21.10.2013
• Veri(data) ham, birbiri ile ilişkilendirilmemiş ve
işlenmemiş kayıtlardır.
Ders 1. Bilgi ve Teknoloji
Veri (Data)
• Veri bilgi hiyerarşisinin en alt basamağıdır.
• Bilgiye ulaşmak amacı ile yapılan
gözlemlerin metin, sayı, ses, canlı gösterim
ya da başka bir biçim olarak
nesnelleştirilmiş şeklidir.
• Kendine has bir anlamı yoktur ve kendi
anlamı dışında herhangi bir anlam
taşımayan bilgi olarak da tanımlanır.
• Veriler bilgiye ulaşmada veya bilgi üretiminde
kullanılacak girdilerdir.
• Tek başlarına anlam ifade etmeyen veriler
ihtiyaç halinde sınıflandırılır, anlamlandırılır ve
analizleri yapılarak bir amaç doğrultusunda
enformasyon ve ardından bilgiye
dönüştürülürler.
• Veri “ham gerçeklerdir”.
• Olaylar hakkındaki birbirinden ayrı,
nesnel gerçeklerdir. Bütün
organizasyonlar veriye ihtiyaç duyar
ve bazı endüstriler ise yoğun bir
şekilde veriye bağımlıdır.
• Bir veri onu kullanan kişi için değerli, bir
başkası için değersiz olabilir.
• Veri paylaşıldığında bundan yararlanan sayısı
artacağı için, giderek daha çok değer
kazanacaktır. Bu değer kazanımı ise bir diğer
üst aşama olan enformasyonun oluşumunu
sağlayacaktır.
• Veri onu oluşturan kişi tarafından anlam
eklenirse enformasyon olur.
1
21.10.2013
• Çok veri sahibi olmak ve çok veri toplamak her
zaman doğru kararlar verileceği anlamına
gelmez.
• Çok veri toplayıp, bunların arasından gerekli
olanları seçmek zor, maliyetli ve zaman alıcıdır.
• Kendi başlarına anlam ifade etmedikleri için
karar vermede güvenilir birer dayanak
değildirler. Veriler enformasyon oluşturmak
için vazgeçilmez bir kaynaktır.
• Enformasyon(information) işlenmiş ve anlam
kazanmış verilerdir. Enformasyon, verinin
zihinde işlenmesi, ilişkilendirilmesi ve
anlamlandırılması sonucu ortaya çıkar.
• Enformasyon veri ya da gerçeklerin sistematik
olarak toplanması, bir araya getirilmesi ya da
düzenlenmesi eyleminin ürünüdür.
• Enformasyon, verilerin ilişkilerle ve amaçlarla
donatıldıktan sonra aldığı haldir. Veriden çok
daha zengin içeriğe sahip yazılı, sözlü, görsel
bir mesajdır.
• Veriden farklı olarak enformasyonun bir
anlamı ve amacı vardır, çok daha zengin bir
içeriğe sahiptir.
Veriden enformasyona geçiş
• Alıcı tarafından anlaşılan ve yorumlanan mesaj
biçimindeki veriyi enformasyon olarak
tanımlamak mümkündür. Enformasyon, fark
yaratan veridir.
• Amaca Yönelme: Verilerin hangi amaç için
toplandığının bilinmesi
• Sınıflandırma: Verilerin analize uygun birimlerinin
ya da temel bileşenlerinin neler olduğunun
bilinmesi
• Hesaplama: Verilerin matematiksel ya da
istatistiksel olarak analiz edilmiş olması
• Düzeltme: Verilerin hatalardan arındırılması.
• Özetleme: Verilerin kısa ve öz görünecek şekilde
özetlenmiş olması
2
21.10.2013
• Bilgi(knowledge) bir amaca yönelik olarak
enformasyonların bir araya getirilmesiyle
oluşturulan, enformasyonun değer kazanmış
halidir.
• Yani insanların enformasyonu yorumlaması
sonucu elde ettiği karar, yetenek ve
kazanımlardır.
• Enformasyonun yorum, analiz ve bağlam ile
zenginleştirilmiş halidir.
• Bilgi hem araç hem de sonuçtur.
