ANATOMİ
PRIMUM NON NOCERE!
(ÖNCE ZARAR VERME!)
Anatomi bilgisinden yoksun hekimler
köstebeğe benzerler. Belirsizlikler
içinde –karanlıkta- çalışan
elleri ile birçok mezarlar yaratırlar
Prof.Dr. Yalçın KIRICI
ANATOMİK POZİSYON
• Kişi ayakta ve dik, üst ekstremiteleri
yanlarda, ayaklar bitişik, avuç içleri,
yüz ve gözler karşıya bakar
durumdadır
ANATOMİK DÜZLEMLER
Bütün anatomik tarifler, anatomik
pozisyondaki bir insanın vücudundan
geçen hayali düzlemlerle ilişkisine göre
yapılır. Buna göre;
3 tane temel düzlem vardır
• Planum sagittale
• Planum frontale (coronale)
• Planum horizontale
ANATOMİK DÜZLEMLER
PLANUM SAGITTALE

Vücuttan ok yönünde geçen
düzlemlerdir

Vücudu sağ ve sol iki kısma
ayırırlar
Vücudun tam ortasından
geçerek, vücudu sağ ve sol iki
eşit yarıma ayıran düzleme
planum medianum (yada planum
midsagittale) adı verilir.

ANATOMİK DÜZLEMLER
PLANUM FRONTALE (CORONALE)
• Sagittal düzlemlere dik düzlemlerdir
• Vücudu ön ve arka olarak iki kısma
ayırırlar
• Frontal kemiğe (yada sutura
coronalis’e) paralel oldukları için bu
isimle anılırlar
FRONTAL KESİT = KORONAL KESİT
ANATOMİK DÜZLEMLER
PLANUM HORIZONTALE
• Önceki düzlemlere dik olan bu
düzlemler, vücudu üst ve alt
iki kısma ayırırlar
TRANSVERS KESİT = AKSİYEL KESİT
VÜCUT BÖLGELERİ VE
EKSTREMİTELERİN BÖLÜMLERİ
TERMINOLOGIA ANATOMICA
• Vücuttaki bir yapının diğer bir yapı ile
ilişkisini tarif ederken Anatomi
terminolojisinin (Terminologia
Anatomica) kullanılması gerekir
• Anatomi Terminolojisi, anatomide
kullanılan uluslararası terimleri içeren
bir listedir
SIK KULLANILAN TERİMLER
ANTERIOR; vücudun ön tarafına yakın olan
• Elin anterior yüzü için palmar yüz, ayağın alt yüzü için de
plantar yüz ifadesi kullanılır
• Bazen anterior yerine ventralis kelimesi de kullanılır.
POSTERIOR; vücudun arka tarafına yakın olan.
• Elin arka yüzü ve ayak sırtı tarif edilirken kullanılır
• Bazen posterior yerine dorsalis kelimesi de kullanılır.
• SUPERIOR; başa yakın olan X INFERIOR; ayaklara yakın olan
SIK KULLANILAN TERİMLER
MEDIAL; median düzleme yakın olan
LATERAL; median düzlemden uzak olan
• Örn. ayağın 5. parmağı başparmağa göre lateraldedir. Elin 5.
parmağı ise başparmağa göre medialdedir
MEDIANUS; median düzlem üzerinde olan
INTERMEDIUS; medialdeki ve lateraldeki iki yapının ortasında
olan
• Örn. yüzük parmağı, küçük parmak ile orta parmak arasında
(intermedius)’dır
KOMBİNE TERİMLER
• Sık olarak bir yönü işaret etmek için kullanılırlar
• Inferolateral, posterolateral, anteromedial,.. Örn.
