YENİ YÜZYIL ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
METAL SEKTÖRÜ RİSK ANALİZİ ÇALIŞMASI
Bitirme Projesi
Fatma ARSLANTAŞ
131101466
Bölüm: İş Sağlığı ve Güvenliği
Danışman
Prof. Dr. Gönül KUNT KANDEMİR
Şubat 2014
YENİ YÜZYIL ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
METAL SEKTÖRÜ RİSK ANALİZİ ÇALIŞMASI
Bitirme Projesi
Fatma ARSLANTAŞ
Bölüm: İş Sağlığı ve Güvenliği
Danışman
Prof. Dr. Gönül KUNT KANDEMİR
Şubat 2014
I
Özgünlük Bildirisi
1. Bu çalışmada, başka kaynaklardan yapılan tüm alıntıların, ilgili kaynaklar referans
gösterilerek açıkça belirtildiğini,
2. Alıntılar dışındaki bölümlerin, özellikle projenin ana konusunu oluşturan teorik
çalışmaların ve yazılım/donanımın benim tarafımdan yapıldığını
3. Araştırma ve/veya anket çalışmaları için “etik kurul onay” yazısı alındığını bildiririm.
İstanbul, 2014
Fatma ARSLANTAŞ
II
METAL SEKTÖRÜ RİSK ANALİZİ ÇALIŞMASI
(ÖZET)
Türkiye’de iş kazaları önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. İş kazalarının
sektörel dağılımı incelendiğinde ise, Metal, Maden ve İnşaat sektörlerinin ilk üç sırada yer
aldığı görülmektedir. Yaşanabilecek iş kazalarının azaltılabilmesi için, mevcut risklerin
doğru algılanması ve analiz edilmesi gereklidir. Ayrıca 6331 sayılı İş Kanunu’na göre, İş
kanunu kapsamındaki tüm iş yerlerinde risk değerlendirilmesi yapma zorunluluğu da
bulunmaktadır.
İş sağlığı ve güvenliği yönetiminin içinde çeşitli yönetim adımları yer almaktadır. Risk
değerlendirmesi ise bu adımlar arasında kilit öneme sahiptir. İşveren, iş sağlığı ve
güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Bu
çalışmada temel amaç işyerinde çalışma koşullarından kaynaklanan her türlü tehlike ve
sağlık riskini azaltmaktır. Bu riskler iş kazaları olabileceği gibi her türlü meslek hastalığı
ve diğer sağlık riskleri de olabilir.
Bu çalışmada metal sektöründe faaliyet gösteren bir işyerinin iş sağlığı ve güvenliği
tehlikeleri tanımlanmış ve riskleri değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında, işyerinde ki
tüm alanlar uygulama alanına ayrılmıştır. Bu alanların her biri ayrı ayrı değerlendirmeye
alınmış ve toplam 32 adet tehlike tanımlanmıştır. Tanımlanan tehlikeler için
gerçekleştirilen risk değerlendirmeleri neticesinde tehlikelerin 9 adedinin kabul edilemez
risk seviyesine sahip oldukları görülmüştür. Kabul edilemez risklerin öncelikli olarak ele
alınması gerekmektedir.
Anahtar kelimeler: Risk Değerlendirmesi, Metal Sektörü, 6331 İş Kanunu
III
METAL INDUSTRY RİSK ANALYSİS
(SUMMARY)
Occupational accidents have been a significant problem in Turkey When we look into the
sectoral distribution of these accidents, it is seen observed that Metal, Mining and
Construction sectors are the first three of all. In order to reduce the accidents, it is
obligatory to perceive the present risks and to analyze them correctly. According to the
Labor Act numbered 6331 it is compulsory to make a risk assessment at all the working
places.
Occupational health and safety management are situated in the various management steps.
Risk assessment is the most important of these steps. The employer shall conduct an
assessment of risks to health and safety of workers or get one carried out. The main
objective of this study was caused by working conditions any danger and to reduce
health risks in the workplace. These risks can be work accidents or it can be occupational
diseases and other health risks of all kinds.
In this study, an establishment engaged in the metal sector occupational health and safety
hazards are identified and risks assessed. Scopes of project, all fields are fields of
application in the workplace. Each of these areas were assessed separately. A total of 32
units have been identified hazards. Defined as a result of the risk assessment carried out
for hazard of total 9 was found to have an unacceptable level of risk. Unacceptable risks
must be addressed as a priority.
Key words: Risk assessment, Metal Industry, 6331 of Business Law
IV
İÇİNDEKİLER
ÖZGÜNLÜK BİLDİRGESİ ...........................................................................................I
ÖZET ........................................................................................................................... II
SUMMARY ................................................................................................................ III
İÇİNDEKİLER .......................................................................................................... IV
BÖLÜM 1
GİRİŞ .................................................................................................. 1
BÖLÜM 2
METAL SEKTÖRÜ ............................................................................. 2
2.1
Sağlık Risk ve Tehlikeleri ................................................................................ 2
2.1.1 Eritme ve Arıtma ............................................................................................. 2
2.1.2 Kaynakçılık ve Sıcak Kesme ........................................................................... 2
2.1.3 Tornalar ........................................................................................................... 3
2.1.4 Zımparalama ve Parlatma ................................................................................ 4
2.1.5 Endüstriyel Yağlar, Metal İşleme Sıvıları ........................................................ 4
2.2
Metal Sektöründe Sık Rastlanan Meslek Hastalıkları ....................................... 4
2.2.1 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı........................................................................... 5
2.2.2 El Kol Titreşimi Sendromu (Beyaz Parmak Hastalığı) ..................................... 6
2.2.3 Karpal Tünel Sendromu (Kts) .......................................................................... 7
2.2.4 Bel Rahatsızlıkları ........................................................................................... 8
2.2.5 Tozlardan Kaynaklanan Mesleki Akciğer Hastalıkları ..................................... 9
2.2.6 Mesleki Cilt Hastalıkları .................................................................................. 9
BÖLÜM 3
3.1
Risk Değerlendirmesi .................................................................................... 11
BÖLÜM 4
4.1
ANALİZ VE MODELLEME ............................................................. 11
DENEYSEL SONUÇLAR ................................................................. 15
Emniyetli Çalışma Koşulları .......................................................................... 15
4.1.1 Acil Durum Faaliyetleri ................................................................................. 15
4.1.2 Acil Durum Ekipleri ...................................................................................... 16
4.1.3 İşyeri Düzeni ................................................................................................. 16
4.1.4 İşyeri Hijyeni ................................................................................................. 16
4.1.5 Elektrik Tesisatı............................................................................................. 17
4.1.6 Ergonomi ....................................................................................................... 17
V
4.1.7 Psikososyal Etkileşimler ................................................................................ 18
4.1.8 Termal Konfor Faaliyetleri ............................................................................. 18
4.1.9 Yetersiz Aydınlatma .................................................................................... 18
4.1.10 Tuvalet ve Lavabo ....................................................................................... 18
4.1.11 Isıtma Sistemi Ekipmanları.......................................................................... 19
4.1.12 Elle Yük Kaldırma ...................................................................................... 19
4.1.13 Sürekli Oturarak Çalışma Ve Ayakta Yapılan İşler ...................................... 19
4.1.14 Spiral Makinesi ........................................................................................... 19
4.1.15 Sac Rulo Açma İşlemleri ............................................................................. 20
4.1.16 Otomatik Ve Diğer Presler .......................................................................... 20
4.1.17 Freze Tezgahı .............................................................................................. 20
4.1.18 Masa Üstü Matkap Makineleri..................................................................... 20
4.1.19 Elektrik Kaynağı ......................................................................................... 21
4.1.20 Yakıcı gaz kaynağı ...................................................................................... 21
4.1.21 Taşlama Makinesi ....................................................................................... 21
4.1.22 Makinelerin Bakımı Ve Onarımı ................................................................. 22
4.1.23 Makine Ve Ekipman Kullanım Talimatı ...................................................... 22
4.1.24 Kompresör .................................................................................................. 22
4.1.25 Gürültü........................................................................................................ 22
4.1.26 Basınçlı Kaplar ............................................................................................ 23
4.1.27 Eczadolabı................................................................................................... 23
4.1.28 Yangından Korunma ................................................................................... 23
4.1.29 Kayıt Faaliyetleri ......................................................................................... 24
4.1.30 Sağlık Gözetimi Faaliyetleri ........................................................................ 24
4.1.31 Uyarı Levhaları ........................................................................................... 24
4.1.32 Eğitim Ve Bilgilendirme Faaliyetleri ........................................................... 24
BÖLÜM 5
TARTIŞMA VE SONUÇ ................................................................... 25
KAYNAKLAR ........................................................................................................... 26
1
BÖLÜM 1. GİRİŞ
Bu gün geldiğimiz noktada risk yönetimi ve değerlendirmesi iş sağlığı ve güvenliğine yeni
yaklaşım felsefesinin en nemli unsurunu oluşturmaktadır. Bunun en önemli nedenleri şöyle
sıralanabilir.

