T.C.
MİNSK BÜYÜKELÇİLİĞİ
TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ
YILLIK RAPOR
2013
BELARUS’UN GENEL
EKONOMİK DURUMU
VE
TÜRKİYE İLE
EKONOMİK-TİCARİ
İLİŞKİLERİ
MART 2014
MİNSK
1
İÇİNDEKİLER
SAYFA
I. BÖLÜM
1.
GİRİŞ
4
2.
SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER
2.1 Ülke Kimliği
2.2 Sosyal Göstergeler
2.3 Ekonomik Göstergeler
5
6
7
3.
4.
ÜLKE HAKKINDA GENEL BİLGİLER
3.1 Ülkenin Kısa Tarihçesi
3.2 Siyasi ve İdari Durum
3.2.1 Yasama
3.2.2 Yürütme
3.2.3 Yargı
3.2.4. Son Dönemdeki Siyasi Gelişmeler
3.3 Coğrafi Bilgiler ve Nüfus
3.3.1 Coğrafi Bilgiler
3.3.2 Nüfus
3.3.3 İşgücü
3.3.4 Eğitim
GENEL EKONOMİK DURUM
4.1 Genel Durum
4.1.1. Ülke Ekonomisinin Genel Yapısı
4.1.2. Büyüme Hızı
4.1.3. Fiyatlar ve Döviz Kurları
4.1.4. Dış Ticaret
4.1.5. Dış Borçlar
4.2 Tarım ve Hayvancılık
4.3 Sanayi
4.4 Ulaştırma ve Haberleşme
4.5 Ticaret ve Hizmetler
4.5.1. İnşaat Sektörü
8
9
12
13
13
15
16
18
20
21
23
23
24
24
25
28
30
31
32
2
5.
4.6 Enerji ve Doğal Kaynaklar
4.7 Kamu Bütçesi, Bankacılık
4.8. Yatırımlar
4.8.1. Yatırım Teşvikleri
4.8.2. Özelleştirmeler ve yabancı yatırımcıların faaliyetleri
33
34
35
35
36
EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
5.1 Ödemeler Dengesi ve Sermaye Hareketleri
5.2. Turizm
5.3. Dış Ticaret
37
37
38
II. BÖLÜM
1.
2.
3.
TÜRKİYE İLE EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLERİN GELİŞİMİ
1.1 Ticari İlişkilerin Genel Durumu
1.2 İkili Anlaşmalar ve Protokoller, KEK Toplantıları, Diğer Temas ve
Görüşmeler
1.3 Fuarlar
1.4 Yatırımlar
1.5 Müteahhitlik Hizmetleri
1.6 Kara Ulaştırması
46
48
50
50
50
51
TİCARİ İLİŞKİLERDE BİLİNMESİ GEREKEN KONULAR
2.1 Genel Konular
2.2 Ülkeye Gelirken Bilinmesi Gereken Konular
2.3 KDV Uygulamaları
2.4 Serbest Bölgeler
2.5 Yıl İçinde Açılan Fuarlar
51
52
53
53
53
SORUNLAR, GÖRÜŞ VE ÖNERİLER
EK 1- Belarus’un 2013 Yılı Ülke Bazında Dış Ticareti
EK 2- Belarus’un 2013 Yılı Ürün Bazında Dış Ticareti
EK 3- ABD ve AB’nin Belarus’a Uyguladığı Yaptırımlar
EK 4- Standardizasyon Faaliyetleri
EK 5- Ortak Ekonomik Alan
EK 6- Ödemeler Dengesi Tablosu
EK 7- İnternet Adresleri
54
55
58
66
67
69
72
75
3
BELARUS
2013 YILI RAPORU
I. BÖLÜM
1. GİRİŞ
Belarus ekonomisinin, 2011 döviz krizinin ardından 2012’de toparlanmaya başladığı düşünülürken
2013 yılında yeniden iktisadi bir bunalıma doğru ilerlediği görülmektedir. Yıl sonunda cari
işlemler hesabında 7,3 milyar dolar açık oluşmuş, Merkez Bankası döviz ve altın rezervleri
yaklaşık 6 milyar dolara gerilemiştir. Büyüme hızı %1’e düşmüş, sanayi üretimi %5, tarımsal
üretim %4 gerilemiş, ihracat %20 azalmıştır.
2013 yılında başlıca ihraç pazarı Rusya’ya ihracatındaki düşüş, bu ülkenin 2012’de Dünya Ticaret
Örgütü üyesi olmasının sonucu artan uluslararası rekabet ve ülke iç pazarındaki durgunluk ile
ilişkilendirilmektedir. İhracattaki azalmanın diğer önde gelen nedenleri de, petrol ürünleri
ihracatında ihraç vergisi (Rusya’ya ödenecek olan) kapsamında olmayan ürünler üzerinden Batılı
ülkelere yapılan ihracatın Rusya’nın baskısıyla durması, ülke bütçesinin %10’unu oluşturan
mineral gübre ihracatında Rus firması Uralkali ile oluşturulan kartelin dağılmasının ihraç
gelirlerini azaltmasıdır.
Kamu mülkiyetindeki işletmelere dayalı Belarus ekonomisinde, özel girişimin güçlendirilmesi ve
geniş çaplı özelleştirme yapılması şeklinde yapısal kararlar alınması kısa veya orta vadede
mümkün görünmemektedir. Rusya’nın, gerek verdiği krediler gerek hammadde alımlarına
uyguladığı sübvansiyonlarla Belarus ekonomisini desteklemesi ekonomide reform ihtiyacını
ertelemektedir. Belarus yönetiminin, 2015 yılından itibaren yürürlüğe girmesi planlanan Avrasya
Ekonomik Birliği anlaşmalarını, Rusya’nın Belarus’ta üretilen petrokimya ürünlerinden tahsil
ettiği ihraç vergisini kaldırması şartıyla imzalaması büyük olasılıktır. İhraç vergisinin kaldırılması
halinde Belarus, yıllık 4 milyar dolara yakın ek kaynak elde edecektir.
Türkiye-Belarus ilişkileri 2013 yılında gelişimini sürdürmüştür. Yıl sonunda ikili ticaret hacmi
490 milyon dolara ulaşmıştır. 2013 yılında 201 bin Belarus vatandaşı Türkiye’yi ziyaret etmiştir.
2013 Mart ayında vizelerin kaldırılmasına ilişkin anlaşmaların imzalanmasının da, iki ülke
arasında ekonomik ilişkilerin artışına katkıda bulunması umulmaktadır.
Bu raporda yer alan istatistiki bilgiler, aksi belirtilmedikçe, Belarus Devlet İstatistik Komitesi’nce
yayımlanan son verilere dayanmaktadır. Daha fazla veriye ihtiyaç duyan firmalarımız Komite
internet sayfasından (http://belstat.gov.by/homep/en/main.html) İngilizce hazırlanmış 2013
İstatistik yıllığını ve diğer istatistikleri indirebilirler.
*** UYARI: İşbu raporda veya Müşavirliğimiz internet sayfalarında yer alan bilgiler, kamuya açık kaynaklardan elde
edilen verilere dayanmaktadır. Raporda/internet sayfamızda yer alan bilgi/görüşlerin doğruluğunun ve/veya
güncelliğinin tespiti okuyucuya ait olup, rapor kapsamı herhangi bir hususta karşılaşılabilecek zararlardan
Müşavirliğimiz veya T.C. Ekonomi Bakanlığı sorumlu tutulamaz. ***
4
2. SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER
2.1. Ülke Kimliği
Devletin Adı
Yüzölçümü
Nüfus (1 Aralık 2013)
Başlıca Şehirleri
Belarus Cumhuriyeti
207.600 km2
9.467.830
Minsk (Başkent) : 1.920
Gomel
: 521
Vitebsk
: 370
Mogilev
: 370
Grodno
: 356
Brest
: 331
(Nüfus:1 Aralık 2013, Bin kişi)
Yönetim Biçimi
Resmi Dili
Dinler
Para Birimi
Üyesi olduğu uluslararası kuruluşlar
Döviz Kuru (1 Ocak 2014)
Yıllık Nüfus Artış Oranı (%)
Nüfus Yoğunluğu (km2/kişi)
Mesai Saatleri ve Günleri
Türkiye ile saat farkı
Haftalık Çalışma Saati (Ortalama)
Resmi tatil günleri
Uluslararası Telefon Kodu
Cumhuriyet
Rusça, Belarusça
Ortodoks Hristiyan %80, Katolik Hristiyan %14,
Diğer %6
Belarus Rublesi (Br)
BSEC (gözlemci), CBSS (gözlemci), CEI, CIS,
CSTO, EAEC, EAPC, EBRD, FAO, GCTU,
IAEA, IBRD, ICAO, ICRM, IDA, IFC, IFRCS,
ILO, IMF, IMSO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO,
ITU, ITUC, MIGA, NAM, NSG, OPCW, OSCE,
PCA, PFP, SCO (diyalog üyesi), UN, UNCTAD,
UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU, WCO,
WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO (gözlemci)
1 $= 9.520 Br, 1 €= 13.130 Br, 1 TL: 4.489 Br.
0
46 kişi/km2
09:00-18:00 Haftada 5 gün
+1 saat (Kış saatinde. Yaz saatinde fark yoktur.)
40 saat
1 Ocak Yılbaşı, 7 Ocak Ortodoks Noeli, 8 Mart
Kadınlar Günü, 15 Mart Anayasa Günü (Ülkenin İlk
Anayasasının Kabulü), 1 Mayıs İşçi Bayramı, 6 Mayıs
Radunitsa, 9 Mayıs Zafer Günü (II. Dünya Savaşının
bitişi) 3 Temmuz Bağımsızlık Günü (Ülkenin
Almanya’nın İşgalinden Kurtuluşu), 7 Kasım Ekim
Devrimi Günü (Bolşevik Devriminin yapıldığı gün),
25 Aralık Noel Tatili
00 375 (Belarus’tan aramalarda 00 yerine 810 ile)
5
2.2. Sosyal Göstergeler (2012)
Ortalama Ömür
Okuma Yazma Oranı (%)
Üniversite Sayısı
Üniversite Öğrencisi Sayısı
Okul Öncesi Eğitim Kurumu Sayısı
İlk ve Orta Öğretim Kurumu Sayısı
Hastane Sayısı
10,000 Kişiye Düşen Doktor Sayısı
Sabit Telefon Abone Sayısı
Mobil Telefon Abone Sayısı
İnternet Abone Sayısı
Gelen Yabancı Turist Sayısı
Giden Belaruslu Turist Sayısı
Müze Sayısı
Tiyatro Sayısı
Suç İstatistikleri
Erkek: 66,6, Kadın: 77,6
100
54
428 bin (Örgün 209 bin)
4.064 (Çocuk Sayısı : 398 bin)
3.579 (Öğrenci Sayısı : 928 bin)
657
51,6
4,28 milyon
10,68 milyon
7,5 milyon (gerçek kişiler)
118.749 (BDT: 96.046, BDT Dışı: 22.703)
492.846 (BDT: 157.023, BDT Dışı: 335.823)
162 (Ziyaretçi: 5,7 milyon)
28 (Ziyaretçi: 1,9 milyon)
Toplam suç sayısı: 102 bin
(Adam Öldürme/~Teşebbüs: 385, Kasten Ağır Yaralama:
1.055, Tecavüz/ ~Girişimi: 96, Hırsızlık: 56.378, Soygun:
2.367 (Gasp: 289), Dolandırıcılık: 2.617, Holiganizm:
1.748, Rüşvet: 933)
Karayolu Uzunluğu
Demiryolu Uzunluğu
Limanları
Aylık Ortalama Ücret (Ocak 2014)
Asgari Ücret (01 Ocak 2014)
Aylık Ort. Emekli Maaşı (Aralık 2013)
Aylık İşsizlik Ödeneği (Aralık 2013)
86.600 km
5.583 km
Denize kıyısı yok.