posteroanterior göğüs filminde, X - ray ışını arkadan
- öne doğru geçer. X - ray tüpü hastanın arkasında, X
- ray filmi ise önündedir
KARŞILAŞTIRMA TERİMLERİ
PROXIMAL; orijin noktasına yada gövdeye yakın olan
DISTAL; orijin noktasına yada gövdeye uzak olan
SUPERFICIALIS; yüzeye yakın olan
PROFUNDUS; yüzeye uzak olan (derin)
KARŞILAŞTIRMA TERİMLERİ
INTERNUS; bir organ yada boşluğun içinde olan
EXTERNUS; bir organ yada boşluğun dışında olan
IPSILATERALIS; vücudun aynı tarafında olan
CONTRALATERALIS; vücudun karşı tarafında olan
HAREKET TERİMLERİ
HAREKET TERİMLERİ
FLEXIO; sagittal düzlemde yapılan, vücut
kısımları arasındaki açıyı azaltan
Harekettir
• Ayağın plantar yüzünün bükülmesi,
plantar fleksiyon (=fleksiyon), dorsal
yüzünün bükülmesi de dorsal fleksiyon
(ekstensiyon)’dur
FLEKSİYON
EKSTENSİYON
HAREKET TERİMLERİ
EXTENSIO; sagittal düzlemde yapılan, vücut kısımları
arasındaki açıyı artıran harekettir
Normalden fazla yapılan fleksiyon; HİPERFLEKSİYON,
normalden fazla yapılan ekstensiyon; HİPEREKSTENSİYON
HAREKET TERİMLERİ
ABDUCTIO; koronal düzlemde
yapılan median düzlemden
uzaklaşma hareketidir
• Parmakların abduksiyonu; elde
üçüncü parmağa göre, ayakta ise
ikinci parmağa göre diğer
parmakların birbirinden
uzaklaşmasıdır
HAREKET TERİMLERİ
ADDUCTIO; abduksiyon’un tersidir
• Koronal düzlemde yapılan median
düzleme doğru olan harekettir
• Elde ve ayakta parmakların
yanyana getirilmesi
ABDUKSİYON - ADDUKSİYON
HAREKET TERİMLERİ
ROTATIO; vücudun bir parçasının uzun
ekseni (yada vertikal eksen) çevresinde
yaptığı dönme hareketidir.
ROTATIO MEDIALIS (iç rotasyon); içe
doğru yapılan dönme hareketi.
Ekstremitenin ön yüzünü median düzleme
yaklaştırır
ROTATIO LATERALIS (dış rotasyon);
dışa doğru yapılan dönme hareketi.
Ekstremitenin ön yüzünü median
düzlemden uzaklaştırır
KOLUN ROTASYONU
HAREKET TERİMLERİ
PRONATIO; radius kemiğinin uzun
ekseni etrafında içe dönmesi ile
oluşan önkol ve elin iç rotasyonudur.
Bu harekette radius ulna’yı önden
çaprazlar ve elin palmar yüzü arkaya
bakar
SUPINATIO; radius’un uzun ekseni
etrafında dışa dönmesi ile oluşan
önkol ve elin dış rotasyonudur.
Bu harekette radius ve ulna birbirine
paralel olur ve elin palmar yüzü öne
bakar
SUPINUS; sırt üstü yatış pozisyonu
PRONUS; yüz üstü yatış pozisyonu
SUPINATIO
PRONATIO
SUPINATIO
PRONATIO
OSTEOLOGIA
(KEMİK BİLİMİ)
Prof.Dr. Yalçın KIRICI
KEMİĞİN YAPISI
Organik madde; kemik ağırlığının %35’i. Esneklik ve sağlamlık / kırılır, parçalanır
İnorganik madde; kemik ağırlığının %65’i. Sertlik / kolayca bükülebilir
• OM’nin %95’ini kollajen lifler (özellikle tip I),
%5’ini ara madde olarak bilinen glikozaminoglikanlar ve glikoproteinler yapar
• İM’yi başta kalsiyum ve fosfor olmak üzere
Mg, K, Na, bikarbonat ve sitrat yapar
OS; KEMİK
OSSA; KEMİKLER
Substantia
spongiosa
(kanselöz kemik)
Substantia
compacta
(kortikal kemik)
Cavitas medullaris
ENDOSTEUM
ENDOSTEUM; ilik boşluğunun ve kompakt kemikteki kanalların içini döşer.
Lakuna içinde osteosit
Lameller
Substantia compacta
Canaliculi
Substantia
spongiosa
Osteon
Haversian kanalı
Periosteum
Volkmann kanalı
Trabeküller
PERIOSTEUM
• Susamsı kemikler hariç, bütün kemikler tendonların insersiyo
yaptıkları yer ve artiküler yüzleri dışında periosteum denilen
kemik zarı ile örtülüdürler.
• Periosteum, damardan ve sinirden çok zengindir.
• İki tabakalı bir yapısı vardır
• Stratum fibrosum (dış tabaka); Sharpey lifleri
• Stratum cambium (iç tabaka); yapısında osteoblast’lar
vardır. Kırıklarda aktiflenir
KEMİK TİPLERİ
Uzun kemik (os longum); boyu eninden
büyük. Humerus, femur, phalanges
Kısa kemik (os breve); boyu enine eşit.