İSG’ ye eski yaklaşımda tehlike bazlı düşünme esas alınmıştır. Yeni yaklaşımda ise
risk bazlı düşünme esas alınmıştır.

Eski yaklaşımda toplu koruma önlemlerinden çok kişisel korunma önlemleri öne
çıkmıştır. Yeni yaklaşımda ise proaktif olma ve önleyici tedbirler dediğimiz toplu
koruma önlemleri önem kazanmıştır.

Eski yaklaşımda İSG konusunda özel eğitimlere tabi tutulmuş profesyonel uzman
katkısı yasal olarak istenmez iken yeni yaklaşımda sanayiden sayılan ve 50 ve daha
fazla işçi çalıştıran işyerleri için İSG uzmanlarından hizmet alınması zorunlu hale
getirilmiştir.
Burada sıralanan nedenlerle yeni yaklaşımın temel prensiplerinden birisi risk
değerlendirmesi olmuştur. İş sağlığı, kavram olarak, çalışan bir kişinin çalışma koşulları
ile kullanılan araç ve gereçlerden doğabilecek tehlikelerden arınmış veya bu tehlikelerin
asgari düzeye indirildiği bir iş çevresinde huzurlu biçimde çalışabilmesini anlatır. [1]
Çalışma ortamı gözle görülen ve görülmeyen tehlikelerle doludur. Özel sektörde çalışan bir
işçi, iş sözleşmesi ile işverenin iş organizasyonuna dâhil olur ve işyeri ortamının yaratacağı
fiziki tehlikelere açık hale gelir. Bu nedenle işveren, iş sözleşmesinden doğan bir borç
olarak çalışanı gözetmeli, onun iş sağlığı ve güvenliğini sağlamalıdır. [2]
Üretim konusunda makineleşme, üretimi artırmakla birlikte çalışma koşullarının
ağırlaşmasına ve bir takım sorun ve kayıpların yaşanmasına neden olmuştur. Başlarda iş
sürecinin bir parçası gibi görülen iş kazaları ve kayıplar daha sonraki dönemde
sorgulanmaya başlanmış, kaza ve kayıpların yalnızca işçi hatalarından değil, aynı zamanda
çalışma koşullarından da kaynaklandığı anlaşılmıştır. [3]
2
BÖLÜM 2
METAL SEKTÖRÜ
2.1 SAĞLIK RİSK VE TEHLİKELERİ
Metal sektöründe cevher ve hurda eritme ve arıtma, dökümcülük, sıcak veya soğuk dövme
ve presleme, kaynakçılık ve metal kesme, sinterleme, tornacılık gibi temel metal işleme
teknikleri uygulanmaktadır. Son ürünü elde edinceye kadar taşlama, parlatma,
zımparalama, yüzey işleme ve çeşitli kaplama işlemleri (elektro-kaplama, galvanizleme,
ısıl işlem, eloksal, toz boya ve benzeri) yapılır.
2.1.1 Eritme ve Arıtma
İşlemler sırasında çeşitli zararlı tozlar, gazlar, dumanlar ve diğer kimyasallara maruziyet,
sıcak stresi, gürültü, vibrasyon, metal işleme sıvıları, yüzey temizleyiciler, asitler, iyonizan
radyasyon, kızılötesi radyasyon, parlama, elektrik tehlikeleri vardır. Göz yaralanmaları,
yanıklar, tekrarlanan gerilme hasarları, sırt, omuz ve üst ekstremitede kas iskelet sistemi
problemleri ile sık karşılaşılır.[4]
2.1.2 Kaynakçılık ve Sıcak Kesme
Metal sektörünün en yüksek riskli alanlarından biridir. Kaynakçılık ve sıcak kesme
işlemleri oldukça çeşitlidir;

Pirinç kaynağı,

Lehimleme,

Metal kesme ve delme,

Gaz basınç kaynağı,

Elektrot-ark kaynağı,

Tozaltı kaynağı,

Gazaltı kaynağı,

Tungsten ark kaynağı,

Tungsten ark kesme,

Plazma ark kaynağı,
3
Bunların sağlık risk ve tehlikeleri de çeşitlilik gösterir;

Yangın, yanıklar, radyan ısı (infrared radyasyon) metal dumanları ve diğer
kirliliklerin solunması,

Elektrik tehlikeleri, gürültü, ultraviyole radyasyon, ozon, azot dioksit, karbon
monoksit, floritler, basınçlı gaz silindirleri, patlamalar,

Fiziksel zorlanma, aşırı yorgunluk, kas iskelet hasarları,

Sıcak stres,

Ultraviyole radyasyon: Ağrılı konjunktivit (foto-oftalmi) –kaynakçı gözü,

Metal dolgu veya elektrot çeliğinin nikel veya krom gibi çeşitli bileşenleri,

Kaynak telleri: kaplama çinko ve kadmiyum, galvanizde çinko, hafif çelik tellerde
bakır,

Boyalar, gresler, metal yüzey kirlilikleri, karbon monoksit, karbon dioksit gibi
gazlar, dumanlar, irritanların parçalanma ürünleri,

Kaynak teli kılıfları (örn. inorganik florit),

Sıcak ve UV ışığın ortam havasıyla (azot dioksit, ozon) veya klorlu
hidrokarbonlarla(fosgen) etkileşimi,

