YENİ YÜZYIL ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
KANUNUN DERİ VE DERİCİLİK
SEKTÖRÜNDE UYGULAMALARI
Bitirme Projesi
Ayşe AYGÜN
131101467
Bölüm: İş Sağlığı ve Güvenliği
Danışman
Prof. Dr. Gönül KUNT KANDEMİR
Bitirme Tarihi (Şubat, 2014)
I
Özgünlük Bildirisi
1. Bu çalışmada, başka kaynaklardan yapılan tüm alıntıların, ilgili kaynaklar referans
gösterilerek açıkça belirtildiğini,
2. Alıntılar dışındaki bölümlerin, özellikle projenin ana konusunu oluşturan teorik
çalışmaların ve yazılım/donanımın benim tarafımdan yapıldığını
3. Araştırma ve/veya anket çalışmaları için “etik kurul onay” yazısı alındığını bildiririm.
İstanbul, Şubat 2014
Ayşe AYGÜN
İmza
II
6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
KANUNUN DERİ VE DERİCİLİK
SEKTÖRÜNDE UYGULAMALARI
ÖZET
Ülkemizde İş sağlığı ve güvenliğine olan ihtiyaç çoğu ülke örneğinde olduğu gibi kömür
madenciliği ile doğmuştur. Çalışma hayatındaki gelişmelerin getirdiği sorunların çözümü
için yapılan çalışmalar işçi sağlığı ve iş güvenliğinin gelişiminde de temel unsurlar
olmuştur. Bu nedenle yapılan işle sağlık arasında ilişki kurmanın tarihçesi oldukça eski
çağlara dayanmaktadır.
Günümüzde 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile kamu ve özel sektör ayrımı
gözetmeksizin tüm çalışanlar kanun kapsamına alındı. Kişinin bulunduğu işyerindeki
çalışan sayısı ve işyeri türü kanundan yararlanmasına engel olmayacak. Kanun aynı
zamanda çırak ve stajyerler için de geçerli olacak. Her çalışan, iş sağlığı ve güvenliği ile
ilgili uygulamalardan faydalanacak. Bütün işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma
ortamları oluşturulacak.
Bu çalışmada dericilik sektöründe faaliyet gösteren bir işyerinin iş sağlığı ve güvenliği
tehlikeleri tanımlanmış ve riskleri değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında, işyerinde ki tüm
alanlar uygulama alanına ayrılmıştır. Bu alanların her biri ayrı ayrı değerlendirmeye alınmış ve
toplam 37 adet tehlike tanımlanmıştır. Tanımlanan tehlikeler için gerçekleştirilen risk
değerlendirmeleri neticesinde tehlikelerin 8 adedinin kabul edilemez risk seviyesine sahip
oldukları görülmüştür. Kabul edilemez risklerin öncelikli olarak ele alınması gerekmektedir.
Anahtar sözcükler: Deri, Dericilik Sektörü, İş Sağlığı ve Güvenliği, Risk Analizi
III
6331 OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY
LAW LEATHER AND LEATHER
INDUSTRY APPLICATIONS
SUMMARY
In our country, the need for occupational health and safety was born with coal mining as in
most countries. There have been basic elements which are brought about by developments
in working life studies for the solution of problems that in the development of occupational
health and safety. Therefore, the history of the relationship between health and work is
based on ancient ages.
Nowadays, The Occupational Health and Safety Act numbered 6331 and all without
distinction as to public and private sector employees were included in the law . People in
the workplace where the number of employees and type of business to benefit from the law
will not interfere. The law will be applied to also apprentices and trainees. Each employee
will benefit from occupational health and safety related applications. All workplaces will
created healthy and safe working environment.
In this study, an establishment engaged in the leather industry occupational health and
safety hazards are identified and risks assessed. Scopes of project, all fields are fields of
application in the workplace. Each of these areas were assessed separately. A total of 37
units have been identified hazards. Defined as a result of the risk assessment carried out
for hazard of total 8 was found to have an unacceptable level of risk. Unacceptable risks
must be addressed as a priority.
Key words: Leather, Leather Industry, Occupational Health and Safety, Risk Analysis
IV
İÇİNDEKİLER
ÖZGÜNLÜK BİLDİRGESİ ...........................................................................................I
ÖZET ........................................................................................................................... II
SUMMARY ................................................................................................................ III
İÇİNDEKİLER .......................................................................................................... IV
TABLOLAR LİSTESİ ................................................................................................ VI
BÖLÜM 1
GİRİŞ .................................................................................................. 1
BÖLÜM 2
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ............................................................. 2
2.1
Genel Bakış ..................................................................................................... 2
2.2
6331 Sayılı İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu .................................................... 3
2.2.1 İş Kanunda Geçen Tanımlar ............................................................................ 4
2.3
Deri Ve Dericilik Sektörünün İş Sağlığı Ve Güvenliği ..................................... 6
BÖLÜM 3
ANALİZ VE MODELLEME ............................................................... 8
3.1
Risk Değerlendirmesi ...................................................................................... 8
3.2
Risk Değerlendirmesi Yöntemleri .................................................................... 9
3.2
Risk Değerlendirmesi Hukuki Dayanağı ........................................................ 10
3.4
L Tipi Matris Yöntemi ................................................................................... 12
3.4.1 Risk Analizinin Yapılması ............................................................................. 14
BÖLÜM 4
4.1
DENEYSEL SONUÇLAR ................................................................. 18
Emniyetli Çalışma Koşulları .......................................................................... 18
4.1.1 Acil Durum Faaliyetleri ................................................................................. 18
4.1.2 Acil Durum Ekipleri ...................................................................................... 19
4.1.3 İşyeri Düzeni ................................................................................................. 19
4.1.4 İşyeri Hijyeni ................................................................................................. 20
4.1.5 İşyerinde Kullanılan Temizlik Ürünleri.......................................................... 20
4.1.6 Elektrik Tesisatı............................................................................................. 20
4.1.7 Ergonomi....................................................................................................... 21
4.1.8 Ekranlı Araçlarla Uzun Süreli Çalışmalar ...................................................... 21
4.1.9 Psikososyal Etkileşimler ................................................................................ 22
4.1.10 Termal Konfor Faaliyetleri ........................................................................... 22
V
4.1.11 Yetersiz Aydınlatma .................................................................................... 22
4.1.12 Elektronik El Aletleri .................................................................................. 22
4.1.13 Tuvalet ve Lavabo ....................................................................................... 23
4.1.14 Isıtma Sistemi Ekipmanları.......................................................................... 23
4.1.15 Elle Yük Kaldırma ...................................................................................... 23
4.1.16 Sürekli Oturarak Çalışma Ve Ayakta Yapılan İşler ...................................... 24
4.1.17 Dikiş Makineleri ......................................................................................... 24
4.1.18 Makinelerin Bakımı Ve Onarımı ................................................................. 24
4.1.19 Makine Ve Ekipman Kullanım Talimatı ...................................................... 25
4.1.20 Ütü Ve Pres Ütüler ...................................................................................... 25
4.1.21 Su Sebilleri.................................................................................................. 25
4.1.22 Elektrik Panoları ......................................................................................... 25
4.1.23 Merdivenler ................................................................................................. 26
4.1.24 Kompresör .................................................................................................. 26
4.1.25 Gürültü........................................................................................................ 26
4.1.26 Kumaş Tozları............................................................................................. 26
4.1.27 Jeneratör...................................................................................................... 27
4.1.28 Basınçlı Kaplar ............................................................................................ 27
4.1.29 Kesici Aletlerle Çalışma .............................................................................. 27
4.1.30 Tarama Ve Tıraşlama İşlemleri ................................................................... 28
4.1.31 Eczadolabı................................................................................................... 28
4.1.32 Yangından Korunma ................................................................................... 28
4.1.33 Kayıt Faaliyetleri ......................................................................................... 29
4.1.34 Sağlık Gözetimi Faaliyetleri ........................................................................ 29
4.1.35 Uyarı Levhaları ........................................................................................... 29
4.1.36 Asansör ....................................................................................................... 29
4.1.37 Eğitim Ve Bilgilendirme Faaliyetleri ........................................................... 30
BÖLÜM 5
TARTIŞMA VE SONUÇ ................................................................... 31
KAYNAKLAR ........................................................................................................... 32
VI
TABLOLAR LİSTESİ
Tablo 3.1 Muhtemel Bir Olayın Gerçekleşme İhtimalini Göstermek İçin Aşağıdaki İhtimal
Skalası Kullanılmaktadır ..................................................................................................16
Tablo 3.2 Muhtemelen Olay Sonrası Beklenen Zarar Veya Hasarın Derecelendirilmesi İçin
Aşağıdaki ŞİDDET Skalası Kullanılmaktadır ...................................................................16
Tablo 3.3 Risk Değerlendirmesi Skoru –Risk Matrisi Tablosu ..........................................17
Tablo 3.4 Risk Değerlendirmesi skor sonuçları.................................................................17
1
BÖLÜM 1. GİRİŞ
İş ve özel hayatımızın her anında çeşitli tehlikelerle karşı karşıyayız. Evimizde ofisimizde,
ofisimizde, fabrikalarda, trafikte her an pek çok kazanın altında yatan riskler nedeniyle
çalışanın, işverenin, toplumun ve meslek grubunun maruz kalabileceği kayıplar
düşünüldüğünde tehlikelere ve risklere karşı bir plan oluşturulması ve bu plana göre
davranılması zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır.
Ayakkabı, saya, saraciye ve deri konfeksiyon üretimi yapılan işyerlerinde yapılan
çalışmalarda karşılaşılan iş sağlığı ve güvenliği riskleri özel önem taşımaktadır. Sektörde
öncelikli iş sağlığı ve güvenliği risklerini belirleyerek önleme politikaları geliştirmek, iş
kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek için gelecekte yapılacak teftişler için veri
tabanı oluşturmak ve iş sağlığı ve güvenliği yönünden ilgili taraflara rehberlik etmek
amacıyla sektördeki işyerlerinin bir proje kapsamında teftişe alınmasına karar verilmiştir.
