukunun Konuları ......................................................................................... 23
1.5.2. İş Hukukunun Kaynakları .................................................................................. 24
1.5.3. Kanunlarda İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ............................................................ 25
1.5.4. İş Sağlığı ve güvenliği Konusunda taraflara Yüklenen Görevler ...................... 27
1.5.5. Yaptırımlar ......................................................................................................... 29
1.6. 6331 Sayılı İş Kanunu .............................................................................................. 31
2. TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ ................................................................................ 32
2.1.Toplam Kalite Kavramı ............................................................................................. 33
2.2.Toplam Kalite Kavramının Gelişimi ......................................................................... 33
2.3.Toplam Kalite Yönetimi ............................................................................................ 34
2.4.Kalite Geliştirme Araçları ve Teknikleri ................................................................... 34
2.4.1. Beyin Fırtınası .................................................................................................. 35
2.4.2. Pareto Analizi ................................................................................................... 35
2.4.3. Dağılım Diyagramı ........................................................................................... 36
2.4.4. Kontrol Çizelgeleri ........................................................................................... 37
2.4.5. Neden Sonuç Diyagramı ................................................................................... 37
2.4.6. Poke Yoke (Hatadan Sakınma Analizi) ............................................................ 37
2.5.Toplam Kalite Yönetiminin Ögeleri .......................................................................... 37
2.5.1. Liderlik ............................................................................................................. 38
2.5.2. Müşteri Odaklılık .............................................................................................. 38
2.5.3. Çalışanların Eğitimi .......................................................................................... 39
2.5.4. Takım Çalışması ............................................................................................... 39
2.5.5. Sürekli Geliştirme ve İyileştirme ...................................................................... 40
3. TÜRKİYE CAM İŞLEME SEKTÖRÜNDE ÖRNEK UYGULAMALAR ve ........ 41
YURTDIŞI FİRMALARIN İNCELENMESİ ................................................................. 41
3.1. Toplam Kalite Yaklaşımı İle Potansiyel Tehliklerin En Aza ............................ 41
3.1.1. İşletme Geneli İş Kazaları Pareto Analizi Örneği ............................................ 41
3.1.2. Balık Kılçığı Yöntemiyle Kesilme Kazaları Önleme Çalışmaları .................... 47
3.1.3. Poka Yoke Metodu ile Delik Delme Prosesi Tehliklerini Önleme................... 49
3.2.
Yurtdışı Cam İşleme Sektöründeki İŞ Sağlığı ve Güvenliği İstatistikleri ve Bir
İnceleme ........................................................................................................................... 51
3.2.1. İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği Müdürlüğü Verilerinin İncelelenmesi 51
3.2.2. AGC Cam Fabrikası İş Sağlığı ve Güvenliği Yapısı ........................................ 53
4
4. SONUÇ .......................................................................................................................... 56
5. KAYNAKLAR ............................................................................................................... 59
5
Kısaltmalar ve Semboller
İSG
İş Sağlığı ve Güvenliği
WHO
World Health Organization – (Dünya Sağlık Örgütü)
BK
Borçlar Kanunu
ILO
International Labour Organization – (Uluslararası Çalışma Örgütü)
TBMM
Türkiye Büyük Millet Meclisi
İK
İş Kanunu
EOQ
European Organization for Quality – Avrupa Kalite Örgütü
TKK
Toplam Kalite Kontrol
TKY
Toplam Kalite Yönetimi
AGC
Asahi Glass Company
6
Tablolar, Grafikler ve Şekiller
Sayfa No:
Tablo 1 – Kasalardan cam alıp koyarken meydana gelen kazalar
36
Tablo 2 – Makinelerde çalışma esnasında meydana gelen kazalar
36
Tablo 3 – Cam toplama esnasında meydana gelen kazalar
37
Tablo 4
– Çarpma ya da çarptırma sonucu meydana gelen kazalar
38
Tablo 5
38
Tablo 6
– Falçata kullanımı sırasında meydana gelen kazalar
– Camların hurdaya atılması sırasında meydana gelen
kazalar
Tablo 7
– Ayak kesilmesi sonucu meydana gelen kazalar
39
39
Grafik 1 – 2013 Yılı İş Kazaları Dağılımı
35
Grafik 2 – Kesilme Kazası Sebepleri
40
Grafik 3 – Poke Yoke Uygulaması Öncesi ve Sonrası Fotoğrafları
– İngiltere Cam Sanayiinde Karşılaşılan Kaza Tipleri
Grafik 4 Dağılımı
43
Şekil 1
– Cam Kesiği Kazaları Balık Kılçığı
41
Şekil 2
– AGC Grup İş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyon Yapısı
47
45
7
GİRİŞ
İş sağlığı ve güvenliği, günümüz modern toplumlarında insana verilen değerin
ve önemin bir sonucu olarak her zaman gelişmeye açık bir bilim dalı olmuştur. “İş
sağlığı ve güvenliği çalışmalarının amacı, iş kazaları ve meslek hastalıklarından
çalışanları korumak ve daha sağlıklı bir ortamda çalışmalarını sağlamaktır.”1 Ancak
yaşadığımız ülkede ve yaşadığımız dünyada bu pek mümkün olamamaktadır. Öyle ki,
dünyada her yıl yaklaşık 160 milyon çalışan, iş kazası ve meslek hastalıkları
dolayısıyla yaralanmakta ve hastalanmaktadır.
Ülkemizde, iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucunda meydana gelen maddi
ve manevi kayıplar, ülke ekonomisi açısından oldukça büyük boyutlara ulaşmaktadır.
Bu nedenle ülkemizde iş sağlığı ve iş güvenliği için ciddi tedbirlerin alınması
zorunludur. Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği konusunda pek çok mevzuat olmasına
rağmen; bu mevzuatlar dağınık halde bulunmaktadır. Ayrıca mevzuatları denetleyecek
etkili bir devlet denetim mekanizması mevcut değildir. Dikkate alınmayan Anayasa
maddeleri, uygulanmayan yasal düzenlemeler, tüzük ve yönetmelikler varken sosyal
hukuk devletinin yeterince uygulanmadığı söylenilebilir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve kurumlarının işlevlerini yerine
getiremediği, denetim ve yönlendirme görevini yapamadığı, yapılan denetimlerinde
yeterli düzeyde olmadığı görülmekte, çeşitli iş kollarında, her geçen gün can
kayıplarıyla sonuçlanan iş kazaları ve meslek hastalıklarıyla karşılaşılmaktadır.
Ülkemizde meydana gelen iş kazaları ve meslek hastalıklarının önemli sebeplerinden
birisi de tarafların eğitimsizliğidir. Taraflar gerek mevzuatlar konusunda gerekse bilgi
ve donanım bakımından yetersizdirler. Bu eksiklik ile sağlıklı bir çalışma ortamı
sağlanamamaktadır.
İş sağlığı ve iş güvenliği sorunları tarafların konu hakkında bilinçlendirilmesi ve
Toplam Kalite Yönetimi anlayışı ile mümkün olabilir. Toplam Kalite Yönetimi
anlayışı, sıfır hata ve etkin bir denetim mekanizması ile iş kazalarının büyük
çoğunluğu önlenebilir.
1
Ali KOCAER. C Sınıfı İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Ders Kitabı: T.C. Aydın Üniversitesi Sürekli
Eğitim Merkezi. İstanbul, 2012 s.3
8
İş kazaları ve meslek hastalıklarının işletmelere yüklediği maliyetin,
zamanında alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemlerinin işyerine getireceği
maliyetten çok daha yüksek olacağı unutulmamalıdır. İş kazaları ve meslek hastalıkları
maliyetleri hesaplanırken bu maliyetlere ayrıca dolaylı maliyetlerde eklenmelidir.
Ülkelerin zenginliği açısından kaynakları daha etkin şekilde değerlendirmek, iş sağlığı
ve iş güvenliğine bağlıdır. İş kazaları ve meslek hastalıklarını önleyebilmek için
işyerlerinde “Önce insan, önce sağlık, önce iş güvenliği” anlayışı yerleştirilmeli, tüm
süreçlerde öncelik, iş sağlığı ve güvenliği olmalıdır.
Bu projede, ilk olarak İş Sağlığı ve Güvenliğinin, İş Sağlığı ve Güvenliği temel
kavramlarının ve projem içerisinde yer alan genel tanımların ve iş sağlığı ve
güvenliğinin genel gelişim süreçlerinin ve Dünya genelinde, İngiltere, Fransa,
Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya gibi Avrupa ve Dünya’nın önde gelen sanayi
ülkelerindeki İş Sağlığı ve Güvenliği yaklaşımlarının Türkiye ile birlikte
incelenmesine yer verilmiştir. İlk bölümde incelenen bir diğer konu da İş Sağlığı ve
Güvenliğinin Temel amaçlarıdır. Son olarak ilk bölümde incelenen konu, Türkiye
Cumhuriyeti Kanunlarında İş Güvenliği ve İş Hukuku, Genel Yaptırımlar konusudur.
Projenin ikinci bölümünde ise, Toplam Kalite Yönetimi konusu ele alınmıştır.
Toplam Kalite Yönetimi anlayışı, kavramı ve gelişimi hakkında incelemelerde
bulunulmuştur. Kalite Geliştirme Araçları ve Tekniklerinden beyin fırtınası, pareto
analizi, dağılım diyagramı, kontrol çizelgeleri, neden sonuç diyagramı ve hatadan
sakınma analizi incelenmiştir.
Projenin üçüncü bölümünde, Türkiye Cam Sektöründe bulunan bir firmanın iş
sağlığı ve güvenliği konusunu toplam kalite yönetimiyle ele alış şekli incelenmiştir.
İşletme geneli iş kazaları pareto analiziyle sınıflandırılmış, balık kılçığı yöntemiyle en
sık görülen iş kazasının kök nedeni bulunmuştur. İşletmede bulunan bir bölümde
rastlanan iş kazasının önüne geçebilmek için örnek bir poke yoke metodu
kullanılmıştır. Bu bölümde son olarak Yurtdışı cam sanayii sektörünün iş sağlığı ve
güvenliği konusundaki çalışmaları araştırılmış ve bir cam üreticisi firmanın iş
sağlığı ve güvenliği konusundaki çalışmalarına yer verilmiştir.
9
1. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
Günümüzde, insan sağlığı artık yaşanılan çevrenin sağlığı ile birlikte
anılmaktadır. Yaşanılan ortamda bulunan çok sayıdaki endüstriyel ve tarımsal
kimyasallar, ve bunlara maruz kalma sonucunda organizmadaki hormonlar ile
etkileşime girmekte ve onların etkilerini taklit ederek veya yapısını bozarak insan
sağlığını olumsuz yönde etkiliyor. İçinde bulunulan durum ise tehlikenin boyutlarını
ortaya koymaktadır.
1947’de üye oldugumuz Dünya Sağlık Örgütü’nün anayasasına göre;
• En iyi derece sağlıklı olmak; ırk, din, dil, politik inanç, ekonomik ve sosyal koşullar
farketmeksizin herkesin en temel haklarından biridir.
• Hükümetler , sağlık ve sosyal önlemler alarak halkının sağılıgından sorumludur.
• Halkın, halk sağlıgı ile ilgili aydınlatılması ve işbirliği içinde olması, halk
sağlıgının geliştirilmesinde önemli yer oynar.
• Tüm ulusların sağlığı, barış ve emniyet içerisinde yaşamak için en önemli
faktördür, bireylerin ve devletlerin düzenli işbirliğine dayanır.
İş sağlığı, çalışanların fizyolojik,psikolojik ve sosyal durumlarını en yüksek
seviyeye taşımak, çalışanları becerilerine uygun işlerde çalışmasını sağlayarak ,işi
insana-insanı işine uyarlamayı amaçlayan tıp dalıdır.
Çalışanların korunması, üretimin ve iş yerinin güvenliğinin sağlanması ; iş
güvenliğinin amacıdır.
İş yerlerinde oluşabilecek tehlikelerden ve sağlığı etkileyecek durumlardan
korunmak için yapılan çalışmalara iş güvenliği denir. Daha iyi bir çalışma ortamı
yaratmak amaçlanır.
10
İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği) nasıl kullanılır? sorusuna cevap olarak,
şirketlerde İSG’ nin nasıl kullanıldığına dair tanımlar yapılmıştır. Sağlık ve güvenlik
birliklerine ve eğitim programlarına katılan bir
spesifik olarak tanımlayabilmektedirler.
kişi İSG faaliyetlerini
cevaplayamayan
kişiler ise
sistematik yaklaşım açısından; ‘sorumluluk zinciri, düzenli kontrol,
prosedürler
ve
Diğer
çok
problem tespiti’ gibi ve sıradan yaklaşım açısından da; ‘soruları cevaplama,
binaları dolanma’ gibi kavramları içeren
tanımlamalar yapmaktadırlar. Aslında
İSG kavramının anlamının oturması da eğitim desteği gerektirmektedir.
İş Sağlığı ve Güvenliği,sağlıgı etkileyebilecek kazalardan korunmak ve daha
güvenli bir çalışma ortamı yaratmak amacı ile yapılan bilimsel çalışmalardır.
Günde ortalama 8 saatin geçirildiği işyerlerinde daha güvenli bir şekilde
çalışılabilmesi için gerekli önlemlerin alınmasında tüm çalışanların ve yöneticilerin
sorumlulugu vardır. Güvenli çalışma ortamını sağlayabilmek için bu sorumlulukların
herkes tarafından yaşam tarzı olarak benimsenmelidir.
1.1.İş Sağlığı ve Güvenliği Kavramları
İnsanlık tarihinde bireysel yaşamdan toplu yaşam sürecine geçişte artan ihtiyaçlar
doğrultusunda toplum hem iş bölümü yapmaya hem de daha organize bir hale gelmeye
başlamıştır. Bu gelişim içerisinde, üretim yaparken bazı kazalar olmakta ve işçiler
hastalanmaktadır. Böyle olumsuz durumlarla karşılaşmamak adına zaman içerisinde
bilimsel çalışmalar yapılmaya başlanmıştır.
İş sağlıgı ve güvenliği kavramı günümüze gelene kadar birçok evreden geçmiştir.
Önceleri üretim odaklı ilerleyen kabuller zaman içerisinde sistem kurmaya
yöneltmiştir.
İş sağlığı ve güvenliği kavramı 20. Yuzyılda ortaya çıkmaya başlamıştır, bu
kavram ortaya cıkmadan önce de calışanların yakalandıgı bazı iş hastalıkları
tanımlanmıştır.
11
1.1.1. İşyeri
İşyeri, belli bir teknik amaç için kurulan , süreklilik gösteren organize bir
yapıdır. Diğer bir tabirle, işyeri işin yapıldıgı yerdir. İşyerinin olumlu ya da olumsuz
tüm çalışma şartları işçiyi direkt olarak etkilemektedir.
Çalışanın verimi, doğrudan işyerinin ve çalışma şartlarının çalışan üzerinde
yarattıgı yüklenmeye bağlanabilir.İş kazaları ve meslek hastalıkları işyerinin çalışma
koşulları ile ilgilidir. Kötü çalışma ortamından etkilenen çalışan , hem kendini hem de
işin verimini etkiler. Bunun sonucunda oluşan hukuki sonuçlar işvereni etkiler.
1.1.2. İşveren
İşveren, sözleşme karşılıgında işçi çalıştıran kişidir. “Gerçek kişi” ve “Tüzel
kişi” olmak üzere iki tür kişilik tanımlanır.
Hukuki olarak birden fazla kişi ya da malın toplulugundan oluşan ve tek kişi
sayılan varlıga tüzel kişi denir.
Doğumdan ölüme kadar süreçte hukuken “gerçek kişi” kavramı kullanılır.
1.1.3. İşçi
İşverenin emrinde belirli bir ücret karşılığında çalışan kişiye işçi denir.2
Üretimin olmazsa olmazıdır.Vardiya süresinde yüklenmeler sonucunda işçi ruhsal ve
fiziksel tepki verebilir. Bunun sonucunda iş kazaları ya da meslek hastalıkları gibi
olumsuzluklar oluşabilir.
2
4857
Sayılı
İş
Kanunu,
İş
Kanunu
www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/1243.html 20 Mart 2013
Genel
Tanımları,
2003,
12
1.1.4. İş
Mal veya hizmet üretimi için yapılan eylemlere iş denir, işin yapılma kuralları
hizmet sozleşmesi ile belirlenmiştir. Üretimin olabilmesi için işçiler vardiya süresince
birbirinden farklı birçok iş yapmaktadır.
1.1.5. Sağlık
Hem fizyolojik hem psikolojik olarak tam bir iyilik halini sağlıklı olmak olarak
tanımlayabiliriz. Toplumların gelişim evresi içinde daha önce sadece fizyolojik olarak
bir rahatsızlıgının bulunmaması sağlıklı olmak olarak kabul edilirken, toplumların
gelişim evresi içinde ruhsal iyilik hali de bu tanımın içine girmiştir.3
1.1.6. İş Sağlığı
Tüm çalışanların fizyolojik ve psikolojik olarak sağlıklarının en iyi seviyede
tutulması için yapılan çalışmalardır.
1.1.7. İş Hekimliği
Meslek hastalıklarının ve çalışanların sağlık sorunlarının tanısı, tedavisi ve
korunması hususundaki etkinliklerdir.
1.1.8. İş Hijyeni
Diğer bir tabirle endüstriyel hijyen, çalışma alanlarındaki sağlıgı tehdit eden
risklerin belirlenmesi ve önlenmesi konusunda çalışmalar yapan bilim dalıdır.4
3
FİŞEK N. Modern Yönetim Semineri: Türk-İş Yayınları No:144, İstanbul, 1982
4
6331 İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 2012, www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/06/20120630-
1. htm , 11 Mart 2013
13
1.1.9. İş Sağlığı ve Güvenliği
Tüm çalışanların sağlıklarının en iyi seviyede olmasını, çalışma şartlarının
sağlıklı ve güvenli olmasını sağlamak için kurulan bilim dalına iş sağlıgı ve güvenliği
denir. Tıbbi, ekonomik ve hukuki yönleri bulunur.
1.1.10. İş Kazası
WHO’ya göre “beklenmedik bir olay sonucunda sakatlanmaya ve zarara neden
olan duruma”5 iş kazası denir. Ülkemiz 5510 sayılı yasa 13.Maddeye göre iş kazası;
“sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş
nedeniyle, sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu
iş nedeniyle, bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak bir başka yere
gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın
sigortalının iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi esnasında,
meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen yada ruhen özüre uğratan
olaydır.”6
1.1.11. Meslek Hastalığı
5510 sayılı yasanın 14.Maddesine göre meslek hastalığı; “sigortalının çalıştığı
veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları
yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük
halleridir.” 3 İş sebebiyle meydana gelen hastalıklar halen ülkemiz mevzuaatında net
olarak belirtilmemiştir.
5
World Health Organization, 2008, http://www.who.int/about/en/ 20 Mart 2013
Sosyal
Sigortalar
ve
Genel
Sağlık
Sigortası
Kanunu,
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2006/06/20060616-1.htm 20 Mart 20013
6
2006,
14
1.1.12. İş Sağlığının Gelişim Süreci
İş sağlılı kavramı, işçi sınıfı kavramı ile aynı zamanda açığa çıkmıştır. Fakat,
M.Ö yıllardan beri işçi sağlının korunması ile ilgili çalışmalar yapılmştır. İlk çağlar,
taş ocakları, madenler,endüstri devrimi ardından günümüz şartları olarak bu
çalışmaları sıralayabiliriz.
Hammurabi kanunlarında iş sağlıgı ile ilgili aşağıdaki maddeler bulunmaktaydı:7