Koruyucu olarak inert gaz kullanımı (karbon dioksit, helyum, argon),

Metal dumanı ateşi,

Kapalı alanlar,

Gürültü
İyonizan radyasyon: Kaynağın x ışını veya gama ışını ile incelendiği kaynak atölyelerinde
uyarı levhaları bulundurulmalı ve talimatlara kesinlikle uyulmalıdır. İşçiler, bu tür
donanımdan güvenli bir mesafede tutulmalıdır. Radyoaktif kaynaklar, sadece özel araçlarla
ve özel önlemlerle ele alınmalıdır. [4]
2.1.3 Tornalar
Sinterlenmiş metallerden oluşan kesici delici uçlara sahiptirler. Metal işleme sıvılarında
katkı maddesi olarak kullanılan koruyucuların etkilerini yitirmeleri nedeniyle bakteriyel
kirlenme ve birikimler olur. Bu sıvılarda çeşitli akciğer hastalıkları etkenleri saptanmıştır.
Bu nedenle torna makinelerinin bu soğutma sıvıları en geç altı ayda bir değiştirilmelidir.
4
Diğer sağlık tehlikeleri arasında gürültü, vibrasyon, kaza ve özellikle el yaralanmaları,
metal talaşı sıçramalarına bağlı göz ve vücut yaralanmaları sayılabilir.
2.1.4 Zımparalama ve Parlatma
Doğal korundum (kristalize alüminyum), zımpara taşı (alüminyum oksit), elmas, kumtaşı,
çakmak taşı gibi doğal aşındırıcıların yerini bugün büyük ölçüde erimiş alüminyum oksit,
silisyum karbür (karborundum) ve sentetik elmas gibi yapay aşındırıcılar almıştır. Tebeşir,
ponza, tripoli, kalay macun ve demir oksit gibi ince taneli malzemeler de özellikle
parlatma ve polisaj için kullanılır. Taşlama taşlarında en çok alüminyum oksit ve silikon
karbür kullanılır. Doğal ve yapay elmaslar önemli uygulamalar için kullanılır. Zımpara ve
parlatma bantlarında alüminyum oksit, silisyum karbür, zımpara, granat ve çakmaktaşı
kullanılmaktadır. Göz hasarları, vibrasyon, maskesiz çalışılan yoğun kullanımda
zımparalanan yüzeye de bağlı olarak akciğer etkilenmeleri söz konusudur.
2.1.5 Endüstriyel Yağlar, Metal İşleme Sıvıları
Sıcak, toz, buhar, duman, metal tuzları, kimyasallar ve katkı maddelerinden kaynaklanan
riskleri taşırlar. Yağlar mesleki dermatitin sık nedenlerindendir. Solunabilir çaptaki
aerosollere bağlı olarak çeşitli akciğer hastalıkları gelişebilir. Bu sıvılar bakteri ve
mantarlarla kolayca kirletilir. Cilt, akciğer ve sistemik toksik etkilere, kansere neden
olabilirler.
2.2 METAL SEKTÖRÜNDE EN SIK RASTLANAN
MESLEK HASTALIKLARI
Metal endüstrisinde en sık karşılaşılan meslek hastalıkları aşağıdaki Tablo 2.1’ de
verilmiştir. Bu belgenin hazırlanmasında amaç işvereni, çalışanları, iş güvenliği
temsilcilerini ve işyeri hekimini en sık rastlanan hastalıklar konusunda bilgilendirerek bu
hastalıkların erken safhalarda tespit edilmesini sağlamaktır.
5
Tablo 2.1 Metal sektöründe en sık rastlanan meslek hastalıkları
1
Gürültüye bağlı işitme kaybı
2
El kol vibrasyonu sendromu (Beyaz Parmak Hastalığı)
3
Karpal tünel sendromu (KTS)
4
Bel rahatsızlıkları
5
Tozdan kaynaklanan mesleki akciğer hastalıkları
6
Kimyasallardan kaynaklanan meslek hastalıkları
7
Mesleki cilt hastalıkları
8
Mesleki astım
9
KOAH
10
Mesleki kanser
11
Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit
2.2.1 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı
Gürültü, rahatsız edici ve işitme için zararlı olan sestir. Gürültüden kaynaklanan işitme
kaybı, işitme testinde tespit edilebilen ve genellikle yüksek frekanslarda, 4 kHz civarında
gelişen işitsel keskinlik kaybını (işitme kılı hücrelerinde oluşan hasarı) ifade eder. İç
kulakta oluşan birikimsel hasar gürültü maruziyetinin sonucudur. Etkilenme yıllar içinde,
yavaş gelişir. Duyarlılığa göre değişmekle birlikte, 10 yıldan az zaman almaz. İşitme
kaybını etkileyen faktörler gürültünün yoğunluğu(dB), Şekli (sürekli, aralıklı, geçici),
frekansı, içeriği, maruziyet süresi ve kişisel duyarlılıktır. Akustik travma ise ani, tek,
yüksek düzeyde gürültü sonucu oluşan işitme kaybıdır. Çarpışma veya patlama ani
gürültülerden kaynaklanır.
Duyarlı kişiler dışında, günde 8 saat sürekli 80 dB altında gürültüye maruz kalmak
genellikle işitme kaybına neden olmaz. 100 dB gürültüye sürekli maruziyet; ortalama
olarak 5 yılda 5 dB, 20 yılda 14 dB, 40 yılda 19 dB işitme kaybına neden olur.
6
Sanayide makineleşmenin artması gürültü düzeyini artırır. Metal imalatı yapılan
işyerlerindeki gürültü seviyelerinin yaklaşık 80 ila 125 dB(A) arasında değişmesi beklenir.
Önemli gürültü kaynakları arasında pnömatik darbeli aletler, yüksek hızlı taşlama aletleri,
presler, torna, tesviye, testere ve diğer sanayi makineleri, plazma püskürtme tabancalarının
kullanımı sayılabilir. Yüksek seviyede gürültü yaratan kaynak ve oluk açma işleri de
gürültü kaynakları arasında bulunabilir.
Metal imalatında, operatörün maruz kaldığı bazı tipik gürültü kaynakları:

Metal nesneler üzerinde balyoz darbe sesleri - 115 - 120 dB(A);

Zımba presi - 102 - 107 dB(A);

Taşlama - 97 - 106 dB(A);

Oluk açma - 97- 99 dB(A).
İşyerinde ototoksik maddelere maruziyet veya titreşim gürültüye bağlı gelişen işitme
sorunları üzerinde olumsuz etki yapabilir.[4]
2.2.2 El Kol Titreşimi Sendromu (Beyaz Parmak Hastalığı)
Mekanik titreşim, merkezi bir sabit konumun salınım hareketleri olarak tanımlanabilir.
Titreşim sıklığı Hertz (Hz) birimiyle ifade edilir. Vücudun titreĢim kaynağına temas
durumuna göre iki alt grupta değerlendirilir;

Tüm vücut titreşimi (TVT): Her çeşit ulaşım, sanayi ve inşaat taşıtları gibi titreşen
bir yüzeyin üzerinde olmak ya da titreşen bir sanayi makinesinin yakınında
çalışmak gibi koşullarda hissedilir.

El-kol titreşimi (EKT): Titreşim sağlayan aletlerin elle tutulması ve kullanılmasıyla
hissedilen titreşimdir.
Titreşim maruziyeti; belirli bir zaman süresindeki (genellikle 8 saat) m/sn2 olarak ölçülen
maruziyetin ortalaması olarak ifade edilir. Taşlama, eğirme, zımpara taşı ve döner testere
kullanımı, yüksek basınçlı su hortumu, pnömatik tokmak, matkap, çekiç kullanımı,
presleme gibi işlemler, yol ve beton kırılması, el değirmenciliği, çim biçme makinesi, yol
silindiri kullanımı EKT’nin mesleki maruziyet kaynaklarıdır. Titreşim çoğu zaman kapalı
alanlarda ve gürültü maruziyetiyle birliktedir.
7
Metal sektöründe beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletleri, taşlama makineleri,
darbeli el aletlerinin özellikle kalafatlama, balyozlama, döküm temizleme işlerinde
kullanılması sonucu ortaya çıkar. Aynı zamanda, dönel aletlerle taşlaması yapılan,
kumlanan veya cilalanan metal malzemelerin tutulması da bu rahatsızlığın oluşmasında
etkilidir. Hastalığın şiddeti, titreşim maruziyetinin özelliğine, çalışma yöntemine, kişinin
geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. Titreşimin el üzerindeki
etkisini artıran bazı faktörler, Tablo 2.2’ de verilmiştir.
Tablo 2.2. Titreşimin el üzerindeki etkisini artıran bazı faktörler
Titreşimin
özellikleri
Alet ve işlemler
Maruziyet
koşulları
Çevresel
koşullar
Büyüklüğü
Alet
düzenlemesi
(taşınabilir,
sabit)
Süre (günlük,
yıllık)
Ortam ısısı
Sıklığı
Alet tipi
Yönü (x,y,z (darbeli,
eksenlerinde) döner, döner
darbeli)
Koşullar
Hava akımı
Maruziyet örneği
(sürekli, aralıklı,
dinlenme
periyotlu)
Kümülâtif
marufiyet
Süresi
Nem
Gürültü
Parmak-el kol
sisteminin
dinamik
Cevabı
İşlem
Çalışılan
malzeme
Kişisel
özellikler
Çalışma
metodu
(kavrama
gücü,
Zorlama
gücü, el-kol
pozisyonu,
vücut
Pozisyonu)
Sağlık
Eğitim
Mekanik
direnç
Yetenek
Titreşim iletile- Koruyucu
bilirliği
eldiven
kullanımı
Emilen enerji
Etkilenme
eğilimi
2.2.3 Karpal Tünel Sendromu (Kts)
Birikimsel travma hastalıkları (BTH); sürekli tekrarlanarak çalışanın biyomekanik
kapasitesini aşan ve travma oluşturan hareketler sonucunda eklem, kas, tendon ve diğer
yumuşak dokularda bozulma, fonksiyon kaybı ve ağrı ile seyreden sendromların genel
8
adıdır. Birikimsel travmaya bağlı hasarın mekanizması çok açık değildir. Postür,
tekrarlama, güç, titreşim, soğuk maruziyeti ve bunların bileşimi risk faktörleri olarak kabul
edilmektedir. Etkilenme en çok el, kol, omuz ve boyun bölgesindedir. Hasar temel olarak
yumuşak dokuda, tendon ve kılıflarındadır. Ancak kemik hasarı da oluĢturabilir, hatta
omurgaya kadar yayılabilir.
Karpal tünel sendromu (KTS), karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Patofizyolojisi,
karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak düşünülebilir. Metal sektöründe bu
hastalığa yol açan risk faktörleri tekrarlayan el hareketleri, ellerin doğal olmayan
pozisyonlarda kalması, sıkı kavrama, avuç içinde mekanik stres ve titreşimdir. Bileğin
tekrarlanan bükülme, gerilme, dönme, sağa veya sola eğilme, hareketleri, avuç içiyle
bastırma, sıkma hareketleri hastalığa neden olur. Bu hareketler taşlama, zımparalama,
cilalama, montaj, paketleme, temizlik işleri, çekiç kullanma sırasında sıkça yapılır. Metal
sektöründe karpal tünel sendromu ile ilişkilendirilen iş ve meslekler aşağıda verilmiştir:
2.2.4 Bel Rahatsızlıkları
İşle ilgili bel ağrıları kavramı, bilinen bir nedeni olmaksızın en az 24 saat süren ve alt
kaburgalarla glutea kıvrımları arasındaki ağrıları kapsar. Altı haftadan kısa sürerse akut, 612 hafta arasında subakut, 12 haftanın üzerinde kronik ağrı olarak adlandırılır. Fiziksel
güce dayalı çalışanlarda sık görülür. İşyerinden ve çalışma koşullarından kaynaklanan pek
çok nedeni vardır. Metal sektöründe bu hastalığa yol açan risk faktörleri.
Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir, fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki
özellikler görülür:

Fiziksel güç gerektiren ağır iş, taşıma işleri, özellikle de ağır ve rahat taşınamayan
malzemeler (uzun metal borular gibi),

Doğal olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma, teslimat işleri gibi,

Tekrarlayan işler, elde paketleme,

İş yapılan yer çalışana uygun bir şekilde düzenlenip doğru ayarlanmamış olduğu
halde uzunca bir süre iş başında oturmak, örneğin cilalama makinesiyle çalışırken
sırt desteğinin olmaması,

Alçalmak, eğilmek veya çömelmek (örneğin, montajda ayakta çalışırken iş yapılan
tezgahın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz),

Aşırı güç gerektiren yükleri itmek, çekmek veya sürüklemek,
9

Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak,

Germe, döndürme ve uzanma.
2.2.5 Tozlardan Kaynaklanan Mesleki Akciğer Hastalıkları
Çalışma ortamında olabilecek her türlü zararlı ajanın ilk etkileyeceği sistemlerin başında
solunum sistemi gelmektedir. Bu nedenle mesleki akciğer hastalıkları birincil korunma
önlemlerinin en önemli olduğu meslek hastalıkları grubudur. Solunumla alınan maddelerin
bir kısmı doğrudan solunum sistemini etkilerken, bazıları sistemik etkilere de neden olur.
Solunum sistemindeki etkileri bu maddelerin tipine, yoğunluğuna bağlı olduğu gibi
akciğerin farklı bölümlerinin özelliklerine bağlı olarak da değişiklik gösterir. Üst solunum
yollarında irritasyondan kronik enflamasyona ve akciğer kanserine kadar değişik etkilere
neden olabilirler.
İş ortamında organik ve inorganik maddelerin aşınma, yanma, mekanik olarak kırma,
parçalama, delme, öğütme işlemleri sırasında ve sonucunda oluşan tozlara maruziyeti
etkileyen faktörler şunlardır:

Havadaki kütle miktarı,

Partikül sayısı,

Partikül çapı dağılımı,

Partiküllerin kimyasal bileşimi,

Şekli, yoğunluğu, aerodinamik özellikleri.
Gazların zararları ise suda çözünebilirlikleri ve yoğunlukları ile ilişkilidir.
2.2.6 Mesleki Cilt Hastalıkları
Metal sektöründe görülen mesleki cilt hastalıkları arasında;