Tarsal ve karpal kemikler
Yassı kemik (os planum); koruma
fonksiyonları var. Kaburgalar, kafa
kemikleri, sternum, scapula
KEMİK TİPLERİ
Düzensiz kemik (os irregulare); yüz kemikleri,
vertebralar, os coxae
Havalı kemik (os pneumaticum); içlerinde
boşluklar var. Temporal ve paranazal
sinüslerin olduğu kemikler
DÜZENSİZ KEMİK
Susamsı kemik (os sesamoideum); tendonlar
içinde. Patella, fabella, pisiforme
Aksesuar kemik (os accessorius); ilave
ossifikasyon merkezlerinde olur. Ayakta çok
Heterotopik kemik (os heterotopicum);
yumuşak dokularda var. Kronik hastalıklarda
(A.C tuberkulozu gibi) oluşurlar
HAVALI KEMİK
KEMİKLER
• Sesamoid (susamsı) kemik
– Tendonlar içinde bulunurlar. Periosteum’ları ve Haversian
kanal sistemi (osteon) yoktur
– İnsersiyo açısını artırarak hareketin daha güçlü yapılmasını
sağlarlar (eklemlerde mekanik avantaj)
– Ligamentum patellae içindeki patella, m. gastrocnemius’un
lateral başı içindeki fabella susamsı kemiklerdir
KEMİKLER
• Diploé
– Yassı tip kemiklerdeki spongioz (kanselöz kemik) tabakaya
verilen isimdir.
– İçinde, diploik venlerin seyrettiği diploik kanallar vardır
(radyolojik ayırıcı tanıda önemli, kırık hattı sanılabilir)
– Diploik venler, neonat kranyumunda bulunmaz, ikinci yıla
doğru oluşurlar.
İLİK BOŞLUĞU (CAVITAS MEDULLARIS)
KEMİK İLİĞİ (MEDULLA OSSIUM)
Medulla ossium rubra
(kırmızı kemik iliği)
Medulla ossium flava
(sarı kemik iliği)
Doğumda vücuttaki bütün kemikler
kırmızı kemik iliğine sahiptir. 5.
yaştan (5-7 yaş) itibaren sarı kemik
iliği ekstremitelerin distal
kemiklerinde görünmeye başlar.
Yetişkinlerde sadece; kafa kemikleri,
vertebralar, sternum, kaburgalar,
klavikula, skapula, pelvis ve femur
ile humerus’un başları kırmızı kemik
iliği içerir
Epiphysis
proximalis
Metaphysis
Cartilago
articularis
Cartilago
epiphysialis
Trabeküller
Substantia spongiosa
Substantia compacta
Cavitas medullaris
A. nutricia
(a. nutriens)
Diaphysis
Metaphysis
Epiphysis
distalis
Bir uzu n kemiğin b ölümleri (tibia)
KEMİKLERİN GELİŞİMİ
(OSSİFİKASYON)
• Kemikler, mezenşimden gelişir
• İki tip kemikleşme (ossifikasyon) var
– Intramembranöz ossifikasyon;
HIZLI
– Endokondral ossifikasyon;
YAVAŞ
• Primer ossifikasyon merkezi
• Sekonder ossifikasyon merkezi
OSSİFİKASYON
(KEMİKLEŞME)
Diaphysis
Epiphysis
proximalis
Epiphysis
Metaphysis
Cartilago
articularis
Cartilago
epiphysialis
Trabeküller
Substantia spongiosa
Substantia compacta
Cavitas medullaris
Metaphysis
A. nutricia
(a. nutriens)
Cartilago epiphysialis
Diaphysis
Metaphysis
Epiphysis
distalis
Bir uzu n kemiğin b ölümleri (tibia)
KEMİKLERİN KAN
DAMARLARI
Aa. epiphysiales
• Venler, arterlere eşlik eder.
• Kemik kırıklarında duyulan
şiddetli ağrının sebebi, periostal
sinirlerdir.