Proje kapsamında ayakkabı, saya, saraciye ve deri konfeksiyon üretimi yapılan işyerlerinde
teftişler yapılmış, bu teftişler neticesinde sektördeki genel sorunlar ile işyerlerinde iş
sağlığı ve güvenliği açısından mevzuata aykırılıklar tespit edilmiş ve alınması gerekli
önlemler belirlenmiştir. [1]
Dericilik sektörü ülkemizde iyi kalite ham deri temininde zorluklar yaşamaktadır ve bu
nedenle ithalata yönelmiştir. Hayvancılığın giderek azalması, yerli hayvan varlığında
gerileme, kesim hataları, kaliteli ham deri teminini zorlanmaktadır ayrıca ham derinin
satım alımında uygulanan yanlış politikalar dericiliği zarara uğratmaktadır. Türkiye’de
büyük işletmeler dışında bilinçli bir yetiştiricilik yapılmadığında baktım ve beslenme
hatalarından kaynaklanan ve ham deri kalitesini düşüren kusurlar yer tutmaktadır. [2]
Yeni çıkan İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, bunun nezdinde çıkan yönetmelikler ve
tebliğler göz önüne alınırsa bir deri sektörünün bu konuda bir çalışma yapmış olmaması,
çalışanlarına çalışanlarının yasal haklarını koruyacak, güvenliğinin sağlanmasına aykırı
düşecek bir ortamda çalışılmasının uygun olmayacağı düşünülerek bu çalışma için geç
kalındığı bile söylenebilir. Bu bağlamda işyeri çalışanları ve üçüncü şahıslara hizmet veren
ve riskler açısından da herkesin maruz kalabileceği tüm işyeri alanı incelenecektir.
2
BÖLÜM 2.
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
2.1. GENEL BAKIŞ
Günümüzde üretimin en önemli faktörü olan insan, teknolojik gelişmelere paralel olarak,
işyerlerinde çeşitli problemlerle karşılaşmaktadır. Bu problemler önce insan sağlığına,
sonra işletmeye ait her türlü mala yönelik tehditler oluşturmaktadır. Sanayinin bugünkü,
gibi gelişmemiş olduğu çağlarda durum, (İş Güvenliği) haliyle bir problem olarak
görülmemiştir. Faaliyet alanlarının artması, işlemlerin karmaşıklaşması, bunların
neticesinde tehlikelerin çoğalması, bazı kuralların konulmasını, kanunların çıkarılmasını
gerektirmiştir.
İş sağlığı genel olarak çalışma hayatı ve sağlık arasında ki ilişkileri inceleyen bir bilimdir.
İş ve sağlık arasında ki ilişkilerin incelenmesinde kullanılan yaklaşımlar birbirini
tamamlayan iki ana grup halinde ele alınabilir.
Hazır zamanı ve geleceği inceleyen sağlık ve güvenlik çalışmalarına yardımcı olur. Zira
sağlık ve güvenlikteki modern gelişmeler ne tek başınadır, ne de bağımsızdır. Bilakis,
devamlılığın bir parçasıdır. Bu devamlılık, en az Eski Mısırlılar (M.Ö. 1500) kadar
uzaklardan başlar. Halen ayakta bulunan piramitlerden akılda kalan, inşaatı için yeterli iş
gücünün sağlanması için, tıbbi servisler kurulmasıydı. Hatta (Toplam 283 maddeden
oluşan) M.Ö. 2000'lerde Babil İmparatorluğunun kurucusu Hamnuırabi (M.Ö. 1819-1950)
tarafınadan hazırlanan Hammurabi Kanunlarında İş Sağlığı ve Güvenliği hususunda
hükümler bulunmaktaydı.
İş sağlığı ile ilgili gelişmelerde Dr. Bernardino Ramazzini'nin (1633-1714) çok ayrı bir yeri
vardır. “De Morbis Artificum Diatriba ”(Diseasesof Workmen; Çalışanların Hastalıkları)
adlı bu kitap çalışanlar arasında görülen başlıca sağlık sorunlarının sistematik bir şekilde
ele alındığı kapsamlı bir eserdir.
3
Türkiye de Kömür ocaklarındaki çalışma koşullarının ağırlığı ve çok sayıda işçinin akciğer
hastalıklarına yakalanması üretimde düşmelere neden olmuştur. Üretimi artırmak amacıyla
1865 yılında Madeni Hümayun Nazın Dilaver Paşa tarafından bir tüzük hazırlanmıştır.
Ancak padişah tarafından onaylanmadığı için bir tüzük niteliği kazanamamış olan Dilaver
Paşa Nizamnamesi, çalışma koşullarına ilişkin olarak getirdiği düzenlemeler yanında,
madende bir hekim bulundurulmasını da hükme bağlamıştır. Kömür madenlerinde çok sık
görülen iş kazalarına ilişkin olarak ise bir hüküm getirilmemiştir. 100 maddeden oluşan
Dilaver Paşa Nizamnamesi daha çok üretimin artırılmasına yönelik olmasına karşın, işçi
sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili ilk yasal belge olması açısından önemlidir.
Günümüzde Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının oluşturulması, çalışma hayatının
öncelikli şartı ve tüm sosyal tarafların ortak sorumluluktur. Maddi kayıplar, telafi
edilebilse de kaybedilen yaşamların telafisi mümkün olmamaktadır. Bu nedenle iş sağlığı
ve güvenliği için alınacak tedbirler, bir maliyet olarak değil, işyerlerinin daha huzurlu,
çalışanların daha mutlu ve işletmelerin daha verimli olabilmesi için bir öncelik olarak
görülmelidir. Türkiye’deki işyerlerinin %99’u 250’nin altında çalışan istihdam eden
KOBİ’lerden oluşmakta, çalışanların %84’ü bu işyerlerinde istihdam edilmektedir. Asıl
dikkat çekici olan durum ise iş kazalarının %80’inin yine KOBİ’lerde meydana geliyor
olmasıdır. Bu verilerden de anlaşılacağı üzere ülkemizde büyük-küçük işletme, kamu veya
özel sektör ayırımı gözetmeksizin tüm çalışanları kapsayacak bir düzenleme zorunlu hale
gelmişti. Bu ihtiyaçtan hareketle tüm sosyal tarafların da görüşünü alarak 6331 Sayılı İş
Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nu hazırladık. Bu önemli kanun, farklı siyasi partilerin de
desteği ile TBMM’de kabul edildi ve yürürlüğe girdi.
2.2 6331
SAYILI
İŞ
SAĞLIĞI
VE
GÜVENLİĞİ
KANUNU
Bu Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri
ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet
konularına bakılmaksızın uygulanır.
İş sağlığı ve güvenliği konusu ilk kez müstakil bir kanunda ele alındı. Kamu ve özel sektör
ayrımı gözetmeksizin tüm çalışanlar kanun kapsamına alındı. Kuralcı bir yaklaşım yerine
önleyici yaklaşım esas alındı. İşyerleri, yapılan işin niteliğine göre tehlike sınıflarına
4
ayrılıyor. Bütün işyerlerinde iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi gibi uzman personel görev
yapacak. İşverenler ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alabilecek. Devlet,
10’dan az çalışanı olan işletmelerin iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri giderlerini
destekleyecek. İş kazalarını ve meslek hastalıklarını önleme adına önceden risk
değerlendirmesi yapılacak. Çalışanlar belli aralıklarla sağlık gözetiminden geçirilecek. İş
kazaları ve meslek hastalıklarının kayıtları daha etkin ve güncel hale getirilecek.
Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu tüm işyerlerinde, iş sağlığı ve güvenliği kurulu
oluşturulacak. İşyerlerinde acil durum planları hazırlanacak. İşveren tüm çalışanlarını, iş
sağlığı ve güvenliği ile çalışma hayatına dair hak ve sorumlulukları hakkında
bilgilendirecek. Çalışanlar işyerlerindeki iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerine aktif katılım
sağlayacak. Çalışan, ciddi ve yakın tehlikeyle karşı karşıya kaldığında çalışmaktan
kaçınma hakkını kullanabilecek. Birden fazla işverenin olduğu yerlerde, iş sağlığı ve
güvenliği konusunda koordinasyon sağlanacak. Hayati tehlike durumunda işyerlerinin
tamamında veya bir bölümünde iş durdurulabilecek. Kanunun bazı hükümleri aşamalı
olarak hayata geçirilerek yeni durumlara uyum kolaylaşacak. Büyük endüstriyel kaza riski
taşıyan işyerleri, güvenlik raporu ve kaza önleme politika belgesi olmadan işe
başlayamayacak.
2.2.1. İŞ KANUNDA GEÇEN TANIMLAR
İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren
veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı,
İşveren: Çalışan istihdam eden gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum
ve kuruluşları,
İşyeri: Mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile çalışanın
birlikte örgütlendiği, işverenin işyerinde ürettiği mal veya hizmet ile nitelik yönünden
bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen işyerine bağlı yerler ile dinlenme,
çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve mesleki eğitim
yerleri ve avlu gibi diğer eklentiler ve araçları da içeren organizasyonu,
İşyeri hekimi: İş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça
yetkilendirilmiş, işyeri hekimliği belgesine sahip hekimi,
5
İşyeri sağlık ve güvenlik birimi: İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek
üzere kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan birimi,
Ortak sağlık ve güvenlik birimi: Kamu kurum ve kuruluşları, organize sanayi bölgeleri ile
Türk Ticaret Kanununa göre faaliyet gösteren şirketler tarafından, işyerlerine iş sağlığı ve
güvenliği hizmetlerini sunmak üzere kurulan gerekli donanım ve personele sahip olan ve
Bakanlıkça yetkilendirilen birimi,
Önleme: İşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili
riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümünü,
Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana
gelme ihtimalini,
Risk değerlendirmesi: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin
belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden
kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin
kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmaları,
Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini
etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini,
Tehlike sınıfı: İş sağlığı ve güvenliği açısından, yapılan işin özelliği, işin her safhasında
kullanılan veya ortaya çıkan maddeler, iş ekipmanı, üretim yöntem ve şekilleri, çalışma
ortam ve şartları ile ilgili diğer hususlar dikkate alınarak işyeri için belirlenen tehlike
grubunu,
Teknik eleman: Teknik öğretmen, fizikçi, kimyager ve biyolog unvanına sahip olanlar ile
üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği programı mezunlarını,
İşyeri hemşiresi: 25/2/1954 tarihli ve 6283 sayılı Hemşirelik Kanununa göre hemşirelik
mesleğini icra etmeye yetkili, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere
Bakanlıkça yetkilendirilmiş işyeri hemşireliği belgesine sahip hemşire/sağlık memurunu
ifade eder.
