ENM 307 YÖNETİM BİLİŞİM
SİSTEMLERİ
Dersin Koordinatörü: Prof. Dr. Orhan TORKUL
Dersin Yardımcıları: Arş. Gör. İhsan Hakan SELVİ
Arş. Gör. Mehmet TAŞ
2. Hafta Ders Notu
Öğrenme Çıktıları





İşletme koşullarının değişiminde etkili olan faktörlerin
tanımlanması
Bilişim sistemlerinin işletme içindeki yeri ve öneminin
açıklanması
Organizasyon içindeki düzeylere göre bilişim sistemlerinin
tanımlanması
İşletme fonksiyon alanlarına göre bilişim sistemlerinin
tanımlanması
Günümüzde kullanılmakta olan kurumsal uygulamalar
hakkında bilgi edinme
BÖLÜM 2
Günümüz İş Dünyasında Bilişim Sistemleri
İşletme Koşullarındaki Değişim



İşletmeler açısından son yirmi yıla kadar bilgi kendi başına
önemli bir varlık olarak gözükmemektedir.
Küreselleşmeyle birlikte bilginin ve buna bağlı bilişim
sistemlerinin yayılması ve gelişmesiyle birlikte işletmelerin
her bölümünde bilgiye olan gereksinim artmaktadır.
Bilişim sistemlerini kullanmayan işletmeler, ne gelişme
gösterebilirler ne de değişime ve gelişime ayak uydurabilirler.
Bilişim Sistemlerinin İşte Kullanımı
1960’lar
1980’ler
2000’ler
•Maliyeti Düşürme ve Verimlilik
•Rekabet Avantajı
•Performans Bazlı Yönetim
İşletme Koşullarındaki Değişim

İşletme koşullarının değişiminde dünyada meydana gelen dört
önemli değişim etkili olmuştur:
1. Değişim
• Etkin bir şekilde ortaya çıkan küresel ekonomi
2. Değişim
• Endüstri ekonomisi ve toplumundan bilgi toplumuna geçiş
3. Değişim
• İşletmelerin örgüt yapısında ve yönetim şeklindeki değişim
4. Değişim
• Dijital işletmelerin ortaya çıkışı
İşletme Koşullarındaki Değişim
1. Değişim
Etkin bir
şekilde
ortaya
çıkan
küresel
ekonomi



Bugün ve gelecekte işletmelerin başarısı
küresel hareket edebilme yeteneklerine
bağlıdır.
Dünyadaki endüstri ekonomilerinin
küreselleşmesi, işletmeler açısından bilginin
değerini artırmakta ve yeni fırsatlar
yaratmaktadır.
Bugün, işletmelerin küresel ölçekte ticari ve
yönetim işlevlerini yerine getirmeleri için
gerekli olan iletişim ve analitik gücü bilişim
sistemleri sağlamaktadır.
İşletme Koşullarındaki Değişim
2. Değişim
Endüstri
ekonomisi
ve
toplumundan bilgi
toplumuna
geçiş




Bilgiye dayalı ekonomilerde bilgi, refah ve
zenginlik yaratmada en önemli parçadır.
Geleneksel ürünlerin üretiminde bilgi kullanımı
yoğunlaşarak artmaktadır.
Tüm sektörlerde, bilgi ve teknoloji işletmeler
için kritik ve stratejik değerlerdir.
Dünyadaki gelişmiş ülkeler incelendiği zaman
tarım ve endüstri kollarında çalışanların
sayısının, ofislerde çalışan beyaz yakalılardan
daha az olduğu görülmektedir.
İşletme Koşullarındaki Değişim
3. Değişim
İşletmelerin örgüt
yapısında
ve
yönetim
şeklindeki
değişim

Geleneksel işletmelerin aksine, yeni tarz
işletmeler;





hedeflerini daha çok çalışanın katılımıyla
belirlemekte,
koşullardaki değişimlere göre hedefler anında
güncellenmekte,
müşteriler çok iyi tanımlanmakta,
çalışanların koordinasyonu üst düzeyde olmakta,
işletme uzmanlık ile bilgiyi birleştirerek en uygun
adımları atmaktadır.
İşletme Koşullarındaki Değişim
4. Değişim
Dijital
işletmelerin ortaya
çıkışı