5.322.441 Br ≈ 560 $
1.660.000 Br ≈ 170 $
2.290.400 Br ≈ 240 $
126.400 Br ≈ 13 $
6
2.3. Ekonomik Göstergeler
GSYİH (Milyar ruble, cari fiyatlarla)
GSYİH (Milyar $)
Kişi başına GSYİH (Bin Br)
Kişi başına GSYİH (Dolar)
Büyüme Hızı (%)
Enflasyon (TÜFE, %)
İşsizlik oranı (%)
Sektörel Büyüme Hızları (%)
Tarım
Sanayi
Dış Ticaret (Mal ticareti, milyon $)
İhracat
İthalat
Hacim
Dış Ticaret Dengesi
Cari İşlemler Dengesi*
Yıllık Ortalama Döviz Kuru* (Br)
ABD Doları
Avro
Toplam Dış Borç* (Milyon Dolar)
Doğrudan Yabancı Yatırım (Milyon Dolar)
DYY Girişi
DYY Çıkışı
2009
2010
2011
2012
2013
136.789 164.552 274.282 527.400 636.784
49,0
55,2
48,9
62,4
71,7
14.400 17.500 28.953 55.733 67.258
5.158
5.833
5.160
6.593
7.577
0,2
7,6
5,5
1,5
0,9
10,1
0,9
9,9
0,7
108,7
0,6
21,8
0,5
16,5
0,5
1,3
- 3,1
2,0
11,7
6,6
9,1
6,1
5,7
-4,2
-5,1
21.304
28.569
49.873
-7.265
-6.178
25.284
34.884
60.168
-9.600
-8.317
41.419
45.771
87.190
-4.352
-5.121
45.991
46.404
92.395
-413
-1.688
37.232
42.999
80.231
-5.767
-7.276
2.803
3.983
15.154
2.994
4.007
22.060
5.606
8.051
28.401
8.336
10.713
34.028
8.876
11.782
33.766
1.877
102
1.393
51
4.002
126
1.442
99
Kaynak: Belarus Devlet İstatistik Komitesi, *Belarus Merkez Bankası,
7
3. ÜLKE HAKKINDA GENEL BİLGİLER
3.1. Ülkenin Kısa Tarihçesi
Belarus topraklarında bulunan ilk yerleşim yerlerinin kalıntıları 27-24 bin yıl öncesine
uzanmaktadır. Slavların ve Baltların ataları olan Hint-Avrupa kabileleri M.Ö. 3. – 2. yüzyılda
Belarus’ta yerleşmeye başlamışlardır. Bu topraklarda kurulan ilk devletler olarak Polotsk, Turov
ve Smolensk Prensliklerini sıralayabiliriz.
13. yüzyılın başında Haçlılar ile Moğol ve Tatar kabilelerinden gelen tehditlerden korunmak üzere
Belarus’taki prenslikler Büyük Litvanya Prensliğine katılmışlardır. Yeni kurulan devletin başkenti
çağdaş Belarus’un batısındaki Grodno İlinin bir ilçesi olan Novogrudok Şehri olmuştur. Daha
sonra başkent günümüz Litvanyası’nın başkenti Vilnius’a taşınmıştır (o dönemdeki adıyla Vilno
Şehri). Zamanla istilalar, türlü anlaşmalar ve hanedan evlilikleri neticesinde 13.-14. yüzyıllarda
Belarus topraklarının tamamı da Büyük Litvanya Prensliğine dahil olmuş, daha sonra Ukrayna ile
Rusya’nın bazı bölgeleri de adı geçen ülkeye katılmıştır. 14.-17. yüzyıllarda eski Belarusça devlet
dili statüsünü sürdürmüştür.
Büyük Litvanya Prensliği ile Moskova Devleti arasında ortaya çıkan Doğu Baltık bölgesinde
egemenlik savaşındaki başarısızlıkları dolayısıyla Prenslik, Polonya ile daha derin askeri ve siyasi
işbirliğine girerek 1569 yılında akdedilen Lüblin Antlaşması ile kurulan Rzecz Pospolita (okunuşu
– Reç Pospolita) Federasyonuna dahil olmuştur. 16. yüzyıldaki Reform Hareketinin Rzecz
Pospolita’ya getirdiği gerginlikleri kendi lehine kullanmaya çalışan Rusya Çarlığı, ülkede ciddi
krizlere ve nüfusun azalmasına yol açan savaşı başlatarak çağdaş Belarus’un topraklarının büyük
bir kısmını ele geçirmiştir.
Ülkedeki Ortodokslar ile Protestanların Katoliklere göre hak eşitsizliğine maruz kaldıkları
gerekçesiyle Rusya, Prusya ve Avusturya’nın ortak girişimiyle 1772, 1793 ve 1795 yıllarında 3
etapta gerçekleşen Rzecz Pospolita’nın bölünmesi neticesinde Konfederasyon siyasi haritadan
silinmiş, çağdaş Belarus’un toprakları Rusya’ya katılmıştır.
1863-1864 yıllarında Polonya, Belarus ve Litvanya’da Çarlığa karşı milli kurtuluş hareketi ortaya
çıkmış, Belarus topraklarındaki başkaldırmayı yöneten Kastus Kalinovski köylülere dayanmış,
toprağın kendilerine verilmesini ve Belarus ile Litvanya’nın kendi kaderini tayin etme hakkına
kavuşmasını talep etmiştir. Ayaklanmanın bastırılmasıyla 20. yüzyılın başına kadar geçerliliğini
koruyan olağanüstü kanunlar rejimi denen güvenlik önlemlerinin arttırılmasını öngören uygulama
yürürlüğe girmiştir. 1. Dünya Savaşı sırasında Belarus’un toprakları savaşa sahne olmuş, 1915’te
ülkenin batısı Alman ordularınca işgal edilmiştir. 7-9 Nisan 1917 tarihleri arasında Minsk’te
düzenlenen Belarus ulusal örgütlerin toplantıları sırasında Belarus’un Rusya’dan özerk olması
talep edilmiştir. Ekim ayında günümüzde St. Petersburg olarak bilinen Petrograd Şehrinde
Sosyalist Devriminin gerçekleşmesi ile 8 Kasım 1917 tarihinde Minsk’te Sovyet Yönetimi ilan
edilmiştir. 1918 yılı Şubat-Mart aylarında Alman orduları Belarus topraklarının hemen hemen
tamamını işgal ettiğinde Belarus’taki siyasi partilerin temsilcileri 25 Mart 1918 tarihinde Belarus
Halk Cumhuriyeti namında Belarus’u bağımsız ülke ilan etmişlerdir.
8
1 Ocak 1919 tarihinde Bolşevikler günümüz Rusya’sının Smolensk Şehrinde Belarus Sovyet
Sosyalist Cumhuriyetini kurmuş, Geçici İşçi Köylü Sovyet Hükümeti ise aynı tarihte çıkardığı
manifesto ile başkenti Minsk’te bulunan Belarus Sovyet Sosyalist Cumhuriyetini ilan etmiştir. 27
Şubat 1919 tarihinde Belarus-Litvanya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuş, 1920 yılı Nisan
ayında ise Polonya orduları Belarus topraklarının önemli bir kısmını ele geçirmiştir. Aynı yılın
Temmuz ayında Kızıl Ordu Belarus’ta tekrar Sovyet Yönetimini tesis etmiştir. 31 Temmuz 1920
tarihinde Letonya’nın başkenti Riga’da imzalanan barış anlaşması uyarınca Belarus’un Batısı
Polonya’ya katılmış, Eylül 1939’da 2. Dünya Savaşının başında Batı Belarus, Kızıl Ordu
tarafından geri alınarak Belarus Sovyet Sosyalist Cumhuriyetine dahil edilmiştir.
Haziran-Temmuz 1944’te Sovyet ordularınca yürütülen askeri operasyon sonucunda Belarus
tamamen kurtulmuş, savaş sırasında ülke nüfusunun dörtte birinin yaşamını yitirmesi, tüm
şehirlerin ve sanayi işletmelerinin yerle bir edilmesi, 9 binin üzerinde köyün yakılması ve 380 bin
kişinin çalıştırılmak üzere Almanya’ya götürülmüş olması ile Belarus SSCB’nin en büyük kayıplar
veren cumhuriyeti olmuştur.
24 Ekim 1945 tarihinde ülke Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ve Ukrayna Sovyet
Sosyalist Cumhuriyeti ile birlikte Birleşmiş Milletler Örgütü’ne katılmıştır. Yani BM’nde SSCB 3
ülkeyle temsil edilmekteydi : Rusya, Belarus ve Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri.
27 Temmuz 1990 tarihinde Belarus Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Kurulu, Belarus’un
egemenliğine dair bildiriyi kabul etmiştir. 19 Eylül 1991 yılında ülkenin adı Belarus Cumhuriyeti
şeklinde değişmiş, 1922’de akdedilen Birlik Anlaşmasının Aralık 1991’de feshi bildirildikten
sonra SSCB’nin varlığına son verilmiştir. 15 Mart 1994 tarihinde Belarus Cumhuriyeti Yüksek
Kurulu, Belarus’un üniter demokratik bir hukuk devleti ilan edildiği Anayasayı kabul etmiştir. 10
Temmuz 1994 tarihinde Aleksandr Lukaşenka Belarus Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı
seçilmiştir.
3.2. Siyasi ve İdari Durum
3.2.1 Yasama
Siyasi Tarihçe, Yasama Organları
Belarus Cumhuriyeti bağımsızlığını 25 Ağustos 1991 tarihinde ilan etmiştir. 8 Aralık 1991
tarihinde ise Belarus, Ukrayna ve Rusya Federasyonu Devlet Başkanları Belarus’un Polonya
sınırındaki Brest şehri yakınlarındaki Belavejskaya Puşça Milli Parkı’nda S.S.C.B’yi lağveden
Viskuly Anlaşmasını imzalamışlardır.
Bağımsız Belarus Cumhuriyeti’nin ilk anayasası 15 Mart 1994 tarihinde kabul edilmiştir. İlk
anayasada devlet erkleri arasında denge gözetilmiştir. Aynı yıl Cumhurbaşkanlığına bugünkü
Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenka seçilmiştir. Cumhurbaşkanı, 24 Kasım 1996 tarihinde bir
dizi anayasa değişikliğini referanduma sunmuş ve referandum sonrası 13. Yüksek Sovyet
lağvedilerek yerine iki meclisli bir “Milli Meclis” kurulmuş, ülkenin bugünkü bayrağı kabul
edilmiş, Rusça, Belarusça’nın yanı sıra ikinci resmi dil olarak ilan edilmiştir.
9
Parlamentonun alt kanadını 110 üyeli “Temsilciler Meclisi” oluşturmaktadır. Üst kanadı oluşturan
“Cumhuriyet Konseyi”nin ise 64 üyesi bulunmakta, bunlardan 8’i doğrudan Cumhurbaşkanı
tarafından atanmaktadır. Temsilciler Meclisi seçimleri tek dereceli, eşit ve genel oy esasına göre,
Cumhuriyet Konseyi seçimleri ise bölge temsili çerçevesinde iki dereceli seçimle ve gizli oyla
yapılmaktadır. “Temsilciler Meclisi” üyeliğine aday olabilmek için ülke vatandaşı olmak ve en az
21 yaşında olmak gerekmektedir. “Cumhuriyet Konseyi” üyeliğine aday olabilmek için ise ülke
vatandaşı olmak, en az 30 yaşında olmak ve Minsk Bölgesinde en az 5 yıldır ikamet ediyor olmak
şartları aranmaktadır.