6
2.3. DERİ VE DERİCİLİK SEKTÖRÜNÜN İŞ SAĞLIĞI
VE GÜVENLİĞİ
Her sabah büyük bir telâşla uyanıyor ve kaçıp kurtulamadığımız bir yığın zorunlulukla
etrafımızın sarılı olduğu bir dünyada güne başlıyoruz. Birer ücretli köle olarak içinde
yaşadığımız kapitalist sistemden kaçıp kurtulamıyoruz, çünkü insanların kimisini işçi,
kimisini patron yapan, kimisini aç bırakıp kimisini bolluğa ve lükse boğan, sınıflara ayıran
kapitalist üretim biçimi tüm dünyaya hâkim durumda. Dünya üzerinde yaklaşık yedi milyar
insan yaşıyor. Bu yedi milyarın ana gövdesini işçi sınıfı oluşturuyor. İşçiler dünyanın her
yerinde yüzlerce farklı sektörde işgücünü bir kapitaliste satarak yaşamını sürdürmeye
çalışıyor.
Burjuva yazar-çizer tayfası 1990 sonrası, sınıflar mücadelesinin artık bittiğini, bu tür
şeylerin geçmişte kaldığını vaaz etmeye başladılar. Oysa bugün geçmişe oranla daha da
büyümüş olan işçi sınıfı, patronlar sınıfını korkutan ama henüz kendi gücünün farkında
olmayan, uyuyan bir deve benziyor. İster deri sektöründe ister metal sektöründe, ister
Türkiye’de ister Fransa’da çalışsın, işçiler dünyanın neresine giderse gitsin sorunları
ortaktır. Birlikteliği ve örgütlü mücadeleyi zorunlu kılan da işte bu ortaklıktır. Düşük
ücretler, iş güvencesiz çalışma, işsizlik, iş kazaları, meslek hastalıklarına kurban gitme,
insanlıktan çıkaran çalışma koşulları vb. gibi sorunlar tüm işçilerin ortak sorunları. Elbette
bu ortak sorunlara ek olarak her işkolunun kendine özgü, işin niteliğinden kaynaklı
sorunları da var. Bütün bu sorunların tekil sorunlar olmaktan çıkarılması ve bu sorunları
çözebilmeye dönük mücadelenin de kolektif bir mücadeleye dönüştürülebilmesi gerekiyor.
Gerçek bir örgütlülük yaratmak ve militan bir mücadele yürütmek, işçilerin birbiriyle
dayanışmasıyla, bir sınıf olduğunun farkına varmasıyla mümkün. [3]
Deri üretiminin ve işçiliğinin doğduğu ve ilk gelişmelerini kaydettiği yer Avrupa iken, bu
sektör giderek Asya’ya ve Latin Amerika’ya doğru kaymış ve özellikle hayvancılığın
gelişkin olduğu bölgelere yönelmiş durumda. Türkiye deri üretiminde Avrupa’da İtalya’nın
ardından ikinci, dünyada ise İtalya, Çin ve Hindistan’ın ardından dördüncü. 80’ler ve
90’larda deri sanayicileri Türkiye’de deri sektörünün hızla geliştiğini söylüyor ve
İtalya’nın tahtına göz koymakla övünüyorlardı. Onların bu övünçle bahsettikleri ve
palazlanıp büyüdükleri dönem, deri işçilerinin Kazlıçeşme’ de insanlık dışı koşullarda köle
gibi çalıştırıldıkları, yaşadıkları mahallelerin bataklıktan farksız olduğu dönemdi.
7
Patronların üretimi artırmak ve sektördeki diğer kapitalistlerle rekabet edebilmek için
makinelerde yeni teknolojiler kullanmaya başlamasıyla birlikte işler geçmişe oranla
kolaylaşmış görünse de, bu durum işçilerin çalışma ve yaşam koşullarını olumlu anlamda
çok da değiştirmedi. Daha az zamanda, daha az kişiyle, daha fazla üretmeye devam eden
deri işçileri, kötü çalışma koşulları, sigortasız çalışma, taşeronlaşma, düşük ücretler,
zorunlu fazla mesailer gibi sorunlarının yanı sıra bir yandan da sağlık sorunlarıyla
boğuşmaktalar. Üstelik yüzlerce deri işçisi, her an yakalanabilecekleri meslek hastalıkları
ve sağlık sorunları konusunda hiçbir bilgiye sahip değil.
8
BÖLÜM 3.
ANALİZ VE MODELLEME
3.1. RİSK DEĞERLENDİRMESİ
Risk Değerlendirmesi, herhangi bir sistemde tehlikelerden kaynaklanan risklerin
büyüklüğünü tahmin etme ve mevcut kontrollerin yeterliliğini dikkate alarak bu risklerin
kabul edilebilir olup olmadığına karar verme sürecidir. Günümüzde birçok risk
değerlendirme tekniği mevcuttur. [4] Risk değerlendirme teknikleri, risklerin, risklerin
gerçekleşme olasılıklarının ve olası etkilerinin tahmin edilmesi açısından iki ana grupta
toplanabilir. Bunlar, kalitatif ve kantitatif yöntemlerdir. [5]
İş Sağlığı ve Güvenliği' nde risk analizinde iki temel yaklaşım vardır. Bunlardan birincisi
risklerin gerçekleşmesi sonucu meydana gelen kazanın ardından tekrar olmaması için kaza
nedenlerini tespit etme ve çözüm arama esasına dayanan reaktif yaklaşım, ikincisi ise kaza
daha hiç olmadan sistemin risklerini öngörme, bunların önemine karar verme, bu riskleri
azaltma veya eğer mümkünse ortadan tamamen kaldırma esasına dayanan proaktif
yaklaşımdır. [6]
Risk değerlendirmesinden kullanılan bazı terimlerin anlamı şu şekildedir:
Tehlike: Canlıları çevreyi ve/veya malı, tesisleri tehdit eden, kapsamı belirlenmemiş kaza
ve zarar potansiyeli.
Risk: Kapsamı belirlenmiş zarar potansiyeli. Risk kaza olasılığı (P) ile kazanın kapsamının
(S) bir fonksiyonudur.
Risk Yönetimi: Tehlikenin tanımlanması, riskin değerlendirilmesi, kontrol tedbirlerinin
uygun şekilde kullanılması ve sonuçların değerlendirilmesini de kapsayacak şekilde toplam
yöntemi ifade eder.
9
3.2. RİSK DEĞERLENDİRMESİ YÖNTEMLERİ
Belli başlı risk değerlendirme yöntemleri şunlardır:
* Ön Tehlike Analizi,
* Birincil Risk Analizi
* Güvenlik Fonksiyon Analizi
* Risk Haritası,
* İş Güvenliği Denetlemesi,
* Süreç/Sistem Kontrol Listeleri,
* Göreceli Sıralama-Dow ve Mond İndisleri Analizi,
* Olursa Ne Olur? Analizi,
* Tehlike ve İşletebilirlik Analizi,
* Hata Türleri, Etkileri ve Kritiklik Analizi,
* Hata Ağacı Analizi,
* Olay Ağacı Analizi,
* Neden - Sonuç Analizi,
* İnsan Hata Oranı Tahmini Tekniği,
* Hiyerarşik Görev Analizi,
* Yönetim Bakışı ve Risk Ağacı Analizi,
* Enerji Analizi,
* Güvenlik Bariyer Diyagramları,
* Kinney Modeli,
* Zürih Tehlike Analizi,
* Makine Risk Değerlendirmesi,
* Tehlike Erken Uyarı Modeli,
* Risk Değerlendirme Tablosu
a) L Tipi Matris
b) X Tipi Matris
Bu yöntemleri birbirinden ayıran en önemli fark, risk değerini bulmak için kullandıkları
kendilerine has metotlardır. Bu yöntemlerin birbirlerine göre avantaj ve dezavantajları
kaynaklarda detaylı bir şekilde verilmiştir. [4]
10
3.3. RİSK DEĞERLENDİRMESİNİN HUKUKİ
DAYANAĞI
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunun Madde 10:
İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla
yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu.
b) Kullanılacak iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi.
c) İşyerinin tertip ve düzeni.
ç) Genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren
gruplar ile kadın çalışanların durumu.
İşveren, yapılacak risk değerlendirmesi sonucu alınacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri ile
kullanılması gereken koruyucu donanım veya ekipmanı belirler.
İşyerinde uygulanacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri, çalışma şekilleri ve üretim
yöntemleri; çalışanların sağlık ve güvenlik yönünden korunma düzeyini yükseltecek ve
işyerinin idari yapılanmasının her kademesinde uygulanabilir nitelikte olmalıdır.
İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda
maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve
araştırmaların yapılmasını sağlar.
İş Sağlığı Ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği:
Madde 7- Risk değerlendirmesi; tüm işyerleri için tasarım veya kuruluş aşamasından
başlamak üzere tehlikeleri tanımlama, riskleri belirleme ve analiz etme, risk kontrol
tedbirlerinin kararlaştırılması, dokümantasyon, yapılan çalışmaların güncellenmesi ve
gerektiğinde yenileme aşamaları izlenerek gerçekleştirilir.
Çalışanların risk değerlendirmesi çalışması yapılırken ihtiyaç duyulan her aşamada sürece
katılarak görüşlerinin alınması sağlanır.
Madde 8- Tehlikeler tanımlanırken çalışma ortamı, çalışanlar ve işyerine ilişkin ilgisine
göre asgari olarak bilgiler toplanır.
11
Tehlikelere ilişkin bilgiler toplanırken aynı üretim, yöntem ve teknikleri ile üretim yapan
benzer işyerlerinde meydana gelen iş kazaları ve ortaya çıkan meslek hastalıkları da
değerlendirilebilir.