• Enformasyon olayların doğası hakkındaki
kavramları verirken, bilgi bu kavramları bir
sebep-sonuç ilişkisi içinde tartışmaktadır.
Bilgiyi enformasyondan ayıran
özellikler
• Bilgi enformasyonun tecrübe, fikir, yorum ve
diğer şartlarla bir araya gelmesidir.
Enformasyondan farklı olarak görüş ve kesin
kararlar ve bir hareket bildirir.
• Bilgi insana ait bir kavramdır, insanın bildiği şeydir.
• Bilgi düşünmenin-zeka ve fikrin-bir ürünüdür.
• Bilgi geçmiş ve gelecekle bağlantılıdır ancak, içinde
bulunduğumuz zaman diliminde üretilir.
• Bilgi sosyal bir kavramdır, toplumun ve sosyal
çevrenin bilgi üzerinde önemli bir etkisi vardır.
• Bilgi sosyal çevreler içinde çeşitli biçimlerde dolaşır.
• Bilgi ancak geçmiş bilgiler kullanılarak üretilir.
Bilginin Önemi ve Özellikleri
• Öğrenme, araştırma ya da gözlem sonucu
tekrar tekrar elde edilebilen, genelde kabul
görebilecek gerçeklerin ve ilkelerin bütünüdür.
• Bilginin değerini belirleyen temel nitelikler
– doğruluk,
– kapsamlık,
– güncellik,
– uygunluk,
– yerindelik,
– ucuzluk.
3
21.10.2013
• Bilgi sürekli hareket halindedir. Yön verdiği karar
ve hareketlerle değerlendirilir. Bugün bilginin
geçmişte olduğundan daha önemli olma
nedenleri şunlardır:
–
–
–
–
–
–
Küresel ekonomideki değişim
Ürün ve hizmetin bir noktada birleşmesi
Rekabet üstünlüğünün sürdürülmesi
İnternet teknolojisindeki hızlı değişim ve gelişim
Rekabet ortamının öneminin artması
Rekabet baskısı ile maliyet düşürmeye olan ihtiyaç,
artan işgücü kaybı ve işten çıkarma
• Bilginin hiyerarşik yapısını (bilgi piramidi)
gösteren basamakların; veri (data),
enformasyon (information) ve bilgi
(knowledge) ne anlama geldiklerinin bilinmesi
gereklidir.
BİLGİNİN HİYERARŞİSİ
Bilgi, hiçbir zaman doğada kullanıma hazır olarak
bulunmamaktadır. Ancak çeşitli sistemler, metotlar veya
süreçlerle, ortamda oluşan veriler veya enformasyonlar bilgi
durumuna geçebilmektedir.
Bu noktada bilgiyi oluşturma sürecinde, bilgi hiyerarşisinin beş
basamağı olduğu görülmektedir.
1. Veri (Data)
2. Enformasyon (Information)
3. Bilgi (Knowledge)
4. Zeka (Intelligence)
5. Akıl (Wisdom)
Bilginin Sınıflandırılması
Veri, enformasyon ve bilginin ötesindeki iki
basamak ise sırasıyla:
Zeka: çeşitli seçenekler arasından en doğru olanının
seçilmesi anlamına gelir. Veri, enformasyon ve bilgi
sürecinden geçen durumun karar almada
kullanılmasıdır.
Akıl ise; bilgi, deneyimler ve analitik düşüncenin
birlikte kullanılabilmesi ve bu kullanım ile yeni bilgi
oluşturulabilmesi veya mevcut bilginin değişen
koşullara göre tekrar uyarlanabilmesi yeteneğini
temsil etmektedir.
Kullanma ve Düzenleme Biçimine Göre Bilgi
•
inançları yönlendirmeyi ve en önemlisi de karar almayı sağlar. Hedefe yönelik
sentezlerin yapıldığı süreçler idealist bilginin değerlendirildiği ortamlardır. Kaynağı,
okuduklarımız, yaptıklarımız ve tartıştıklarımızdır.