Kontakt dermatit veya egzama,

Kontakt ürtiker,

Akne ve folikülit,

Cilt kanseri.
Egzama vakalarının 2/3‟den fazlası toksik kontakt egzama, 1/3‟i ise alerjik kontakt
egzama vakaları oluşturur. Toksik dermatit çoğunlukla cildin suyla (suyla çalışma) veya
10
tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur. Bu tür
maruziyetlerin sık rastlanan örnekleri arasında temizleyiciler, yağ gidericiler, yağ, vb.
maddeler bulunmaktadır. İrritanlar çoğunlukla sıvı halde bulunurlar. Eldiven kullanımı,
cildin tahriş edici yüzey etkin maddelerle yakın teması neticesinde toksik el egzamasına
yol açabilir. Alerjik kontakt dermatitte cilt bir alerjenle temas ettiği için duyarlı hale gelir.
Lehimlerde bulunan en önemli alerjen reçine, elektrolizle kaplama işinde kullanılan
metaller – nikel sülfat ve potasyum dikromattır.
Metal işlerinde kullanılan sıvılar arasında vernikler, boyalar, yapıştırıcılar, epoksi
akrilatlar, kromat ve nikel bileşenleri gibi bir dizi alerjen vardır. Metal işlerinde kullanılan
sıvılar kesme, delme ya da taşlama için işleme proseslerinde kullanılan sıvılardır. Bu
sıvıların kullanılmasındaki amaç sürtünmeyi azaltmak ve ortaya çıkan ısıyı yok etmektir.
Deri maruziyeti elleri sıvıya daldırma, sıçrama ya da sıvı bulaşmış parçaların ellenmesi
halinde olur. Bu sıvılar ve sıvıların içindeki katkı maddeleri çok kullanışlıdır ancak çeşitli
sağlık sorunlarına neden olabilirler.
Ultraviyole ışınlar (örneğin; kaynak arkından çıkan yapay ışık), polisiklik aromatik
hidrokarbonlar,
katran
ve
katran
ürünleri
cilt
kanserine
neden
olabilir.[4]
11
BÖLÜM 3
ANALİZ VE MODELLEME
3.1 RİSK DEĞERLENDİRMESİ
Tehlike
TDK sözlüğünde “büyük zarar veya yok olmayan yol açabilecek durum” biçiminde
tanımlanır.[5] Daha geniş anlamda, kötü sonuca yol açabilecek durum olarak da
tanımlanabilir. Buradaki kötü sonuç, başta yaşam olmak üzere kişilere ve çevreye
olabilecek zarar ve mala gelebilecek hasarlardır. Teknik manada ise tehlike, insana zarara,
varlığa hasara, iş kaybına, çevre veya itibar üzerinde olumsuz etkiye sebep olma
potansiyeli olan her şeydir. Tehlikenin tespitinde amaç, işyerinde yapılan işler nedeniyle
işyerinin ortamından doğabilecek sıkıntıları ve bunların düzeylerini tespit etmektir. Doğru
tespitin yapılabilmesi için tehlikenin kaynaklarına inebilmek ve zahiri görüntülerle
uğraşmak yerine gerçek sorunu tespit etmek büyük önem arz etmektedir.[6] Tehlike,
sakıncalı bir biçimde iş yapmaktan veya uygun olmayan iş ortamından doğar. Bir
işyerindeki etkinliklerin niteliğine göre, çok sayıda ve değişik türden tehlike söz konusu
olabilir. Hiçbir tehlikenin küçümsenmemesi veya göz ardı edilmemesi temel anlayış
olmakla birlikte çoğu kez tüm sorunların üstüne aynı anda gitmek ve bunlara çözüm yolu
getirebilmek olası değildir.
Tehlike Tanımlanması
Bir tehlikenin farkına varma ve özelliklerini (karakteristiklerini) tanımlama sürecidir.
Risk
Risk, belirli bir süre içerisinde, belirli ve istenmeyen bir olayın (tehlikenin) meydana gelme
olasılığıdır. Risk bir tehlikeye bağlı zararın gerçekleşme olasılığını tanımlar. Riskin
etkinliği etkilenen kişi sayısını ve oluşan sonucu kapsar. Risklerin kontrol edilmesi belirli
bir hiyerarşi içerisinde alınacak önlemlerin her risk için değerlendirilmesidir. Bu sürecin
amacı tehlikenin belirlenmesi aşamasında toplanan verilerin irdelenmesi ve risklerin
kontrolüne yönelik stratejik kararların alınmasıdır. Bu aşama aynı zamanda yapılacak
işlerin öncelik sırasını da tayin edebilecektir. Kontrol hiyerarşisinde amaç daima tehlikeyi
12
ortadan kaldırıp riski sıfırlamak olmalıdır. Ancak bu her zaman mümkün olamayacaktır.
Kontrollerin hiyerarşik düzeni aşağıdaki sıralandığı gibidir:
* Tehlikeyi ortadan kaldır,
* Tehlikeyi oluşturan etmeni, mümkünse daha az tehlike olanla değiştir,
* Tehlikeyi azaltan teknik tedbirleri al,
* Tehlikeden sakın,
* İşyerinde önlem al,
* Kişisel koruyucular kullan.
Risk değerlendirmesi (İngiltere Sağlık Emniyet ve Çevre Terminolojisi)
Belirli istenmeyen olayların meydana gelme olasılığını tahmin etme süreci, sebep olunan
zarar veya hasarın şiddeti, bunlarla birlikte sonuçların önemini göz önünde tutan bir
değer yargısıdır. Risk değerlendirmesi, bu yüzden iki farklı ve belirgin unsur içerir – risk
tahmini ve risk değerlendirmesi.[6] Risk Değerlendirmesi, herhangi bir sistemde
tehlikelerden kaynaklanan risklerin büyüklüğünü tahmin etme ve mevcut kontrollerin
yeterliliğini dikkate alarak bu risklerin kabul edilebilir olup olmadığına karar verme
sürecidir.
Risk Değerlendirme Tablosu (RDT)
Sağlık, emniyet, çevre ve diğer iş risklerini niteliksel olarak değerlendirmelerde kullanılan
basit bir yöntemdir. Sonuç; Risk Derecesi ya da RDT Derecesi olarak isimlendirilir.[6]
Kabul Edilebilir ve Uygulanabilir Seviye
Riski kabul edilebilir ve uygulanabilir seviyeye düşürmek demek; riski daha fazla azaltmak
için harcanan maliyet ve çabanın kazanılan risk azaltımına değmeği bir düzeye indirmek
demektir. [7]
Kabul edilebilir risk
Kuruluşun, yasal zorunluluklara ve kendi İSG politikasına göre, katlanabileceği düzeye
indirilmiş riskdir.[6]
13
Güvenlik
Zarar riskinin olmadığı durumdur. Kabul edilmez zarar riskinden uzak kalma durumu.
Tetkik
Faaliyetlerin
ve
ilgili
sonuçlarının
planlanmış
düzenlemelere uygunluğunu,
bu
düzenlemelerin etkili bir biçimde uygulandığını ve politika ve hedefleri gerçekleştirmek
için uygun olduğunu belirlemek amacıyla yapılan sistematik bir değerlendirme
Sürekli İyileştirme
Organizasyonun İSİG politikasına bağlı olarak genel işçi sağlığı ve iş güvenliği
performansında gelişmeler sağlamak için; iş sağlığı ve iş güvenliği yönetim sistemini
geliştirme süreci
Sonuç
Bir tehlike oluştuğunda insan, varlık, çevre ve itibar üzerindeki etkisidir. Potansiyel sonuç
terimi; "Ne olabilir?" veya "Ne olmuş olabilir"e bakarken kullanılmaktadır.
Olasılık
Belirli bir sonucun meydana gelme ihtimalidir.
Sürekli İş Göremezlik
Kişinin sürekli bir şekilde iş görmesini kısıtlayan ve işine son verilmesiyle sonuçlanan iş
kaynaklı yaralanmadır.
Seviye
Bir skala da 0 dan 5 kadar olan sonuç seviyeleridir.
Olay
Bir kazaya yol açan veya bir kazaya neden olabilecek olan durum. OHSAS 18002’ye göre
hiçbir sağlık bozulması sakatlanma hasar veya başka kaybın olmadığı bir olay ayrıca
"ramak kala" olarak da adlandırılır. Olay terimi ramak kalayı da kapsar.
14
Kaza
Ölüme, sağlık bozulmasına, yaralanmaya, hasara, zarara ya da diğer kayıplara yol açan
istenmeyen olay.
Ramak kala olaylar
Ölüme, yaralanmaya, sağlığın bozulmasına, hasar veya her hangi bir kayba sebep olmadan
gerçekleşen olaylar.
Dolayısıyla matematiksel bir ifadeyle Olaylar = Kaza + Ramak kala Olaylar’ dır.
15
BÖLÜM 4
DENEYSEL SONUÇLAR
İşletmenin faaliyeti metal ürünlerine şekil verme olup tehlikeli sınıfta yer almaktadır.
İşletmede 30 çalışan bulunmakta 2 tanesi bayan 18 tanesi erkek çalışandır. Çalışma saatleri
08.30- 19.00 arası olup vardiyalı çalışma sistemi yoktur. İşletme 2 kattan oluşmaktadır.
İşletmenin bölümleri üretim alanı, ofisler, yemekhane, depo, tuvalet ve lavabolardan
oluşmaktadır.
4.1. Emniyetli Çalışma Koşulları
İşletmede yapılan incelemeler sonucundaki araştırma bulguları, Kanun, Yönetmelik ve
Yönergelerin ön gördüğü yasal hükümler çerçevesinde irdelenmiştir.
4.1.1. Acil Durum Faaliyetleri
İşletmede acil durum yönetmeliğine uygun işyerinde acilen acil durum eylem planı
yapılmamıştır. Hazırlanan acil durum planının uygulama adımlarının düzenli olarak takip
edilebilmesi ve uygulanabilirliğinden emin olmak için işyerlerinde yılda en az bir defa