Toplanan bilgiler ışığında; iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuatta yer alan hükümler de
dikkate alınarak, çalışma ortamında bulunan fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal,
ergonomik ve benzeri tehlike kaynaklarından oluşan veya bunların etkileşimi sonucu
ortaya çıkabilecek tehlikeler belirlenir ve kayda alınır. Bu belirleme yapılırken
yönetmelikteki hususlardan etkilenecekler ve ne şekilde etkilenebilecekleri göz önünde
bulundurulur.
Çalışma ortamında bulunan fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal, ergonomik ve
benzeri tehlike kaynaklarının neden olduğu tehlikeler ile ilgili işyerinde daha önce kontrol,
ölçüm, inceleme ve araştırma çalışması yapılmamış ise risk değerlendirmesi çalışmalarında
kullanılmak üzere; bu tehlikelerin, nitelik ve niceliklerini ve çalışanların bunlara maruziyet
seviyelerini belirlemek amacıyla gerekli bütün kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmalar
yapılır.
Madde 9- Tespit edilmiş olan tehlikelerin her biri ayrı ayrı dikkate alınarak bu
tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin hangi sıklıkta oluşabileceği ile bu risklerden
kimlerin, nelerin, ne şekilde ve hangi şiddette zarar görebileceği belirlenir. Bu belirleme
yapılırken mevcut kontrol tedbirlerinin etkisi de göz önünde bulundurulur.
Toplanan bilgi ve veriler ışığında belirlenen riskler; işletmenin faaliyetine ilişkin
özellikleri, işyerindeki tehlike veya risklerin nitelikleri ve işyerinin kısıtları gibi faktörler
ya da ulusal veya uluslararası standartlar esas alınarak seçilen yöntemlerden biri veya
birkaçı bir arada kullanılarak analiz edilir.
İşyerinde birbirinden farklı işlerin yürütüldüğü bölümlerin bulunması halinde birinci ve
ikinci fıkralardaki hususlar her bir bölüm için tekrarlanır.
Analizin ayrı ayrı bölümler için yapılması halinde bölümlerin etkileşimleri de dikkate
alınarak bir bütün olarak ele alınıp sonuçlandırılır.
12
Analiz edilen riskler, kontrol tedbirlerine karar verilmek üzere etkilerinin büyüklüğüne ve
önemlerine göre en yüksek risk seviyesine sahip olandan başlanarak sıralanır ve yazılı hale
getirilir.
Madde 10- Risklerin kontrolünde yönetmelikte geçen adımlar uygulanır.
Risk kontrol adımları uygulanırken toplu korunma önlemlerine, kişisel korunma
önlemlerine göre öncelik verilmesi ve uygulanacak önlemlerin yeni risklere neden
olmaması sağlanır. [7]
Belirlenen risk için kontrol tedbirlerinin hayata geçirilmesinden sonra yeniden risk seviyesi
tespiti yapılır. Yeni seviye, kabul edilebilir risk seviyesinin üzerinde ise bu maddedeki
adımlar tekrarlanır.
3.4. L TİPİ MATRİS YÖNTEMİ
Projede L Tipi Matris Yöntemi kullanarak risk değerlendirilmesi yapılmıştır. İşyerinin
seçilen bölümlerinde risk değerlendirmesi yapılırken L tipi Matris Yöntemi kullanılmış ve
aşağıdaki aşamalar takip edilerek;
a-Ana tehlike kaynakları belirlenmiş,
b-Ana tehlike kaynaklarından meydana gelebilecek tehlikeler gözlemlere ve
incelemelere dayanılarak tanımlanmış,
c-Tehlikelerin her birinin risk analizi yapılmış,
d-Risk analizi yapılan tehlikeler değerlendirilerek tehlikelerin ortadan kaldırılması
ve/veya risklerin kontrol altına alınması için önlemler belirlenmiş,
e-Önlemlerin uygulanarak risklerin kontrol altına alınabilmesi için eylem planları
yapılmış, ve tüm çalışmalar bir rapor halinde sunulmuştur.
Bu raporda kullanılan bazı temel tanım ve kavramlar aşağıdaki gibidir;
Tehlike;
Çalışma ortamı ve şartlarında var olan, ya da dışarıdan gelebilecek kapsamı belirlenmemiş,
maruz kimselere, işyerine ve çevreye zarar yada hasar verme potansiyeli. ( OHSAS 18001)
13
Risk:
Tehlikelerden kaynaklanan bir olayın,
meydana gelme ihtimali
ile zarar verme
derecesinin bileşkesidir. [8]
Kabul Edilebilir risk:
Kanuni zorunluluklar ve işletmenin İSG politika ve uygulamaları dikkate alındığında,
kabul edebilecek düzeye indirilmiş risk. [8]
Hareketli parçalar:
Makine ve tezgahlar da güç aktarmayan ancak hareket eden ( dişliler, tespit başlıkları,
besleme merdaneleri gibi elemanlardır.
Parlayıcı madde: Normal şartlar altında buharlaşabilen ya da gaz halinde bulunan yanıcı
katı, sıvı ve gaz maddeler.
Yanıcı madde: Alevin temas edip geri çekilmesinden sonra yanmayı sürdürebilen
maddeler
Acil Durum: Afet olarak değerlendirilen olaylar ve dikkatsizlik, tedbirsizlik, ihmal, kasıt
ve çeşitli amaçlarla meydana getirilen olayların tümünün yol açtığı hallerdir. [9]
Acil Durum Planları: Acil durum gerektiren olaylarda yapılacak, müdahale, koruma,
arama-kurtarma ve ilkyardım konularının nasıl ve kimler tarafından yapılacağını gösteren
ve acil durum öncesinde hazırlanması gereken planlardır. [9]
İş ekipmanı: İşin yapılmasında kullanılan herhangi bir makina, tesis ve tesisatı
İş ekipmanının kullanımı: İş ekipmanının çalıştırılması, durdurulması, kullanılması,
taşınması, tamiri, tadili, bakımı, hizmete sunulması ve temizlenmesi gibi iş ekipmanı ile
ilgili her türlü faaliyeti,
Operatör: İş ekipmanını kullanma görevi verilen çalışan veya çalışanları,
Maruz kişi: Tamamen veya kısmen tehlikeli bölgede bulunan kişiyi,
Tehlikeli bölge: Kişilerin sağlık ve güvenlik yönünden riske maruz kalabileceği, iş
ekipmanında veya çevresinde bulunan bölgeyi,
14
Periyodik kontrol: İş ekipmanlarının, bu yönetmelikte öngörülen aralıklarda ve belirtilen
yöntemlere uygun olarak, yetkili kişilerce yapılan muayene, deney ve test faaliyetlerini,
Bakım: İş ekipmanlarında yapılan her türlü temizlik, ayar, kalibrasyon gibi işlemlerin
tamamını
Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişi: Makine ve elektrik ile ilgili branşlardan
mühendis ve/veya elektrik ile ilgili konularda, sorumluluk ve yetkilerinin çerçevesi
Elektrik İle İlgili Fen Adamlarının Yetki, Görev ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik
ile belirlenen fen adamlarını,
3.4.1. RİSK ANALİZİNİN YAPILMASI
Risk analiz çalışması yapılmadan önce ve çalışma esnasında Risk Değerlendirme ekibine
yapılan çalışmanın içeriği ve metodolojisi konusunda sürekli bilgi aktarımı yapılmıştır.
İşletmenin ve özellikle risk değerlendirmesi yapılacak olan bölümün özelliğine göre Risk
Değerlendirme Ekibi nezaretinde tehlikeleri belirlemek ve risk değerlendirmesi yapmak
üzere İş Güvenliği Uzmanları ile birlikte çalışmalar yürütülmüştür.
Kurulan ekiple birlikte işyeri vaziyet planı ve iş akış şemaları ile kullanılan ham, yarı
mamul maddeler de dikkate alınarak işyerindeki tehlike kaynakları aşağıdaki şekilde
belirlenmiştir.
a) Yönetimsel Eksiklikler
b) Fiziksel Tehlikeler
c) Kimyasal Tehlikeler
d) Elektrikle çalışma ile meydana gelen tehlikeler.
e) Mekanik Tehlikeler.
f) Tehlikeli yöntem ve işlemler
g) İşyeri ortamından kaynaklanan Tehlikeler.
h) Yasal yaptırımlar
15
Belirlenen ekiple işyeri gezilerek belirlenen tehlike kaynaklarının oluşturabileceği
tehlikeler aşağıdaki şekilde belirlenmiştir. Bu çalışma yapılırken seçilen bölümlerde
görülebilen tüm tehlikeler listelenmiştir.
İşyerlerinde tespit edilmiş olan tüm tehlikelerin risk derecelendirme yöntemi ile yapılan
analiz çalışmasında aşağıdaki aşamalar izlenmiştir.
 R =İXŞ
 R= Risk
 İ= İhtimal
( Tablo 3.1 )
 Ş= Şiddet
(Tablo 3.2 )
olarak
ifadelendirilmiştir.
Sonuçların
değerlendirilmesi
için
aşağıdaki
matris
oluşturulmuştur. (Tablo 3.3 )
Risk = Zararın Ciddiyet Derecesi x Ortaya Çıkma İhtimali formülü ile hesaplanır.
Elde edilen değerler Tablo 3.4’ e göre yorumlanmalı ve çıkan risk değerine göre belirtilen
faaliyetler uygulanmalıdır.
16
Tablo 3.1 Muhtemel bir olayın gerçekleşme ihtimalini göstermek için aşağıdaki İhtimal skalası
kullanılmaktadır.