Bina sahibi müteahhidin dayanıklı yapmadıgı binanın yıkılması
sonucunda ölürse, o binanın müteahhidi ölüm cezası alır. 

Bina sahibinin oğlu ölürse, müteahhidin oğlu ölüm cezası alır. 

Bina sahibinin kölesi ölmüşse, müteahhid aynı değerde köleyi bina 
sahibine verir.

Bina sahibinin malları müteahhidin binayı sağlam yapmamasından
dolayı çöktüğünde zarar görmüşse, müteahhid binayı tekrar yapar ve bina

sahibinin tüm zararını giderecektir. 

Binanın yapı kurallarına dikkat edilmeden yapılan duvarı çökerse,
müteahhit tüm masrafları karşılayarak o duvarı onarmak durumundadır. 
Milattan önce 1500lü yıllarda, piramitlerin inşaatı için yeterli iş gücünün
sağlanması için sağlık servisleri kurulmuştur.8

Platon (Eflatun) (M.Ö.428-348); zanaatkarların çalışma koşullarından 
kaynaklanan

Aristo
sorunları
(M.Ö.
384-322);
dile
Gladyatör
getirmiştir.
diyetini
açıklamıştır.
7
Hamurabi Kanunları, 2013, http://tr.wikipedia.org/wiki/Hammurabi_Kanunlar%C4%B1 27 Şubat
2013
8
Egyptian pyramids , 2013, http://travel.nationalgeographic.com/travel/egypt/pyramids-at-giza/ 27
Mart 2013
15




Galen (M.S. II.Yüzyıl); hastalıklarda çevre faktörünü dile getirmiştir. 

Paracelsus (1493-1541); “Bütün maddeler zehirdir. Zehir olmayan
hiçbir madde yoktur. Uygun doz, zehir ve ilaç arasındaki farkı yaratır.” 
Demiş

ve
bu
sözü
tıp
tarihine
geçmiştir.
George Bauer; 1526’da Avrupa madenlerinde çalışan işçilerle ilgili 
“De Re Metalica” adlı eseri kaleme almıştır.
 Italyan bilim adamı Bernardino Ramazzini endüstri sağlığının önemli
kişileri arasında yer alır. 1713 yılında yayınladığı “De Morbis Artificum
Diatriba” adlı yapıtında meslek hastalıkları ile ilgili önemli paylaşımlarda
bulunmuştur. Meslektaşlarına “Hastanızın mesleğini mutlaka sorunuz” diye
önemli bir öğüt vermiştir.
Sanayileşme şu sorunlara yol açmıştır;









Kırsal alandan sanayileşen yerlere olan göçler 

Göçler sebebiyle parçalanan aileler 

Sağlıksız şartlarda barınma 

Yetersiz beslenmeme 

Uzun çalışma saatleri 

Halsizlik, bitkinlik 

Salgın hastalıklar, çevre şartlarının bozulması 

İş kazaları, meslek hastalıkları 

İşçilerin sağlıklarının bozulması 
16
1.2.Avrupa Ülkelerinde İş sağlığı ve Güvenliğinin Gelişim
Süreci
Bu bölümde, Büyük Avrupa Ülkelerinde İş Sağlığı ve Güvenliğinin gelişim
süreci incelenecektir. İngiltere, Almanya ve Fransa’daki süreç ve Avrupa ülkelerine
ek olarak, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki İş Sağlığı ve Güvenliği gelişim süreci
incelenecektir.
1.2.1. İngiltere
Endüstri sağlığı meselelerinin devlet tarafından ele alınması, İngiltere’de
sanayi devrimi haraketlerinin hızlanmaya başladığı devrelere rastlar.




Sir Percivale Pott 1776’da baca temizleyicilerinin testis kanserini tarif etmiştir. 
Charle Turner Tacrach (1795-1852); çok etraflı bir meslek hastalıkları kitabı
yazmıştır. Bu ülkede, XIX. Yüzyılın başlarında (1802) “Sağlık ve Ahlakın Korunması
Kanunu” ve bunu izleyen (1833) “Fabrikalar Kanunu” yayınlanmıştır. Bu 
kanunlarda


Müfettişliği”
öngörülmüştür.9
bu
kanuna
göre,
çalışma süresi
58
Saat/Hafta olmuştur.6
1833 yılında Fabrikalar Kanunu yürürlüğe girmiştir. En küçük çalışma yaşı 
10
9
Güvenliği
1802 yılında, Çıraklık Kanunu kabul edilmiştir. Dünyada bir ilk olarak kabul 
edilen

“İş
yaş
ve doktor
raporu
ile işe
girme zorunlu
olmuştur.
1847 yılında işyeri denetimi ve iş müfettişliği kavramı ortaya çıkmıştır.
KOCAER. A.g.e. s.10
17
1.2.2. Fransa
Fransa’da 1810 yılında yayınlanan “İmparator Kararnamesi” yine aynı ülkede
1841 yılında yayınlanan “İş Mevzuatı” iş sağlığı ve güvenliği kavramının bu ülkedeki
ilk ürünleridir.
1.2.3. Amerika Birleşik Devletleri
Sanayileşme hareketlerinin çok hızlandığı XX. Yüzyılın başında atılım
yapmıştır.

Cornell Üniversitesi iç hastalıkları Profesörü Gillmann Thomson
Meslek hastalıkları (The Occupational Diseases) kitabını 1914 yılında
yayınlamıştır. 