1990’ların ortasından itibaren işletmelerin bilgi
teknolojilerini yoğun kullanmasına bağlı olarak
yeniden örgüt tasarımının önem kazanmasıyla
birlikte, endüstri toplumunda yeni bir olgu
ortaya çıkmıştır: tam dijital işletme.
Bilgi Toplumu
Bilginin Önem Kazanması
Küreselleşme
Bilgi Sektörünün Oluşması
Bireyin Merkezi Konuma Gelmesi
Bilgisayarlaşma
Örgütlü Toplumun Güçlenmesi
Bilgi Ekonomisi
BilgiTemelli
Sanal
Global
Bilgi
Ekonomisi
Hız
YenilikYoğun
Ağ
Dijital
Aracısız
Bilgi Toplumunda Bilişim Sistemleri
Temel
Katalizör
Maliyet
Avantajları
Bilgi Ağları
Değer
Üretimi
Dijital İşletmelerin Doğuşu


Müşteriler, tedarikçiler ve çalışanlarla ilgili önemli tüm iş
ilişkilerini dijital olarak sağlayan ve arabuluculuk yapan
işletmeye dijital işletme denir.
Temel işletme süreçleri, tüm işletmeyi kapsayan ya da birçok
işletmeyi birbirine bağlayan dijital ağlar üzerinden
gerçekleştirilir.
Müşteri,
tedarikçi ve
çalışanlarla
dijital ilişkiler
Çekirdek iş
süreçlerini
dijital ağlar ile
başarmak
Çekirdek
kuruluş
varlıklarını
dijital ortamda
yürütmek
Çevresel
değişimleri hızlı
algılamak ve bu
değişime hızlı
yanıt vermek
Başlıca Bilişim Sistemi Tipleri
Stratejik Seviye
Sistemleri
Örgütsel
Seviyeler
Üst Yönetim Destek
Sistemleri (ESS)
Karar Destek
Sistemleri (DSS)
Yönetim Seviyesi
Sistemleri
Yönetim Bilişim
Sistemleri (MIS)
Operasyonel Seviye
Sistemleri
Satış ve
Pazarlama
Başlıca Bilişim
Sistemleri
Kayıt İşleme
Sistemleri (TPS)
İmalat ve
Üretim
Finans ve
Muhasebe
İşletme Fonksiyonları
İnsan
Kaynakları
Örgütsel Seviyeler
Operasyonel Seviye
• Operasyonel Amirler
• Satışlar
• Hasılat
• Nakit Mevduat
• Bordro
• Kredi Kararları
• Malzeme Akışı
• Stok
• Ödemeler
• İşler yapılıyor mu?
• vb.
Yönetim Seviyesi
• Orta Düzey
Yöneticiler
• İzleme
• Kontrol
• Karar Verme
• İdari İşlemler
• Rapor
• İşler doğru mu
yapılıyor?
• vb.
Stratejik Seviye
• Üst Düzey Yöneticiler
• İşletme İçi ve Dışını
İlgilendiren Uzun
Süreli Durumlar
• 5 yıl içindeki
istihdam seviyeleri
ne olacak?
• 5 yıl içinde hangi
ürünleri üretmeliyiz?
• Doğru işler mi
yapılıyor?
• vb.
Başlıca Bilişim Sistemleri
Sistem Tipi
Girdiler
İşlem
Çıktılar
Kullanıcılar
Üst Yönetim
Destek
Sistemleri
Kurum içi ve
dışından
toplanan veriler
Grafikler,
simülasyonlar,
interaktif
İzdüşümler,
sorulara yanıtlar
Üst düzey
yöneticiler
Karar Destek
Sistemleri
Düşük-hacimli
veri veya veri
analizi için
optimize edilmiş
büyük
veritabanları
İnteraktif,
simülasyonlar,
analiz
Özel raporlar,
karar analizleri,
sorulara yanıtlar
Profesyoneller,
personel amirleri
Yönetim Bilişim
Sistemleri
Özet işlem verisi,
basit modeller,
yüksek-hacimli
veri
Rutin raporlar,
basit modeller,
düşük-seviye
analiz
Özet ve istisna
raporlar
Orta düzey
yöneticiler
İşlemler, olaylar
Sınıflandırma,
listeleme,
birleştirme,
güncelleme
Detaylı raporlar,
listeler ve özetler
Operasyon
personeli, şefler
Kayıt İşleme
Sistemleri
Bilişim Sistemleri Arasındaki İlişki
Üst Yönetim
Destek
Sistemleri (ESS)
Yönetim Bilişim
Sistemleri
(MIS)
Karar Destek
Sistemleri
(DSS)
Kayıt İşleme
Sistemleri
(TPS)
Kayıt İşleme Sistemleri (KİS)