Hemen hemen kesin (Çoğu durumda kuvvetle olması beklenir)
Her Gün
5
Çok yüksek
Muhtemel (Çoğu durumda muhtemelen olacaktır)
Haftada bir
4
Yüksek
Mümkün (Bazen olabileceği beklenmektedir)
Ayda bir
3
Orta
Muhtemel Değil (Zayıf bir ihtimalle olabileceği beklenir)
Üç ayda bir
2
Küçük
Nadiren (Ancak istisnai durumlarda olabilir)
Yılda bir
1
Çok Küçük
Tablo 3.2 Muhtemelen olay sonrası beklenen zarar veya hasarın derecelendirilmesi için aşağıdaki
ŞİDDET skalası kullanılmaktadır
Çok Hafif (İş saati kaybı yok, ilkyardım gerektiren)
1
Hafif (İş günü kaybı yok, ilkyardım gerektiren)
2
Orta (Hafif yaralanma, tedavi gerektiren)
3
Ciddi(Ölüm, ciddi yaralanma, meslek hastalığı )
4
Çok Ciddi (Birden çok ölüm, sürekli iş görmezlik )
5
17
Tablo 3.3 Risk Değerlendirmesi skoru –Risk matrisi Tablosu
OLASILIK
1
2
3
4
5
1
Çok hafif
seviye risk
1
Düşük
seviye risk
2
Düşük
seviye risk
3
Düşük
seviye risk
4
Düşük
seviye risk
5
2
Düşük
seviye risk
2
Düşük
seviye risk
4
Düşük
seviye risk
6
Orta
seviye risk
8
Orta
seviye risk
10
3
Düşük
seviye risk
3
Düşük
seviye risk
6
Orta
seviye risk
9
Orta
seviye risk
12
Orta
seviye risk
15
4
Düşük
seviye risk
4
Orta
seviye risk
8
Orta
seviye risk
12
Yüksek
seviye risk
16
5
Düşük
seviye risk
5
Orta
seviye risk
10
Orta
seviye risk
15
Yüksek
seviye risk
20
Yüksek
seviye risk
20
Çok
yüksek
seviye risk
25
ŞİDDET
Tablo 3.4 Risk Değerlendirmesi skor sonuçları
SONUÇ
EYLEM
16, 20,25
KABUL EDİLEMEZ RİSK
Bu risklerle ilgili hemen çalışma yapılmalı
8, 9, 10,
12, 15
DİKKATE DEĞER RİSK
Bu risklere mümkün olduğu kadar çabuk müdahale edilmeli
1, 2, 3, 4,
5, 6
KABUL EDİLEBİLİR RİSK
Acil tedbir gerektirmeyebilir. Prosedür ve talimatların hazırlanması gerekir
18
BÖLÜM 4.
DENEYSEL SONUÇLAR
İşletmenin faaliyeti deri giyim eşyası imalatı olup tehlikeli sınıfta yer almaktadır. İşletmede
43 çalışan bulunmakta 6 tanesi bayan 37 tanesi erkek çalışandır. Çalışma saatleri 08.3018.30 arası olup vardiyalı çalışma sistemi yoktur. İşletme 3 kattan oluşmaktadır. İşletmenin
bölümleri üretim alanı, ofisler, showroom, yemekhane, hazır ürün deposu, tuvalet ve
lavabolardan oluşmaktadır. 2005 – 2014 yılları arasında S.G.K. kayıtlarına göre
gerçekleşmiş olan kaza kayıtlarına göre fabrika sahası içerisinde gerçekleşen her hangi bir
iş kazası kaydına rastlanmamıştır.
4.1. Emniyetli Çalışma Koşulları
İşletmede yapılan incelemeler sonucundaki araştırma bulguları, Kanun, Yönetmelik ve
Yönergelerin ön gördüğü yasal hükümler çerçevesinde irdelenmiştir.
4.1.1. Acil Durum Faaliyetleri
İşletmede acil durum yönetmeliğine uygun işyerinde acilen acil durum eylem planı
yapılmamıştır. Hazırlanan acil durum planının uygulama adımlarının düzenli olarak takip
edilebilmesi ve uygulanabilirliğinden emin olmak için işyerlerinde yılda en az bir defa
olmak üzere tatbikat yapılır, denetlenir ve gözden geçirilerek gerekli düzeltici ve önleyici
faaliyetler yapılır. Gerçekleştirilen tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve bu eksiklikler
doğrultusunda yapılacak düzenlemeleri içeren tatbikat raporu hazırlanır. Gerçekleştirilen
tatbikat neticesinde varsa aksayan yönler ve kazanılan deneyimlere göre acil durum
planları gözden geçirilerek gerekli düzeltmeler yapılır. Acil çıkış uyarı işaretlemeleriyle
belirtilmiştir. Yangın merdiveni kapıları/apartman kapısı/acil çıkışlar kilitli değil ve her an
açılabilir durumdadır. Yangın merdiveni kapıları/apartman kapısı/acil çıkış kapıları
dışarıya doğru açılmaktadır. Yangın merdiveni kapıları/apartman kapısı/acil çıkışların
önünde ve tüm yol boyunca kaçışı engelleyecek bir malzeme olmamalıdır. Kaçış yollarına
19
istifleme yapılmamalıdır. Levhalar ve kapılar düzenli olarak bir yetkili tarafından kontrol
edilmelidir.
4.1.2. Acil Durum Ekipleri
İşveren işletmede acil durum ekipleri kurmamıştır. İşveren; işyerlerinde tehlike sınıflarını
tespit eden Tebliğde belirlenmiş olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde 30 çalışana,
tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde 40 çalışana ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde
50 çalışana kadar;
a) Arama, kurtarma ve tahliye,
b) Yangınla mücadele,
Konularının her biri için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az birer çalışanı destek
elemanı olarak görevlendirir. İşyerinde bunları aşan sayılarda çalışanın bulunması halinde,
tehlike sınıfına göre her 30, 40 ve 50’ye kadar çalışan için birer destek elemanı daha
görevlendirir. İşveren, ilkyardım konusunda 22/5/2002 tarihli ve 24762 sayılı Resmî
Gazete ’de yayımlanan İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre destek elemanı
görevlendirir. Her konu için birden fazla çalışanın görevlendirilmesi gereken işyerlerinde
bu çalışanlar konularına göre ekipler halinde koordineli olarak görev yapar. Her ekipte bir
ekip başı bulunur. İşveren tarafından acil durumlarda ekipler arası gerekli koordinasyonu
sağlamak üzere çalışanları arasından bir sorumlu görevlendirilir. [10]
4.1.3. İşyeri Düzeni
İşletmede zeminde çökme, erime vb. deformasyonlar bulunmamaktadır. Oluşan su
birikintileri çalışan personel tarafında gözle kontrol edilerek giderlere yönlendirilmelidir.
Yapılan temizlik işlemleri yapıldıktan sonra kayganlaşan zemini belirtmek için uyarı
levhaları konulmalıdır. İşyerlerinde istifleme alanı bölümlendirilmelidir. İstifleme işlemi
düzenli bir şekilde yapılmalıdır. Kullanılan malzeme ya da aletler ortalığa gelişi güzel
bırakılmamalıdır. Kullanımı tamamlanan malzeme yerine konulmalıdır.
20
4.1.4. İşyeri Hijyeni
Mutfakta günlük hijyen kontrolü yapılmamaktadır. İş yeri sahipleri ve işletenleri,
çalışanlarının hijyen eğitimi almasından ve belgeli olarak çalıştırılmasından birinci
derecede sorumludur. Bizzat çalışmaları durumunda iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu
eğitimi almaya mecburdur. Eğitimler sekiz saatten az olamaz. Belgeler, kişi hizmet verdiği
sürece geçerli kabul edilir. Çalışanlar, hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle
yükümlüdür. Mutfakta bulaşıkların yıkanması esnasında ıslan zemin çabucak kurulanmalı,
Oluşan su birikintileri çalışan personel tarafında gözle kontrol edilerek giderlere
yönlendirilmelidir. Zemin çalışmalar esnasında gözle kontrol edilmelidir. Malzemelerin
uygun istiflenmesi sağlanmalı ve bu konuda personel eğitilmemiş. İstifleme yüksekliği
devrilmeye neden olabilecek kadar fazla olmamalı. İşletmede kullanılan gıda ile temas
eden bıçak, kesme tahtası vb. araç ve gereçlerin temizliklerinin her gün düzenli olarak
yapılmamaktadır. Personele uygun iş elbisesi, bone ve eldiven sağlanmış. [11]
4.1.5. İşyerinde Kullanılan Temizlik Ürünleri
İşletmede seçilen deterjan ve benzeri temizlik ürünleri insan sağlığını en az etkileyecek
şekilde mevzuata ve yasal standartlara uygundur. Kullanacak olan personel temas
esnasında eldiven kullanmalı. Birbirleri ile tepkimeye girebilecek kimyasal maddeler bir
arada kullanılmamalı, yan yana bulundurulmamalı Temizlik maddelerinin MSDS formları
incelenerek uygun şartlarda kullanılmalı, depolama ve maruziyet sonrası uygulamalar
konusunda bilgi edinilmeli, bu konuda personel eğitilmiştir.
4.1.6. Elektrik Tesisatı
İşyerinde elektrik tesisatı ve topraklamalar yılda bir kez periyodik olarak teknik eleman
tarafından yapılması gerekmektedir. Kaçak akım rolesi ana elektrik hattına bağlı olmalıdır.
Tüm sigortaların korunaklı yerlerde olması sağlanmalıdır. Açıktaki kablo bulunmamalı ve
prizlerin sağlamlığı düzenli olarak kontrol edilmelidir. Kağıt vb. kolay tutuşabilir
malzemeler kıvılcım yayabilecek cihaz/ ekipman/ cisimlerden uzakta muhafaza
edilmelidir. İşyerindeki açıkta bulunan elektrik kablo uçları mutlak suretle kapatılmalıdır.
İşyerlerinde elektrik tesisatı en az yılda bir kez yetkili kişilerce kontrol edilmelidir.
İşyerindeki açıkta bulunan elektrik kabloları bir hat içerisine alınıp sabitlenmelidir. Uzatma
21
kabloları açıkta kullanılmamalıdır bir yere sabitlenmelidir. Kablolu aletler kullanılırken en
yakın prize takılmalıdır.