olmak üzere tatbikat yapılır, denetlenir ve gözden geçirilerek gerekli düzeltici ve önleyici
faaliyetler yapılır. Gerçekleştirilen tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve bu eksiklikler
doğrultusunda yapılacak düzenlemeleri içeren tatbikat raporu hazırlanır. Gerçekleştirilen
tatbikat neticesinde varsa aksayan yönler ve kazanılan deneyimlere göre acil durum
planları gözden geçirilerek gerekli düzeltmeler yapılır. Acil çıkış uyarı işaretlemeleriyle
belirtilmiştir. Yangın merdiveni kapıları/apartman kapısı/acil çıkışlar kilitli değil ve her an
açılabilir durumdadır. Yangın merdiveni kapıları/apartman kapısı/acil çıkış kapıları
dışarıya doğru açılmaktadır. Yangın merdiveni kapıları/apartman kapısı/acil çıkışların
önünde ve tüm yol boyunca kaçışı engelleyecek bir malzeme olmamalıdır. Kaçış yollarına
istifleme yapılmamalıdır. Levhalar ve kapılar düzenli olarak bir yetkili tarafından kontrol
edilmelidir.
16
4.1.2. Acil Durum Ekipleri
İşveren işletmede acil durum ekipleri kurmamıştır. İşveren; işyerlerinde tehlike sınıflarını
tespit eden Tebliğde belirlenmiş olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde 30 çalışana,
tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde 40 çalışana ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde
50 çalışana kadar;
a) Arama, kurtarma ve tahliye,
b) Yangınla mücadele,
Konularının her biri için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az birer çalışanı destek
elemanı olarak görevlendirir. İşyerinde bunları aşan sayılarda çalışanın bulunması halinde,
tehlike sınıfına göre her 30, 40 ve 50’ye kadar çalışan için birer destek elemanı daha
görevlendirir. İşveren, ilkyardım konusunda 22/5/2002 tarihli ve 24762 sayılı Resmî
Gazete ’de yayımlanan İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre destek elemanı
görevlendirir. Her konu için birden fazla çalışanın görevlendirilmesi gereken işyerlerinde
bu çalışanlar konularına göre ekipler halinde koordineli olarak görev yapar. Her ekipte bir
ekip başı bulunur. İşveren tarafından acil durumlarda ekipler arası gerekli koordinasyonu
sağlamak üzere çalışanları arasından bir sorumlu görevlendirilir. [9]
4.1.3. İşyeri Düzeni
İşletmede zeminde çökme, erime vb. deformasyonlar bulunmamaktadır. Oluşan su
birikintileri çalışan personel tarafında gözle kontrol edilerek giderlere yönlendirilmelidir.
Yapılan temizlik işlemleri yapıldıktan sonra kayganlaşan zemini belirtmek için uyarı
levhaları konulmalıdır. İşyerlerinde istifleme alanı bölümlendirilmelidir. İstifleme işlemi
düzenli bir şekilde yapılmalıdır. Kullanılan malzeme ya da aletler ortalığa gelişi güzel
bırakılmamalıdır. Kullanımı tamamlanan malzeme yerine konulmalıdır.
4.1.4. İşyeri Hijyeni
Mutfakta günlük hijyen kontrolü yapılmamaktadır. İş yeri sahipleri ve işletenleri,
çalışanlarının hijyen eğitimi almasından ve belgeli olarak çalıştırılmasından birinci
derecede sorumludur. Bizzat çalışmaları durumunda iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu
eğitimi almaya mecburdur. Eğitimler sekiz saatten az olamaz. Belgeler, kişi hizmet verdiği
17
sürece geçerli kabul edilir. Çalışanlar, hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle
yükümlüdür. Mutfakta bulaşıkların yıkanması esnasında ıslan zemin çabucak kurulanmalı,
Oluşan su birikintileri çalışan personel tarafında gözle kontrol edilerek giderlere
yönlendirilmelidir. Zemin çalışmalar esnasında gözle kontrol edilmelidir. Malzemelerin
uygun istiflenmesi sağlanmalı ve bu konuda personel eğitilmemiş. İstifleme yüksekliği
devrilmeye neden olabilecek kadar fazla olmamalı. İşletmede kullanılan gıda ile temas
eden bıçak, kesme tahtası vb. araç ve gereçlerin temizliklerinin her gün düzenli olarak
yapılmamaktadır. Personele uygun iş elbisesi, bone ve eldiven sağlanmış. [10]
4.1.5. Elektrik Tesisatı
İşyerinde elektrik tesisatı ve topraklamalar yılda bir kez periyodik olarak teknik eleman
tarafından yapılması gerekmektedir. Kaçak akım rolesi ana elektrik hattına bağlı olmalıdır.
Tüm sigortaların korunaklı yerlerde olması sağlanmalıdır. Açıktaki kablo bulunmamalı ve
prizlerin sağlamlığı düzenli olarak kontrol edilmelidir. Kağıt vb. kolay tutuşabilir
malzemeler kıvılcım yayabilecek cihaz/ ekipman/ cisimlerden uzakta muhafaza
edilmelidir. İşyerindeki açıkta bulunan elektrik kablo uçları mutlak suretle kapatılmalıdır.
İşyerlerinde elektrik tesisatı en az yılda bir kez yetkili kişilerce kontrol edilmelidir.
İşyerindeki açıkta bulunan elektrik kabloları bir hat içerisine alınıp sabitlenmelidir. Uzatma
kabloları açıkta kullanılmamalıdır bir yere sabitlenmelidir. Kablolu aletler kullanılırken en
yakın prize takılmalıdır.
4.1.6. Ergonomi
İşletmede yeterince ergonomik olmayan koşullarda ekranlı araçlarla yapılan çalışmalardan
dolayı oluşacak kas ve iskelet sistemi hastalıklarına yakalanma riski yüksektir. Bundan
dolayı işletmede şu koşullar sağlanmalıdır. Ekran operatörün çalışma pozisyonuna uygun
mesafede ve göz hizasında olmalıdır. Ekran görüntüsü stabil olacak, görüntünün titremesi
ve benzeri olumsuzluklar bulunmayacaktır. Ekran, operatörün ihtiyacına göre kolaylıkla
her yöne döndürülerek ayarlanabilir olacaktır. Kullanıcıyı rahatsız edebilecek yansıma ve
parlamalar önlenecektir. Klavye, operatörün el ve kollarının yorulmaması ve rahatça
çalışabilmesi için ekrandan ayrı ve hareketli olacaktır. Klavyenin ön tarafına, operatörün
bileklerini dayayabileceği özel destek konulacaktır. Operatörün elleri ve kolları için
klavyenin önünde yeterli boşluk olacaktır. Ekrana gelen gün ışığının kontrol edilebilmesi
için yatay ve dikey ayarlanabilir perdeler kullanılacaktır. Ekranlı araçlarla çalışanlar işe
18
başlamadan önce göz muayenesi olmalı. İşe başladıktan sonrada belli aralıklarla göz
muayenelerini tekrar etmeliler.
4.1.7. Psikososyal Etkileşimler
Çalışanlar, maruz kalabilecekleri olumsuz davranışlar (tehdit, hakaret vs.) dolayı
motivasyonlarının düşmesi sonucu verimliliğin düşmesi mümkündür. Bu tür olaylar
karşısında çalışanlar, müdahil olmaktan kaçınarak derhal işverene haber vermeleri
konusunda bilgilendirilmelidir. Çalışanlar ile işveren(ler) arasında iyi bir iletişim
sağlanmalıdır. Çalışanlar; yetki, sorumluluk ve çalışma hedeflerini net olarak bilmelidirler.
Çalışanlara, görev ve sorumlulukları haricinde talimat verilmemelidir.
4.1.8. Termal Konfor Faaliyetleri
İşletme içerisindeki sıcaklık ve nem rahatsızlık vermeyecek düzeyde tutulmalı. Gerekli
tedbirler alınmalıdır. İşletme ne çok sıcak ne de çok soğuk olmamalıdır. Tüm alanlardaki
mevcut iklimlendirme cihazlarının kontrolleri düzenli aralıklarla yapılmalıdır. Çalışma
alanında temiz hava akımı bulunmalı ve tüm alanlar düzenli olarak havalandırılmalıdır.
4.1.9. Yetersiz Aydınlatma
Tüm alanlarda yeterli aydınlatma sağlanmış ve aydınlatmalar çalışır halde bulunmaktadır.
Arızalı lambalar değiştirilmekte, diğer sorunlar için elektrikçi çağırılmaktadır. Alınmış
önlemler devam ettirilmelidir.
4.1.10. Tuvalet ve Lavabo
Tuvalet ve lavaboların günlük olarak temizlenmesi gerekmektedir. Bu temizlik kontrol
edilmelidir. Lavabolarda ve tuvaletlerde hijyen için gerekli(sıvı sabun, kağıt havlu, tuvalet
kağıdı vs)tüm malzemeler eksiksiz olarak bulundurulmalıdır. Hijyen konusunda çalışanlara
gerekli eğitimler verilmelidir. Çalışma yerlerine, dinlenme odalarına, soyunma yerlerine,
duş ve yıkanma yerlerine yakın yerlerde, kadın ve erkek çalışanlar için ayrı ayrı olmak
üzere, uygun havalandırma, aydınlatma, termal konfor ve hijyen şartları sağlanacak
nitelikte yeterli sayıda tuvalet, lavabolar tesis edilir. Tuvalet ve lavabolar, insan ve çevre