Parlamentonun kamaraları oturumlarını ayrı yapmaktadır ve her biri kendi Başkan ve Başkan
Yardımcısını seçmektedir. Kanun taslakları, Anayasa’da tanımlanan istisnai durumlar dışında,
önce Temsilciler Meclisinde görüşülmekte, daha sonra Cumhuriyet Konseyinde ele alınmaktadır.
Yine Anayasa’da tanımlanan istisnai durumlar dışında, kanun taslağı, her iki kanatta salt
çoğunluğun kabul oyu vermesiyle yasalaşmaktadır. Parlamento 4 yıl görev yapmaktadır.
Cumhuriyet Konseyi Başkanı
http://www.sovrep.gov.by/index_eng.php/home.html
Anatoli Rubinov
Temsilciler Meclisi Başkanı
http://www.house.gov.by
Vladimir Andreyçenko
Siyasi Partiler
Ülkede bir siyasi parti sistemi ve demokrasi henüz yerleşmiş değildir. Ülke yönetimi muhalefet ve
basın üzerindeki kısıtlama ve baskılar nedeniyle ABD ve AB ülkeleri tarafından sıklıkla
eleştirilmektedir.
- Hükümet Yanlısı Partiler:
1. Komünist Parti (http://www.comparty.by) (Sol) (Kuruluş Tarihi: 1996)
2. Çalışma ve Adalet Partisi (http://rpts.by) (Sol) (Kuruluş Tarihi: 1993)
3. Belarus Tarım Partisi (Sol) (Kuruluş Tarihi: 1992)
4. Belarus Sosyal-Spor Partisi (Kuruluş Tarihi: 1994)
5. Cumhuriyetçi Parti (http://rprb.narod.ru) (Kuruluş Tarihi: 1994)
6. Belarus Vatansever Partisi (Sol) (Kuruluş Tarihi: 1994)
- Muhalefet Partileri:
1. Belarus Sol Partisi (http://www.camarade.biz) (Sol) (Kuruluş Tarihi: 1992)
2. Birleşik Vatandaş Partisi (http://eng.ucpb.org) (Liberal Sağ) (Kuruluş Tarihi: 1995)
3. Belarus Halk Cephesi (http://narodny.org) (Kuruluş Tarihi: 1993)
4. Belarus Sosyal Demokrat Partisi (http://www.bsdp.org) (Sol) (Kuruluş Tarihi: 1997)
5. Belarus Sosyal Demokrat Hramada (http://bsdpng.org) (Sol) (Kuruluş Tarihi: 1998)
6. Hristiyan Muhafazakar Parti (http://www.pbpf.org) (Sağ) (Kuruluş Tarihi: 2000)
7. Belarus Yeşiller Partisi (http://belgreens.org) (Sol) (Kuruluş Tarihi: 1994)
8. Sosyal Demokrat Parti Ulusal Uzlaşı (Sol) (Kuruluş Tarihi: 1997)
9. Liberal Demokrat Parti (http://www.ldpb.net) (Liberal Sağ) (Kuruluş Tarihi: 1994)
10
Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenka’nın Özgeçmişi
Aleksandr Grigoryevich Lukaşenka 1954 yılında Belarus’un Vitebsk bölgesinde doğmuştur.
Mogilev Eğitim Enstitüsü (1975) ve Belarus Tarım Akademisini (1985) bitirmiştir. 1982-1990
yılları arasında S.S.C.B bürokrasisinde devlete ait çiftliklerde ve bir fabrikada yöneticilik
yapmıştır. 1990 yılında Belarus Sovyet Sosyalist Devleti Parlamentosuna üye seçilmiştir.
Ülkenin 1991 yılında bağımsızlığını kazanmasından sonra 1994 yılında Cumhurbaşkanlığı
seçimlerini kazanmıştır. 2001 yılındaki seçimlerde tekrar Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 2004 yılında
yaptığı referandum sonucunda Cumhurbaşkanlığı süresi üzerindeki sınırlamaları kaldırmış ve 2006
yılındaki seçimlerde üçüncü kez, 2010 yılındaki seçimlerde dördüncü kez Cumhurbaşkanı
seçilmiştir.
Geçmiş Seçimler
Belarus'ta son parlamento seçimleri 23 Eylül 2012 tarihinde, yerel seçimler 23 Mart 2014
tarihinde, son devlet başkanlığı seçimleri ise 19 Aralık 2010 tarihinde yapılmıştır
(http://www.rec.gov.by). Devlet başkanlığı seçiminde oy verme işlemi 14-18 Aralık tarihleri
arasında erken oylama ile başlamış, 19 Aralık tarihinde sona ermiştir. Seçimlerde, 7.105.600
kayıtlı seçmenin %90,65'i oy kullanmıştır. Resmi seçim sonucu aşağıdaki şekilde ilan edilmiştir:
Adayın Adı-Soyadı
Grigori Kostusyov
Aleksandr Lukaşenko
Aleksei Mihayleviç
Vladimir Neklyaev
Yaroslav Romançuk
Vitali Rimaşevski
Andrei Sannikav
Nikolai Statkeviç
Viktor Teresçenko
Dimitri Us
Geçersiz Oylar
Aldığı Oy, %
1.97
79.65
1.02
1.78
1.98
1.09
2.43
1.05
1.19
0.39
6.47
Devlet başkanlığı seçimi, demokratik usullere uygun yapılmadığı gerekçesiyle ABD ve AB
ülkelerince eleştirilmiş, seçim sonrası başkent Minsk'te meydana gelen muhalafet gösterilerinin
ardından muhalefet liderlerinin tümünün tutuklanması kınanmıştır (başkan adaylarından Nikolay
Statkevich halen tutukludur). Belarus Hükümeti seçimlerden sonra meydana gelen olaylardan
Almanya ve Polonya gizli servislerini sorumlu tutmuştur. AB ülkeleri Büyükelçileri Litvanya'da
yapılan bir toplantıya giderek Başkanın yemin törenine katılmamışlardır. Seçim usulleri eleştirilse
de, resmi olmayan bir ankette, mevcut başkanın en az %50 oy potansiyeline sahip olduğu,
muhalefet liderlerinin %10 üzerinde oy oranına ulaşamadığı ifade edilmiştir.
11
3.2.2 Yürütme
Belarus’da yürütme, Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanlığı İdaresi, Başbakan, Bakanlar Kurulu ve
Bakan Düzeyindeki Devlet Komiteleri Başkanlarından oluşmaktadır. Tüm atamalar
Cumhurbaşkanı tarafından yapılmaktadır.
Cumhurbaşkanı ( http://president.gov.by/en )
Aleksandr G. Lukaşenka
Başbakan
Başbakan Yardımcıları
Başbakan 1. Yardımcısı
Başbakan Yardımcısı
Başbakan Yardımcısı
Başbakan Yardımcısı
Başbakan Yardımcısı
Mihail V. Myasnikoviç
Bakanlar Kurulu http://government.gov.by
Dışişleri Bakanı http://www.mfa.gov.by
İçişleri Bakanı http://www.mvd.gov.by
Savunma Bakanı http://www.mod.mil.by
Finans Bakanı http://minfin.gov.by
Kültür Bakanı http://kultura.by
Ekonomi Bakanı http://www.economy.gov.by
Eğitim Bakanı http://www.minedu.unibel.by
Acil Durumlar Bakanı http://www.mchs.gov.by/
Enerji Bakanı http://www.minenergo.gov.by
Sağlık Bakanı http://www.minzdrav.by
Sanayi Bakanı http://minprom.gov.by
Adalet Bakanı http://minjust.by
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı http://mintrud.gov.by
Spor ve Turizm Bakanı http://www.mst.by
Ticaret Bakanı http://mintorg.gov.by
Ulaştırma Bakanı http://www.mintrans.gov.by
Doğal Kaynaklar ve Çevre Bakanı http://minpriroda.by
Mimarlık ve İnşaat Bakanı http://mas.by
Tarım ve Gıda Bakanı http://mshp.minsk.by
Vergi Bakanı http://nalog.gov.by/
İletişim ve Enformatik Bakanı http://www.mpt.gov.by
Enformasyon Bakanı http://www.mininform.gov.by
Konut Belediye Hizmetleri Bakanı http://www.mjkx.gov.by
Orman Bakanı http://www.mlh.gov.by
Vladimir I. Semaşko
Anatoli N. Kalinin
Pyotr P. Prokopoviç
Mihail I. Rusıy
Anatoli A. Tozik
Vladimir V. Makey
Igor A. Şuneviç
Yuri V. Jadobin
Andrey M. Harkovets
Boris V. Svetlov
Nikolay G. Snopkov
Sergey A. Maskeviç
Vladimir A. Vaşçenko
Vladimir N. Potupçik
Vasili I. Jarko
Dmitri S. Kateriniç
Oleg L. Slijevski
Marianna A. Şçetkina
Aleksandr I. Şamko
Valentin S. Çekanov
Anatoli A. Sivak
Vladimir G. Tsalko
Anatoli B. Çornıy
Leonid K. Zayats
Vladimir N. Poluyan
Sergey P. Popkov
Oleg V. Proleskovski
Andrey V. Şorets
Mihail M. Amelyanoviç
12
Devlet Komiteleri (Bakan seviyesinde)
Devlet Güvenlik Komitesi Başkanı http://www.kgb.by
Devlet Kontrol Komitesi Başkanı http://www.kgk.gov.by
Devlet Savunma San. Kom. Başkanı http://www.vpk.gov.by
http://www.vpk.gov.by
Devlet Mülkiyet Komitesi Başkanı http://www.gki.gov.by
http://www.gki.gov.by
Devlet Bilim ve Teknoloji Komitesi Başkanı www.gknt.org.by
Devlet Standardizasyon Kom. Başkanıhttp://gosstandart.gov.by
Devlet Sınır Komitesi Başkanı http://gpk.gov.by/
Devlet Gümrük Komitesi Başkanı http://gtk.gov.by
Devlet İstatistik Komitesi Başkanı www.belstat.gov.by
http://www.belstat.gov.by
Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı
Merkez Bankası Başkanı http://www.nbrb.by
Valeri P. Vakulçik
Aleksandr S. Yakobson
Sergey P. Gurulev
Georgi İ. Kuznetsov
Aleksandr G. Şumilin
Viktor V. Nazarenko
Leonid S. Maltsev
Aleksandr F. Şpilevski
Vladimir I. Zinovski
Viktor V. Şeyman
Nadyejda Yermakova
3.2.3 Yargı
Yargı erki Anayasa Mahkemesi ve yarı bağımsız mahkemelerden oluşmakta ve genel, ekonomik
ve diğer mahkemelerde kullanılmaktadır. Genel mahkemeler, ilçe mahkemeleri, Minsk şehri
mahkemesi, bölge mahkemeleri ve yüksek mahkemeden oluşmaktadır. Belarus’un hukuk sistemi
kıta Avrupa’sındaki diğer ülkeler gibi Roma-Alman Hukuk ailesinde yer almaktadır. Yüksek
Mahkeme genel mahkemelerin medeni, cezai ve idari kararları üzerinde kontrol ve temyiz
mercidir. Genel mahkemeler sistemi içinde askeri mahkemeler de bulunmaktadır ve askerlerle
ilgili davalara bakmaktadır. Ekonomi mahkemeleri, Minsk şehri ekonomi mahkemesi, bölge
ekonomi mahkemeleri, yüksek ekonomi mahkemesi ve uzmanlaşmış ekonomi mahkemelerinden
oluşmaktadır (iflas, arazi, vergi vb.). Yerli ve yabancı gerçek ve tüzel kişilerin ekonomi ile ilgili
davalarına bakmaktadırlar. Anayasa Mahkemesi Başkanı dahil tüm mahkeme başkanları,
Cumhuriyet Baş Savcısı ve Merkez Seçim Kurulu Başkanı Cumhurbaşkanı tarafından
atanmaktadır.