Aa. metaphysiales
A. nutricia
Aa. periosteales
KEMİKLERİN FONKSİYONU
• Koruma
• Destek
• Hareketler için mekanik bir temel
• Kan hücreleri yapımı
• Tuzları depolamak (Ca, P, Mg)
İSKELET
206
Appendiküler iskelet
28 =Baş iskeleti
1 =Hiyoid kemik
Pektoral kemer=2
80
25 =Toraks
32X2=64
26 =Omurga
Üst ekstremite=30
126
Pelvis kemeri=1
31X2=62
İSKELET ve KEMİK
DAĞILIMI
Aksiyel iskelet
Alt ekstremite=30
İskelet
• Yenidoğanda 270’den
fazla
• Erişkinde 206 tane
kemik vardır
206
Aksiyel iskelet
Appendiküler iskelet
İSKELET
28=Baş iskele ti
1=Hiyoid kemik
Pektoral kemer=2
80
25=Toraks
32X2=64
26=Omurga
Üst ekstremite=30
126
Pelv is kemeri=1
31X2=62
Alt ekstremite=30
İs kelet
OMURGA; 26 KEMİK
33 VERTEBRA
HAREKETLİ VERTEBRA; 24
DİSK SAYISI; 23
CRANIUM; 22 KEMİK
NEUROCRANIUM; 8
VISCEROCRANIUM; 14
CHONDRO (KIKIRDAK)
HİYALİN KIKIRDAK
Mavimsi-beyaz renklidir. Vücuttaki en yaygın kıkırdak tipidir. Matriksi
tip II kollajen içerir. Çocuklarda ve adolesanlarda uzun kemiklerin
boylarındaki büyümede önemli rol oynar (Epifizyal plaklar, hiyalin
kıkırdaktır). Aşınmaya karşı çok dirençlidir ve hemen hemen bütün
sinovyal eklemlerde eklem yüzlerini örter.
ELASTİK KIKIRDAK
Sarı renklidir. Matriksinde gömülü çok miktarda elastik life sahiptir ve
bu nedenle çok elastiktir. Matriksi tip II kollajen içerir. Kulak kepçesi,
meatus acusticus externus, tuba auditoria ve epiglottis’de bulunur.
FİBRÖZ KIKIRDAK
Beyaz renklidir. Matriksi tip I kollajen içerir. Eklemlerde bulunan
diskus’lar, menisküs’ler ve labrum’lar, fibröz kıkırdaktır. Ek olarak
clavicula, mandibula ve temporal kemiklerin eklem yüzlerinde bulunur.
Perichondrium’u yoktur.
KEMİKLERDEKİ YÜZEY
İŞARETLERİ
Pubertede oluşurlar, adult çağda belirginleşirler
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Angulus
Arcus
Canalis
Canaliculus
Caput
Collum (Cervix)
Condylus
Corpus
Crista
Eminentia
Epicondylus
Extremitas
Facies
Fissura
: Açı, köşe
: Kemer, yay
: Kanal
: Kanalcık
: Baş
: Boyun
: Yumru, vuvarlak yada oval çıkıntı
: Beden, gövde
: İbik (keskin kenar)
: Yükselti
: Kondillerin üzerindeki çıkıntı
: Uç, ekstremite
: Yüz, yüzey
: Yarık
KEMİKLERDEKİ YÜZEY
İŞARETLERİ
Pubertede oluşurlar, adult çağda belirginleşirler
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Foramen
Fossa
Fossula
Fovea
Foveola
Hiatus
Incisura
Labium
Lamina
Linea
Malleolus
Meatus
Margo
Pediculus
: Delik
: Çukur
: Çukurcuk
: Geniş ve sığ çukur
: Geniş ve sığ çukurcuk
: Gedik
: Çentik
: Dudak
: Yaprak, tabaka
: Çizgi
: Küçük çekiç
: Geçit
: Kenar
: Küçük uzantı, küçük ayak, ayakçık
KEMİKLERDEKİ YÜZEY
İŞARETLERİ
Pubertede oluşurlar, adult çağda belirginleşirler
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Processus
: Çıkıntı
Protuberantia : Tümselti
Pterygoideus : Kanatsı, kanat benzeri
Ramus
: Dal
Sinus
: Boşluk
Spina
: Diken, ucu sivri çıkıntı
Sulcus
: Oluk
Sutura
: Dikiş
Trochanter
: Yuvarlak çıkıntı
Tuber
: Tümsek
Tuberculum : Tümsekçik
Tuberositas
: Pürtüklü kabartı ya da alan
Prominentia : Öne doğru olan çıkıntı
Promontorium
: Çıkıntı
BAZI YÜZEY İŞARETLERİ
BAZI YÜZEY İŞARETLERİ
BAZI YÜZEY İŞARETLERİ
BAZI YÜZEY İŞARETLERİ
Download

kemik