sağlığı yönünden risk oluşturmayacak şekilde su depolarına, su geçen yerlere, gıda
maddelerinin depolandığı veya işlendiği yerlere uzak şekilde yerleştirilir.
19
4.1.11. Isıtma Sistemi Ekipmanları
Elektrikli ısıtıcıların yaydığı radyasyona bağlı oluşacak rahatsızlıklara ve kombinin
bakımsızlığında oluşabilecek; cihazın performansında düşüklük ve enerji sarfiyatında artış,
ortama hoş olmayan koku yayması, alerji astım gibi hastalıklara sebep olması riski
mevcuttur. Bundan dolayı Elektrikli ısıtıcılara çok yakın çalışılmamalı. Elektrik kabloları
kontrol edilmeli. Elektrik ısıtıcıları yangın ihtimaline karşı zemine yakın çalıştırılmalı. Su
kabini bulunan elektrikli ısıtıcılar susuz çalıştırılmamalı. Çalışanlar elektrik tehlikelerine
karşı uyarılmalı ve eğitilmeli. Kombilerin yıllık periyodik bakımları yapılmalı.
4.1.12. Elle Yük Kaldırma
İşletmede elle yük kaldırma işi yapılmaktadır. Bundan dolayı elle yük kaldırma talimatı
olmalıdır ve buna bağlı olarak gerçekleştirilmelidir. Yirmi beş kilogramdan ağır olan
yükler tek başına kaldırılmamalıdır. İki kişiyle ya da kaldırma araçlarıyla yapılmalıdır. Elle
yük kaldırma işlemini yapan personele mutlak suretle eğitimi verilmelidir. El aleti ile
yapılan kesme ve kırma işleri gibi yapılan çalışmalarda sıçrayan parçalara karşı önlemler
alınmalıdır.
4.1.13. Sürekli Oturarak Çalışma Ve Ayakta Yapılan İşler
Oturarak veya ayakta çalışan personelin el, kol, göz, boyun, sırt, bel yani iskelet-kas
sistemi hastalığına yakalanma (meslek hastalığı) riski mümkündür. Üretim çalışmaları
izlendiğinde personelin normal çalışma süresince ya sürekli oturduğu veya sürekli ayakta
çalıştığı gözlenmektedir. Sürekli aynı pozisyonda, postur de el, kol ve gözleri ile
çalışmakta, çalışma masalarının, sandalyelerin ergonomik, ayarlanabilir olmaması, iş
tezgahı ile oturulan sandalye arasındaki yükseklik sorunları ortamdaki aydınlatma
yetersizlikleri, termal konfor koşullarının olumsuzluğu sürekli iyileştirilmelidir. Sürekli
yapılan işler kısa sürelerle molalar verilmelidir. Çalışanlar pozisyonlarına uygun beden
egzersizleri yapmalıdır. Bu konuda işçilere gerekli eğitimler verilmelidir.
4.1.14 Spiral Makinesi
Spiral makinesinin koruyucusu takılmalıdır. Uygun çapta taş kullanılmalı ve deforme olan
taş hemen değiştirilmelidir. İşlem yapılacak malzeme uygun bir şekilde sabitlendikten
20
sonra çalışmaya başlanmalıdır. Dönen el aletleriyle çalışırken sarkık, bol elbiseler
giyilmemelidir. Çalışmalar yapılırken gözlük kullanılmalıdır.
4.1.15 Sac Rulo Açma İşlemleri
Sac rulonun yerleşimi sırasında kaldırma kurallarına riayet edilmelidir. Rulonun
sabitlenmesi yapılmadan çalışma başlatılmamalıdır. Alet yere mumtazama bir şekilde
sabitlenmiş olmalıdır.
Makineye operatörü dışında
müdehaleler
engellenmelidir.
Operatörüne uygun kesilmelere karşı koruyucu eldiven verilmelidir.
4.1.16 Otomatik Ve Diğer Presler
Makine üzerindeki açık kalıplar olabildiğince kısaltılmıştır. Makine üzerindeki kasnaklar
koruyucu içinde muhafaza edilmektedir. Makine topraklaması yapılmıştır. Makine
üzerinde uygun start-stop düğmeleri mevcuttur. Makine otomatik çalışmaktadır. Otomatik
olmayan preslerde ayak pedalına koruyucu takılmalı ve başlangıç çift el tertibatıyla
olamalıdır. Makine üzerinde tüm dönen aksamların üzeri uygun bir koruyucu ile
kapatılmalıdır. Tutulan parçanın eli kesmemesine dikkat edilmelidir. Kesilmeye karşı
koruyucu eldiven kullanılmalıdır. Göze sıçrayabilecek cisimlerden korunmak için sıçrama
noktasının olduğu kısma koruyucu göz siperliği yapılmalıdır.
4.1.17 Freze Tezgahı
Makine üzerindeki kasnaklar
koruyucu
içinde
muhafaza edilmektedir.
Makine
topraklaması yapılmıştır. Makine üzerinde uygun start-stop düğmeleri mevcuttur.
Makinenin topraklaması yapılmıştır. Tezgâhın koruyucu kapakları mevcuttur ve kesinlikle
çıkarılmamalıdır. Makine durdurulmadan müdahale etmek yasaklanmalıdır. Uygun iş
eldiveni kullanılmalıdır. Göze sıçrayabilecek cisimlerden korunmak için sıçrama
noktasının olduğu kısma koruyucu göz siperliği yapılmalıdır
4.1.18 Masa Üstü Matkap Makineleri
Makine üzerindeki açık kalıplar olabildiğince kısaltılmıştır.Makine üzerindeki kasnaklar
koruyucu içinde muahafa edilmektedir. Makine topraklaması yapılmıştır. Makine üzerinde
uygun start-stop düğmeleri mevcuttur. Tutulan parçanın altına elin sıkışmamasına dikkat
edilmelidir. Ezilmeye karşı koruyucu eldiven kullanılmalıdır. Göze sıçrayabilecek
21
cisimlerden korunmak için sıçrama noktasının olduğu kısma koruyucu göz siperliği
yapılmalıdır
4.1.19 Elektrik Kaynağı
Elektrik kaynak makinesi ve teçhizatları yalıtılmış olmalıdır. Kaynak yapılan alanı diğer
bölmelerden izole etmek için 2 metre yükseklikte uygun malzemeden yapılmış paravanlar
kullanılmalıdır. Kaynak işleri ile çalışma uygun kişisel koruyucu donanım kullanılmalıdır.
(kaynak gözlüğü, kaynak önlüğü,kaynak maskesi,kol koruyucusu vb.) Kaçak akımlar
önlenmelidir. Elektrik kaynak ve kesme makinalarının çıkış uçlarının veya
kaynak
devrelerinin birer kutbu kaçak akımları önlemek için iş parçasına topraklanmış olması
gerekmektedir.
Kaynak
işlerinin
yapıldığı
bölgede
yangın
söndürme
tüpü
bulundurulmalıdır. Kaynak yapılan alandaki dumandan diğer çalışanların etkilenmemesi
için lokal havalandırma yapılmalıdır. Kaynak işlerinde çalışacak personelin yeterli meslek
eğitim almış olması gerekmektedir.
4.1.20 Yakıcı gaz kaynağı
Kaynak işlerinde yakıcı gaz tüpü zincir ile sabitlenerek düşmesi engellenmelidir. Boşalan
tüpler üretim alanının dışında bir depolama alanı oluşturularak dik konumda kalması için
tedbir alınmış olarak depolanmalıdır. Depolama, taşıma ve sabitleme işlemi için bir
personel görevlendirilip nasıl yapılacağı konusunda eğitilmelidir. Bu personel dışında
müdehale yasaklanmalı ve gerekli uyarı ve talimat diğer çalışanlara bildirilmeli. Levha ile
belirtilmelidir. Kaynak işlerinde çalışan personellere Kaynak işlerinde güvenli çalışma
konulu eğitim verilmelidir.
4.1.21 Taşlama Makinesi
Makine topraklaması yapılmıştır. Makine üzerinde uygun start-stop düğmeleri mevcuttur.
Taş motoruna uygun mesnetler takılmalıdır. Taş ile dayama arasındaki mesafenin 3 cm.’
den fazla olmamasına özen gösterilmelidir. Taşlama ağzı açıklığı; en çok 120, takım
bileme tezgâhların da 60 ve seyyar taşlarda 180 derece olmalıdır. Yan korumaları olmadan
taşlama motoru çalıştırılmamalıdır. Taşın yan yüzeyleri kullanılmamalıdır. Üst kısmında
talaş sıçramasına karşı şeffaf siperliklerin olması sağlanmalıdır Yetkisiz personel asla
kullanmamalıdır Kullanım miktarını tamamlamış taşlar yenisiyle değiştirilmelidir.
22
4.1.22 Makinelerin Bakımı ve Onarımı
İşletmede makine temizlik ve onarımlarında parmak ve el sakatlanmaları ve yaralanmaları
önlemek için makine bakım ve temizlikleri makine tamamen durduktan ve elektrik
bağlantısı kesildikten sonra yapılmalı ve bakım onarım işlerini yetkili personel yapmalıdır.
İğne ve makas kullanıldıktan sonra, düzgün bir şekilde yerine geri bırakılmalıdır.
Makinelerin genel bakım ve onarımını makine bakım onarımcısına yaptırılmalıdır.Makine
kullanım
talimatları
doğrultusunda
makinenin
yağ
filtresini
periyodik
olarak
değiştirilmelidir. Makine kullanım talimatları doğrultusunda makineyi periyodik olarak
yağlanmalıdır. Makine kullanım talimatları doğrultusunda makinedeki basit arızaları
giderilmeli, makinenin yağ göstergesini kontrol edilmeli, makinenin günlük temizliği
yapılmalıdır. Makine kullanım talimatları doğrultusunda yağ kartelinin temizliğini kontrol
edilmelidir.
4.1.23 Makine ve Ekipman Kullanım Talimatı