4.1.7. Ergonomi
İşletmede yeterince ergonomik olmayan koşullarda ekranlı araçlarla yapılan çalışmalardan
dolayı oluşacak kas ve iskelet sistemi hastalıklarına yakalanma riski yüksektir. Bundan
dolayı işletmede şu koşullar sağlanmalıdır. Ekran operatörün çalışma pozisyonuna uygun
mesafede ve göz hizasında olmalıdır. Ekran görüntüsü stabil olacak, görüntünün titremesi
ve benzeri olumsuzluklar bulunmayacaktır. Ekran, operatörün ihtiyacına göre kolaylıkla
her yöne döndürülerek ayarlanabilir olacaktır. Kullanıcıyı rahatsız edebilecek yansıma ve
parlamalar önlenecektir. Klavye, operatörün el ve kollarının yorulmaması ve rahatça
çalışabilmesi için ekrandan ayrı ve hareketli olacaktır. Klavyenin ön tarafına, operatörün
bileklerini dayayabileceği özel destek konulacaktır. Operatörün elleri ve kolları için
klavyenin önünde yeterli boşluk olacaktır. Çalışma ortamı: Operatörün oturma şeklini
değiştirebilmesi ve rahatça hareket edebilmesi için çalışma merkezi yeterli genişlikte
olacak ve uygun şekilde düzenlenecektir. Operatörün gereksinimleri ve yapılan işin türü
dikkate alınarak uygun aydınlatma şartları sağlanacak, arka planla ekran arasında uygun
kontrast bulunacaktır. Yapay aydınlatma kaynaklarının yeri ve teknik özellikleri ekrandaki
ve diğer ekipmanlar üzerindeki parlama ve yansımaları önlenecek şekilde olacaktır.
Pencereler, açıklıklar ve benzeri yerler, saydam veya yarı saydam duvarlar ve parlak renkli
cisim ve yüzeylerden ekran üzerine direk ışık gelmeyecek ve mümkünse yansımalar
önlenecektir. Ekrana gelen gün ışığının kontrol edilebilmesi için yatay ve dikey
ayarlanabilir perdeler kullanılacaktır. Ekranlı araçlarla çalışanlar işe başlamadan önce göz
muayenesi olmalı. İşe başladıktan sonrada belli aralıklarla göz muayenelerini tekrar
etmeliler.
4.1.8. Ekranlı Araçlarla Uzun Süreli Çalışmalar
İşletmede yine ekranlı araçlarla yapılan uzun süreli çalışmalar sonucu oluşan göz
rahatsızlıkları ve iskelet-kas sistemi hastalıkları riski yüksektir. Kullanılan ekranların üst
orta noktasının, çalışanların göz hizasında olması sağlanmalıdır. Klavye, fare, kağıt
tutacağı vs. çevre ekipmanlar çalışanların vücut ölçülerine ve duruşlarına uygun yerlere
yerleştirilmelidir. Operatörler ekranlı araçlar çalışmalarında kısa molalar vermelidirler.
Ekranlı araçlara kol mesafesi uzaklığında oturulmalı ve ekranlı araçın üst noktasının göz
22
mesafemizden aşağıda olmasına dikkat edilmelidir. Ekranlı aracın ekranındaki parlama ve
yansımalar, bu araçların pencereye bakması engellenerek veya aydınlatmanın ekran
arkasından alınması sağlanarak önlenmelidir. Ekranlı araçlarla çalışmalar konusunda
çalışanlara eğitim verilmelidir.
4.1.9. Psikososyal Etkileşimler
Çalışanlar, maruz kalabilecekleri olumsuz davranışlar (tehdit, hakaret vs.) dolayı
motivasyonlarının düşmesi sonucu verimliliğin düşmesi mümkündür. Bu tür olaylar
karşısında çalışanlar, müdahil olmaktan kaçınarak derhal işverene haber vermeleri
konusunda bilgilendirilmelidir. Çalışanlar ile işveren(ler) arasında iyi bir iletişim
sağlanmalıdır. Çalışanlar; yetki, sorumluluk ve çalışma hedeflerini net olarak bilmelidirler.
Çalışanlara, görev ve sorumlulukları haricinde talimat verilmemelidir.
4.1.10. Termal Konfor Faaliyetleri
İşletme içerisindeki sıcaklık ve nem rahatsızlık vermeyecek düzeyde tutulmalı. Gerekli
tedbirler alınmalıdır. İşletme ne çok sıcak ne de çok soğuk olmamalıdır. Tüm alanlardaki
mevcut iklimlendirme cihazlarının kontrolleri düzenli aralıklarla yapılmalıdır. Çalışma
alanında temiz hava akımı bulunmalı ve tüm alanlar düzenli olarak havalandırılmalıdır.
4.1.11. Yetersiz Aydınlatma
Tüm alanlarda yeterli aydınlatma sağlanmış ve aydınlatmalar çalışır halde bulunmaktadır.
Arızalı lambalar değiştirilmekte, diğer sorunlar için elektrikçi çağırılmaktadır. Alınmış
önlemler devam ettirilmelidir.
4.1.12. Elektronik El Aletleri
İşletmede kullanılan elektronik aletlerde çalışma sırasında elektrik akımına kapılma sonucu
ağır yaralanma ve ölüm riski mevcuttur. Elektrikli araçları kullanmak özel bir dikkat
gerektirir. Bir aracın izolasyonu bozulduğunda, telleri gevşediğinde veya kir ya da nem
toplandığında elektrik akımı aracın başka bölümüne geçer. Bu hale gelmiş bir araçta
elektrik kaçak yapmaktadır ve herhangi bir iletken yoluyla toprağa geçecektir ki bu iletken
bazen insan vücudu da olabilir. Bu sebeple, elektrikli araçların topraklanması en iyi
korunma çaresidir. Küçük bir yangın söndürme aracı, yemek sodası veya tuz ocağa yakın
23
bir yerde bulundurularak yangın söndürmek için kullanılabilir. Bütün yanıcı maddeleri,
fırında ve ocakta pişen yemeklerden uzakta tutmak gerekir. Yağ, kağıt, peçete ve havlu,
plastik perde, uzun saç ve bol elbise gaz alevi veya sıcak elektrik elamanı ile temas ederse
kolaylıkla alev alabilir.
4.1.13. Tuvalet ve Lavabo
Tuvalet ve lavaboların günlük olarak temizlenmesi gerekmektedir. Bu temizlik kontrol
edilmelidir. Lavabolarda ve tuvaletlerde hijyen için gerekli(sıvı sabun, kağıt havlu, tuvalet
kağıdı vs)tüm malzemeler eksiksiz olarak bulundurulmalıdır. Hijyen konusunda çalışanlara
gerekli eğitimler verilmelidir. Çalışma yerlerine, dinlenme odalarına, soyunma yerlerine,
duş ve yıkanma yerlerine yakın yerlerde, kadın ve erkek çalışanlar için ayrı ayrı olmak
üzere, uygun havalandırma, aydınlatma, termal konfor ve hijyen şartları sağlanacak
nitelikte yeterli sayıda tuvalet, lavabolar tesis edilir. Tuvalet ve lavabolar, insan ve çevre
sağlığı yönünden risk oluşturmayacak şekilde su depolarına, su geçen yerlere, gıda
maddelerinin depolandığı veya işlendiği yerlere uzak şekilde yerleştirilir.
4.1.14. Isıtma Sistemi Ekipmanları
Elektrikli ısıtıcıların yaydığı radyasyona bağlı oluşacak rahatsızlıklara ve kombinin
bakımsızlığında oluşabilecek; cihazın performansında düşüklük ve enerji sarfiyatında artış,
ortama hoş olmayan koku yayması, alerji astım gibi hastalıklara sebep olması riski
mevcuttur. Bundan dolayı Elektrikli ısıtıcılara çok yakın çalışılmamalı. Elektrik kabloları
kontrol edilmeli. Elektrik ısıtıcıları yangın ihtimaline karşı zemine yakın çalıştırılmalı. Su
kabini bulunan elektrikli ısıtıcılar susuz çalıştırılmamalı. Çalışanlar elektrik tehlikelerine
karşı uyarılmalı ve eğitilmeli. Kombilerin yıllık periyodik bakımları yapılmalı.
4.1.15. Elle Yük Kaldırma
İşletmede elle yük kaldırma işi yapılmaktadır. Bundan dolayı elle yük kaldırma talimatı
olmalıdır ve buna bağlı olarak gerçekleştirilmelidir. Yirmi beş kilogramdan ağır olan
yükler tek başına kaldırılmamalıdır. İki kişiyle ya da kaldırma araçlarıyla yapılmalıdır. Elle
yük kaldırma işlemini yapan personele mutlak suretle eğitimi verilmelidir. El aleti ile
yapılan kesme ve kırma işleri gibi yapılan çalışmalarda sıçrayan parçalara karşı önlemler
alınmalıdır.
24
4.1.16. Sürekli Oturarak Çalışma Ve Ayakta Yapılan İşler
Oturarak veya ayakta çalışan personelin el, kol, göz, boyun, sırt, bel yani iskelet-kas
sistemi hastalığına yakalanma (meslek hastalığı) riski mümkündür. Üretim çalışmaları
izlendiğinde personelin normal çalışma süresince ya sürekli oturduğu veya sürekli ayakta
çalıştığı gözlenmektedir. Genelde oturarak çalışan dikim, serim, kesim işçileri mesai
saatleri süresince sürekli aynı pozisyonda, postur de el, kol ve gözleri ile çalışmakta,
çalışma masalarının, sandalyelerin ergonomik, ayarlanabilir olmaması, iş tezgahı ile
oturulan sandalye arasındaki yükseklik sorunları ortamdaki aydınlatma yetersizlikleri,
termal konfor koşullarının olumsuzluğu sürekli iyileştirilmelidir. Sürekli yapılan işler kısa
sürelerle molalar verilmelidir. Çalışanlar pozisyonlarına uygun beden egzersizleri
yapmalıdır. Bu konuda işçilere gerekli eğitimler verilmelidir.
4.1.17. Dikiş Makineleri
Esneyen veya kırılan iğnenin el veya göze sıçraması sonucu yaralanmalar mümkündür.
Dikim işleri sırasında kullanılan tekli veya çift iğneli makinelerin iğnelerinin kırılması da
olabilecek kazalar arasında yer almaktadır. İğnenin zorlanması, değişik özellikte
kumaşların dikilmesi sırasında iğnenin esnemesi ve kırılması, kullanılan ekipmanlar da
iğnenin sıçramasının engelleyen bir koruyucunun bulunması gereklidir. Makinelere gerekli
koruyucu donanım takılmalıdır.