 1913 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde Ulusal Güvenlik Konseyi
kurulmuştur. 
 1918 yılında, günde azami 8 saat çalışma kabul edilmiştir.
 1970 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde Mesleki Güvenlik ve Sağlık
Kanunu (OSHA) çıkarıldı10 ve daha sonra Ulusal Mesleki Sağlık ve Güvenlik
Enstitüsü
(NIOSH)
ve
Amerikan
Güvenlik
Mühendisleri
Derneği
kurulmuştur.11
1.2.4. Almanya
Kronolojik olarak incelendiğinde;
10
OSHA
1970
Hareketi,
2013,
http://www.osha.gov/pls/oshaweb/owasrch.search_form?p_doc_type=OSHACT , 23 Mart 2013
11
Ulusal Mesleki Sağlık Örgütü, 2013, http://www.cdc.gov/niosh/about.html , 23 Mart 2013
18
 1972 yılında Dortmund’da İş Sağlığı ve Güvenliği ve Kaza Araştırma
Merkezi (Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Unfallforschung – BAU)
kurulmuştur.12
 1974 yılında, Vvuppertall’de İş
Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili yüksek
mühendislik
bölümü
açıldı.
 1980’li yıllardan itibaren ağırlıkla ele alınmaya başlanmış, 89/391/EEC sayılı
İş Sağlığı ve Güvenliği alanında çerçeve direktif olarak kabul edilmiş ve daha
sonra bu çerçeve direktife dayanarak bir çok bireysel direktif çıkarılmıştır.
 1919 yılında, Cenevre’de Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) kurulmuştur.13
1.3. Ülkemizde İş Sağlığı ve Güvenliği Gelişimi
Ülkemizde İş Sağlığı ve Güvenliği gelişimini üç ayrı dönemde inceleyebiliriz.
1.3.1. Tanzimat Öncesi Dönem
Lonca, aynı bölgede yaşayan esnaf ve zanaatkarların örgütlenerek kurduğu
meslek organizasyonuna verilen isimdir. Loncalar bir meslek örgütlenmesi olarak
özellikle Ortaçağ'da üretim ve işgücünün düzenlenmesinde önemli görevler
üstlenmiştir.
Usta-çırak ilişkileri ve ürün kalitesine yönelik standartlar loncalar sayesinde
düzenlenmiştir. Loncaların, ticaretin kayıt altına alınmasını sağlayarak haksız
rekabetin oluşmasını engelleme işlevi de bulunmaktaydı.
12
BAU Hakkında, 2013, http://www.baua.de/en/About-BAuA/About-BAuA.html , 23 Mart 2013
ILO Hakkında, 2013, http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/who-we-are/lang--en/index.htm , 23
Mart 2013
13
19
Osmanlı loncaları genellikle aynı tür işi yapan esnaf ve zanaatkarların toplu
olarak bir arada bulundukları çarşı, han, arasta gibi yerlerde etkinliklerini
sürdürürlerdi. Buraların dışında işin niteliği gereği ayrı yerlerde açılan dükkânlara
"koltuk" adı verilirdi.
18. yüzyılın ortalarında çarşı ve dükkân sayısının çoğalması, gerçek esnaf ve
zanaatkar olmayanların (bunların başında yeniçeriler geliyordu) da buralarda işyeri
tutmaları lonca düzenini sarstı. Bunun üzerine devlet her alanda iş yapacak esnaf ve
zanaatkar sayısını sınırlandırarak bir tür tekel düzeni kurmaya çalıştı. Gedik adı verilen
bu düzende elinde esnaf ya da zanaatkar belgesi olmayan kişilerin dükkân açması
yasaklanıyordu. Ama ekonomik gelişmeyi ve rekabeti önleyici bu sistem pek başarılı
olamadı. 1838 ticaret sözleşmeleriyle Avrupa malları Osmanlı pazarını istila edince
sistem iyice çöktü.
Devlet 1866-1873 yılları arasında esnafı, kooperatifler biçiminde örgütleyerek
ayakta tutmaya çalıştıysa da olumlu sonuçlar alınamadı. 1913'te kabul edilen bir
yasayla gedik sistemine de resmen son verildi.14
1.3.2. Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemi


1865 yılında Dilaver Paşa Nizamnamesi (Havza-i Fahmiye Teamülnamesi)
 ile
Ereğli ve Zonguldak kömür havzası işçilerinin dinlenme ve tatil zamanları,
barınma yerleri, çalışma saatleri ve onların sağlıkları ile ilgili çeşitli konuları

ele alınmıştır. Dilaver Paşa Nizamnamesi iş Sağlığı ve Güvenliği konusunda
ülkemizdeki
ilk
yazılı
belgedir.

1869 yılında Maadin Nizamnamesi ile bütün madenlerde çalışanların
güvenliği ile ilgili çeşitli hükümleri düzenleyen bir mevzuattır.

1871 yılında Ameleperver Cemiyeti kuruldu. Cemiyetin amacı, "cins ve
mezhep ve millet" farkı gözetmeksizin, işe muhtaç olanlara yeteneklerine göre
iş sağlamaktı. Ayrıca, zanaatkarlara araç gereç sağlamak, fukara
14
Lonca, 2013, http://tr.wikipedia.org/wiki/Lonca , 23 Mart 2013
20
çocuklarının zanaat öğrenmesine aracılık etmek, zaman içinde bu alanda
eğitim veren kurumlar açmak, doğru yoldan ayrılanları çalışmaya yönelterek
ıslah etmek gibi amaçlara da sahip olan cemiyetin, bu yöndeki çalışmaları
dönemin
basınından
izlenebilmektedir.

1895 yılında Osmanlı Amele Yardımlaşma Cemiyeti kuruldu. Türkiyedeki
işçilerin ilk sınıfsal örgütlenmelerinden biridir. Aydınlık dergisinde
yayımlanan ve 1921 yılında yapılmış bir toplantıda "Agah'ın verdiği
konferans" olarak nakledilen bilgilere göre, cemiyet II. Abdülhamid
döneminde, baskıların yoğunlaştığı yıllarda, 4.000'i aşkın işçinin çalıştığı
Tophane
fabrikalarında
gizli
olarak
kurulmuştu.
1.3.3. Cumhuriyet Dönemi

1921 yılında, Ereğli Havza-ı
 Fahmiye Maden Amelesinin Hukukuna
Müteallik
Kanunun
çıkarılması.



1926 yılında, Borçlar Kanunun çıkarılması.



 1930 yılında, Umumi Hıfzıssıha Kanunun çıkarılması.



1971 yılında, 1475 sayılı İş Kanunu gereği
 İş Sağlığı ve Güvenliği yönünden
birçok tüzük ve yönetmelik devreye girmiştir.




2003 yılında, 4857 sayılı İş Kanunu yürürlüğe girmiştir. Avrupa
Birliği Uyum
15 
sürecini
hızlandıracak
birçok
tüzük
ve
yönetmelik
içermektedir.



30 Haziran 2012 yılında resmi gazetede yayınlanan ve 2013 Ocak ayı

16
itibariyle yürürlüğe giren 6331 İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
15
ile İş Sağlığı ve
KOCAER. A.g.e. , s.22
21
Güvenliği artık yönetmelik ve tüzüklerle sağlanmak yerine başlı başına bir kanun
haline gelmiştir.
1.4. İş Sağlığı ve Güvenliğinin Temel Amaçları
İş Sağlığı ve Güvenliği çalışmalarının iki temel boyutu vardır. Bunlardan
birincisi Tıbbi boyuttur. Tıbbi boyut ile esas olarak meslek hastalıklarının önüne
geçilmesi hedeflenir.
Çalışanların sağlığının yapacakları işle ilişkisini araştırır. İşyeri ortamında
oluşabilecek bazı risklere karşı alınacak tıbbi koruma yöntemlerini uygular. İkinci
olarak İş Sağlığı ve Güvenliğinin İş Güvenliği boyutudur. Bu boyut, işyeri ortamında
sağlıklı ve güvenlikli bir ortam oluşturmak için yapılan tüm çalışmaları kapsadığı için
“İş Hijyeni” olarak da adlandırılmaktadır.
Esas olarak iş kazaları ve işyeri kazalarını önlemek için çalışır. İş yeri
ortamındaki sağlık ve güvenlik rüsklerinin saptanması, bununla ilgili ölçümler
yapılmasıdır. (Örneğin; iş yerinde kullanılan çeşitli kimyasal maddelerin, iş yeri ortam
havasındaki ölçümü, iş yerinde yapılan işler esnasında ortama yayılan ve sağlığa
zararlı olduğu bilinen tozların ölçümü, makine ve tezgahlardan kaynaklanan
gürültünün düzeyini belirlemek üzere yapılan ölçümler gibi)
Çalışanlara yönelik olarak İş Sağlığı ve Güvenliği ile yakından ilgili bulunan
üç unsur vardır; çalışanların, üretim güvenliğinin ve işletmenin güvenliğinin kontrol
altına alınması.
1.4.1. Çalışanların Korunması
İş Sağlığı ve Güvenliği çalışmalarının asıl amacını çalışanların korunması
konusu oluşturur. Çalışanları iş kazaları ve mesleki hastalıklara karşı koruyarak ruh ve
beden bütünlüklerinin sağlanması amaçlanmaktadır.
16
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 2012, http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/06/201206301.htm 25 Mart 2013
22
1.4.2. Üretim Güvenliğinin Sağlanması
Meslek hastalıkları ve iş kazaları en az düzeye indirgendiğinde iş gücü ve
işgünü kayıpları azalacaktır. Dolaylı olarak üretim korunacak ve daha sağlıklı ve
güvenli bir çalışma ortamı sağlanacaktır. Böylece verim artacaktır.
1.4.3. İşletme Güvenliğinin Sağlanması
Çalışanların korunması ve üretim güvenliğinin sağlanması konuları üzerine
çalışmalar yapılması, işletmeyi tehlikeye düşürebilecek durumları da ortadan
kaldırmaktadır. Böylece işletme güvenliği de sağlanmış olacaktır.
1.5. Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarında İş Güvenliği ve İş Hukuku
İş hukuku, çalışma hayatındaki işçi, işveren ve bunların bağlı oldukları
örgütlerin birbirleriyle ilişkilerini düzenleyen hukuk dalıdır.
Başka bir tanımla iş hukuku, bir iş sözleşmesine dayanarak ücret karşılığında
bir başka işveren adına ve ona bağlı olarak çalışan işçiler ile bunları çalıştıran
işverenler arasındaki ilişkileri düzenleyen kurallar bütünüdür.
1.5.1. İş Hukunun Konuları
İş hukukunu, işçi ve işveren arasındaki ilişkileri düzenleyen bireysel iş hukuku
ve bunların bağlı oldukları örgütlerin yani sendikaların kuruluş ve işleyişleri ile
sendikaların birbirleri ve devletle olan karşılıklı ilişkilerini düzenleyen toplu
(kollektif) iş hukuku olmak üzere ikiye ayırabiliriz.
Toplu İş Hukukuna yönelik düzenlemeler 2821 sayılı Sendikalar Kanunu ve
2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu ile düzenlenmiştir.17
17
Sendikalar Kanunu, 2012, www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/609.html , 20 Mart 2013
23
1.5.2. İş Hukukunun Kaynakları
İş hukunun kaynaklarını başlıca şu şekilde gruplamak mümkündür.

