Nitelik olarak bilgiyi belirli türlere göre sınıflamak mümkündür:
Açıklayıcı bilgi:
İdealist Bilgi: Bu bilgi türü vizyon oluşturmayı, hedefler belirlemeyi, değer ve
Bir şeyi ya da olayı tasvir etmek için kullanılan
bilgidir.
Tarihi bilgi: Tarihi gerçeklere dayanan bilgidir.
Tecrübi bilgi: Tecrübeye dayanan bilgidir.
Teorik bilgi: Bir konuyla ilgili sebep-sonuç ilişkisini veren bilgidir.
•
Sistematik Bilgi: Yöntem ve kılavuz oluşturmaya yarayan sistematik bilgi,
problemleri çözerken başvurulan genellemeleri ve modelleri düzenlenmiş bir
biçimde gerçeği algılamayı sağlayan bilgi türüdür. Bu tür bilginin kaynağı formel
eğitim olmakla birlikte, insanların gözlemlerinden ürettikleri senaryolar ve
modellerde bu bilgi türüne kaynak oluşturur.
•
Pragmatik Bilgi: Bir iş yaparken ya da karar alırken kullanılan bilgidir. Bilinçli
olarak kullanılan kurallar, gerçekler ve kavramlardan oluşur. Daha çok uzmanlık
bilgisi olarak da tanımlanabilir. Kaynağı, eğitim, verilen talimatlar ve kazanılan
tecrübelerdir.
•
Otomatik Bilgi: Otomatik bilgi içselleşmiş bilgidir. İçselleştirme alışkanlıklar,
süreçler ve verdiğimiz tepkilerle olur. Bu bilgi türü de bilincinde olmadan kullanılan
bir bilgidir.
4
21.10.2013
Kaynağına Göre Bilgi
• Açık Bilgi: Açık bilgi genel anlamda bilgisayara yazılan ya da
kaydedilen veri ve dokümanlar olarak tanımlanabilir. Diğer bir
ifadeyle formel yapıya sahip olan ve sistematize edilmiş bilgi
türüdür. Her türlü doküman, veritabanı, örgüt kılavuzu,
prosedür vb. bilgi kaynakları bu açık bilgiye örnek
oluşturmaktadır. Yazılı hale getirilmiş olmaları temel ortak
yanlarıdır. Ayrıca resimler ve diğer benzer araçlarla da ifade
edilebilirler. Açık bilginin temel özelliği bu bilgiyi talep eden
kişi için kolay ulaşılabilir bir nitelik göstermesidir.
• Örtük Bilgi: örtük bilgi kişinin deneyimleri sonucu oluşan
sezgileri, inançları, varsayımları ve değerleri ile bunların
deneyimlerinden meydana gelen çıkarsamalardan oluşur.
Tümüyle kişiye has bir özellik taşır. Biçim verilmesi, ifade
edilmesi ve paylaşılması oldukça güçtür.
Toplumsal değişim ve bilişim
teknolojileri
• Toplumların tarihsel dönem içerisinde
– Tarım
– Sanayi
– Bilgi
Toplumu olma yolunda değiştiği görülmektir.
Bilgi toplumu
• Toplumsal değişim süreci içinde
– Tarım toplumunda evde ve elde üretim, geleneksel
üretim ve bu üretimin yarattığı kültürel ve sosyal yapı
hakimdir.
– Sanayi toplumunda fabrikalardaki üretim ile birlikte
toplumsal yapı, kurumlar, ekonomi, kültür köklü
değişikliklere uğramıştır.
– Bilgi toplumu sürecinde yeni bilgi, yeni teknoloji,
yaratıcılık sürecinin bilgi birikimiyle entegrasyonu,
insan sermayesinin, yani nitelikli insan gücünün
öneminin giderek artması sonucu gelişen yeni bir
kalkınma stratejisi öne çıkmıştır.
• Bilgi toplumu olma süreci içinde aktif olarak
tarım ve sanayideki insan gücü azalmakta ve
hizmetler sektöründe giderek bir artış
olmaktadır.
• Bilgi toplumu nitelikli insan gücüne olan
gereksinimi dolayısıyla yatırımın buraya
yapılmasını önermektedir. Bu da eğitimin
giderek artan önemi anlamına gelmektedir.