3.2.4. Son Dönemdeki Siyasi Gelişmeler
Economist Intelligence Unit tarafından yayımlanan 2012 demokrasi endeksine göre Belarus,
167 ülke arasında 141 inci sırada yer almaktadır.
Ülkenin ABD ve Avrupa Birliği ile siyasi ilişkileri, seçimlerin demokratik standartlara uygun
yapılmaması, siyasi tutuklular ve insan hakları ihlalleri gerekçesiyle gergindir. Ekonomik alanda
da bazı yaptırımlar uygulanmaktadır. Avrupa Parlamenterler Asamblesi Konseyi (PACE), Belarus
ile siyasi diyaloğun başlaması için siyasi tutukluların serbest bırakılmasını, demokratik reformlar
yapılmasını ve ölüm cezasına moratoryum getirilmesini şart koşmaktadır. Bu konunun ayrıntıları
EK 3’te yer almaktadır.
Rusya Federasyonu’nda yerleşik dünyanın önde gelen potasyum gübreleri üreticisi Uralkali firması
genel müdürü Vladislav Baumgertner’in, Belarus Başbakanı Myasnikoviç ile görüşmesinin
ardından Moskova’ya dönüşünden hemen önce 26 Ağustos 2013 tarihinde tutuklanması, Belarus
ile Rusya Federasyonu arasında birkaç ay süren düşük profilli siyasi gerilime neden olmuştur.
13
(Baumgertner, Rusya Federasyonu yetkililerinin girişimiyle 26 Eylül’de ev hapsine alınmış,
21 Kasım’da da hakkında cezai işlem yapıması şartıyla Rus yetkililere teslim edilmiştir).
Tutuklamanın nedeninin, Uralkali’nin Belaruslu üretici firma Belaruskali ile oluşturduğu kartel
şirketi BPC’den ayrılmak istemesi olduğu basında yer almıştır. Tutuklama sonrası aylarda dünya
potasyum piyasası sarsılmış, potasyum gübrelerinin piyasa fiyatı ton başına 400 dolardan 300
dolara gerilemiştir.
Polonya ile ilişkiler, özellikle Belarus’ta yaşayan Lehçe konuşup anlayabilen Polonya kökenli
Belaruslular nedeniyle ayrı bir yere sahiptir. İki ülke arasında siyasi ilişkilerde zaman zaman
gerginlikler olabilmektedir. Örneğin, Polonya hükümetinin dördüncü kuşağa kadar Polonya
kökenli akrabası olan Belarus vatandaşları için Polonya Kartı (Pole’s Card) uygulaması Belarus’un
tepkisine neden olmaktadır (Polonya kartı, kart sahibine Polonya’ya çok girişli vize,
demiryollarında %37 indirim, Polonya’da çalışma, iş kurma ve eğitim imkanı sağlamaktadır).
Belarus, kamu görevlilerinin bu kart sahibi olmasını yasaklamıştır.
Belarus, Litvanya ile siyasi ilişkilerinde mesafeli olsa da ekonomik alanda yakın ilişkiler içindedir.
Litvanya firmaları inşaat, perakende ticaret konularında Belarus’ta yatırımlar yapmaktadır. Belarus
vatandaşları Litvanya’da (Vilnius, Minsk’e 180 km mesafededir) alışveriş turizmine ilgi
göstermektedir. Ayrıca, Litvanya’nın önemli deniz limanı olan Klaipeda limanında 2012 yılında
elleçlenen 30 milyon tona yakın yükün yaklaşık üçte birini Belarus yükleri (başta 5,7 milyon ton
gübre olmak üzere) oluşturmaktadır.
Ukrayna, Belarus’un başlıca ticaret ortaklarındandır. 2013 yılı Nisan ayında Belarus’un Ukrayna
menşeli şekerleme ürünlerini gümrük noktalarında bir aya yakın süre bekletmesi bir süre sıkıntı
yaratmıştır. Belarus’un bu uygulamaya yerli ürünlerin pazar payını artırmak için başvurduğu dile
getirilmiştir. 2014 Mart ayında Ukrayna’da meydana gelen hükümet değişikliği ve Kırım
konusunda yaşanan gelişmeler sonrası Belarus yönetiminin Rusya Federasyonu’na destek vermesi
iki ülke siyasi ve ekonomik ilişkilerinde bir sıkıntının başlamasına sebep olabilecektir.
Belarus ayrıca Çin H.C. ve Venezuela ile yakın siyasi/ekonomik ilişkiler içindedir. Çin H.C. daha
çok Exim kredileri sağlamaktadır. Venezuela ile ilişkileri ise enerji, konut, otomotiv (kamyon,
otobüs) alanlarında Belarus’un bu ülkedeki yatırım ve iş faaliyetleri temelinde oluşmaktadır.
14
3.3. Coğrafi Bilgiler ve Nüfus
3.3.1. Coğrafi Bilgiler
Belarus, Avrupa’nın merkezinde, Batı Avrupa, Rusya Federasyonu ve Asya ülkeleri arasındaki
kara, demir yollarının, petrol ve gaz boru hatlarının kesiştiği bir konumda bulunmaktadır.
Rusya’nın merkezi ve batı kesimleri ile Batı Avrupa, Karadeniz, Baltık Denizi arasındaki en kısa
yollar Belarus üzerinden geçmektedir.
Ülke düzlüklerden oluşmaktadır. Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 160 m’dir. En yüksek
noktası Dzyarzhynskaya Hara’nın denizden yüksekliği 346m ve en alçak noktası Neman Nehri’nin
denizden yüksekliği 90 m’dir.
Ülkenin batısında Polonya, kuzey batısında Litvanya, kuzeyinde Letonya, kuzey doğusunda ve
doğusunda Rusya, güneyinde Ukrayna bulunmaktadır. Sınırlarının toplam uzunluğu 2.969 km’dir.
Ülkenin başkenti Minsk’tir. Minsk’in komşu ülke başkentlerine uzaklığı şöyledir: Vilnius’a 184
km, Riga’ya 468 km, Varşova’ya 558 km, Kiev’e 545 km, Moskova’ya 706 km.
15
Ülkenin yüzölçümü 207,600 km2’dir. Batı sınırından doğu sınırına mesafe 650 km ve kuzey
sınırından güney sınırına mesafe 560 km’dir. Ülke bu yüzölçümüyle Avrupa ülkeleri içinde 13. En
büyük yüzölçümüne sahiptir. İngiltere ve Romanya’dan biraz daha küçük, Portekiz ve
Macaristan’ın 2,2 katı büyüklükte, Hollanda ve İsviçre’nin 5 katı büyüklüktedir. Türkiye’nin ise
aşağı yukarı 4’de biri yüzölçüme sahiptir. Ülkenin idari bölgeleri 6 ilden oluşmaktadır: Minsk,
Brest, Vitebsk, Gomel, Grodno ve Mogilev.
Belarus’un iklimi orta derecede kıta iklimidir. Kışlar göreli olarak daha yumuşak ve nemli, yazlar
daha sıcaktır. Ocak ayı ortalama sıcaklığı -8 ºC ile -4,5 ºC arasında ve Temmuz sıcaklığı +17 ºC to
+18.5 ºC arasında gerçekleşmektedir. Diğer taraftan, Şubat ayında gündüz -20ºC’ye düşen
zamanlar olağandır. Temmuz-Ağustos aylarında +30 ºC, +35 ºC arası sıcaklıklar görülmeye
başlamıştır. Sıfırın üstü sıcaklıklar 230-263 gün arası sürmektedir. Ülke yağışlı bir bölgede yer
almaktadır. Yılda yağan ortalama yağmur miktarı 600-700 mm’dir. Yağışın 70%’i ılık dönemde
yağmaktadır. Kar ülkenin önemli bir karakteristiğidir. Kar örtüsü ülkenin güney batısında 75 gün
ve kuzey doğusunda 125 gün yerden kalkmamaktadır. Ortalama kar kalınlığı 15-30 cm arasında
değişmektedir.
Toplam arazinin %43,2’sini tarım alanları oluşturmaktadır. Ormanlar ülke yüzölçümünün %40,9
gibi çok önemli bir kısmını kaplamaktadır. Ülke kişi başına 0,94 hektar orman alanı ve 136,1 m3
kereste rezervleriyle Avrupa ortalamasının neredeyse iki katına yakın orman zenginliğine sahiptir.
Belarus ormanlarının Merkezi ve Orta Avrupa biyosferine önemli katkısı bulunmaktadır.
Ülkenin denize kıyısı bulunmamaktadır, ancak nehirler ve su kaynakları yönünden zengindir.
Ülkede irili ufaklı 20.000 nehir ve ırmak bulunmakta olup bunların toplam uzunluğu 91.000
km’dir. Bunların en büyükleri Dnyeper, Pripyat, Neman, Batı Dvina, Batı Bug, Berezina, Sozh,
Viliya, Ptich, Schara ve Svisloch nehirleridir. Ülkede yine irili ufaklı 11.000 göl bulunmaktadır.
En büyük göller Naroch (Minsk), Osveyskoye (Vitebsk), Chervonoye (Gomel), Lukomskoye
(Vitebsk), Drivyaty (Vitebsk) gölleridir. Ülkenin su kaynakları ülke ihtiyacı için yeterlidir ve
gelecekte de ülkenin su sorunu yaşamayacağı düşünülmektedir.
Diğer taraftan, 2013 Ocak ayında Ulusal Radyasyon Kontrolü ve Çevre İzleme Merkezi’nca
yapılan 2012 verilerine dayalı bir açıklamada, bazı nehir ve göllerde kirlilik sorunu olduğu
belirtilmiştir. Buna göre, Svislach, Uza, Byarezina, Plisa, Zakhodni Buh, Mukhavets, Yaselda,
Morach ve Usha nehirleri ile Kahalnaye gölü Belarus’un kirliliğin en yoğun olduğu su
kaynaklarıdır. Belarus su kaynaklarında, normları aşan ölçüde nitrojen ve fosfor bileşikleri tespit
edilmektedir. Lakes Pawnochny Volas, Pawdnyuvy Volas, Yezyaryshcha, Lukomskaye, Myadzel,
Absterna, Myastra, Narach ve Belaye en temiz göller olarak gösterilmektedir.
3.3.2. Nüfus
01 Aralık 2013 itibariyle ülke nüfusu 9.467.830 kişidir; %76’sı şehirlerde, %24’ü kırsal kesimde
yaşamaktadır. Ülkenin nüfusu 2013 yılında yaklaşık 3.000 kişi artmıştır.
İllerde nüfus durumu (01 Aralık 2013, bin kişi): Minsk 3.323, Gomel 1.426, Vitebsk 1.202,
Mogilev 1.073, Grodno 1.055, Brest 1.389.