Anayasa

Yasalar / Kanun Hükmünde Kararname / Uluslararası Sözleşmeler
Tüzük


Yönetmelik

Toplu İş Sözleşmesi
Sözleşme


İç Yönetmelikler

İşyeri Uygulamaları

İşverenin Yönetim Hakkı

18
1.5.2.1. Uluslararası Sözleşmeler
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi; kabul tarihi 1950 olup Türkiye 1954 tarihinde
onaylamıştır. Bu sözleşme, zorla çalıştırma ve angarya yasağı ile sendikal özgürlükleri
düzenlemektedir.
Avrupa Sosyal Şartı; 1965 tarihinde kabul edilmiştir. Türkiye 1989 tarihinde
onaylamıştır.
1.5.2.2. Avrupa Birliği Hukuku
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO); 1919 yılında kurulmuştur. Türkiye 1932
yılında üye olmuştur. 1944 yılında Philadelphia Bildirgesi ile ILO’nun hedef ve amaçları
yeniden belirlenmiştir. TBMM’de onaylanan ILO sözleşmeleri yasa hükmündedir ve
Anayasa’ya aykırılığı iddia edilemez.
18
İş Kanunu, 2012, www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/1243.html , 10 Mart 2013
24
1.5.2.3. 4857 Sayılı İş Kanunu
Kabul tarihi: 22.05.2003’tür. Bu kanunun amacı, işverenler ile bir iş
sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına
ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir.
1.5.2.4. 4857 Sayılı Kanunun Kapsamadığı Alanlar
4857 sayılı iş kanunu şu alanları kapsamamaktadır;


 Deniz ve hava taşıma işlerinde

50’den az işçi çalıştırılan (50 
çalışan dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı
işyerlerinde veya işletmelerinde,


 Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri

Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar 3 üncü derece dahil hısımları arasında

 dışarıdan başka biri katılmayarak başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının

yapıldığı işlerde,


 Ev hizmetlerinde,







İş sağlığı ve Güvenliği hükümleri saklı kalmak üzere çıraklar hakkında,
Sporcular hakında,


Rehabilite edilenler hakkında,

507 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar
 kanununun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin
çalıştığı iş yerlerinde.19
1.5.3. Kanunlarda İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği
İş sağlığı ve güvenliğinin iki önemli unsuru vardır. Bunlar önleme ve tazmin.
Her iki unsurda eşit öneme sahip olup biri diğerinden daha üstün tutulmamalıdır. Bu
bütünün şartlarının yerine getirilmesinde, devlete, işverene ve işçiye çok önemli
görevler yüklenmektedir.
19
İş Kanunu, 2003, www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k4857.html , 11 Mart 2013
25
ILO’nun 155 Sayılı Uluslararası Sözleşmesi 22 Haziran 1981 tarihli “İşçi
Sağlığı, İş Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin 155 Sayılı Sözleşme” de; işçi ve
işverenlere danışma ilkesi ile konunun “milli bir politika”20 düzeyinde ele alınması
gerektiğine işaret edilmekte ve konunun ulusal önemine dikkat çekilmek
istenmektedir. 20/6/2012 kabul tarihli, 6331 sayılı iş kanuna ayrıca bölim 2’de
değinilmiştir.
1.5.3.1.
Yönetmelikler
İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili bir çok düzenleme İş Kanunu 78. maddenin
yollamasıyla yönetmeliklerle gerçekleştirilmiştir.
1.5.3.2.
Çocuk ve Genç İşçiler İle İlgili Düzenlemeler
Anayasanın 50. Maddesinde Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi
yetersizliği olanlar, çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar. İş kanunu 71.
Madde ile 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır.
ANCAK, 14 yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar,
bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına
devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler.21
06.04.2004 tarihli Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları
Hakkında Yönetmelik GENÇ İŞÇİ: 15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını
doldurmamış ÇOCUK İŞÇİ: 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ancak
ilköğretimini tamamlamış kişiyi ifade eder.
Çocuklara karşı suç işlemekten hüküm giymiş olan veya yüz kızartıcı bir suçtan
hüküm giymiş işveren veya işveren vekilleri çocuk işçi çalıştıramazlar.
Çocukların Çalışma Saatleri (İK. m.71) Temel eğitimi tamamlamış ve okula
gitmeyen çocukların çalışma saatleri günde 7 ve haftada 35 saatten fazla olamaz.
20
Türkiye’nin
Onayladığı
İş
Kanunları,
www.ilo.org/public/turkish/region/eurpro/ankara/.../sozlesmeler.htm , 9 Şubat 2013
21
Türkiye
Cumhuriyeti
Anayasası,
www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=1.5.2709...0. 20 Mart 2013
2010,
2005,
26
Ancak, 15 yaşını tamamlamış çocuklar için bu süre günde sekiz ve haftada 40 saate
kadar artırılabilir.
Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim
saatleri dışında olmak üzere, en fazla günde 2 saat ve haftada 10 saat olabilir. Okulun
kapalı olduğu dönemlerde çalışma süreleri yukarıda birinci fıkrada öngörülen süreleri
aşamaz.22
İş Sözleşmesi ve Belge Yükümlülüğü İşveren; a) Çocuk ve genç işçinin velisi
veya vasisine, çocuk ve genç işçinin çalıştırılacağı iş, karşılaşabileceği riskler ve alınan
önlemler hakkında bilgi verir. b) Okula devam eden çocuk ve genç işçiden çalıştırmaya
başlamadan önce, öğrenci olduğuna dair belge ister. Bu belgeyi özlük dosyasında
muhafaza eder. c) Çocuk ve genç işçinin velisi veya vasisi ile yazılı iş sözleşmesi
yapmak zorundadır.
1.5.4. İş Sağlığı ve güvenliği Konusunda taraflara Yüklenen
Görevler
Bu görevleri üç başlık altında incelemek mümkündür.
1.5.4.1. Devletin Ödevleri
Devletin iş sağlığı ve güvenliği sağlama ödevi anayasadan kaynaklanır. Bu
konuda açıkça bir hüküm olmamakla beraber Anayasamızın 60.maddesinde "Herkes
sosyal güvenlik hakkına sahiptir.
Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."
denmektedir. Devlet Anayasadan kaynaklanan bu yükümlülüğünü, mevzuatı ve resmi
örgütü oluşturup, denetim yaparak yerine getirir.
22
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası 71.Madde , 2005,
www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=1.5.2709...0. 20 Mart 2013
27
1.5.4.2. İşçi ve İşveren Sendikalarının Ödevleri
İşçi Sendikaları gelirlerinin en az %10 nu işçilerin eğitimi ile meslek bilgi ve
tecrübelerini artırmak için ayırmak zorundadırlar. (SK 44/2)23
1.5.4.3. İşverenin Ödevleri
İş verenlerin ödevleri yasalar, toplu iş sözleşmeleri ve iş sözleşmeleri ile
güvence altına alınmıştır. İş Kanunu Madde 77 ile; işverenler iş yerlerinde iş sağlığı
ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri
noksansız bulundurmakla yükümlüdürler.24
İş verenin diğer yükümlülükleri şunlardır;
1- Anayasanın 55. Maddesi gereği ve İş Kanununun 32. Maddesi gereği “Ücret
Ödeme Borcu”
2- Ayrımcılık yasağı olarak bilinen, İş Kanununun 5. Maddesi gereği “Eşit
Davranma Borcu”
3- Borçlar kanununun 325. Maddesi gereği “Araç, gereç ve malzeme sağlama
borcu”
4- Borçlar kanununun 336. Maddesi gereği ve 551 nolu Patent Hakları Korunması
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname gereği “Buluş yapan İşçiye Bedel
Ödeme Borcu”
5- İş kanununun 75.Maddesi gereği “Özlük dosyası düzenleme borcu”
6- Çeşitli Anayasa Maddeleri ve İş Kanununun çeşitli maddelerinde de belirtildiği
üzere “İşçiyi koruma ve gözetme borcu”
1.5.4.4. İşçinin Ödevi
İş kanununda işverenlerin görevinin belirtildiği madde 77’de işçiler için de iş
sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymkla yükümlüdürler
şeklinde işçinin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki ödevleri belirtilmiştir.
23
Sendikalar
ve
Toplu
İş
sözleşmesi
Kanunu
44.Madde,
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/11/20121107-1.htm 21 Mart 2013
24
İş Kanunu Madde 77, 2012, www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/1243.html , 11 Mart 2013
2012,
28
1.5.5. Yaptırımlar
İşçinin yada işverenin ödevlerini yerine getirmemesi durumunda hem işçiye
hemde iş verene bir takım yaptırımlar getirilebilir. Yaptırımları iki başlık altında
incelemek mümkündür.
Bunlardan birincisi idari bir diğeri ise cezai yaptırımdır.
1.5.5.1. İdari Yaptırımlar
İş sağlığı ve güvenliğinin denetiminden İş Teftiş Kurulu sorumludur. Bu
sorumluluk; İş teftiş tüzüğünün 2.Maddesi’nin D bendi gereği, iş sağlığı ve güvenliği
Çalışma ve Sosyal güvenlik Bakanlığı, İş Teftiş Kurulu’na bağlı İş Güvenliği
Müfettişlerince yürütülmektedir.
İş teftiş kurulu başkanlığı, bir denetim mekanizmasıdır. Teftiş kurulu
başkanlığının toplamda 10 adet grup başkanlığı ile denetimlerini yapmaktadır.
Bu grup başkanlıklarının bulunduğu iller;



















İstanbul
Ankara
İzmir


Erzurum
Bursa



Zonguldak
Adana


Samsun
Antalya


Ve Malatya’dır.

Grup başkanlıklarınca iş yerinin denetimi sonucunda;
29
1- İşyeri kapatılabilir yada iş durdurulabilir;
İş kanununun 79.Maddesi gereği “Bir iş yerinin tesis ve tertiplerinde, çalışma
yöntem ve şekillerinde, makine ve cihazlarında işçilerin yaşamı için tehlikeli olan
bir husus tespit edilirse, bu tehlike giderilinceye kadar işyerlerini iş sağlığı ve
güvenliği bakımından denetlemeye yetkili iki müfettiş, bir işçi ve işveren
temsilcisi ile Bölge Müdüründen oluşan beş kişilik bir komisyon kararıyla,
tehlikenin niteliğine göre iş tamamen veya kısmen durdurulur veya işyeri
kapatılır. Komisyona kıdemli iş müfettişi başkanlık eder. Komisyonun
çalışmaları ile ilgili sekreterya işleri bölge müdürlüğü tarafından yürütülür.
2- İşçinin çalışmaktan alıkonulması
İş Kanununun 79. Maddesine göre bir işyerinde çalışan işçilerin yaş, cinsiyet ve
sağlık durumları böyle bir işyerinde çalışmalarına engel oluşturuyorsa,
çalışmaktan alıkonulurlar.
3- İdari para cezaları
Bu yaptırımlar iş kanununun ceza hükümleri başlığı taşıyan 8.bölümünde
düzenlenmiştir. İş kanununun 104 ve 105. Maddesi gereği 50bin TL ile
500bin TL arasında değişen para cezaları ile caydırıcılık kanun koruyucu
tarafından arttırılmak istenmiştir.25
1.5.5.2. Cezai ve Hukuksal Yaptırımlar
İş kazası veya meslek hastalığı vukuunda açılan davalar;
  Ceza Davaları 