Transaction Processing Systems (TPS), İş İşleme Sistemleri,
Hareket İşleme Sistemleri diye de kullanılmaktadır.
Operasyonel seviyeye hizmet eden basit bilişim sistemleridir.
Günlük rutin işlerin ve süreçlerin yerine getirilmesinde ve
kayıt altına alınmasında kullanılan bilgisayarlı sistemlerdir.
Örneğin; siparişlerin girişi, otel rezervasyon sistemleri, maaş
bordrosu, çalışan kayıtları, nakliye.
Operasyonel seviyede görevler, kaynaklar ve hedefler
önceden tanımlanmış ve planlanmıştır.
Örnek Bir Kayıt İşleme Sistemi
Çeşitli departmanlardan gelen çalışan bilgileri
Bordro
ana
dosyası
Muhasebe defterine: ücretler ve maaşlar
Bordro
sistemi
Yönetim
raporları
Devlet evrakları
Bordro ana dosyasındaki veriler
Çalışanın numarası, adı, adresi,
çalıştığı bölüm, görevi, saat
ücreti, izin bilgileri, brüt ücret,
sosyal güvenlik bilgileri, vergiler,
net ücret, vb.
Bordro makbuzu
Bordro Çıktısı
Çalışan Çalışan Brüt
No
Adı
Ücret
Online
sorgu:
net ücret
12345
Ok, M.
2.000
Kesintiler
Net
Ücret
500
1.500
Kayıt İşleme Sistemi Uygulamaları
Kayıt İşleme Sistemi Tipleri
Satış ve
Pazarlama
Sistemleri
Sistemin başlıca
fonksiyonları
Başlıca
uygulama
sistemleri
İmalat ve
Üretim
Sistemleri
Finans ve
Muhasebe
Sistemleri
İnsan
Kaynakları
Sistemleri
Diğer alanlar
(ör: üniversite)
•Müşteri servisi
•Satış yönetimi
•Promosyon
izleme
•Fiyat
değişimleri
•Satıcılarla
iletişim
•Planlama
•Satın alma
•Lojistik
•Üretim
süreçleri
•Muhasebe
kayıtları
•Faturalandırma
•Maliyet
muhasebesi
•Personel
kayıtları
•Sosyal haklar
ve ek ödemeler
•Tazminat
•Endüstri
ilişkileri
•Eğitim
•Kabul
•Not kayıtları
•Ders kayıtları
•Mezun kayıtları
•Satış bilgi
sistemleri
•Satış
komisyonu
sistemi
•Satış destek
sistemi
•Makine kontrol
sistemleri
•Satın alma
sistemleri
•Kalite kontrol
sistemleri
•Muhasebe
sistemi
•Bordro
•Alacak/verecek
hesapları
•Fon yönetim
sistemi
•Çalışan
kayıtları
•Fayda
sistemleri
•Çalışan
yetenekleri
sistemi
•Kayıt sistemi
•Öğrenci
transkript
sistemi
•Ders programı
sistemi
•Mezun bilgi
sistemi
Yönetim Bilişim Sistemleri (YBS)


Management Information Systems (MIS)
Yönetim seviyesine hizmet eden bilişim sistemleridir.