16
Nüfusu 100 binin üzerindeki şehirler ve nüfusları (01 Aralık 2013, bin kişi): Minsk 1.901, Gomel
521, Mogilev 370, Vitebsk 370, Grodno 356, Brest 331, Bobruysk 218, Baranoviçi 171, Borisov
146, Orşa 117, Pinsk 136, Mozır 111, Novopolotsk 108, Soligorsk 105.
Ülkenin resmi dili hem Rusça hem de Belarusça olmakla birlikte, Belarusça günlük dilde halkın
ancak %30’u (genellikle köylerde) tarafından konuşulmaktadır. Ülkede basılan kitapların ise %9’u
Belarusça’dır.
Nüfusun cinsiyet ve kentsel-kırsal dağılımı
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Nüfus
9.831
9.763
9.698
9.630
9.580
9.542
9.514
9.500
9.481
9.465
9.464
Erkek
4.600
4.562
4.526
4.489
4.461
4.440
4.426
4.418
4.408
4.398
4.398
Kadın
5.231
5.201
5.171
5.141
5.118
5.102
5.088
5.082
5.073
5.067
5.066
Kentsel %
71
71
72
72
73
73
74
75
75
76
76
Kırsal%
29
29
28
28
27
27
26
25
25
24
24
* Yıl başı itibariyle, Bin Kişi
Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımı (2013)
Yaş Aralığı
0-4
5-9
10-14
15-19
20-24
25-29
30-34
35-39
40-44
45-49
50-54
55-59
60-64
65-69
70 ve üzeri
Toplam
549 462
459 747
451 056
506 371
711 362
784 095
706 058
662 350
650 438
680 982
776 710
666 209
553 366
317 172
988 462
Erkek
282 957
236 042
231 879
260 424
365 467
399 619
354 275
325 143
313 061
323 502
361 284
297 028
232 785
124 068
289 992
Kadın
266 505
223 705
219 177
245 947
345 895
384 476
351 783
337 207
337 377
357 480
415 426
369 181
320 581
193 104
698 470
Kişi sayısı
17
Nüfusun etnik yapısı (2009)
Beyaz Rus 7.957.252, Rus 785.084, Polonyalı 294.549, Ukraynalı 158.723, Musevi 12.926,
Ermeni 8.512, Tatar 7.316, Roman 7.079, Azerbaycanlı 5.567, Litvanyalı 5.087, Moldovalı 3.465,
Türkmen 2.685, Alman 2.474, Gürcü 2.400, Çinli 1.642, Özbek 1.593, Letonyalı 1.549, Kazak
1.355, Arap 1.330, Çuvaş 1.277 ve diğer milletler 16.021. (Ülkedeki Türklerin sayısı 350-400 kişi
civarındadır. 2012 yılında Türkiye’den 139 kişi Belarus’a göç etmiştir. Aynı dönemde Belarus’tan
Türkiye’ye göç eden kişi sayısı 42’dir).
3.3.3. İşgücü
2007
2008
2009
2010
4.567
4.654
4.686
4.705
4.686
4.606
2.169
2.398
2.198
2.456
2.223
2.464
2.252
2.453
2.226
2.438
2.295
2.276
4.518
4.611
4.644
4.666
4.655
4.577
İşsiz Sayısı (Bin Kişi)
44
37
40
33
28
25
Kayıtlı İşsizlik (%)
(Ekonomik olarak aktif
nüfusa oranı)
1,0
0,8
0,9
0,7
0,6
0,5
Ekonomik Olarak Aktif
Nüfus (Bin Kişi)
Erkek
Kadın
Çalışan Sayısı (Bin Kişi)
2011
2012
İşsizlik verileri kamuoyunda tartışma yaratmaktadır. İstatistik Komitesi kayıt olan işsizlerin
sayısına göre veri oluşturmaktadır. İşsiz olduğunu kaydettiren kişilere oldukça düşük işsizlik
ödemesi yapılması (13 dolar) ve bu kişilerin işsizlik döneminde iş buluncaya kadar verilen cadde
temizleme gibi işleri yapma zorunluluğunun kişilerin kayıttan kaçınmalarına sebep olduğu ifade
edilmektedir. Gerçekte ülkede işsizlik oranının resmi rakamların çok üzerinde olduğu, ayrıca kamu
kesiminde gizli işsizliğin yaygın olduğu değerlendirilmektedir.
İşgücünün sektörel dağılımı (Bin kişi)
Sektör
Tarım, Avcılık, Ormancılık
Balıkçılık
Sanayi
İnşaat
Ticaret, Tamir İşleri
Otelcilik, lokantacılık
Ulaştırma ve İletişim
Finansal Hizmetler
2000
674
3
1.249
297
458
93
326
59
2008
2009
2010
499
2
1.228
370
613
89
356
70
500
2
1.202
390
627
91
353
71
492
2
1.183
407
638
92
350
72
2011
480
2
1.188
401
629
93
344
73
2012
459
2
1.170
353
637
94
341
73
18
Sektör
2000
Gayrimenkul, Kiralama
Kamu İdaresi
Eğitim
Sağlık
Toplumsal ve Bireysel
Hizmetler
2008
2009
201
158
475
313
138
269
164
464
313
175
283
168
461
314
182
Vitebsk
Gomel
Grodno
2010
2011
2012
300
169
458
315
186
315
166
461
316
186
320
163
457
321
184
Minsk
Minsk
Mogilev
Ortalama Ücretler (Br, 2013)
Belarus
Brest
Kenti
Tarım ve
Ormancılık
3 876 401
3 787 819
3 573 728
3 938 898
3 925 058
5 483 994
4 119 927
3 686 971
Balıkçılık
3 747 097
3 783 299
3 677 697
3 434 521
3 802 249
4 572 222
3 920 439
3 944 048
Sanayi
5 709 081
5 085 358
5 357 365
5 676 488
5 391 301
6 568 081
6 053 302
5 285 536
Madencilik
7 448 745
6 883 627
4 555 820
9 637 349
4 919 861
7 000 060
6 303 617
4 555 000
İmalat Sanayi
5 722 627
4 986 966
5 387 664
5 519 026
5 387 793
6 582 018
6 176 239
5 326 349
Elektrik, Gaz
ve Su Üretim
ve Dağıtımı
5 370 742
5 267 138
5 303 411
5 323 548
5 456 557
6 372 431
5 179 649
5 071 738
İnşaat
6 705 564
5 822 995
5 578 163
6 465 758
6 601 522
8 259 991
7 018 879
5 575 951
Ticaret, Tamirat
İşleri
4 974 550
4 251 175
4 317 812
4 256 423
4 207 086
6 591 385
4 769 813
4 322 411
Otel ve
Lokantacılık
3 778 689
3 227 993
3 400 038
3 287 683
3 121 644
4 828 209
3 865 533
3 247 555
Ulaştırma ve
İletişim
5 901 277
5 611 589
5 490 893
6 017 236
5 119 774
6 969 626
5 549 651
5 228 825
Finansal Faal.
8 352 443
6 771 631
6 679 647
7 059 723
6 905 445
10 372 103
7 005 006
6 850 227
Emlakçılık
6 468 193
4 846 982
4 859 623
5 723 529
5 147 294
7 938 267
4 787 037
4 669 589
Bilimsel Ar.
6 829 414
4 360 100
6 567 035
6 480 687
4 166 199
7 036 851
5 670 316
6 629 621
Eğitim
3 448 872
3 172 572
3 371 682
3 197 759
3 170 758
4 216 890
3 245 143
3 425 894
Sağlık ve Sosyal
Hizmetler
3 741 855
3 384 100
3 561 260
3 553 658
3 459 709
4 647 210
3 770 779
3 616 418
Belediye
Hizmetleri
4 109 074
3 495 334
3 563 469
3 625 366
3 846 926
5 684 753
3 575 775
3 772 368
19
Ocak 2014 itibariyle ortalama ücret 5.322.441 Br (yaklaşık 550 dolar) olurken, asgari ücret,
01 Ocak 2014 tarihinden geçerli olmak üzere 1.660.000 Br olarak belirlenmiştir (yaklaşık 170
dolar). Ancak, asgari ücretle personel istihdam etmek uygulamada mümkün değildir. Ücretler
bankacılık, inşaat ve sanayi kesiminde yükselirken tarımda düşmektedir. 2013 yılı, ücretlere
yüksek zam yapılan bir yıl olmuş, bu yılın mütevazi büyüme oranına iç talebi destekleyerek önemli
katkıda bulunmuştur. 2013’te nominal ücret artışı %37, reel artış ise %16’dır.
Belarus’ta emeklilik yaşı kadınlar için 55, erkekler için 60’tır. Belarus Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı verilerine göre, 01 Ocak 2014 itibariyle Belarus’taki emekli sayısı 2,5 milyon’dur.
Belarus'da yabancı işçi çalıştırmak için İçişleri Bakanlığı’na başvurulması gerekmektedir. Yabancı
işçi çalıştırma isteğinin gerekçeleri ve çalıştırılmak istenen yabancı personel sayısı bildirilerek izin
alındıktan sonra, yabancı personel ülkeye getirilebilir. Yabancı personel getirildikten sonra da her
bir personelin çalışma izni yine İçişleri Bakanlığı’ndan alınacaktır.
3.3.4. Eğitim
2012 yılı verilerine göre, okul öncesi eğitim kurumu sayısı 4.064 (2028 adedi kentsel, 2036 adedi
kırsal kesimde olmak üzere), bu kurumlarda eğitim gören çocuk sayısı 398 bin’dir (335 bini
kentsel, 63 bini kırsal kesimde). 1-5 yaş arası çocukların %74’ü okul öncesi eğitime devam
etmektedir. İlk ve orta öğretim kurumlarının sayısı 3.579, öğrenci sayısı 928 bin, öğretmen sayısı
128 bin’dir. Orta öğretimde meslek eğitimi veren okul sayısı 225, öğrenci sayısı 152 bin’dir.
Yüksek öğretim kurum sayısı 54 (45 devlet, 9 özel), üniversitelerde öğrenim gören öğrenci sayısı
428 bin (209 bin örgün, 218 bin uzaktan eğitim olmak üzere) olup, 2012 yılı mezunlarının (85 bin)
39 bini sosyal bilimler, 11 bini pedagoji, 13 bini teknik, 5 bini tarım-orman, 2,8 bini sağlık, 2,6
bini mimarlık-inşaat, 2,2 bini doğa bilimleri alanlarında eğitim görmüştür. Belarus
üniversitelerinde 1.260 profesör, 7.509 Doçent görev yapmaktadır. Üniversitelerde okuyan yabancı
öğrenci sayısı 12 bin kişidir (6.514 Türkmen, 1.658 Rus, 1.146 Çinli, 115 Türk). Gelişmiş
ülkelerden öğrenci bulunmamaktadır. Doktora seviyesinde eğitim gören öğrenci sayısı ise oldukça
düşüktür (2011 yılında 218 kişi).
Belarus, Bologna Sürecine katılmamış tek Avrupa ülkesidir. Bir ülkenin Bologna sürecine
katılabilmesi için Avrupa Kültürel Konvansiyonu’na taraf olması, bunun ardından Avrupa Yüksek
Öğrenim Alanı’na (EHEA) kabul edilmesi gerekmektedir. Belarus, Avrupa Kültürel
Konvansiyonu’na taraftır. Ancak, Avrupa Yüksek Öğrenim Alanı’na Aralık 2011’de başvurmuş,
26-27 Nisan 2012 tarihlerinde yapılan eğitim bakanları zirvesi öncesinde Bologna İzleme
Grubu’nun, Belarus’un, akademik özgürlüklerin sağlanmaması, kurumsal özerklik bulunmaması,
öğrencilerin yüksek öğretim düzenlemelerine iştirak edememeleri gibi sebeplerle Bologna süreci
değerlerini gözetmediği yönündeki görüşü üzerine, Belarus’un başvurusu reddedilmiştir. Bir
sonraki bakanlar zirvesi 2015 yılında yapılacaktır.