25
Maddi Tazminat Davaları

Manevi Tazminat Davaları

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

SGK’nın Rücu Davası

İş Teftiş Tüzüğü, 1979, www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/5125.html , 10 Mart 2013
30
1.6. 6331 Sayılı İş Kanunun Getirdikleri
6331 sayılı iş kanunu ile birlikte;26
 Kamu ve özel sektör ayrımı gözetmeksizin tüm çalışanlar kanun kapsamına alındı.
 Kişinin bulunduğu işyerindeki çalışan sayısı ve işyeri türü kanundan yararlanmasına
engel olmayacak.
 Kanun aynı zamanda çırak ve stajyerler için de geçerli olacak.
 Her çalışan, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili uygulamalardan faydalanacak.
 Bütün işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamları oluşturulacak.
 Avrupa Birliği’ndeki uygulamalara paralel olarak; TSK, Emniyet ve afet müdahale
ekipleri gibi kendine özgü faaliyetleri olan kurum ve kuruluşlar, kanunun istisnaları
arasında yer alıyor.
 Ev hizmetleri ile çalışan istihdam etmeden kendi nam ve hesabına çalışanlar da
kanunun kapsamı dışında bırakıldı.
 Kamu ve özel sektör ayrımı gözetmeksizin tüm çalışanlar kanun kapsamına alındı.
 Kişinin bulunduğu işyerindeki çalışan sayısı ve işyeri türü kanundan yararlanmasına
engel olmayacak.
 Kanun aynı zamanda çırak ve stajyerler için de geçerli olacak.
 Her çalışan, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili uygulamalardan faydalanacak.
 Bütün işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamları oluşturulacak.
 Avrupa Birliği’ndeki uygulamalara paralel olarak; TSK, Emniyet ve afet müdahale
ekipleri gibi kendine özgü faaliyetleri olan kurum ve kuruluşlar, kanunun istisnaları
arasında yer alıyor.
 Ev hizmetleri ile çalışan istihdam etmeden kendi nam ve hesabına çalışanlar da
kanunun kapsamı dışında bırakıldı.
26
6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU TANITIM BROŞÜRÜ,
http://www.csgb.gov.tr/csgbPortal/ShowProperty/WLP%20Repository/csgb/dosyalar/kitap/kitap03_6331 ,
Kasım 2012
31
2. TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ
Kalitenin önemini; genellikle gerek işletmeler ve gerekse kullanıcılar onun
yokluğundan kaynaklanan hayal kırıklıklarına düştüklerinde, gereksiz zaman kaybına
uğradıklarında ve lüzumsuz maliyetlerle burun buruna geldiklerinde daha iyi anlarlar.
Kalite günümüzde özellikle işletmelerin temel gündem maddelerinin başında
gelmektedir. Kalitenin iyileştirilmesi ve geliştirilmesi firmalar açısından önemli bir görev
haline gelmiştir. Müşteri genel anlamda kalitenin hem patronu hem belirleyicisi hem de
sahibi konumuna gelmiştir.
Kalite yönetim sistemi basit bir işlemler kümesi olmayıp, işletmelerin de
ötesinde ülkenin ekonomik, sektörel ve sanayileşme düzeyi tarafından da etkilenen tümleşik
bir sistemler kümesidir. Gelişen ülekelere bakıldığı zaman, işletmenin yönetimi her
kademesinde toplam kalite yönetimi felsefesiyle yönetilir. Ancak uygulama sahalarında hem
teknik açıdan hemde yönetim açısından çeşitli sıkıntılar yaşanmaktadır.26
Kalite yönetimi ülkemiz açısından işletmeler için veya herhangi bir organizasyon için
tamamıyla yeni bir yönetim yaklaşımıdır. Kalite programları iş, sistem, müşteri, tedarikçi ve
çalışanlar hakkında yeni bir düşünce yolu insiyatifidir ve daha çok açık bir deyişle çıkış
yoludur. Ayrıca çalışanların faaliyetlerini organize eden yeni bir yoldur. Yine kurumsal
öğrenmenin yeni yollarından birisi de kalitedir.
Kalitenin çekici özelliklerinden birisi onun pozitif yönli olmasıdır. Gerçekte hiç
kimse kaliteye karşı değildir ve herkes kalite ister. Ancak kaliteden ne kastedildiği o kadar
açık ifade edilmez. Hatta ne kalite istenildeğide açık uçludur.
Avrupa Kalite Organizasyonu’na (EOQ) göre kalite; bir mal veya hizmetin belirli bir
ihtiyacı karşılayabilmesi için yeterliliklerini ortaya koyan özelliklerin
26
Muhittin Şimşek. Toplam Kalite Yönetimi: Alfa Yayınları, 5. Basım. İstanbul, 2007, s.78
bütünüdür.
32
Bu özellikler; dayanıklılık, şekil, boyut, biçim, ömür, kimyasal ve fiziksel özellikler
gibidir.27
Müşteri ise kaliteyi ihtiyaçlarının karşılanması olarak algılar. Amaçtan kastedilen
müşterilerin ihtiyaçlarına uygunluktur. Yani hatasızlık ve şartların yerine getirilmesidir.
2.1.Toplam Kalite Kavramı
Toplam kalite yönetiminin doğuş noktası ve yayılma şekli geçmiş dönemlerde iş
dünyasını kasıp kavuran yönetim ve tekniklerinden biraz farklıdır. Aynı zamanda sürekli
gelişim içinde müşteri mutluluğunu ve tatminini esas alan yaşam tarzı olup, mükemmelliğe
giden bir yolculuktur.
Günümüzde yeteri kadar iyi olmak rekabette üstünlük sağlamak için yeterli değildir.
Müşteri beklentilerini dikkate alarak sürekli olarak gelişen müşteri ihtiyaçlarına
odaklanmaktır.
2.2.Toplam Kalite Kavramının Gelişimi
Modern kalite anlayışının Toplam Kalite Kontrol’den Toplam Kalite Yönetimine
geçirdiği evrimde en önemli etkiler yönetimin tanımında meydana getirdiği değişikliklerdir.
TKK’nın TKY’ye doğru yaşadığı evrimde, yönetimin tanımından gelen süreç ve insan
odaklılık ön plana çıkmış, bu unsurların üzerinde özellikle durularak, yönetim
fonksiyonlarının bu yönde geliştirilmesi sağlanmıştır. Özellikle üzerinde durulması gereken
değişim ise, yönetim tanımlarında yer alan amaç ifadelerinin giderek “müşteri mutluluğu”,
”müşteri tatmini” ifadeleri ile özdeşleşmesidir.
27
EOQ Hakkında, 2010,
http://www.eoq.org/the_eoq_personnel_registration_unit_eoq_pru/who_we_are.html , 20 Mart 2013
33
2.3.Toplam Kalite Yönetimi
Toplam kalite yönetimi kurum ve işletmelerin sürekli gelişimlerini sağlamada
hem bir dizi rehberlik ilkeleri ve hemde bir felsefedir. TKY müşterilerin şimdi ve
gelecekteki ihtiyaç ve beklentilerini karşılayacak tüm süreçleri, meteryal ve hizmetleri,
tedarikçi ve tüm çalışanları sürekli iyileştirip geliştirmek için uygulanan kantitatif
metodlar şeklinde tanımlanır. 28
Herhangi bir organizasyonda iş süreçlerinin sürekli iyileştirilmesini esas alarak
ve önceden tespit edilen müşteri beklentilerine, ihtiyaçlarına ve çıkarlarına yönelik
gereksinimleri yöneten bir yönetim felsefesidir.
Toplam Kalite Yönetimi, bir işletme içindeki tüm insanların karşılıklı işbirliği
ve parasal değerde mal ve hizmet üretmek için iş süreçleriyle ilgili ve ilişikli olarak
müşteri beklentilerini ve ihtiyaçlarını karşılayacak ve hatta onu da aşacak biçimde ele
alan yönetim biçimidir. Bir diğer yönetim biçimiyle, rakipler tarafından taklit
edilemeyecek şekilde üstünlük kazandıran süreç, araç, teknik ve yöntem geliştirerek
yapılan işleri sürekli olarak geliştirmek ve iyileştirmektir.
Toplam kalite yönetimi rekabetçi performansı, ürünlerin ve işlemlerin
kalitesini arttırarak genişletmek için bir grup fikir ve tekniğin bileşimidir.
2.4.Kalite Geliştirme Araçları ve Teknikleri
Toplam kalite yönetiminin temel ilkelerini ve hedeflerini hataya geçirebilmek
için yönetim kontrol sistemine ve iş görene yeni beceriler kazandırmak gerekir.
Problemin analiz edilmeden çözümün mümkün olmayacağı düşüncesi ile
kontrol çemberleri bir metodoloji önermektedir. Böylece bir sorunun yöntembilimsel
açıdan ele alınması sağlıklı sonuçlar doğuracaktır.
İşletmenin tüm işlevlerinde performansın ve kalitenin geliştirilmesi amacıyla
iş görenin psikolojik sosyal ihtiyaçlarını ve katılımını sağlamak amacını bu noktada
28
Şimşek, A.g.e, s.9
34
birleştiren ekip çalışmaları, iş görene yeni beceriler kazandırarak toplam kalite
yönetiminin hedeflerine ulaşmada yararlı bir unsur olmaktadır. Bu ekiplerin
performansı ve çözümü için kullanmaları gereken; problem çözme teknikleri ile
konuya yaklaşmaları, beyin fırtınası yapmaları, öneri sistemleri geliştirmeleri,
onurlandırma sistemleri kurmaları, eş zamanlı mühendislik yaklaşımları ortaya
koymaları, kıyaslama yöntemleri geliştirmeleri, girdi çıktı analizleri yapmaları, iş akış
analizleri geliştirmeleri, tam zamanında üretim sistemi ile kalite maliyet sistemi
kurmaları gerkmektedir.
2.4.1. Beyin Fırtınası
Beyin fırtınası daha çok düşünce oluşturmak için belli sayıda bireyden oluşan
bir grubun yaratıcı kapasitesinden yararlanmayı amaçlar.29
Grup üyelerinden her birinin düşüncesi yaratıcı grubu doğurur. Bir beyin fırtınası
döneminde kalite çemberi üyeleri problem üzerinde yoğun bir düşünme amacına
yönelik hareket ederler. Bir beyin fırtınası toplantısında grup üyeleri dört ile oniki kişi
arasında değişir. Beyin fırtınası iki evreden oluşur.
a- Çok sayıda düşünce, bu düşüncelerin kalitesine bakılmaksızın araştırılır.
b- Daha sonra düşüncelerin kalitesi konusunda ayırım yapılır.
2.4.2. Pareto Analizi
Pareto analizi sonucunun yüzde sekseninin harcanan çabanın yüzde yirmisi ile
ortaya çıktığı ilkesine dikkat çeken italyan ekonomist Pareto’nun adıyla anılır. Pareto
analizi en önemli birkaç sorun veya problemin üzerinde dikkatle yoğunlaştırdığından
ve önceliklerin belirlenmesine yardımcı olduğundan, verimlilik analizi için yararlıdır.
29
Şimşek, A.g.e, s.268
35
Bu metot alışılmış temel ayırım metodu olarak da anılır. Pareto diyagramı bir
olayın grafik yardımıyla gösterilmesi karşılaşılan sorunun kaynağını oluşturan temel
nedeni kantitatif bir analizdir.
Pareto diyagramında oluşturulmasında izlenen yöntemi üç başlıkla özetlemek
mümkündür.
a- Verilerin toplanması: Burada rakamsal veriler ve bilgiler tablolar aracılığıyla
elde edilir.
b- Verilerin sınıflandırılması: Elde edilen veriler en büyük değerden en küçüğe
doğru sıralanır.
c- Grafik çizimi:Elde edilen rakamlar bir diyagram üzerinde yerleştirilir. Ytay
eksende hata kaynakları dikey eksende hata sayıları gösterilerek pareto grafiği
elde edilir.
2.4.3. Dağılım Diyagramı
Bu diyagram, üretilen ürünün kalitesini etkileyen herhangi iki özellik arasında
ilişkinin varolup olmadığını belirlemeye yarar. Burada sadece iki değişken arasındaki
ilişkinin durumu incelenecektir. Aralarındaki ilişkinin yönünü ve şiddetini biliyorsak,
bunlarla yapılan çeşitli kombinasyonlarla kalite üzerinde etkili olmamız mümkün
olabilmektedir.
Uygun bir dağılım diyagramı çizmek için aralarında anlamlı bir ilişki bulunan
ve birbirini etkilemekte olan iki adet değişkenle ilgili olarak, belirlenen bir zaman
süresinde 50-100 adet arasında örnek alınmalı ve hesaplamalar buna göre yapılmalıdır.
Dağılım diyagramı, iki bileşik veri kümesi arasındaki ilişkilerin belirtilmesi için
kullanılan grafikle gösterme tekniğidir30.
30
Seyfi TOP. Toplam Kalite Yönetimi Bağlamında Sürekli İyileştirme Anlayışı: Beta Yayınları, 1.
Basım. İstanbul, 2009 s.134
36
2.4.4. Kontrol Çizelgeleri
Kontrol çizelgeleri; yöntemleri görüntülemek, yöntemin kontrol dışına
çıktığını belirlemek ve bundan dolayı yöntemden doğrulanmamış çıktıları korumak
(yönetimin kontrol altındayken doğrulanmış çıktılara üreteceği düşünülürse) için
kullanılır.
2.4.5. Neden Sonuç Diyagramı
Diyagramın bir analiz yöntemi olarak tanınması, yaygınlaşması ve kalite
çemberlerinin faaliyetlerine uyarlanması, Profesör Kaoru Ishikawa sayesinde
olmuştur. Bu nedenle, literatürde Ishikawa diyagramı adıyla anılmaktadır. Kalite
sorunlarının nedenlerini saptamakta ve izlemekte kullandıkları önemli bir araçtır. Bu
diyagramda beyin fırtınası tekniğide destek amaçlı olarak kullanılabilir. Sonuca giden
yola sebepler Neden? Sorusuyla araştırılır.31
2.4.6. Poke Yoke (Hatadan Sakınma Analizi)
Poke-Yoke Japonca Poke (Hata) ve Yoke (Sakınma) kelimelerinin bir araya
gelmesi ile oluşan bir kavramdır. Poke-Yoke “Hataların oluşumunda, özürlü ürün
kullanılmasını önleme sistemi” olarak tanımlanır. 32Sistem sıfır hataya ulaşmada etkin
bir yaklaşımdır. Hata bir prosestir ve sonunda özürlü ürün oluşur.
Belirlenen standartlar, kurallar dışına çıkıldığında hata yapma ve özürlü ürün
üretme ihtimali artmaktadır. Önemli olan hataların tekrarını ve sonucunda özürlü
ürünün oluşmasını önlemeyi amaçlayan, sürekli iyileştirilen sistemlerin kurulmasıdır.
2.5.Toplam Kalite Yönetiminin Ögeleri