4.1.18. Makinelerin Bakımı ve Onarımı
İşletmede makine temizlik ve onarımlarında parmak ve el sakatlanmaları ve yaralanmaları
önlemek için makine bakım ve temizlikleri makine tamamen durduktan ve elektrik
bağlantısı kesildikten sonra yapılmalı ve bakım onarım işlerini yetkili personel yapmalıdır.
İğne ve makas kullanıldıktan sonra, düzgün bir şekilde yerine geri bırakılmalıdır.
Makinelerin genel bakım ve onarımını makine bakım onarımcısına yaptırılmalıdır.Makine
kullanım
talimatları
doğrultusunda
makinenin
yağ
filtresini
periyodik
olarak
değiştirilmelidir. Makine kullanım talimatları doğrultusunda makineyi periyodik olarak
yağlanmalıdır. Makine kullanım talimatları doğrultusunda makinedeki basit arızaları
giderilmeli, makinenin yağ göstergesini kontrol edilmeli, makinenin günlük temizliği
yapılmalıdır. Makine kullanım talimatları doğrultusunda yağ kartelinin temizliğini kontrol
edilmelidir.
25
4.1.19. Makine ve Ekipman Kullanım Talimatı
İşletmede kullanılan tüm makine ve ekipmanların kullanım talimatı olmamasından dolayı
hatalı kullanım sonucu yaralanmalar ve makinelerin hasar görmesi mümkündür. İşyerinde
bulunan tüm makine ve ekipmanların üzerlerinde veya yakınlarında kullanım talimatı
olmalıdır. Makineler yetkili personel dışınla kullanılmamalıdır. Kullanım talimatına uygun
çalışılmalıdır.
4.1.20. Ütü ve Pres Ütüler
İşletmede oluşturduğu risk sıcak olan yüzeye temas sonucu el yanmasıdır. Özellikle yaz
aylarında ütü, pres ütü gibi makinelerin yaydığı ısı ve buharın termal konfor şartlarını
bozmasından dolayı çalışma veriminin azalması mümkündür. Ütü ve pres ütülerin ara
yüzeyleri sıcak bölgedir. Bu bölgeler el temasına karşı izole edilmelidir. Bu bölgelerin
sıcak olduğunu ifade edecek tehlike işareti konulmalıdır. Çalışan personel dikkatli
çalışmalıdır. Yaz aylarında özellikle yayılan ıs ve buharın ortam sıcaklığımı etkilememesi
için gerekli havalandırma ve iklimlendirme çalışması yapılmalıdır.
4.1.21. Su Sebilleri
Mikroorganizmalara bağlı olarak hastalanmalar sonucu iş gücü kaybı ve aynı bardaktan su
içilmesi sonucu hastalıkların bulaşması ile iş gücü kaybı olasılıktır. Satın almış olduğunuz
suyun kalitesi ne kadar iyi olursa olsun zamanla sebillerde mikroorganizmalar
türetmektedir. Su sebilleri en az üç ayda bir olmak üzere düzenli dezenfeksiyon
yapılmalıdır. Su sebillerinden aynı bardaktan kesinlikle su içilmemelidir. Kapalı hijyenik
bir bölmede tutulan karton bardaklar kullanılmalıdır. Bu karton bardak tek sefer su içimi
için kullanılmalıdır.
4.1.22. Elektrik Panoları
İşletmede ki elektrik panoları kilitli durumda bulunmaktadır. Elektrik panolarının üzerinde
tehlike
işareti
bulunmamaktadır.
bulunmaktadır.
Elektrik
panolarının
önünde
yalıtkan
paspas
Yetkili personelin dışında kimse panoya müdahale etmemelidir.
Elektrik panolarının önlerinde çabuk alev alır malzeme istiflenmemelidir. Elektrik pano
topraklamaları düzenli olarak kontrol edilmelidir.
26
4.1.23. Merdivenler
Merdiven kenarlarına korkuluk ile güvenlik önlemi alınmıştır. Merdiven basamaklarına
kaymayı engelleyici şeritler çekilmelidir. Merdivenler temizlendikten sonra kuruyana
kadar tehlike levhası konulmalıdır.
4.1.24. Kompresör
Kompresörler kullanma talimatına uygun kullanılmalıdır. Başlatma şalteri ve kabloları
düzenli olarak korozyona karşı kontrol edilmelidir. Topraklaması mutlaka yapılmalıdır ve
en az senede bir kez yetkili kişilerce kontrol edilmelidir. Sabit kompresörlerin depoları,
patlamalara karşı dayanıklı bir bölmede olacak, seyyar kompresörler, çalışan işçilerden en
az 10 metre uzaklıkta veya dayanıklı bir bölme içinde bulunacaktır. [12]
4.1.25. Gürültü
İşletmede gürültüye maruziyet sonucu aşırı yorgunluk hissi sonucu verimsiz çalışma ve
gürültüye maruziyet sonucu duyma kaybı riski yüksektir. Çalışanlar gürültüye maruz
kaldıkları işlemleri acilen işverene bildirmelidirler. Gürültü olan işyerlerinde mutlak
suretle ortam ölçümleri yapılmalıdır. Yapılan ölçümler sonucuna bağlı olarak risk
değerlendirilmelidir. Öncelikle gürültü kayağından yok edilmeye çalışılmalıdır. Eğer
kaynağından risk kaldırılamıyorsa personele uygun kişisel koruyucu verilmelidir.
Gürültüye maruz kalan personel düzenli aralıklarla sağlık gözetiminden geçmeli ve
çalışanlara peryodik olarak duyma kaybı testi yaptırılmalıdır.
4.1.26. Kumaş Tozları
Üretim bölümlerinde meydana gelen tozlar, kısa dönemde çalışan üzerinde olumsuz
etkileri nedeniyle işveriminin düşmesi ve dikkatin azalması sonucu kaza riski doğuracağı
gibi, uzun vadede ise bisinozis adı verilen pnömokonyoz akciğer meslek hastalığına neden
olabilir. Alınabilecek en önemli tedbir işlemler sırasında ortaya çıkan toz, gaz, buhar ve
kokunun kaynağında emilerek ortama yayılmasını engellemektir. Bu sağlanamıyorsa bu tür
işler kapalı bir ortamda yapılmalı ve çalışanların gerekli kişisel koruyucu donanımları
kullanması sağlanmalıdır. Ayrıca bu işlerde çalışanların periyodik olarak muayeneleri
yapılarak, erken teşhis ve tedavi ile hastalığın oluşması ve ilerlemesi durdurulmalıdır.
27
Temiz hava, çalışanın sağlık durumu ve çalışma gücünün yüksek bir düzeyde
sürdürebilmesi için gerekli koşulların başında gelir. Birçok hallerde doğal havalandırma
ile temiz bir hava sağlanabilir. Doğal havalandırmanın sağlanmadığı yerlerde ise uygun
havalandırma sistemleri kurulmalı ve rahatsız edici hava akımlarının meydana gelmesi
önlenmelidir.
4.1.27. Jeneratör
Jeneratör işyerinin dışında dış alandan izole edilmiştir. Jeneratör alanına işi olmayanların
yaklaşmasını engellemek için uygun ikaz işaretleri konması gerekmektedir. Jeneratörün
topraklama ölçümleri yılda bir kez yetkin elektrikçiler tarafından yapılması ve kayıtlarının
muhafaza edilmesi gerekir. Jeneratör bölmesinin zeminine ağaç takozlar üzerine akım
geçirmez yaygılar yerleştirilmesi, jeneratörün yanında uygun yangın tüpün bulundurulması
gerekmektedir.
4.1.28. Basınçlı Kaplar
Patlama sonucu ağır yaralanmalar, yangın, ölüm riskleri yüksektir. Basınçlı kapların yılda
bir kez periyodik bakımlarının yapılmalıdır. Herhangi bir arıza durumunda yetki kişilere
haber verilemesi ve yetkili kişiler tarafından bakım ve onarımının yapılmalıdır. Kullanım
kılavuzuna uygun bir şekilde kullanılmalıdır. Kazan daireleri sürekli olarak ve etkin bir
şekilde havalandırılmalıdır. Yakınında çalışan bulundurulmamalı. Kazanların içinde
yapılacak temizlik, bakım ve onarım için işçinin kazan içine girmesinden önce blöf,
besleme suyu buhar veya sıcak su çıkış stop valfları ile diğer bütün vanalar kapatılacak ve
üzerlerine ikaz levhaları asılacaktır. Çalışanlara basınçlı kapların tehlikeleri hakkında bilgi
vermelidir.
4.1.29. Kesici Aletlerle Çalışma
Deri kesim işlemi sırasında jilet, makas vs. kesici aletler kullanılmaktadır. Jiletler mutlak
suretler bir apart yardımıyla kullanılmalıdır. Çalışan personel dikkatli çalışmalıdır. Üretim
esnasında kullanılan makas, maket bıçağı kullanımı nedeniyle ciddi olmayan kesik kazaları
yaşanmasına rağmen asıl önemli olan uzuv kaybı riskidir. Özellikle kumaş katlarının aynı
formda ve kalıpta tek seferde kesilmesini sağlayan hızar, elektrikli bıçak kullanımı
esnasında en önemli riskler parmak kopması, uzuv kaybıdır. Kaza için gerekli ortam
28
koşulları ( sıcaklık, gürültü, yorgunluk, dalgınlık, KKD eksikliği, kullanım sorunları veya
kullanılmayışı) sürekli iyileştirilmelidir. Konu hakkında personele gerekli eğitimler
verilmelidir. Kesim işlemi yapılmadan önce mutlaka kalıp kontrolü yapılmalıdır. Kalıbın
numuneye uygunluğu gözetilmelidir. Teknik föy ve modele göre kalıp parça sayısını
kontrol edilmelidir. Kalıp üzerinde tespit ettiği eksik ve hataları ilgili kişiye bildirilmeli ve
düzeltilmesini sağlanmalıdır. Teknik föye göre yardımcı malzemelerin (tela, astar, garni
vb.) doğruluğunu kontrol edilmelidir. Orjinal numune görülmeden kesim işlemi
yapılmamalıdır. Kesim işlemi dikkat ve titizlikle yapılmalıdır.