Belarus'ta, üçü Minsk’te olmak üzere toplam beş yüksek öğretim kurumunda Türkçe öğretimi
yapılmaktadır: Minsk Devlet Yabancı Diller Üniversitesi, Belarus Devlet Üniversitesi, Belarus
Ekonomi Üniversitesi, Baranoviçi Devlet Üniversitesi, Cumhurbaşkanlığı Akademisi.
20
4. GENEL EKONOMİK DURUM
4.1. Genel Durum
4.1.1. Ülke Ekonomisinin Genel Yapısı
Belarus’ta Sovyetler Birliği döneminden miras alınan kamu işletmelerinin üretimde ağırlığı
fazladır. Ülkedeki büyük işletmelerin tamamına yakını devlete aittir. Bu tesislerin önemli
bölümünde teknolojik gerilik ve gizli işsizlik görülmektedir. Ülkede özel sektörün GSYİH daki
payı %30 seviyesindedir. Mevcut özel sektör firmaları çoğunlukla küçük ölçekli işletmelerden
oluşmaktadır.
2013 yılı verilerine göre, GSYİH içinde sanayi %27, ticaret %12, inşaat %10, tarım %8, ulaştırma
ve iletişim %8, diğer ekonomik faaliyetler %22, ürünler üzerinden alınan vergiler %13 paya
sahiptir. Ülke resmi olarak ithal-ikamesi stratejisi izlemekte, bu çerçevede, halk ithal mal satın
almak yerine yerli malları kullanmaya teşvik edilmektedir. Perakendeci firmalar belirli oranda
yerli üretim mallar bulundurma hususunda özellikle yerel yönetimler vasıtasıyla zaman zaman
yönlendirilmektedir.
Belarus ekonomisi Rusya Federasyonu’na önemli ölçüde bağımlıdır. İhracatını büyük oranda
Rusya’ya gerçekleştirmektedir. Batı ülkelerine ihracatı da temelde Rusya kaynaklı hammaddelere
dayalıdır. İhracatın önemli bölümünü petrol ürünleri, makine-otomotiv (özellikle tarım makineleri,
traktörler, otobüs ve kamyonlar), potasyum gübreleri, et, süt ve bunlardan mamul ürünler, demirçelik oluşturmaktadır.
Üst düzey siyasetçilerin ve bürokrasinin özel girişimi desteklemeyen tutum ve işlemleri, kamu
işletmelerinin sübvanse edilmelerinin rekabeti bozucu etkisi, özel sermaye birikiminin yetersizliği,
katı mevzuat uygulamaları ülkede özel girişimin gelişimini sınırlamaktadır. 2010 yılı sonunda
4 numaralı Devlet Başkanı Direktifi ile ilan edilen iddialı liberalleşme planı büyük ölçüde kağıt
üzerinde kalmış ve hemen hemen unutulmuş durumdadır. Batı ülkeleri ile siyasi ilişkilerin olumsuz
seyri, politik ve ekonomik risk algılamaları, pek çok alanda iç mevzuatın anlaşılamaması veya
engel oluşturması, mevzuattaki beklenmedik değişiklikler, mevzuatı yatırımcı aleyhine yorumlama
alışkanlığı, zorlu bürokratik süreçler, yatırımcıya yatırım sırasında ve sonrasında destek
olunmaması ülkeye yabancı sermaye girişini engellemektedir.
Belarus ekonomisinin başlıca unsuru petrol işleme sanayidir. İhracat ve ithalatının üçte biri bu
sektördedir. Belarus’un Rusya Federasyonu’ndan satın aldığı petrolün maliyetinin ton başına 380
dolar civarında olduğu (dünya fiyatları 800 dolar/ton iken) belirtilmektedir.1 Belarus yönetiminin,
1
2000’li yılların başlarından itibaren Belarus, Rusya’dan ihraç vergisi olmaksızın ham petrol ithal edebiliyor ve
Sovyet döneminden kalan Naftan ve Mozır rafinerilerinde işleyerek Avrupa ülkeleri başta olmak üzere petrol
ürünlerini ihraç ederek buradan önemli bir kazanç elde ediyordu. Ancak 2009 yılından itibaren Rusya’nın ham petrol
ihraç vergisini tekrar uygulamaya koyması Belarus’un sektördeki karlılığını büyük ölçüde azalttı. Belarus, Venezuela
ve Azerbaycan’dan ham petrol satın almayı denediyse de taşıma maliyetlerinin yüksekliği azalan karlılığı telafi etmeye
yetmeyecekti. 2010 yılına gelindiğinde, Belarus, Rusya, Kazakistan Gümrük Birliği anlaşmalarına Belarus’un onayını
alan Rusya, önceki uygulamadan daha az karlı olacak şekilde, ham petrol ihraç vergisini tekrar kaldırdı ancak
Belarus’un ihraç ettiği petrol ürünlerinden ihraç vergisi almaya başladı. Petrol ürünlerindeki ihraç vergisi, ham petrol
ihraç vergisinden daha düşük olduğundan Belarus, %30 dolayında daha fazla gelir elde etmektedir.
21
2015 yılından itibaren uygulamaya konulması planlanan Avrasya Ekonomik Birliği anlaşmalarını,
Rusya’nın düşük fiyatlı petrole dayalı petrokimya ürünleri ihraç vergisini kaldırması şartıyla
imzalaması büyük olasılıktır. İhraç vergisinin kaldırılması halinde Belarus, yıllık 4 milyar dolara
yakın ek kaynak elde edecek, bu kaynak da ekonomideki statükoyu devam ettirmeye yardımcı
olacaktır.
Belarus, Rusya ile yapılan anlaşmalarla doğalgazı da düşük fiyata satın almaktadır. Başbakan
Birinci Yardımcısı Vladimir Semaşko tarafından 2013 Ekim ayında yapılan açıklamaya göre,
Rusya’nın Belarus’a uyguladığı doğalgaz fiyatı, 2012’de 156,6 dolar/1000 m3 düzeyindedir
(2013’de 160 dolar/1000 m3). Gümrük Birliği üyesi olmayan Ukrayna ise 430 dolar/1000m3
ödemektedir. Ancak, anılan yetkili tarafından bildirildiğine göre, Rusya Federasyonu doğal gazın
iç piyasa fiyatlarına önemli zam yapmayı planlamaktadır. Bu da Belarus’un doğal gaz maliyetini
dört-beş yıl içinde artırarak dünya fiyatları seviyesine yaklaştıracaktır.
Rusya Federasyonu, Belarus ve Kazakistan Gümrük Birliği çerçevesinde 3 ülke ortak gümrük
tarifesi uygulamaktadır. Üye ülkeler arasında mallar serbest dolaşımda olup, gümrük kontrolleri
yapılmamaktadır. Gümrük Birliği ülkeleri arasında Ocak 2012 itibariyle de Ortak Ekonomik Alan
oluşturulmuştur. Ortak Ekonomik Alan çerçevesinde, gümrük birliğine ek olarak, hizmetler, işgücü
ve sermayenin serbest dolaşımı ve ekonomi politikalarının uyumlaştırılmasına yönelik anlaşmalar
imzalanmıştır.
Ülke, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyesi değildir. Rusya Federasyonu'nun 22 Ağustos 2012
itibariyle üye olmasıyla birlikte Belarus'un da DTÖ üyeliği çalışmalarının hızlanacağı
düşünülebilir. Ancak yine de en az 5-10 yıldan önce DTÖ üyesi olmasının zor olduğu, büyük
ihtimalle Kazakistan’ın çok daha kısa zamanda üye olacağı değerlendirilmektedir. Zaman zaman
Belarus basınına verilen demeçlerde, Rusya Federasyonu’nun DTÖ üyesi olduğu, gümrük birliği
üyeliği ile birlikte Belarus’un da DTÖ’ye resmen değil ancak de facto uyum sağladığı ifade
edilmektedir. Buna karşılık, DTÖ anlaşmalarının temelini oluşturan gerek “ayrım yapmama
(MFN)” ve “ulusal muamele (National Treatment)” ilkeleri, gerek ihracat sübvansiyonları,
gümrük, teknik engeller gibi bir çok konuda DTÖ kurallarının ihlal edildiği gözlenmektedir.
IMF ile yapılan görüşmelerin ardından, 28 Ekim 2013 tarihinde yapılan yazılı IMF açıklamasında,
gevşek makroekonomik politikalar, azalan rekabetçilik, dış piyasaların zayıflaması ve Belarus
ihracatını etkileyen belli etkenler nedeniyle cari işlemler hesabının bu yıl daha önce öngörülenden
daha hızlı kötüleştiği ve ciddi önlem alınması gerektiği ifade edilmektedir. İç talebin ve cari
işlemler dengesi üzerindeki baskının azaltılmasının önemine işaret edilen açıklamada, ücret
artışları ve doğrudan kredilerdeki artışın durdurulması, daha fazla döviz kuru esnekliği, sıkı para
politikası tavsiye edilmektedir. Yapısal reformlar alanında, kamu hizmetlerinin (elektrik, su, gaz,
taşıma vb.) maliyeti karşılar duruma getirilmesi, kararlı özelleştirme ile kamunun ekonomideki
rolünün azaltılması önerilmektedir. IMF ile yeni kredi müzakeresi yapılmasının ise, en üst
seviyeden (Cumhurbaşkanı) garanti edilen ciddi yapısal reform taahhüdü olmadan IMF üyeleri
arasında destek bulmayacağı belirtilmektedir.
22
4.1.2. Büyüme Hızı
GSYİH (Milyar ruble, cari fiyatlarla)
GSYİH (Milyar $, piyasa kuruyla)
Kişi başına GSYİH (Bin Br)
Kişi başına GSYİH ($)
Büyüme Hızı (%)
2009
2010
2011
2012
2013
136.789 164.552 274.282 527.400 636.784
49,0
55,2
48,9
62,4
71,7
14.400 17.500 28.953 55.733 67.258
5.158
5.833
5.160
6.593
7.577
0,2
7,6
5,5
1,5
0,9
2009 yılında büyüme hızı %0,2 seviyesinde kalmıştır. Büyüme hızı 2010 yılında %7,6, 2011
yılında %5,5 olmuştur. Devlet Başkanı Lukaşenka’nın hükümete %5,5 oranında büyüme hızı
sağlanması talimatı vermesine rağmen, Rusya’nın baskısıyla uygulanan sıkı bütçe ve para
politikaları sonucunda 2012 yılı büyüme hızı %1,5 düzeyinde kalmıştır. Diğer taraftan, Hükümet
2013 yılı büyüme hedefini %8,5 olarak belirlemiştir. 2013 enflasyon hedefinin %9-11 olarak
hedeflendiği, aynı yılda daraltıcı politikalara devam edileceğinin açıklandığı bir ortamda bu
hedefin yakalanmasının zor göründüğü geçen yılki raporumuzda belirtilmişti. 2013 yılında büyüme
hızı %0,9 olmuştur. Hükümet, 2014 yılında %3,3 büyüme hızı hedeflemektedir. IMF tahmini
%2,4’tür.