İnsana yapılan yatırım
• Bilgi toplumunda iki unsur öne çıkmaktadır:
– Bilgi
– İnsan
• Bilgiyi oluşturan insandır. Dolayısıyla insana
yapılan yatırım, kapasitenin geliştirilmesi
bilginin ve üretimin gelişmesi anlamına
gelmektedir.
• Bu durum verimlilik ve ekonominin gelişmesi
anlamına gelir.
• Gelişmiş ülkelerin peşi sıra yeni fırsatların da
gelişmekte olan ülkelerde yakalandığı bir bilgi
çağı oluşmaktadır.
• Belirleyici unsur toplumun bilgi çağında
tüketici olmaktan çok üretici olmayı
yakalamasıdır.
• Bireylerin ve toplumların bilgi çağının
gereklerine hazır olması bu noktada önem
kazanmaktadır.
5
21.10.2013
Bilgi Kullanımının En Yoğun Olduğu
Alanlar
AR-GE İÇİN BİLGİ
• Bir ülkenin toplumsal, kültürel, bilim ve teknik
alanlarında gelişmesi, çağdaş yaşam koşullarının
gereği olan davranışları gösterebilmesi, ancak
yapılacak bilimsel AR-GE çalışmaları ile
gerçekleştirilebilir. Bilimsel çalışmaların
sürdürülebilmesi, ve çalışmalardan olumlu sonuçlar
alınabilmesi için o ülkedeki veya örgütteki “bilgiye
ilişkin faaliyetler” çok iyi bir şekilde düzenlenmesi
gerekir. Çünkü, AR-GE çalışmalarının en temel girdisi
noktasında bilgi bulunmaktadır.
1. Araştırma-Geliştirme (AR-GE)
2. Yönetim
3. Eğitim-Öğretim
4. Üretim
Bilginin önemi:
“...yeni güç kaynağı azınlığın elindeki para değil;
çoğunluğun elindeki bilgidir”.
31
32
AR-GE İÇİN BİLGİ
AR-GE İÇİN BİLGİ
• Bilgi günümüzde ülkelerin gelişmişlik ve kalkınma
düzeylerini belirlemektedir. Bunun için gelişmiş
ülkeler, bilginin üretilmesi, yayımı ve işlenmesi
üzerine faaliyet gösteren yeni bir sektörün varlığını
kabul etmişlerdir. Gelişmiş ülkelerin geniş ve güçlü bir
pazar olarak niteledikleri bu yeni ekonomi
sektörünün adı “bilgidir”.
• Bilgi bu tür ülkeler için rekabetçi avantaj konumuna
gelmiş ve metalaşmıştır(alınıp satılabilen ve üzerinde
kar elde edilebilen bir mal olarak görülmüştür).
• Bilgi sektörü, AR-GE faaliyetleri çalışmalarında
ülkelerin politik ve ekonomik çıkarlarının
savunulmasında önemli bir araç olmuştur.
YÖNETİM-İŞDÜNYASI İÇİN BİLGİ
YÖNETİM-İŞDÜNYASI İÇİN BİLGİ
• Toplumsal kesimin her alanında gözlenen karmaşıklık, alınan
hatalı bir kararın büyük kayıplara yol açmasına neden olmakta,
bu durum da yönetici kesiminin karar alırken daha dikkatli
davranmasını ve hata oranını en aza indirgemesini
gerektirmektedir. Bu gerekliliğin karşılanması ise, yeterli ve
doğru bilginin sağlanması ile mümkündür.
• Gerekli bilgiye sahip olmayan yönetimin doğru karar
veremeyeceği eskiden beri bilinen bir gerçektir. Özellikle
örgütsel faaliyetlerin karar verme aşamasında yaşanılan
ikilemler arasında en doğruyu seçebilme yetisi yönetimin
sahip olduğu bilgi ile doğru orantılıdır.
35
• Örgütler için gelecekteki belirsizliği en aza indirgeyen,
onların kararlarına yardımcı olan bilgidir.
• İş dünyası bilgiden en fazla oranda yararlanabilmek
için, ihtiyaç duydukları bilgiyi edinebilmek için,
yönetim bilişim sistemlerini kurarak dünyadaki bilgi
hızını yakalamaya ve dünyadaki bilgi akışına entegre
olarak ona yön vermeye çalışma yollarını
aramaktadır.