İşletmede kullanılan tüm makine ve ekipmanların kullanım talimatı olmamasından dolayı
hatalı kullanım sonucu yaralanmalar ve makinelerin hasar görmesi mümkündür. İşyerinde
bulunan tüm makine ve ekipmanların üzerlerinde veya yakınlarında kullanım talimatı
olmalıdır. Makineler yetkili personel dışınla kullanılmamalıdır. Kullanım talimatına uygun
çalışılmalıdır.
4.1.24 Kompresör
Kompresörler kullanma talimatına uygun kullanılmalıdır. Başlatma şalteri ve kabloları
düzenli olarak korozyona karşı kontrol edilmelidir. Topraklaması mutlaka yapılmalıdır ve
en az senede bir kez yetkili kişilerce kontrol edilmelidir. Sabit kompresörlerin depoları,
patlamalara karşı dayanıklı bir bölmede olacak, seyyar kompresörler, çalışan işçilerden en
az 10 metre uzaklıkta veya dayanıklı bir bölme içinde bulunacaktır. [11]
4.1.25 Gürültü
İşletmede gürültüye maruziyet sonucu aşırı yorgunluk hissi sonucu verimsiz çalışma ve
gürültüye maruziyet sonucu duyma kaybı riski yüksektir. Çalışanlar gürültüye maruz
kaldıkları işlemleri acilen işverene bildirmelidirler. Gürültü olan işyerlerinde mutlak
23
suretle ortam ölçümleri yapılmalıdır. Yapılan ölçümler sonucuna bağlı olarak risk
değerlendirilmelidir. Öncelikle gürültü kayağından yok edilmeye çalışılmalıdır. Eğer
kaynağından risk kaldırılamıyorsa personele uygun kişisel koruyucu verilmelidir.
Gürültüye maruz kalan personel düzenli aralıklarla sağlık gözetiminden geçmeli ve
çalışanlara peryodik olarak duyma kaybı testi yaptırılmalıdır.
4.1.26. Basınçlı Kaplar
Patlama sonucu ağır yaralanmalar, yangın, ölüm riskleri yüksektir. Basınçlı kapların yılda
bir kez periyodik bakımlarının yapılmalıdır. Herhangi bir arıza durumunda yetki kişilere
haber verilemesi ve yetkili kişiler tarafından bakım ve onarımının yapılmalıdır. Kullanım
kılavuzuna uygun bir şekilde kullanılmalıdır. Kazan daireleri sürekli olarak ve etkin bir
şekilde havalandırılmalıdır. Yakınında çalışan bulundurulmamalı. Kazanların içinde
yapılacak temizlik, bakım ve onarım için işçinin kazan içine girmesinden önce blöf,
besleme suyu buhar veya sıcak su çıkış stop valfları ile diğer bütün vanalar kapatılacak ve
üzerlerine ikaz levhaları asılacaktır. Çalışanlara basınçlı kapların tehlikeleri hakkında bilgi
vermelidir.
4.1.27 Eczadolabı
İşletmede bulunabilecek azamı kişi sayısı dikkate alınarak bir eczadolabı oluşturulacak. Bu
işler için görevlendirilen kişinin temel ilkyardım eğitimini almış birisi olmasında yarar
vardır.
4.1.28 Yangından Korunma
İşyerinin büyüklüğüne, yapılan işin özelliğine, kullanılan maddelerin fiziksel ve kimyasal
özelliklerine ve çalışanların sayısına göre işyerinde etkili ve yeterli yangın söndürme
ekipmanı ile gerektiğinde yangın detektörleri ve alarm sistemleri bulunmaktadır. İşyerinde
yangın merdiveni, yangın söndürme hortumları ve yangın söndürme tüpleri mevcuttur.
Yangın tüpleri yılda bir kez periyodik olarak kontrol edilmelidir. Yangın hortumları
düzenli olarak aktifliği çalıştırılarak kontrol edilmelidir. Yılda bir kez yangın tatbikatı
yapılmalıdır. Yangından korunma adına yapılan çalışmalar kayıt altına alınmalıdır.
Çalışanların konu ile ilgili eğitimleri almaları gerekmektedir.
24
4.1.29 Kayıt Faaliyetleri
İşveren çalıştırdığı her işçi için bir özlük dosyası düzenler. İşveren bu dosyada, işçinin
kimlik bilgilerinin yanında, bu kanun ve diğer kanunlar uyarınca düzenlemek zorunda
olduğu her türlü belge ve kayıtları saklamak ve bunları istendiği zaman yetkili memur ve
mercilere göstermek zorundadır. Çalışanların karşı karşıya kaldıkları kazalar ve işe bağlı
hastalıklar Sosyal Güvenlik Kurumuna rapor edilmelidir.
4.1.30 Sağlık Gözetimi Faaliyetleri
İşyerlerinde sağlık gözetimleri yapılmalıdır. Çalışanların işe ilk girişinde ve periyodik
olarak muayenelerinin yapılması gerekir. Çalışanların karşı karşıya kaldıkları önceden
olmuş kazalar veya işe bağlı hastalıklar incelenerek yeniden meydana gelmeleri
önlenmelidir. Yemek ve içecek gibi işlerden sorumlu personel hijyen eğitimi almalıdır.
4.1.31 Uyarı Levhaları
Gerekli uyarı ve bilgilendirme levhalarının bulundurulması gerekmektedir. Acil duruma
neden olan olaya ilişkin (yangın, gaz kaçağı, deprem vb.) telefon numaraları görünür
yerlere asılmalıdır. Risk değerlendirmesi sonucu tespit edilen tehlikeler uygun uyarı
işaretleriyle belirtilmelidir. Kapı ve kaçış yollarını gösteren acil durum levhaları uygun
yerlere yerleştirilmeli, yangın merdiveninde ışıklandırma sağlanmalıdır.
4.1.32 Eğitim ve Bilgilendirme Faaliyetleri
Çalışanlara (çıraklar ve genç çalışanlar da dâhil olmak üzere) genel iş sağlığı ve güvenliği
eğitimi verilmiştir. Çalışanlar, yaptıkları iş konusunda eğitilmiş ve yönlendirilmiştir.
Çalışanlar,
özellikle
bilgilendirilmelidir.
kas
iskelet
sistemi
hastalıklarından
korunma
konusunda
25
BÖLÜM 5
TARTIŞMA VE SONUÇ
Çalışmada metal ürünlerine şekillendirme faaliyeti gösteren bir işletmenin tüm çalışma
alanları irdelenmiştir. Metal sanayi sektöründe çalışanların büyük bir kısmı düşük seviyede
eğitimlidir. İş kazalarının önlenmesinde iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri etkili olmaktadır.
Çalışanların yaşları arttıkça güvenlik iklimi algısı düşmektedir. Bu durum yüksek yaş
grubundaki çalışanların güvenlikle ilgili kaygılarının arttığını göstermektedir. Orta yaş
grubundaki çalışanlar iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin uygulama ve tedbirler konusunda
olumlu görüşlere sahiptir.
İşletmede kaza meydana gelme riski olan kısımlar hakkında genel bilgi verildikten sonra
muhtemel kazalara karşı alınması gereken tedbirler belirlenmiştir. Tehlikelerin başında
mekanik tehlikeler gelmektedir. İşin her aşamasında işin doğası gereği dikkat gerektiren,
malzemeye yakın çalışmayı gerektiren bir sektör olması nedeniyle, gözlerin, ellerin yoğun
olarak kullanıldığı, bu esnada sürekli aynı pozisyonda çalışmadan kaynaklanan sırt, bel,
boyun, iskelet sistemi sorunları tehlikeler arasında önceliklidir. Dolayısıyla risk analizi ve
değerlendirmesi çalışmaları yapılırken diğer konuların yanında ergonomi, vücudun nasıl
kullanılacağı, ekipmanların nasıl daha az zararla kullanılacağı, ortamdaki tehlikelerin neler
olduğu, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı tarafından dikkatle değerlendirilmelidir
İşletme çalışanlarında iş sağlığı güvenliği kültürünün aşılanması amaçlı olarak her ay
çalışan sayısı oranı ve tehlike sınıfını belirleyerek yetkili firmalardan iş sağlığı ve
güvenliği, kişisel koruyucu donanımların kullanımı, yangın ile ilgili eğitim hizmeti
alınması gerekmektedir.
Tekstil sektöründe
26
KAYNAKLAR
[1] Demircioğlu ve Centel, İş Hukuku, Tıpkı 16.Bası, İstanbul, Beta yayınevi, s.154, 155,
2012
[2] Kabakçı, M., Avrupa Birliği İş Hukukunda İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili,
2009
[3] Alkış ve Taşpınar, International Iron & Steel Symposium, İşçi Sağlığı Ve İş
Güvenliğinde Yeni Yaklaşımlar, Demir Çelik Sektörü Çalışanlarının İşçi Sağlığı Ve İş
Güvenliği Algısı: Konya Örneği, 2012
[4] KOBİ`ler için İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Rehberi – Metal Sektörü”,
[5] Türk Dil Kurumu, “Türkçe Sözlük”, 2005.
[6] TÜPRAŞ, “Risk değerlendirme Tablosu Rehberi”, 2006.
[7] OHSAS 18002
[8] Ö. Özkılıç, “İş Sağlığı, Güvenliği ve Çevresel Etki Risk Değerlendirmesi”, Tisk
Yayınları, Yayın No:540, Aralık 2007.
[9]Acil durumlar hakkındaki yönetmeliği, 18.06.2013
[10] Hijyen eğitimi yönetmeliği, 05.07.2013
[11] İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, 25.04.2013
Download

fatma arslantaş -BİTİRME PROJESİ