Üst yönetimin liderliği,
31
Top, A.g.e. s.142
32
Şimşek, A.g.e, s.285
37







Müşteri odaklılık

İşletme çalışanlarının eğitimi
Takım çalışması


Sürekli geliştirme ve iyileştirme
 sürecinin ( Kaizen ) benimsenerek
uygulanması olarak incelenebilir.
TKY’ni incelerken bu ögelerin birbirini tamamlayan ve bir bütünün parçası olan
tanımlar olduğunu unutmamak gerekir. Bu ögeleri ayrı ayrı ele almak ve uygulamak
hata olur.
2.5.1. Liderlik
Organizasyonlarda üst yönetim Toplam Kalite Yönetimi çalışmaların
hiçbirinden kendini soyutlamamalıdır, tam tersine yapılan çalışmaların tamamına
katılmalı ve desteklemelidir. Tüm çalışmalara örnek olmalı ve organizasyonun tüm
kademelerini yapılan çalışmalara teşvik etmelidir.
Toplam Kalite Yönetimi uygulamalarının başarısı üst yönetimin çalışmalara
olan katılımı ve desteğiyle doğrudan orantılıdır. Çalışanların Toplam Kalite Yönetimi
çalışmalarındaki ekibin birer üyesi olduğunu hatırlatacak her türlü yaklaşım,
çalışanların fikir ve kişiliklerine önem verme, toplam kalite yönetiminin
alt
yapısını
oluşturur.
2.5.2. Müşteri Odaklılık
“Bizim paramızı patron değil müşteri öder” deyimi TKY’de şirket felsefesidir.
Müşteri odaklılık ilkesi “kaliteyi müşteri belirler” deyimiyle özdeş olarak ifade
edilmektedir. Günümüzde müşterilerin işletmelerce nasıl algılanması gerektiğini
Freefort şirketinin başkanı L.L. Bean şirketinde şöyle ortaya koymaktadır;33
33
Burcu URYAN, Toplam Kalite Yönetimi, Mevzuat Dergisi, Sayı 55 Yıl:5 , Temmuz 2002
38
L.L. Bean: “Müşteri bu ofiste en önemli kişidir. Müşteri çalışmaya engel olan bir unsur
değildir. İşin ana hedefi müşteridir. Biz ona hizmet ederek büyük bir iyilik yapmış
olmayız. O, bize kendisine hizmet verme imkanı tanıdığı için iyilik yapar. Müşteri ile
hiçbir konuda kesinlikle tartışılmaz. Müşteri bize isteklerini sunar. Bizim görevimiz
bu istekleri hem ona hem kendimize kazanç olacak biçimde karşılamaktır.”
2.5.3. Çalışanların Eğitimi
“TKY sistemini uygulayan bir kuruluş, bu sistemi uygulamaya başlamasıyla
eskiden beri uyguladığı mevcut klasik yönetim sisteminden çok farklı bir sisteme
geçecektir. Bu sisteme adapte olmak için kişileri mesleki görevlerinde hazırlamak ve
eğitim düzeyinin en son gelişmelerine uyum göstermelerini sağlamak önemli bir
mesele olmaktadır.”34 Bu yaklaşımla konu ele alındığında çalışanların eğitimleri
Toplam Kalite Yönetimi’nin başarılı olabilmesi için gerekli bir diğer unsurdur.
2.5.4. Takım Çalışması
TKY’nin başlıca amaçlarından birisi de işletme çalışanlarının tamamının gelişme
faaliyetlerine katılımını sağlayarak takım çalışması yapmaktır.
Takım çalışmasının hedefi her kademedeki birey için hem “düşünmenin” hem de
“uygulamanın” birleştirilmesidir. Zaten bu konuda Deming, yöneticilere “bölümler
arası engelleri yıkın” demektedir.
“Eğer bir firmada başarılı bir ürün ve/veya hizmet üretimi yapılmak isteniyorsa en üst
seviyedeki personelden tabana kadar bütün çalışanların takım halinde hem düşünme
hem de uygulama çalışmalarına katılımı sağlanmalıdır.”
34
Şimşek, A.g.e, s.135
39
2.5.5. Sürekli Geliştirme ve İyileştirme
Sürekli geliştirme TKY’nin en önemli öğelerinden birisidir. Üst yönetimin
liderliğinde, eğitilmiş personel takımlar halinde organize olacak, “müşteri odaklılığın”
sonucu belirlenen sürekli gelişme çabaları yapılacaktır.
İlk olarak W.A. Shewhart tarafından ortaya atılan ve Shewhart Döngüsü olarak
bilinen bu tekniği 1950 yılında Japonlar, Deming Döngüsü olarak yeniden
adlandırmışlardır. Döngü dört temel aşamadan oluşur. Planlama, Uygulama, Kontrol
ve Düzeltme ( ya da iyileştirme ). Bir grup, plan geliştirir, plan deneme amaçlı olarak
uygulanır, deneme planı kontrol edilir, uygun düzeltme ve iyileştirme çalışmaları
yapılır. Bu döngü süreç iyileştirme çalışmalarıyla devam eder ve sonsuza dek
sürdürülür.
40
3. TÜRKİYE CAM İŞLEME SEKTÖRÜNDE
ÖRNEK UYGULAMALAR ve
YURTDIŞI FİRMALARIN İNCELENMESİ
3.1. Toplam Kalite Yaklaşımı İle Potansiyel Tehliklerin En
Aza
İndirilmesi
Firma, Türkiye Cam İşleme Sanayi’sinde lider kuruluşlardan biridir. Firma
bünyesinde 500 çalışan bulunmaktadır. 2013 yılı verilerine göre firma bünyesinde 78
adet düşük şiddette, önlem gerektiren kaza yaşanmıştır.
Bu bölümde firma içinde tutulmakta olan iş sağlığı ve güvenliği verilerine
dayanarak pareto analizi yapılmış, çıkan sonuçlara göre detay çalışmalar için balık
kılçığı yöntemiyle incelemelerde bulunulup, beyin fırtınası ile çözüm önerileri
oluşturulmuştur.
Poke-Yoke metodu ile sıfır hata (sıfır kaza) için bir çalışma yapılmıştır.
Çalışmalar sonucunda kazaların sıklık oranında azalma görülmüş, yapılan
çalışmalara tüm çalışanların katılımı sağlanmaya çalışılmış, Toplam Kalite Yönetimi
hakkında personel sürekli gelişim için eğitilmiştir.
3.1.1. İşletme Geneli İş Kazaları Pareto Analizi Örneği
Bu bölümde firmada 2013 Yılına ait kazalar incelenmiş, kaza sıklık oranlarının
tespiti yapılmış, en sık meydana gelen kazanın pareto analizi yapılmış ve alınacak
tedbirler belirlenmiştir.
2013 yılı içerisinde meydana gelen 78 adet iş kazasının kategorilere göre
dağılımı şu şekildedir.
41
2013 YILI İŞ KAZALARI ADET DAĞILIMI
35
30
33
25
20
15
10
15
13
5
6
4
3
4
Cam
Kasaları ve
Arabaları
Lojistik
alanı
Forklift
sebepli
Göze çapak
kaçması
0
Cam
kesmesi
Makinede
Çalışırken
Diğer
Grafik 1 – 2013 Yılı İş Kazaları Dağılımı
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Pareto analizi sonucunda “Cam Kesmesi” kazaları toplam kazaların %42’lik
bir oranını kapsadığı görülmüştür. Dolayısıyla öncelikli olarak cam kesmesi kazaları
üzerinde çalışma yapılacaktır.
Pareto analizi sonucunda 33 Adet kesilme kazalarının detay tablolarına
bakıldığında;
42
Tablo 1 - Kasalardan cam alıp koyarken meydana gelen kazalar
KAZANIN
MEYDANA
GELDİĞİ
YER
KATEGORİ
KAZA KAYNAĞI
YATAY RODAJ
Kesme
Camlar Kasaya
Yerleştirilirken
SOL ELİNİ KASADAKİ CAMA ÇARPARAK
KESMİŞTİR.
KESİM
Kesme
Camlar Kasaya
Yerleştirilirken
KASAYA CAM KOYARKEN SOL EL BİLEĞİN
KESİLMESİ.
YATAY RODAJ
Kesme
Camlar Kasaya
Yerleştirilirken
KASAYA CAM KOYARKEN SOL ELİ AVUÇ
İÇİNİ KESİLMESİ.
KOPYA
Kesme
Camlar Kasaya
Yerleştirilirken
KASADAN CAM ALIRKEN SAĞ ELİ BAŞ
PARMAĞINI KESMİŞTİR.
TEMPER
Kesme
Camlar Kasaya
Yerleştirilirken
KASAYA CAM KOYARKEN SAĞ AYAĞINI
CAMA ÇARPARAK KESMİŞTİR.
ÇAPRAZ BANT
Kesme
Camlar Kasaya
Yerleştirilirken
KASADAKİ CAMA ELİNİ ÇARPMIŞTIR.
İNTERMAC
Kesme
Camlar Kasaya
Yerleştirilirken
DÜŞEN CAMI TUTARKEN ELİNİ KESMİŞTİR.
İNTERMAC
Kesme
Camlar Kasaya
Yerleştirilirken
KASADAN CAM ALIRKEN BAŞ PARMAĞINI
KESMİŞTİR.
KAZA NASIL OLDU ?
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Tablo 1’de Cam kesmesi sonucu meydana gelen kazaların ilk sebebi olan
kasaya cam yerleştirirken gerçekleşen kazaların açıklamaları görülmektedir. Farklı
yerlerde ve farklı zamanlarda meydana gelen kazaların temel sebebi personelin
dikkatsizliği olarak yorumlanabilir.
Tablo 2 - Makinelerde çalışma esnasında meydana gelen cam kesiği kazaları
KAZANIN
MEYDANA
GELDİĞİ
YER
KATEGORİ
KAZA
KAYNAĞI
KESİM
Kesme
Makine
MEKANİK
DELİK
Kesme
Makine
İNTERMAC
Kesme
Makine
MAKİNAYA CAM KOYARKEN CAMIN KRILMASI
SONUCU SAĞ ELİNİ KESTİ.
İNTERMAC
Kesme
Makine
MAKİNAYA CAM KOYARKEN CAMIN KRILMASI
SONUCU SAĞ ELİNİ KESTİ.
KAZA NASIL OLDU ?
CAMVAKUMLANIRKENKIRILDIVE BİR
OPERATÖRÜN YÜZÜNE SIÇRADI. BUNDAN DOLAYI
OPERATÖR YARALANDI.
MAKİNA AYARI YAPILIRKEN MATKAP UCU KAYDI
VE OPERATÖRÜN ELİNİ YARALADI.
43
WATERJET
Kesme
Makine
MAKİNADAKİ KIRIK CAMI ALIRKEN PARMAĞINI
KESMİŞTİR.
WATERJET
Kesme
Makine
MAKİNADAKİ KIRIK CAMI ALIRKEN PARMAĞINI
KESMİŞTİR.
ÇAPRAZ BANT
Kesme
Makine
MAKİNADA CAM İŞLERKEN CAMIN KIRILMASI
SONUCU ELİNİ KESMİŞTİR.
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Tablo 2’de Cam kesmesi sonucu meydana gelen kazaların ikinci sebebi olan
makinelerde çalışma esnasında gerçekleşen kazaların açıklamaları görülmektedir. İlk
olarak makinenin çalışma esnasında personelin müdahalesini engelleyecek otomatik
durdurma sistemleri entegre edilmesinin gerekliliği görülmektedir.
Tablo 3 - Cam toplama esnasında meydana gelen kazalar
KAZANIN
MEYDANA
GELDİĞİ YER
KATEGORİ
KAZA KAYNAĞI
KESİM
Kesme
Cam Toplama
KENARLARDAKİ KESKİN PARÇA SAĞ ELİ İŞARET
PARMAĞINI KESTİ.
YATAY RODAJ
Kesme
Cam Toplama
SIKIŞAN CAMI ALIRKEN PARMAĞINI KESTİ.
KESİM
Kesme
Cam Toplama
MAKİNADAKİ KIRILMIŞ CAMLARI TOPLARKEN
PARMAĞINI KESTİ.
KAZA NASIL OLDU?
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Tablo 3’de personelin cam toplama esnasında elini kestiği kazaların
açıklamaları yer almaktadır. Kişisel koruyucu ekipmanların uygunluğunun ve
durumunun kontrolünün gerekliliği görülmektedir.
44
Tablo 4 - Herhangi bir sebeple çarpma ya da çarptırma sonucu meydana gelen kazalar
KAZANIN
MEYDANA
GELDİĞİ YER
KATEGORİ
KAZA KAYNAĞI
KAZA NASIL OLDU ?
KESİM
Kesme
Çarpma
KÜÇÜK PARMAĞINI BİR CAMA ÇARPTI BU YÜZDEN
PARMAĞI KESİLDİ.
BASKI
Kesme
Çarpma
KONTROL MASASINDAKİ CAMA ELİNİ SÜRTEREK
ELİ KESİLMİŞTİR.
MEKANİK
DELİK
Kesme
Çarpma
ARKADAŞININ ELİNDEKİ CAMA ÇARPMIŞTIR.
KESİM
Kesme
Çarpma
KESİM MASASINDAKİ CAMA KOLUNU ÇARPARAK
KESMİŞTİR.
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Tablo 4’de personelin çarpma ile elini kestiği kazaların açıklamaları yer
almaktadır. Personelin iş başı eğitim sıklığı ve içeriğinin kontrolü ve gerekiyorsa
tekrarının önemi görülmektedir.
Tablo 5 - Falçata kullanımı sırasında meydana gelen kesikler
KAZANIN
MEYDANA
GELDİĞİ YER
KATEGORİ
KAZA KAYNAĞI
ŞABLON
Kesme
Falçata Kesiği
ŞABLON TEMİZLERKEN FALÇATA İLE AVUÇ İÇİNİ
KESMİŞTİR.
RODAJ
Kesme
Falçata Kesiği
FALÇATAYI KULLANIRKEN PARMAĞINI KESMİŞTİR.
PROFİL
Kesme
Falçata Kesiği
PROFİL RULOSUNUN AMBALAJINI AÇARKEN
FALÇATA İLE ELİNİ KESMİŞTİR.
KAZA NASIL OLDU?
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Tablo 5’de personelin kesme aleti kullanımı esnasında elini kestiği kazaların
açıklamaları yer almaktadır. Kesici aletlerin kullanımı esnasında personelin kullandığı
kişisel koruyucu ekipmanların önemi görülmektedir.
45
Tablo 6 - Camların hurdaya / hurda kasasına atılması sırasında meydana
gelen kesik kazaları
KAZANIN
MEYDANA
GELDİĞİ YER
KATEGORİ
KAZA KAYNAĞI
KESİM
Kesme
Hurda Atma
CAMIHURDAYAATARKENSOLEL
PARMAĞINI KESMİŞTİR.
KESİM
Kesme
Hurda Atma
HURDAYA TRİM CAM ATARKEN ELİNİ
KESMİŞTİR.
KESİM
Kesme
Hurda Atma
HURDAYA TRİM CAM ATARKEN ELİNİ
KESMİŞTİR.
KAZA NASIL OLDU ?
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Tablo 6’da personelin camları hurdaya ayırması esnasında elini kestiği
kazaların açıklamaları yer almaktadır. Kullanılan yöntemin gözden geçirilmesinin
gerekliliği görülmektedir.
Tablo 7 - Ayak kesilmesi sonucu meydana gelen kazalar
KAZANIN
MEYDANA
GELDİĞİ YER
KATEGORİ
KAZA KAYNAĞI
KAZA NASIL OLDU ?
KESİM
Kesme
Ayak Kesilmesi
AYAKKABIYI DÜZGÜN GİYMEMESİ SONUCU SAĞ
AYAĞINA CAM BATMIŞTIR.
BUSETTİ
Kesme
Ayak Kesilmesi
CAMIN ÜZERİNE BASMASI SONUCU AYAĞI
KESİLMİŞTİR.
İNTERMAC
Kesme
Ayak Kesilmesi
YERE DÜŞEN CAM AYAĞINI KESMİŞTİR
MEKANİK
DELİK
Kesme
Ayak Kesilmesi
FİRE KAZANINA CAM ATARKEN SAĞ AYAK ORTA
PARMAĞINI KESMİŞTİR.
RODAJ
Kesme
Ayak Kesilmesi
HAM CAMLARA AYAĞINI ÇARPARAK KESMİŞTİR.
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Tablo 7’de personelin ayağını kestiği kazaların açıklamaları yer almaktadır.
Farklı bölümlerde meydana gelen kazaların, kişisel koruyucu ekipmanların
yeterliliğinin gözden geçirilmesine işaret ettiği görülmektedir.
46
Tablolar yardımıyla çıkarılan detay analiz grafiği ise şu şekilde olmuştur;
KESİLME KAZASI SEBEPLERİ
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
8
7
5
4
3
3
3
Grafik 2 – Kesilme Kazası Sebepleri
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Grafikte de görüldüğü gibi, kasadan cam alıp koyarken, makinede çalışırken meydana
gelen kazalar ve ayak kesilmeleri en sık görülen kazalardır. Bu kazalara neden olan
etkenlerin köklerine kadar incelenmesi amacıyla Balık Kılçığı yöntemi kullanılmıştır.
3.1.2. Balık Kılçığı Yöntemiyle Kesilme Kazaları Önleme
Çalışmaları
Bu yöntemle ana sebepler çevre, personel, ekipman ve makine olarak belirlenmiş ve
detaylar ise mevcut veriler ile beyin fırtınası metoduyla çıkarılmıştır. Her kök neden
temel nedenlerin altında belirtilmiştir.
47
Şekil 1 – Cam Kesiği Kazaları Balık Kılçığı
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Sonuç olarak belirlenen kök nedenler için çözüm önerileri kalite çemberi ekip
üyeleri ve İş Sağlığı güvenlik Kurulu tarafından belirlendikten sonra ekip üyeleri
çözüm önerilerini sunmuştur. Çalışma neticesinde şu önlemlerin alınması uygun
görülmüştür;