36
6
21.10.2013
YÖNETİM-İŞDÜNYASI İÇİN BİLGİ
YÖNETİM-İŞDÜNYASI İÇİN BİLGİ
• Örgütler için gelecekteki belirsizliği en aza
indirgeyen, onların kararlarına yardımcı olan
bilgidir.
• Artık iş dünyası bilgiden en fazla oranda
yararlanabilmek için, ihtiyaç duydukları bilgiyi
edinebilmek için, yönetim bilişim sistemlerini
kurarak dünyadaki bilgi hızını yakalamaya ve
dünyadaki bilgi akışına entegre olarak ona yön
vermeye çalışma yollarını aramaktadır.
•
•
İşletmeler açısından bilgi, her türlü işletme faaliyetinin sürdürülmesinin her
adımda sürekli olarak gerek duyulan bir kaynaktır.
Bilgi, artık örgütler için stratejik bir düzeyde yer almaktadır. Bilgi, örgütte
stratejik düzeye gelirken 4 aşamadan geçmiştir.
1)Formalite Kaynağı Olarak Bilgi: (1950-1960): Bilgi bir ürün veya hizmetin
tasarımı, üretimi ve dağıtımı ile ilgili zorunlu bürokratik formaliteler
olarak görülmekte idi.
2)Genel Destek İçin Bilgi (1960-1970): İşletmeler, bilginin işletme içindeki
yerini yeniden değerlendirmişler ve bilginin genel yönetimi
destekleyebileceği fikrine varmışlar.
3)Yönetim İçin Bilgi (1970-1980): Bu dönemde bilgi, (ve bilginin
derlenmesi/toplanması, depolanması ve işlenmesinde kullanılan
sistem) yönetimin örgütü kontrol etmede kullanabileceği önemli bir
faktör olarak değerlendirmiştir.
4)Stratejik Bir Kaynak Olarak Bilgi (1985-2000): Bilgi stratejik bir kaynak,
rekabet avantajı veya rekabet üstünlüğü elde etmede stratejik bir silah
olarak görülmeye başlanmıştır.
37
38
Yönetsel Kararlar İçin Bilginin Nitelikleri
•
•
Yöneticiler, para, materyal, insan gücü gibi
kaynakların yanında bilgiyi en uygun şekilde
kullanır duruma gelmişlerdir.
Yönetsel kararlarda bilginin bir takım nitelikleri
vardır. Bunlar:
Bilgi
Zaman
Aralığı
Ayrıntı Kaynak Doğruluk
Derecesi
Düzeyi
Uzun
Dönem
Özet
Temel
Olarak
Dışsal
Sıklık
Kesin
Değil
Seyrek
Kesin
Sürekli
Stratejik
Planlama
Yönetim Kontrolü ve
Taktiksel Planlama
İşlemsel Planlama
ve kontrol
Hemen
(Acil)
Yüksek
İşletme
İçi
40
EĞİTİM-ÖĞRETİM İÇİN BİLGİ
ÜRETİM İÇİN BİLGİ
• Bilimsel ve teknik alandaki baş döndürücü gelişimin, eğitimöğretim kurumlarına etkisi iki yönde olmuştur.
• 1-Yeni toplum yapısının daha nitelikli insan gücüne gereksinim
duyması ve eğitim öğretim programlarının bu yönde
gelişmesidir. Ders programlarının çağdaş seviyeye
yükseltilmesi, öğreticinin de mevcut bilgi seviyesinin
yükseltilmesi ile doğru orantılıdır.
• 2-Eğitim ve öğretimde enformasyon ve bilgi teknolojilerinin
kullanılması ile geleneksel yöntemlerin uygulama dışı kalması.
BT, öğrenen kişinin öğrenme kapasitesini arttırmış; bireyi,
toplumsal yaşamın her alanına rahatlıkla adapte edebilmiştir.
• Örgütlerde üretim faktörü, sürekli teknolojik yeniliklerin takibi
ile gerçekleşmektedir. Bu teknolojilerin takibi için de bilgi
gereklidir.
