Ahenk ÜYÜCÜ
Makale
ÇALINAN VE KAYBOLAN MALLARIN VERGİ UYGULAMALARI YÖNÜNDEN
DEĞERLENDİRİLMESİ
I.GİRİŞ
İşletmeler, ticari faaliyetlerinin devam ettirilmesi sürecinde, aktifine kayıtlı malların
çalınması, kaybolması gibi normal olmayan durumlarla karşılaşılabilir. Söz konusu durum, bir
yandan sermayede meydana gelen bir azalmayı, diğer yandan da ticari faaliyet çerçevesinde
meydana gelen bir zararı ifade etmektedir. Makalemizin konusunu da çalınan ve kaybolan
malların vergisel boyutu ve değerlemesi oluşturmaktadır.
II. VERGİSEL DURUM
Vergi kanunlarında çalınan ve kaybolan malların zarar yazılabileceğine dair herhangi
bir hüküm bulunmamakla birlikte, bahsi geçen malların kıymeti düşen emtia olarak
değerlenmesi ve vergi matrahı ile ilişkilendirilmesi de mümkün değildir.
Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. Maddesinde, ticari kazancın tespitinde indirilebilecek
giderler ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır. Ancak, çalınma ve kaybolma hali ile ilgili bir hüküm
bulunmamaktadır. Dolayısıyla çalınan ve kaybolan mallar işletme için sermayede meydana
gelen bir eksilme olarak kabul edilmekte ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. Maddesi uyarınca
vergi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınamamaktadır.
Öte yandan, KDV Kanunu’nun 30. Maddesinin (d) bendinde, Gelir ve Kurumlar
Vergisi Kanunlarına göre kazancın tespitinde indirimi kabul edilmeyen giderler dolayısıyla
ödenen KDV’nin indirilemeyeceği hükme bağlanmıştır. Bu hükme göre, çalınma suretiyle
malların yok olması durumunda, bu malların alış bedellerinde gösterilen KDV
indirilemeyecektir. Eğer çalınan mallara ait KDV indirilmişse, indirilen vergilerin malların
çalındığı dönemde verilecek katma değer vergisi beyannamesinde hesaplanan katma değer
vergisine ilave edilmek suretiyle düzeltilmesi gerekmektedir.
III.
ÇALINAN VE KAYBOLAN MALLARIN DEĞERLEMESİ:
Gelir İdaresi, malların herhangi bir şekilde çalınması halinde; bu malların, kıymeti
düşen mallar olarak değerlenmesini veya uğranılan zararın vergi matrahı ile
ilişkilendirilmesini kabul etmemektedir. Çünkü çalınma olayı, ticari faaliyetin normal icapları
çerçevesinde meydana gelmiş bir olay değildir.
Yine kaybolan mallar sermayede meydana gelen azalma olarak kabul edilmekte ve
bu malların değerlerinin giderleştirilmesine de izin verilmemektedir.
Çalınan veya kaybolan malların, mükelleflerin durumu tevsik eden belgelerine
istinaden, hesap dönemi sonunda stoklardan çıkarılıp KKEG olarak kaydedilmesi gerekir.
Ancak çalınma veya kaybolma olayının tevsik edici belgeler ile kanıtlanamaması durumunda,
kaybolma veya çalınma olayı işletmeden çekiş olarak kabul edilecektir.
İşletmelerde mevcut emtiaların sigortalanması halinde ise, sigorta primleri GVK'nın
40/1. maddesi hükmü uyarınca gider yazılmaktadır. Sigortalanmış olan emtiaların çalınması
durumunda çalınan malların maliyet bedeli değil, maliyet bedelinin sigorta şirketi tarafından
karşılanmayan kısmı kanunen kabul edilmeyen gider yazılacaktır.
Diğer taraftan, çalınan veya kaybolan kıymetlerin gider yazılması mümkün olmadığı
gibi taşımacılık ve dağıtım hizmetlerinde kaybolan veya çalınan kıymetlere ilişkin tutarların
karşı tarafa tazmin edilmesi nedeniyle yapılan ödemelerin de kurum kazancının tespitinde
gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmamaktadır. Bununla birlikte, çalınan kıymetler
ile ilgili olarak sigortadan alınan tazminatların emtianın değerini aşan kısmının gelir olarak
dikkate alınması gerekmektedir.
I.
SONUÇ:
Yukarıda yapılan açıklamalara göre;
 Çalınan ve kaybolan malların düşük bedelle değerleme ve sair yolla gider(zarar)
kaydının mümkün olmadığı,
 Çalınan mala ait yüklenilen KDV’nin indirim konusu yapılamayacağı,
 Daha önce indirilmiş ise olayın gerçekleştiği dönemde düzeltilerek hesaplanan
KDV’ye ilave edilmesi gerektiği,
 Çalınan ve kaybolan kıymetler ile ilgili olarak sigortadan alınan tazminatların emtianın
değerini aşan kısmının gelir olarak yazılması gerektiği
sonuçlarına varılmaktadır.
Kaynakça:
1- Çalınan Malların Vergisel Durumu ve İlgili Düzelme Kayıtları, Safiye ÖNGEN, Mali
Ufuklar
2- Dönemsonu İşlemlerin Vergisel Boyutu, A.Murat YILDIZ, Samsun Mali Müşavirler
Odası Yayınları
Download

Çalınan ve Kaybolan Malların Vergi Uygulamaları Yönünden