PERSONEL KAYNAKLI SEBEPLER
Bölüm şefleri tarafından personeller gözetim altında tutulacaktır. Dalgın ve
dikkatsiz görünen personelle konuşulacak gerekirse belirli bir zaman periyodu için
kaza riski en düşük görevde çalışma imkânı sağlanacaktır. İş güvenliğine aykırı
davranan ve kurallara uymayan personel gerekli şekilde uyarılacaktır ve kurallara
uyması sağlanacaktır.
48

MAKİNE SEBEPLERİ
Ayarsızlık veya yanlış ayarlamadan kaynaklanan kazaların yaşanmaması için
ayar sonrası alan sorumlusu veya usta operatör tarafından yapılan ayarlama kontrol
edilecektir. Bakımsızlık nedeniyle tutarsız ve düzensiz çalışan makinelerin
problemleri üzerinde ciddiyetle durulacak kaza riski çok yüksekse sıkıntı giderilene
kadar makine çalıştırılmayacak.

EKİPMAN KAYNAKLI SEBEPLER / CAUSES RELATED EQUIPMENT
Gereken tüm bölümlerdeki personele koruyucu eldiven ve ayakkabı
dağıtılacak ve kullanılması zorunlu hale getirilecektir.

ÇEVRESEL FAKTÖRLER / ENVIRONMENTAL FACTORS
Yüksek sesli rahatsızlık verici ortamlarda çalışan personele kulak tıkacı
verilecek ve kullanılması sağlanacak. Yetersiz aydınlatmalı bölgeler tespit edilip ek
aydınlatma takılacak, bölgenin aydınlığı uygun hale getirilecek. Diğer bir arkadaşına
rahatsızlık veren ve dikkatlerini dağıtan personele tek kişilik görevlere verilecek.
3.1.3. Poka Yoke Metodu ile Delik Delme Prosesi Tehliklerini
Önleme
Çalışması
Delik bölümü tel zımpara ve matkap kesme taşı motorları incelendiğinde;
Delik bölümünde kullanılan matkapların üzerinde zamanla pas oluşmaktadır
ve bu paslar delik makinelerinin miline oturmamakla beraber üzerindeki seri
numaraları okunamamaktadır. Bu sebeple matkaplar üretimi yavaşlatmakta, kalite
kaybı yapmakta ve matkapların üretimdeki takibi yapılamamaktadır. Tel zımpara
motoru bu pasların silinmesi için kullanılmaktadır.
49
Fakat aşağıda görüldüğü üzere tel zımpara motorunun üzerinde matkapların
üzerindeki pası silmek için oluşturulan herhangi bir aparat yoktur, matkaplar direk
olarak el ile zımparalanmaktadır. Bu durum iş ve işçi güvenliği açısından sorun
oluşturmaktadır.
Matkap kesme taşı motoruna matkap aşağıdaki gibi aparatla bağlanıp, işlem
yapılmaktadır.
Bu aparat, matkap kesme taşı motorunda yapılan işlemi kolaylaştırmakla
beraber oluşabilecek iş ve işçi kazasının önüne geçmiştir.
Tel zımpara motoruna yapılan aparat, tel zımpara motoruna paralel ve 360°
dönebilir hale getirilmiştir.
ÖNCESİ
SONRASI
Grafik 3 – Poke Yoke Uygulaması Öncesi ve Sonrası Fotoğrafları
Kaynak: Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletme, İş sağlığı ve güvenliği
istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, 2013
Grafik 3’de de görülebileceği gibi İş Sağlığı ve Güvenliği konuları poke yoke
yöntemiyle sıfır risk ve tehlikeye indirgenebilmektedir.
50
3.2.
Yurtdışı Cam İşleme Sektöründeki İŞ Sağlığı ve
Güvenliği İstatistikleri ve Bir İnceleme
Bu bölümde Türkiye ve tüm Dünya’nın en büyük cam tedarikçi firması olan AGC
(Asahi Glass) firmasının İş Sağlığı ve Güvenliği’ne yaklaşımını ve firma
fabrikalarında
uygulanan
işleyiş
ele
alınacak,
örnek
bir
uygulamasından
bahsedilecektir. Yanı sıra sektörün İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği Müdürlüğünün
istatistiki verilerine yer verilecektir.
3.2.1. İngiltere İş Sağlığı
Verilerinin İncelelenmesi
ve
Güvenliği
Müdürlüğü
İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği Müdürlüğü’nün Çalışma Bakanlığı bünyesinde,
Cam İşleme ve Üretim firmalarına 2002 yılında bir bildiri göndermiştir, bu bildiri ile
sektör iş verenlerine sektörde karşılaşılan potansiyel risk etmenleri ve karşılaşılma
oranları bildirilmiştir. 35
İşverenlerin devlet desteği ile bu problemleri nasıl aşabilecekleri, iş kayıplarını ve
maddi zararları nasıl en aza indireceklerinden bahsedilmiştir.
Bu çalışma ile sektör için;







Örnek bir risk değerlendirmesi yapmak
Alınacak önlemler için öncelikleri belirlemek


Mevcut firma risk etmenlerini ülke geneli ile kıyaslamak

İş Sağlığı ve Güvenliği konusunu sektör içinde canlı tutmak

Hedeflenmiştir.
Sektör içinde gerçekleşen kazaların dağılımı;


%41 – El ile Taşıma Sırasında 

%14 – Elin Cam ile Teması (Sürtme) 
35
İngiltere Sağlık ve Güvenlik Yönetimi, Cam Sanayii’nde İş sağlığı ve güvenliği için öncelikler,
2010, http://www.hse.gov.uk/pubns/gis1.pdf, 28 Mart 2013
51






%13 – Vurma 

%8 – Diğer (Çeşitli sebepler) 