4.1.3. Fiyatlar ve Döviz Kurları
Hükümet 2012 yılı için %15-20 arasında bir oranda enflasyon hedeflemiş, gerçekleşme %21,8
olmuştur. 2011 yılında yükselen enflasyonun sıkı para politikasıyla bastırılmasının Belarus’a
maliyeti büyüme hızının yavaşlamasıyla kendini göstermiştir. Hükümetin, 2013 yılı enflasyon
tahmini %9-11 iken gerçekleşme %16,5’tir. 2013 Ağustos ayında yapılan yüksek oranlı ücret
artışının iç talebi artırması enflasyonun daha fazla düşmesini engellemiştir.
Yıllık Enflasyon (%)
2007
2008
12,1
13,3
2009
10,1
2010
9,9
2011
108,7
2012
21,8
2013
16,5
2011 yılı Belarus için ciddi bir iktisadi bunalım yılı olmuştur. 2011 yılında 23 Mayıs ve 21 Ekim
tarihlerinde olmak üzere, toplamda %189’a ulaşan 2 defa devalüasyon yapılmış, para arzındaki
artış ve devalüasyondan kaynaklanan ithal maliyetleri artışı da yıllık enflasyonun %108’e
ulaşmasına yol açmıştır. Devalüasyon söylentileri 2013 yılında da sıkça gündeme gelmiştir.
Yıllık Ortalama Döviz Kurları (Br)
ABD Doları
Avro
Rus Rublesi
2007
2.149
2.959
84
2008
2.149
3.046
87
2009
2.803
3.983
89
2010
2.994
4.007
98
2011
5.606
8.051
177
2012
8.336
10.713
268
2013
8.876
11.782
279
23
2014 Mart ayı başı itibariyle ABD Doları 9.780, Avro 13.460 Br düzeyindedir.
Uluslararası Para Fonu’nun yayımladığı Ocak 2014 5. Gözden Geçirme Raporunda, ulusal para
biriminin, son bir yılda %6, 2011 devalüasyonundan bugüne kadar da hesaplama yöntemine göre
değişmekle birlikte %30-45 değerlendiği ifade edilmektedir. Cari İşlemler açığının 5 milyar dolara
ulaşması, Şubat 2014 itibariyle altın ve döviz rezerv toplamının 6 milyar dolara gerilemesi de
döviz kuru üzerindeki baskıyı artırmıştır.
4.1.4. Dış Ticaret
2013 yılında bir önceki yıla göre ülkenin ihracatı %20 azalarak 46 milyar dolardan 37 milyar
dolara, ithalatı %7 azalarak 46,4 milyar dolardan 43 milyar dolara gerilemiştir. Dış ticaret hacmi,
80 milyar dolar, dış ticaret açığı 5,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.
Rusya pazarında Belarus ürünlerine olan talebin düşmesi, Rusya’ya ödenecek ihraç vergileri
kapsamında olmayan petrol ürünleri (inceltici-çözücüler, solvent) ihracatının kesilmesi, ayrıca
potasyum gübresi ihracat gelirlerinin Belaruskali ve Uralkali kartelinin dağılmasıyla gerilemesi,
yüksek oranlı maaş zamlarının iç talebi ve dolayısıyla ithalatı artırması, 2012 yılında dengelenen
dış ticaret açığının 2013’te tekrar artmasına neden olmuştur.
4.1.5. Dış Borçlar
Hizmet sektörü ve karşılıksız transfer gelirleri ile yabancı sermaye yatırımlarının yetersiz düzeyde
olması nedeniyle hükümet dış borç almak durumunda kalmaktadır. Belarus, 2010 Mart ayında IMF
ile 3,44 milyar ABD doları tutarındaki stand-by programını tamamlamıştır. Bu kredinin geri
ödemeleri 2014 yılında büyük ölçüde bitmiş olacaktır.
Ayrıca, EUROSEC finansal destek fonundan 3 milyar dolarlık kredi üzerinde anlaşılmış, 2,56
milyar dolarlık kısım; 2011 yılı Haziran ve Aralık aylarında 800 ve 440 milyon dolarlık, 2012
Haziran, 2013 Ocak ve Nisan aylarında 440 milyon dolarlık dilimler halinde alınmıştır. Kalan son
kredi dilimi ise bu kredi için Rusya’nın istediği şartların çoğunun yerine getirilmemesi nedeniyle
henüz serbest bırakılmamıştır. Sberbank’tan 900, Avrasya Kalkınma Bankası’ndan 100 milyon
dolar olmak üzere, bir Belarus şirketi hisseleri rehin edilerek 2011 yılında alınan 1 milyar dolarlık
kredinin vadesi, 2014 yılı sonuna kadar tekrar bir yıl uzatılmıştır.
Kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor’s, 2013 Ekim ayında Belarus’un kredi notunu
pozitiften durağana çevirmiştir.
Toplam Dış Borç
2010
2011
2012
2013
01.10.2013
22.060
28.401
34.028
33.766
37.098
(Milyon Dolar, Dönem Başı
itibariyle)
Kısa Dönemli
Uzun Dönemli
9.927
12.133
12.701
15.700
14.450
19.579
12.809
20.957
14.038
23.060
Genel Hükümet Borcu
8.363
10.058
12.351
12.568
12.894
0
0
0
0
0
Kısa Dönemli
24
2010
Uzun Dönemli
Para Otoriteleri
Kısa Dönemli
Uzun Dönemli
Bankalar
Kısa Dönemli
Uzun Dönemli
Diğer Sektörler
Kısa Dönemli
Uzun Dönemli
Doğrudan Yatırım: Şirketiçi
Borçlanma
Doğrudan Yatırımcılara Borçlar
Kaynak: Belarus Merkez Bankası
2011
2012
2013
01.10.2013
8.363
10.058
12.351
12.568
12.894
424
1.855
1.530
439
726
146
278
1.267
588
1.196
334
213
226
553
174
3.553
5.752
6.077
6.207
7.947
1.621
1.932
2.677
3.075
2.054
4.024
2.643
3.564
3.169
4.778
8.922
9.910
13.073
13.374
14.064
7.306
1.616
7.915
1.995
10.192
2.881
8.776
4.598
8.849
5.214
799
827
992
1.177
1.467
799
827
992
1.177
1.467
Devlet Başkanı Lukaşenko’nun 25 Aralık 2013’te Moskova’da Rusya Fed. Devlet Başkanı V.
Putin ile yaptığı görüşmede, 2014 yılında Rusya’nın Belarus’a 2 milyar dolara kadar kredi vermesi
üzerinde anlaşıldığı bildirilmiştir. Söz konusu kredinin ilk dilimi olan 450 milyon doların bir
kısmının Belarus’a Aralık 2013 sonunda transfer edildiği ifade edilmektedir.
4.2. Tarım ve Hayvancılık
2013 yılı tarımsal arazi durumu aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Toplam Tarımsal Arazi
Ekilebilir Arazi
Çayırlık Arazi
Devlet Tarım
İşletmeleri
7.628
4.725
2.861
Çiftçiler
138
101
34
Bireysel
Kullanım
881
652
158
Birim: Bin Hektar
Tarımsal üretimde kullanılan makine sayıları (2012): Traktör 45 bin, Kamyon 23 bin, Hasat
makineleri 18 bin (12 bin adedi tahıllar için), Pulluk 12 bin, Tohum Ekme 8 bin, Toprak İşleme
(Kultivator) 8 bin, Biçme makineleri 8 bin, Gübreleme makineleri 9 bin (3 bini likit gübre için).
Ürün bazında hasat miktarı (2012, Bin ton): Çavdar 1.083, Buğday 2.554, Tritikal 1.819,
Arpa 1.918, Yulaf 422, Karabuğday 39, Mısır 954, Baklagiller 398, Keten lifi 52, Şeker pancarı
4.774, Kanola 705, Patates 6.911, Sebzeler 1.581, Siloluk ve yemlik mısır 22.755, Yemlik kök
bitkiler 1.232.
25
Bazı bitkisel ürünlerin illere göre üretim durumu (Bin Ton, 2012):
Tahıllar
Patates
Sebze
Brest
1.466
1.512
303
Vitebsk
1.214
527
199
Gomel
1.196
1.017
268
Grodno
1.733
1.276
213
Minsk
2.339
1.835
421
Mogilev
1.279
745
175
Keten
6,7
14,1
3,9
8,6
9,7
8,7
Şeker Pancarı
1.025
----1.926
1.646
178
Belarus Tarım Bakanlığı’na göre, Belarus keten üretiminde dünyada 3. sırada yer almaktadır.
Canlı hayvan sayısı (2013, bin baş): Sığır 4.367 (Bunun içinde, İnek 1.521), Domuz 4.243, Koyunkeçi 133, At 92. Kümes hayvanları sayısı, 42 milyon. İllere göre sığır sayısı şu şekildedir. Brest
840 bin, Vitebsk 641 bin, Gomel 691 bin, Grodno 669 bin, Minsk 932 bin, Mogilev 595 bin.
Belarus, ham deri ihracatına geçici süreli ihracat yasağı uygulamaktadır. Uygulamada ise yasağın
düzenli biçimde uzatıldığı görülmektedir. Son olarak 09 Ocak 2013 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı
ile ham deri ihracat yasağı 15 Temmuz 2014 tarihine kadar uzatılmıştır. Belarus, Rusya ve
Kazakistan’ın da ihracat yasağı uygulaması için çaba göstermektedir.
Bazı hayvansal ürünlerin üretim miktarları (2012, bin ton): Sığır Eti 298, Domuz eti 435, Kanatlı
eti 354, Koyun-Keçi Eti 1,3, Süt 6.767. Yumurta 3.846 milyon adet. İnek başına süt verimi 4.638
kg/yıl.
İllere göre süt üretimi (2012, bin ton): Brest 1.390, Vitebsk 946, Gomel 964, Grodno 1.070, Minsk
1.598, Mogilev 799.
Fiyat Kontrolleri
Belarus’ta Hükümet, “sosyal açıdan önem arzeden ürün listesi” kapsamı ürünlere fiyat kontrolü
uygulamaktadır. Söz konusu listede ekmek, süt, et ve et ürünleri, yumurta, tereyağı, pirinç,
konserve meyve-sebze, taze patates, havuç, pancar, domates, soğan, elma, hıyar, lahana, un,
makarna, şeker, tuz, çocuklar için meyve suları, konserveler, balık, kahve, çay, bebek mamaları,
hanehalkına yönelik katı yakacak, dişçilik, doktor muayenesi, medikal teşhis hizmetleri, telefon ve
posta ücretleri yer almaktadır.2
Çernobil
Belarus, 1986 yılında yaşanan Çernobil faciasından en çok etkilenen ülkedir. Çernobil kazasından
sonra radyasyonun rüzgarla kuzeye taşınmış olması sebebiyle ülke, özellikle de güneydeki Gomel
bölgesi, ayrıca Mogilev ve Brest bölgeleri ile Minsk bölgesinin güneyi önemli oranda radyasyona
maruz kalmıştır. Halen ülke topraklarının %23’ü radyasyon seviyesinin insan sağlığı için kabul
edilebilir oranları aşması sebebiyle tarıma kapalıdır. 01 Ocak 2009 itibariyle ülke topraklarının
2
17 Ocak 2014 tarih ve 35 Sayılı Belarus Bakanlar Kurulu Kararı kapsamı güncel liste şu adreste görülebilir:
http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=C21400035&p1=1&p5=0
26
yaklaşık %20’si (41,11 bin km2) Sezyum-137’ye maruz durumdadır. Bölgeler bazında Sezyum137 kirliliği şu şekilde tespit edilmiştir:
Alan-Bin km2
Toplam yüzölçümdeki payı (%)
Brest
3,55
10,80
Vitebsk
0,02
0,04
Gomel
25,91
64,10
Grodno
1,35
5,4
Minsk
1,44
3,5
Mogilev
8,84
30,50
Belarus
41,11
19,80
Acil Durumlar Bakanlığı’nca yapılan açıklamaya göre (25 Nisan 2012), 2012 Ocak ayı itibariyle,
2.394 yerleşim birimi (tüm yerleşim birimlerinin %10’u) radyoaktif kirlenmeye maruz
bölgelerdedir. 1.142 bin kişi buralarda yaşamaktadır. Açıklamada, Belarus’ta üretilen tarımsal
ürünlerin dörtte birinin radyoaktif kirliliğin devam ettiği bölgelerde üretildiği ifade edilmekte,
ancak bu ürünlerin sadece alkol ve hayvan yemi olarak kullanıldığı iddia edilmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü Raporlarında ülkede yaşayanlar özellikle mantar, böğürtlen gibi orman
ürünlerini yememeleri, açıkta/denetimsiz süt ve süt ürünlerini almamaları konusunda
uyarılmaktadır. Diğer gıdalarda da radyasyon riskinin sıfır olmadığı düşünülmektedir. Çernobil
kazası sonrasında ülkede kanser vakalarında (özellikle tiroid kanseri) önemli artış görülmüştür.