4.1.30. Tarama ve Tıraşlama İşlemleri
Kürk tüyü yutulması sonucu hastalıklar ve Tekstil tozlarının yutulması sonucu
pnömokonyoz meslek hastalığı. Ortam ölçümleri yapılarak ortamdaki yabancı madde
miktarı ve türü belirlenmelidir. Bu sonuca uygun önlemler alınmalıdır. Tarama ve
tıraşlama işlemi sırasında oluşan yabancı maddelerin ortamdan uzaklaştırılması için gerekli
aspirasyon işlemleri yapılmalıdır. Çalışan personel maske kullanmalıdır.
4.1.31. Eczadolabı
İşletmede bulunabilecek azamı kişi sayısı dikkate alınarak bir eczadolabı oluşturulacak. Bu
işler için görevlendirilen kişinin temel ilkyardım eğitimini almış birisi olmasında yarar
vardır.
4.1.32. Yangından Korunma
İşyerinin büyüklüğüne, yapılan işin özelliğine, kullanılan maddelerin fiziksel ve kimyasal
özelliklerine ve çalışanların sayısına göre işyerinde etkili ve yeterli yangın söndürme
ekipmanı ile gerektiğinde yangın detektörleri ve alarm sistemleri bulunmaktadır. İşyerinde
yangın merdiveni, yangın söndürme hortumları ve yangın söndürme tüpleri mevcuttur.
Yangın tüpleri yılda bir kez periyodik olarak kontrol edilmelidir. Yangın hortumları
düzenli olarak aktifliği çalıştırılarak kontrol edilmelidir. Yılda bir kez yangın tatbikatı
yapılmalıdır. Yangından korunma adına yapılan çalışmalar kayıt altına alınmalıdır.
Çalışanların konu ile ilgili eğitimleri almaları gerekmektedir.
29
4.1.33. Kayıt Faaliyetleri
İşveren çalıştırdığı her işçi için bir özlük dosyası düzenler. İşveren bu dosyada, işçinin
kimlik bilgilerinin yanında, bu kanun ve diğer kanunlar uyarınca düzenlemek zorunda
olduğu her türlü belge ve kayıtları saklamak ve bunları istendiği zaman yetkili memur ve
mercilere göstermek zorundadır. Çalışanların karşı karşıya kaldıkları kazalar ve işe bağlı
hastalıklar Sosyal Güvenlik Kurumuna rapor edilmelidir.
4.1.34. Sağlık Gözetimi Faaliyetleri
İşyerlerinde sağlık gözetimleri yapılmalıdır. Çalışanların işe ilk girişinde ve periyodik
olarak muayenelerinin yapılması gerekir. Çalışanların karşı karşıya kaldıkları önceden
olmuş kazalar veya işe bağlı hastalıklar incelenerek yeniden meydana gelmeleri
önlenmelidir. Yemek ve içecek gibi işlerden sorumlu personel hijyen eğitimi almalıdır.
4.1.35. Uyarı Levhaları
Gerekli uyarı ve bilgilendirme levhalarının bulundurulması gerekmektedir. Acil duruma
neden olan olaya ilişkin (yangın, gaz kaçağı, deprem vb.) telefon numaraları görünür
yerlere asılmalıdır. Risk değerlendirmesi sonucu tespit edilen tehlikeler uygun uyarı
işaretleriyle belirtilmelidir. Kapı ve kaçış yollarını gösteren acil durum levhaları uygun
yerlere yerleştirilmeli, yangın merdiveninde ışıklandırma sağlanmalıdır.
4.1.36.Asansör
Yangın anında asansörler kullanılmamalı. Asansörü monte eden veya onun yetkili servisi,
monte edilen asansör için garanti süresi boyunca aylık bakım ve servis hizmetlerini
vermelidir. Bunun dışında asansör yılda en az bir kere olmak üzere yapının bağlı
bulunduğu ilgili idare tarafından A tipi muayene kuruluşuna yaptırılır. Asansörün makine
dairesi veya varsa kurtarma kapakları gibi yerlerin kilitli ve anahtarın yetkili kişilerin kolay
ulaşabileceği bir yerde bulundurulmalı. Kabin girişine konulan fotosel ya da eşik kontağı
gibi güvenlik tertibatları mutlaka çalışır durumda tutulmalı. Kat kapısı camları mutlaka
telli cam olmalıdır. Kuyu boşluğuna yangının başlamasına sebep olabileceğinden sigara
izmariti, yanan durumda kibrit vs atılmamalı. Kuyu boşluğuna kağıt ve benzeri yanıcı
maddeler atılmamalı. Temizlik esnasında kuyu dibine su girmesi engellenmeli. Makine
30
dairesine asansöre ait olmayan hiçbir şey bulundurulmamalı, depo olarak kullanılmamalı.
Makine dairesinde bulunan havalandırma pençeleri ile varsa kapılar uygun bir
havalandırma sağlanması için panjurlu hale getirilmeli. Makine dairesindeki aydınlatma,
tesisatı çalışır durumda bulundurulmalıdır. Makine dairesine kolayca görülebilecek bir yere
kurtarma talimatı asılmalı. Kabin içinde bulunan imdat butonu özellikle elektrik
kesilmeleri ve arıza durumunda kullanılması gerektiğinden acil aydınlatma kaynağından
beslenmesi sağlanmalıdır. Asansör kullanım talimatı ve maksimum yük miktarı herkesin
görebileceği bir yerde asılmalı.
Asansör kabinin ve asansör önlerine yeteri kadar
aydınlatma sağlanmalıdır.
4.1.37. Eğitim ve Bilgilendirme Faaliyetleri
Çalışanlara (çıraklar ve genç çalışanlar da dâhil olmak üzere) genel iş sağlığı ve güvenliği
eğitimi verilmiştir. Çalışanlar, yaptıkları iş konusunda eğitilmiş ve yönlendirilmiştir.
Çalışanlar,
özellikle
bilgilendirilmelidir.
kas
iskelet
sistemi
hastalıklarından
korunma
konusunda
31
BÖLÜM 5
TARTIŞMA VE SONUÇ
Çalışma sonucunda risklerin sonuçları göre, risklerin iyileştirilmesi noktasında karşımıza
çıkan en önemli unsurlar iş sağlığı ve güvenliğinin her alanında olduğu gibi insan ve sistem
bileşenlerinin güvenilirliğidir. Risk iyileştirme amacıyla yapılacak çalışmaların başında ise
insan faktörüne yapılacak yatırımlar gelmektedir. Bu nedenle, uluslararası firmaların üst
yönetimleri kar odaklı değil, güvenlik ve süreklilik odaklı politikalar izlerler.
Çalışmada bir deri sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin tüm çalışma alanları
irdelenmiştir. İşletmede kaza meydana gelme riski olan kısımlar hakkında genel bilgi
verildikten sonra muhtemel kazalara karşı alınması gereken tedbirler belirlenmiştir.
Tehlikelerin başında ergonomik tehlikeler gelmektedir. İşin her aşamasında işin doğası
gereği dikkat gerektiren, malzemeye yakın çalışmayı gerektiren bir sektör olması
nedeniyle, gözlerin, ellerin yoğun olarak kullanıldığı, bu esnada sürekli aynı pozisyonda
çalışmadan, yanlış postürde çalışmadan kaynaklanan sırt, bel, boyun, iskelet sistemi
sorunları tehlikeler arasında önceliklidir. Diğer önemli tehlikeler ise gürültünün çalışılan
gün ve yıllar boyunca etkili olması, kesim işlerinde kullanılan testere ile uzuv kayıpları
sayılabilir. Dolayısıyla tekstil sektöründe özellikle hazır giyimde risk analizi ve
değerlendirmesi çalışmaları yapılırken diğer konuların yanında ergonomi, vücudun nasıl
kullanılacağı, ekipmanların nasıl daha az zararla kullanılacağı, ortamdaki tehlikelerin neler
olduğu, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı tarafından dikkatle değerlendirilmelidir
İşletme çalışanlarında iş sağlığı güvenliği kültürünün aşılanması amaçlı olarak her ay
çalışan sayısı oranı ve tehlike sınıfını belirleyerek yetkili firmalardan iş sağlığı ve
güvenliği, kişisel koruyucu donanımların kullanımı, yangın ile ilgili eğitim hizmeti
alınması gerekmektedir. Çalışanlara verilecek temel eğitimler, prosedür ve talimatların
hazırlanmasında ve iyileştirilmesinde sektördeki kabul görmüş ulusal veya uluslar arası
uygulamalar/standartlar dikkate alınmalıdır.
32
Tekstil sektöründe
KAYNAKLAR
[1] Ayakkabı, saya, saraciye ve deri hazır giyim imalatı yapılan işyerlerinde iş sağlığı ve
güvenliği proje denetimi değerlendirme raporu, Nisan 2006
[2] Güzel, S. ve Kalcı, D. Ayhk Ekonomik Veriler, Mega Matbaacılık, 9-11, İstanbul, 2000
[3] Uluslar arası İşçi Dayanışma Derneği
(http://uidder.org/deri_iscilerinin_sorunlari.htm_0)
[4] H. Ceylan, “İmalat Sistemlerindeki İş Kazalarının Tahmini İçin Ağırlıklandırılmış
Ortalamalardan Sapma Tekniği”, Gazi Üniversitesi
[5] M. Kurt, H. Ceylan, “İş Güvenliğinde Tehlike Değerlendirme Teknikleri” Gazi
Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, October, Vol:14, No:4, pp. 1117-1130,
(2001).
[6] Ö. Özkılıç, “İş Sağlığı, Güvenliği ve Çevresel Etki Risk Değerlendirmesi”, Tisk
Yayınları, Yayın No:540, Aralık 2007.
[7] İş Sağlığı Ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, (Resmi Gazete Tarihi:
29.12.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28512) :
[8] OHSAS 18001
[9] Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, 19.12.2007
[10] Acil durumlar hakkındaki yönetmeliği, 18.06.2013
[11] Hijyen eğitimi yönetmeliği, 05.07.2013
[12] İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, 25.04.2013
Download

AYŞE AYGÜN-BİTİRME PROJESİ - İstanbul Yeni Yüzyıl