%8 – Makine Kaynaklı Kazalar 

%7 – Çarpma 

%5 – Düşme 

%2 - Transfer 
Düşme 5%
Transfer 2%
Çarpma 7%
El ile Taşıma 41%
Diğer 8%
Makine Kaynaklı
Kazalar 8%
Vurma 13%
Elin Cam ile
Teması 14%
Grafik 4 – İngiltere Cam Sanayiinde Karşılaşılan Kaza Tipleri Dağılımı
Kaynak: İngiltere Sağlık ve Güvenlik Yönetimi, Cam Sanayii’nde İş sağlığı ve güvenliği için
öncelikler, 2010, (28 Mart 2013) tarihinde http://www.hse.gov.uk/pubns/gis1.pdf den alındı.
Grafik 4’de görüleceği üzere karşılaşılan kazaların yüzde dağılımları
Türkiye’de örnek olarak incelenen firmada gerçekleşen kazalara çok yakındır.
52
3.2.2. AGC Cam Fabrikası İş Sağlığı ve Güvenliği Yapısı
Bu bölümde AGC cam fabrikalarındaki İş Sağlığı ve Güvenliğinin ele alınış şekli
incelenecektir.
AGC Grubu Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası kesin kurallarla
belirlenmiş ve “İş Sağlığı ve Güvenliği yoksa Üretim Yok” yaklaşımıyla konuya olan
ciddiyetlerini göstermektedirler. Bünyesinde bulunan fabrikalarında iş kazalarını
azaltmak için tüm İş Sağlığı ve Güvenliği faaliyetlerini teşvik ettiğini açıklamıştır.36
Ayrıca AGC Grubu tüm İş Sağlığı ve Güvenliği faaliyetlerini (OHSMS) ve
günlük iş sağlığı ve güvenlik faaliyetlerini 5S ile birleştirerek yürütmektedir.
3.2.2.1. AGC Grup Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası
AGC Grup yönetimi “Güvenlik yoksa Üretim Yok” politikasıyla tüm
çalışanlarının önce iş güvenliğinin sağlanması gerektiğinin önemini bildiğini
bildirmektedir.
İSG performansını, sürekli iyileştirme metoduyla ele alan firma, mesleki
yaralanma ve hastalıkların herhangi birinin gerçekleşmemesi için şu şekilde tedbirler
almaktadır.
1. Oluşan kaza yada potansiyel tehlike OHSMS tarafından derhal
incelenmekte ve önemle üzerinde durulmaktadır. Risk değerlendirmeleri
yapılmaktadır.
2. İş sağlığı ve güvenliği programları ve eğitimleriyle firma bünyesinde İş
sağlığı ve Güvenliği kültürünün sürekli geliştirilmesi sağlanmaktadır.
3. Firma bünyesinde sağlanan güvenli ortamın toplum refahını arttıracağı
bilinciyle
36
olaylara
AGC,
“İş
Sağlığı
ve
Güvenliği
Temel
http://www.agc.com/english/csr/employee/safety.html, 28 Mart 2013
yaklaşılmaktadır.
Fikri”,
2008,
53
4. Tüm çalışanlara İş sağlığı ve Güvenliği faaliyetlerini uygulamak ve uyum
sağlamakla görevli olduğu bilinci aşılanmaktadır.
Bu doğrultuda tüm çalışanların İSG faaliyetlerine proaktif şekilde katılımının
sağlandığının taahütü bildirilmektedir.
AGC Grup bünyesinde bulunan tüm fabrikaların bir İş Sağlığı ve Güvenliği
departmanı bulunmaktadır, tüm departmanlar kendi fabrikarı içinde Fabrika
Müdürü’ne, AGC grup içerisinde ise departman müdürlüğüne bağlı çalışmaktadır. İş
sağlığı ve Güvenliği Müdürlü’ğü birimi ise AGC Grup yönetimine bağlı olarak
çalışmaktadır.
Şekil 2- AGC Grup İş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyon Yapısı
Kaynak: AGC, “İş Sağlığı ve Güvenliği Temel Fikri”, 2008, (28 Mart 2013) tarihinde
http://www.agc.com/english/csr/employee/safety.html den alındı.
54
Firma “Güvenlik yoksa Üretim Yok” ve Toplam Kalite Yönetiminin İş sağlığı
ve güvenliği ile entegrasyonu sonucunda başarılı olmuş, bakanlık tarafından tebrik
edilmiş, fabrikalarında sıfır kaza ile ödül almıştır.
55
4. SONUÇ
Günümüzde kaliteye verilen anlam ve
Toplam Kalite Yönetimi insana öncelik
önem gittikçe
tanıyan ve önem veren bir felsefedir.
Toplam kalite yönetimini benimseyen işletmeler
varlıktır. Dolayısıyla insan
sağlığı hem
artmaktadır.
insan değer verilen bir
için
işletmeler hem de ekonomik refah
açısından önem teşkil etmektedir. Verimlilik çalışanların sağlığına bağlıdır.
Toplam kalite
yönetim sistemlerinin
Yönetimi felsefesi içinde yer alan, kalite ve çevre
dar perspektifi,
iş sağlığı ve güvenliği yönetim
sistemlerini de içine alarak entegre yönetim sistemi
işletmeler sadece ISO 9000 Kalite Yönetim Sisteminin
Yönetim Sisteminin tek başlarına yeterli
almıştır. Artık
halini
ve ISO 14001 Çevre
olmadığını anlamışlar, içinde OHSAS
18001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin de yer
aldığı entegre yönetim
sistemini kurmaya ve işletmeye başlamışlardır. İşletmelerin kalite bilincinin bu
artıyor
oranda
olması
ve insan hayatının önemini fark
etmesi, önemli bir
gelişmedir.
İş
sağlığı
ve
güvenliği; psikolojiden
davranış
bilimlerden mühendislik ve tıp bilimlerine, ergonomiden en son
geniş bir
bilimlerine, temel
teknolojiye kadar
ilgi alanında, öncelikle üreten insanın kazalardan ve hastalıklardan
korunmasını, üretim araçları ve süreç zararlarının meydana gelmemesini, ürün, tesis
ve satış kayıplarının önlenmesini
sağlayan,
sürekli gelişim ve
güncelleme
yeteneği olan bilimsel ve sistemli çalışmaların toplamıdır.
Her
sektördeki
işin
yürütülmesi
esnasında,
farklı
nedenlerden
kaynaklanan insan sağlığı açısından tehlike oluşturan kazalara ve diğer etkenlere karşı
korumak ve iyi çalışma ortamı sağlamak amacıyla yapılan sistemli ve bilimsel
çalışmalar ‘İş Sağlığı ve Güvenliği’ kapsamındadır.
Ülkemizde her yıl ortalama 140,000 iş kazası, 2,600 malülüyet, 1,500 ölümlü
iş kazası meydana gelmektedir.
Bu rakamlardan
da anlaşılacağı üzere, iş
56
kazaları ve meslek hastalıkları sonucu
maddi ve manevi kayıplar, ülke
ekonomisi açısından çok önemli boyutlara ulaşmaktadır. Bu nedenle ülkemizde de iş
sağlığı ve güvenliği alanında çok ciddi tedbirlerin alınması mecburiyeti vardır.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından yapılan istatistiklere göre
günümüzde her üç dakikada bir, dünyanın herhangi bir yerinde bir işçi, işinde
yaralanma veya hastalanma sonucu hayatını kaybetmekte ve her geçen saniyede en az
üç kişi yaralanmaktadır.
Adaylık sürecini yaşadığımız Avrupa Birliği, iş sağlığı
ilgili global bir
yaklaşıma, Avrupa Topluluğunun kurulmasıyla
ve güvenliği ile
birlikte ihtiyaç
duymaya başlamıştır. Gerçekten üye ülkelerin uymakla yükümlü bulundukları
Direktiflerin önemli bir bölümünün iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olduğu
görülmektedir. Bu bağlamda 4857 sayılı İş Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak
çıkarılan yönetmeliklerle iş sağlığı ve güvenliği sistemimiz yeniden şekillendirilirken
AB Direktiflerine birebir uyum sağlanmıştır. Bu süreç 2012 yılında hazırlanan ve 1
Ocak 2013 tarihinde yürürlüğe giren, 6331 İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile uyum
tamamlanmıştır.
İş kanunumuzda; hem işveren hem işçi için yükümlülükler yer almaktadır. Bu
yükümlülükler iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının daha sistemli ilerlemesine katkıda
bulunmaktadır. Toplam Kalite Yönetimi çalışmaları ile iş sağlığı ve güvenliği ele
alındığında ortaya daha kesin ve kalıcı çözümler çıktığı görülmektedir.
için
Toplam Kalite Yönetimi, İş Sağlığı
ve İş Güvenliği Yönetim Sistemleri
bir değerlendirme
Şirketlerin
şartnamesidir.
sağlık
ve
güvenlik
yükümlülüklerini etkin bir şekilde yerine getirme ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde
geliştirilmiştir.
Önleyici
sistem
yaklaşımında
hatalar
ortaya
çıkmadan
önlemeye
çalışıldığından maruz kalınabilecek risklerde azaltılmış olur. Bu yaklaşımın firmalara
öngördüğü sistemde risk analizinin ve firma içi denetimlerin büyük rolü vardır.
57
Dünyada yapılan nitelikli analizler ve istatistikler sonucunda varılan
nokta; insan davranışlarının tüm kazalarda büyük oranda rol oynadığıdır.
Meydana gelen iş kazaları incelendiğinde
temel kök nedenler %90 üzerine
çıkan oranlarda Güvensiz Davranışlara aittir.
Bu noktada firma içi denetimler
insan davranışlarını kontrol altında tutma konusunda oldukça etkili bir yöntemdir.
58
5. KAYNAKLAR
KOCAER A. C Sınıfı İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Ders Kitabı: T.C. Aydın
Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi. İstanbul, 2012
ŞİMŞEK M.. Toplam Kalite Yönetimi: Alfa Yayınları, 5. Basım. İstanbul, 2007
TOP S. Toplam Kalite Yönetimi Bağlamında Sürekli İyileştirme Anlayışı: Beta
Yayınları, 1. Basım. İstanbul, 2009
İZMİRLİ Y. Temel Hukuk: T.C. Aydın Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi. İstanbul,
2012
İZMİRLİ Y. İş Hukuku: T.C. Aydın Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi. İstanbul,
2012
Burcu URYAN, Toplam Kalite Yönetimi, Mevzuat Dergisi, Sayı 55 Yıl:5 , Temmuz
2002
Türk Cam İşleme Sanayii’nde faaliyette bulunan bir işletmeye ait İş sağlığı ve
güvenliği istatistikleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yıllık Raporu, İstanbul, 2012
İngiltere Sağlık ve Güvenlik Yönetimi, Cam Sanayii’nde İş sağlığı ve güvenliği için
öncelikler, 2010, http://www.hse.gov.uk/pubns/gis1.pdf, 28 Mart 2013
AGC,
“İş
Sağlığı
ve
Güvenliği
Temel
Fikri”,
http://www.agc.com/english/csr/employee/safety.html, 28 Mart 2013
2008,
World Health Organization, 2008, http://www.who.int/about/en/ 20 Mart 2013
Sosyal
Sigortalar
ve
Genel
Sağlık
Sigortası
Kanunu,
2006,
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2006/06/20060616-1.htm 20 Mart 20013
Hamurabi Kanunları, 2013, http://tr.wikipedia.org/wiki/Hammurabi_Kanunları ,
27 Şubat 2013
Egyptian
pyramids
,
2013,
http://travel.nationalgeographic.com/travel/egypt/pyramids-at-giza/ 27 Mart 2013
59
OSHA
1970
Hareketi,
2013,
http://www.osha.gov/pls/oshaweb/owasrch.search_form?p_doc_type=OSHACT , 23
Mart 2013
Ulusal Mesleki Sağlık Örgütü, 2013, http://www.cdc.gov/niosh/about.html , 23 Mart
2013
BAU Hakkında, 2013, http://www.baua.de/en/About-BAuA/About-BAuA.html , 23
Mart 2013
ILO Hakkında, 2013, http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/who-we-are/lang-en/index.htm , 23 Mart 2013
Lonca, 2013, http://tr.wikipedia.org/wiki/Lonca , 23 Mart 2013
İş
Sağlığı
ve
Güvenliği
Kanunu,
2012,
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/06/20120630-1.htm 25 Mart 2013
Sendikalar Kanunu, 2012, www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/609.html , 20 Mart 2013
İş Kanunu, 2012, www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/1243.html , 10 Mart 2013
İş Kanunu, 2003, www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k4857.html , 11 Mart 2013
Türkiye’nin
Onayladığı
İş
Kanunları,
2010,
www.ilo.org/public/turkish/region/eurpro/ankara/.../sozlesmeler.htm , 9 Şubat 2013
Türkiye
Cumhuriyeti
Anayasası,
www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=1.5.2709...0. 20 Mart 2013
2005,
Türkiye
Cumhuriyeti
Anayasası
71.Madde
,
www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=1.5.2709...0. 20 Mart 2013
2005,
Sendikalar
ve
Toplu
İş
sözleşmesi
Kanunu
44.Madde,
2012,
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/11/20121107-1.htm 21 Mart 2013
İş Kanunu Madde 77, 2012, www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/1243.html , 11 Mart
2013
60
İş Teftiş Tüzüğü, 1979, www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/5125.html , 10 Mart 2013
EOQ
Hakkında,
2010,
http://www.eoq.org/the_eoq_personnel_registration_unit_eoq_pru/who_we_are.html , 20 Mart
2013
61
Download

KORAY KARAMAN İSG BİTİRME ÖDEVİ