Sürekli değişen teknoloji yanında insanın beklentilerinin ve
ihtiyaçlarının da değişmesi, üretimin boyutlarını da değiştirmekte
ve üretimde çeşitliliği arttırmaktadır. Bu çeşitlilik ise, bilgi
teknolojilerinin takibi ve onun örgüte adapte edilebilmesi ile
gerçekleşir.
Bu faaliyetleri gerçekleştirmek için de bir takım becerilere sahip
olunmalıdır. İşte bu beceriler de insanın bilgi sahibi olması ile
elde edilebilir.
• Üretim sektöründeki yeni teknolojilerin örgüte transferi için
de bilgi gereklidir.
41
42
7
21.10.2013
Bilişim (informatics)
Bilişim teknolojisi
• Bilgilerin sistematik işleminin, özellikle
elektronik araçlar yardımıyla yapılan otomatik
işlemin bilimidir.
• Tarihi olarak bilişim bir yönüyle matematikten
ve diğer bir yönü ile elektronik hesaplama
makinelerinin gelişimine sebep olan elektronik
ve iletişim teknolojisinden gelişmiştir. Özellikle
yeni teknolojilerin oluşmasıyla, tüm
teknolojinin özelliklerinin tüm adıdır.
• Bilgi teknolojisi (BT), informasyon
teknolojisi veya enformasyon
teknolojisi, bilgisayar tabanlı bilişim
sistemlerinin, özellikle yazılım uygulamaları
ve bilgisayar donanımının incelenmesi,
tasarlanması, geliştirilmesi, yürütülmesi, yönetimi
ve desteğine verilen addır.
• BT temel olarak bilgisayarların ve yazılımların
aracılığıyla bilginin işlenmesi, dönüştürülmesi,
saklanması, korunması, iletilmesi ve bu bilgiye
güvenli bir biçimde erişilmesini sağlar.
• Bilişim teknolojileri, kullanıcıların zihinsel
yeteneklerini geliştirmesinde ve işlerin
kolaylaştırılmasında önemli bir yeri vardır.
• Örgütsel açıdan ise sistemin denetim sürecini
esnekleştirmekte ve arttırmaktadır.!!!
• İşbirliği ve eşgüdümü arttırmakta örgütün
işlevlerini kolaylaştırmaktadır.!!!
• Tanım olarak bilişim sistemi, hangi verilerin
toplanacağı ve bunun nasıl yapılacağını
belirleyen kurallar dizisidir.
• Diğer bir deyiş ile bilişim sistemi belirli
hedefleri karşılamak için verileri karar verici
kişiler için anlamlı bilgilere çeviren insan gücü,
programlar ve yönetsel süreçlerden oluşan bir
bütündür.
• Tarihsel süreç açısından incelendiğinde:
– 1940-1950 yılları: bilgisayarlar geliştirildi.
Çoğunlukla mekanik açıdan veri işleme amacıyla
kullanıldı
– 1960- örgütlerin orta düzey yetki ve
sorumluluklarında destek işleri. 1970-kullanıcı
dostu esnek yapı gelişimi, örgütlerin üst düzey
karar destek sistemlerinde ve mesleki
müdahalelerde karar vermeye yardımcı
olmuşlardır.
– 1980-2000 arası- veri işleme ve çözümleme, yapay
zeka teknolojileri gelişmeye başlamıştır. Özellikle
internet teknolojisi iletişimi ve bilgi paylaşımını
arttırmıştır. Mekanik iletişim araçlarını yerini
almıştır.
8
21.10.2013
– Önemli gelişme bu dönemde insani hizmetlerde
de bilişim teknolojilerinin kullanımının giderek
arttığı görülmektedir.
– Özellikle bireysel verilerin hızla bilgi işlem
ortamına girişi kayıtların belirli merkezlerde ayrık
ve ulaşılmaz olarak tutulduğu sistemlerden, daha
yönetilebilir, bilgi akışının daha fazla olduğu, karar
destek sistemleri açısından kullanılabilir bir yapının
gelişmesine katkı sağlamıştır.
9
Download

Ders1