Girdiler: Yüksek-hacimli işlem verileri
İşlem: Örnek modeller
Çıktılar: Özet raporlar
Kullanıcılar: Orta düzey yöneticiler
Örneğin; Yıllık bütçe hazırlama.
KİS - YBS İlişkisi
Kayıt İşleme Sistemleri
Yönetim Bilişim Sistemleri
YBS
Dosyaları
Sipariş
dosyaları
Üretim
ana
dosyası
Sipariş işleme
sistemi
Malzeme kaynak
planlama
sistemi
Satış
verileri
Ürün
maliyet
verileri
Ürün
değişim
verileri
Muhasebe
dosyaları
Muhasebe
defteri sistemi
Masraf
verileri
Yönetim
Bilişim
Sistemi
Yöneticiler
Raporlar
Örnek Bir YBS Raporu
Ürün Kodu
2341
Ürün Tanımı Satış Bölgesi
Kepek
önleyici
şampuan
Türkiye ve
Orta Asya
TOPLAM
6785
Normal
saçlar için
saç kremi
Türkiye ve
Orta Asya
TOPLAM
Mevcut
Satışlar
Planlanan
Satışlar
Mevcut /
Planlanan
3.055.600
4.889.200
5.978.000
5.114.500
5.900.000
4.860.000
5.700.000
5.500.000
0,52
1,01
1,05
0,93
19.037.300
21.960.000
0,87
4.787.800
6.719.223
5.822.112
5.674.550
4.000.000
5.800.000
5.300.000
5.000.000
1,20
0,83
1,10
1,13
21.072.262
20.100.000
1,05
Karar Destek Sistemleri (KDS)


Decision-Support Systems (DSS)
Yönetim seviyesine hizmet eden bilişim sistemleridir.





Girdiler: İş verileri
İşlem: İnteraktif
Çıktılar: Karar analizi
Kullanıcılar: Profesyoneller, kurum personeli
Örneğin; sözleşme maliyet analizi.
Örnek Bir Karar Destek Sistemi
Yük Gemileri İçin Karar Destek Sistemi
Bilgisayar
Gemi dosyası (ör:
hız kapasitesi)
Liman mesafe
bilgileri dosyası
Yakıt tüketim
maliyeti dosyası
Analitik
modeller
veritabanı
Online sorgular
Gemi kiralama
maliyeti dosyası
Liman masrafı
dosyası
Üst Yönetim Destek Sistemleri (ÜYDS)





Executive Support Systems (ESS)
Her üst düzey yönetici için ayrı dizayn edilir.
Her seviyeyi yönetim kurulu başkanına bağlar.
Sürdürülmesi maliyetlidir.
Stratejik seviyeye hizmet eden bilişim sistemleridir.





Girdiler: Bir araya getirilmiş veriler
İşlem: İnteraktif
Çıktılar: İzdüşümler
Kullanıcılar: Üst düzey yöneticiler
Örneğin; 5 yıllık operasyon planı.
Üst Yönetim Destek Sistemi Modeli
ÜYDS Portalı
•Menüler
•Grafikler
•İletişimler
•Bölgesel işleme
ÜYDS Portalı
•Menüler
•Grafikler
•İletişimler
•Bölgesel işleme
ÜYDS Portalı
İç
Kaynak
Verileri
Dış
Kaynak
Verileri
•Menüler
•Grafikler
•İletişimler
•Bölgesel işleme
İşletme Fonksiyonları İçin Sistemler
1. Satış ve
Pazarlama
Sistemleri

Sistemin başlıca fonksiyonları:


Satış yönetimi, pazar araştırması, promosyon,
fiyatlandırma, yeni ürünler.
Başlıca uygulama sistemleri:

Satış bilgi sistemi, pazar araştırma sistemi,
fiyatlandırma sistemi
Satış ve Pazarlama Sistemleri
Sistem
Açıklama
Örgütsel Seviye
Sipariş işleme
Siparişleri girme, işleme ve
takip etme
Operasyonel
Fiyatlandırma analizi
Ürün ve hizmetler için
fiyatları hesaplama
Yönetim
Satış trend tahmini
5 yıllık satış tahmini
hazırlama
Stratejik
İşletme Fonksiyonları İçin Sistemler
2. İmalat
ve Üretim
Sistemleri

Sistemin başlıca fonksiyonları:


Üretim çizelgeleme, satın alma, nakliye, malzeme
kabul, mühendislik, operasyonlar.
Başlıca uygulama sistemleri:

Malzeme kaynak planlama sistemleri, satın alma
kontrol sistemleri, mühendislik sistemleri, kalite
kontrol sistemleri.
İmalat ve Üretim Sistemleri
Sistem
Açıklama
Örgütsel Seviye
Makine kontrol
Makine ve ekipman
hareketlerinin kontrolü
Operasyonel
Üretim planlama
Ürünlerin ne zaman ve ne
kadar üretileceğine karar
verme
Yönetim
Tesis yeri seçimi
Yeni üretim faaliyetlerinin
nerede olacağına karar
verme
Stratejik
Basit Bir Envanter Sistemi
Sevkiyat ve sipariş bilgileri
Envanter
ana
dosyası
Envanter
kontrol
sistemi
Yönetim
raporları
Envanter ana dosyasındaki veriler
Parça kodu
Tanım
Eldeki miktar
Sipariş miktarı
Yeniden sipariş noktası
Envanter durum raporu
Parça kodu Tanımı Eldeki miktar Sipariş miktar
Online
sorgular
7472
5577
Kablo
Priz
20.322
66.820
0
99.770
İşletme Fonksiyonları İçin Sistemler
3. Finans
ve
Muhasebe
Sistemleri

Sistemin başlıca fonksiyonları:


Bütçe hazırlama, muhasebe defteri,
faturalandırma, maliyet muhasebesi.
Başlıca uygulama sistemleri:

Muhasebe defteri, alacak hesapları, verecek
hesapları, bütçe hazırlama, fon yönetim sistemleri.
Finans ve Muhasebe Sistemleri
Sistem
Açıklama
Örgütsel Seviye
Alacak hesapları
Firmanın alacaklılarını
takip etme
Operasyonel
Bütçe hazırlama
Kısa vadeli bütçe hazırlama Yönetim
Gelir planlama
Uzun vadeli gelirleri
planlama
Stratejik
İşletme Fonksiyonları İçin Sistemler
4. İnsan
Kaynakları
Sistemleri

Sistemin başlıca fonksiyonları:


Personel kayıtları, sosyal haklar ve ek ödemeler,
tazminat, işçi işveren ilişkileri, eğitim.
Başlıca uygulama sistemleri:

Maaş bordrosu, çalışan kayıtları, kariyer sistemleri,
personel eğitim sistemleri.
İnsan Kaynakları Sistemleri
Sistem
Açıklama
Örgütsel Seviye
Eğitim ve gelişim
Çalışanların eğitim,
yetenek ve performans
değerlemelerini kontrol
etme
Operasyonel
Tazminat analizi
Çalışanların ücret, maaş ve
ek ödeme dağılımlarını,
istatistiklerini izleme
Yönetim
İnsan kaynakları
planlaması
Kurumun uzun süreli iş
gücü ihtiyacını planlama
Stratejik
Kurumsal Uygulamalar
Kurumsal Kaynak • Enterprise Resource Planning (ERP)
Planlama Sistemleri Systems
Tedarik Zinciri
• Supply Chain Management (SCM)
Systems
Yönetimi Sistemleri
Müşteri İlişkileri • Customer Relationship Management
(CRM) Systems
Yönetimi Sistemleri
Bilgi Yönetimi
Sistemleri
• Knowledge Management Systems
Download

Yönetim Bilişim Sistemleri