Bazı radyoaktif izotopların yarılanma ömürlerinin çok uzun olması sebebiyle ülkede radyasyonun
etkileri yüzlerce yıl sürecektir. Yukarıda verilen bilgilerde görüldüğü gibi Gomel ve Mogilev
bölgelerinde gerek bitkisel gerek hayvansal ürün üretimi yoğun biçimde devam etmektedir.
Belarus’tan tarım ve hayvancılık ürünleri ithalatında kabul edilebilir düzeyi aşan oranda radyoaktif
madde olup olmadığının mutlaka test edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
İlgili İnternet Adresleri, Fuarlar
Sektörle olarak ülkede düzenlenen başlıca fuar BELAGRO (http://belagro.minskexpo.com/en)
fuarıdır. Firma/sektör bilgileri için aşağıdaki internet adresleri incelenebilir.
- FAO Belarus sayfası (ing.): http://www.fao.org/countryprofiles/index.asp?lang=en&ISO3=BLR
- Agroweb Belarus (rusça, ingilizce): http://aw.belal.by/show.php?page=amart
- Tarımsal ürün ihracatçıları (ingilizce): http://apk.givc.by/?&lang=en
- Genel firma kataloğu (ingilizce): http://en.b2b.by/agriculture-and-food-products-A000
- Tarımsal ürünler firma kataloğu (rusça): http://www.produkt.by/catalogue
- Firmalar, dernekler vb. (rusça): http://fermer.by/links.php, http://fermer.by/catalog.php,
http://fermer.by/catalog.php?d=1
27
4.3. Sanayi
2006-2013 döneminde bir önceki yıla göre sanayi üretimi şu oranlarda değişmiştir (%):
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
11,2
8,6
11,3
– 3,1
11,7
9,1
5,7
– 5,1
Belarus sanayisinde kamu işletmeleri büyük paya sahiptir. 2012 yılı üretim değeri bazında sanayi
üretiminde mülkiyet yapısı, %16,2’si devlet, %79,9’u özel (kısmen halka açık işletmeler, işletme
çalışanlarıyla kamunun payı olan işletmeler, kamu-yabancı sermaye ortaklığındaki işletmeler de bu
kategoride gösterilmektedir), %3,9’u yabancı şeklinde ifade edilmektedir. Ancak, özel mülkiyetin
sadece %14’ü tümüyle yerli özel girişimdir.
Sanayi üretiminde sektörlerin payı (%):
İmalat Sanayi
Petrol Ürünleri-Yakıt
Gıda, İçecek, Tütün
Kimya
Makine, Ekipman
Metal Üretimi, Metal İşleme
Motorlu Taşıt ve İlgili Ekipman
Metal Dışı Mineraller
Kauçuk, Plastik
Elektrik, Elektronik, Optik Ekipman
Tekstil, Giyim
Kağıt Hamuru, Kağıt, Yayıncılık
Ağaç-Ağaç Ürünleri
Deri, Deri ve Ayakkabı Ürünleri
Diğer
Elektrik, Gaz, Su Üretim ve Dağıtımı
Madencilik ve Ocakçılık
2000
86,0
14,7
19,7
9,4
8,9
4,8
4,5
3,5
2,3
3,5
7,0
1,7
1,7
1,7
2,6
12,7
1,3
2005
87,7
19,0
17,6
8,8
9,4
5,9
5,9
4,0
2,5
3,8
4,0
1,9
1,9
0,9
2,1
9,8
2,5
2010
89,6
17,5
20,1
9,0
9,1
7,0
4,5
5,2
3,5
3,8
3,4
1,9
1,5
0,8
2,3
9,6
0,8
2011
91,0
21,2
17,6
11,5
7,9
6,9
5,5
4,2
3,6
3,5
3,1
1,6
1,3
0,8
2,3
7,6
1,5
2012
91,5
20,5
18,5
11,8
9,4
6,6
4,5
4,4
3,7
3,5
2,9
1,4
1,3
0,7
2,3
7,1
1,4
Belarus sanayisi büyük ölçüde ihacata dayalı üretim yapmaktadır. Ana ihraç pazarı petrol
ürünlerinde Hollanda, Letonya, Ukrayna’dır. Ülke, kimya sanayii ürünlerinden gübreler ve demirçelik ihracatında pazar çeşitlendirmesi yapabilirken, diğer sanayi kollarında en büyük pazarı
%80’e varan ölçüde Rusya’dır.
Aşağıdaki tabloda başlıca sanayi kollarına ilişkin temel bazı göstergeler yer almaktadır. Tablo
dipnotlarında yer alan ürünler, ilgili sanayi kolunda üretilen maddeleri göstermektedir.
28
Endüstri Kolu Bazında Bazı Göstergeler (2012):
İmalat Sanayi
Petrol Ürünleri-Yakıt (1)
Gıda, İçecek, Tütün (2)
Kimya (3)
Makine, Ekipman (4)
Metal Üretimi, Metal İşleme (5)
Motorlu Taşıt ve İlgili Ekipman (6)
Metal Dışı Mineraller (7)
Kauçuk, Plastik (8)
Elektrik, Elektronik, Optik Ekipman (9)
Tekstil, Giyim (10)
Kağıt Hamuru, Kağıt, Yayıncılık (11)
Ağaç-Ağaç Ürünleri (12)
Deri, Deri ve Ayakkabı Ürünleri (13)
Elektrik, Gaz, Su Üretim ve Dağıtımı
Madencilik ve Ocakçılık (14)
İşletme
Sayısı
12.804
23
805
416
1.013
1.592
127
938
1.082
1.056
1.693
1.050
1.531
131
205
46
Üretim Değeri
(Milyar Br)
563.589
126.555
113.705
72.897
57.585
40.731
27.449
27.205
22.622
21.661
17.931
8.918
7.915
4.503
43.629
8.644
Kar Değeri
(Milyar Br)
68.466
12.698
9.343
15.702
9.363
3.884
3.600
1.667
2.977
2.686
2.212
872
463
745
4.562
3.894
Çalışan Sayısı
(Bin Kişi)
930,4
10,6
150,9
61,6
149,9
77,8
58,1
66,8
42,9
69,2
100,3
31,2
46,5
17,1
112,8
15,9
Ortalama
Ücret (Br)
4.066.400
7.908.900
3.871.100
6.230.300
4.419.400
4.626.400
4.694.400
3.931.000
4.261.100
3.772.500
2.751.600
3.614.500
2.786.000
3.102.800
3.755.900
5.604.400
(1) Birincil petrol işleme, benzin, mazot, fuel-oil.
(2) Et-et ürünleri, süt-süt ürünleri, peynir, margarin, balık, bitkisel yağlar, şeker, konserve, ekmek, un, makarna, su vb.
(3) Gübreler (potasyum, nitrojen, fosfat), kimyasal iplik, elyaf.
(4) Metal kesme, dövme ve presleme makineleri, traktörler, hasat, gübreleme makineleri, ekskavatörler, çamaşır
makineleri, buzdolapları, elektrikli süpürgeler ve ütüler.
(5) Dökme demir, çelik, bitmiş yassı ürünler, çelik borular, çelik kord, teller, ağlar vb.
(6) Troleybüsler, kamyonlar, otobüsler, motosikletler, bisikletler.
(7) Çimento, prefabrik yapılar, tuğla, kireç, seramik duvar karoları vb.
(8) Taşıtlar için lastikler, plastik film, boru, fiberglas.
(9) Elektrikli motorlar, radyolar, televizyonlar.
(10) Kumaş, çorap, örgü giyim, palto, mont, takım elbise, halı vb.
(11) Selüloz, kağıt, karton, karton kutu, kağıt torba.
(12) Kereste, sunta, kontrplak, mdf.
(13) Ayakkabı.
(14) Petrol, gaz, turba.
Yıllar itibariyle kronik kapasite kullanım oranı düşüklüğü gösteren sanayi kollarında kapasite
kullanım oranı (2012): Rulmanlar %25, Televizyonlar %51.
Ülkenin Önemli Sanayi Tesisleri
Naftan ve Mozır rafinerileri petrol ürünleri üretmektedir. Minsk Otomobil Fabrikası (MAZ)
sektörün en büyük firmasıdır, kamyon ve otobüs üretmektedir. Belarus Otomobil Fabrikası
(BelAZ) kamyonları madencilikte ve hidro-teknik yapıların kurulmasında kullanılmaktadır.
Belarus Çelik Fabrikası (BMZ) ülkenin alanında başlıca tesisidir. Tarım makineleri de ülkenin
önemli sektörlerindendir. Sektördeki önemli üreticiler, Minsk Motor Fabrikası, Gomselmaş,
Bobruyskselmaş, Minsk Traktör Fabrikası (MTZ). Elektronik sektörünün önemli üreticileri,
Horizont ve Atlant’tır.
29
Kimya-petrokimya sanayi ülkenin sanayi yapısında en önemli sektörlerden biridir. Kimya
sektöründeki en büyük işletmeler Belaruskali, Grodno Azot, Gomel Kimya Fabrikası,
Grodnohimvolokno, Mogilevhimvolokno, Polimir. Belşina, tekerlek lastiği üretmektedir. Ülkede
ilaç sanayi ve çeşitli preparatlar üretimi de bulunmaktadır. Sektördeki önemli firmalar arasında
Borisov Tıbbi Preparatlar Fabrikası, Grodno Tıbbi Preparatlar Fabrikası ve Belmedpreparatı
sayılabilir. Ormancılık, ahşap işleme ve kağıt sektöründe en büyük üreticiler Pinskdrev,
Molodeçnomebel, BelOboi, Fandok, Ivatseviçidrev olarak sıralanabilir.
Belarus Hafif Sanayi Birliği Bellegprom, tekstil, konfeksiyon, deri ürünleri ve ayakkabı üreticisi
bazıları özel sektör firması 80 dolayında firmayı temsil eden bir devlet kuruluşudur.3
Bellesbumprom, 46 ağaç işleme ve kağıt firmasını temsil etmektedir. 4 Belgospişeprom, gıda
sanayiinde faaliyet gösteren (şeker fabrikaları, içkiler, şekerleme ve çikolata fabrikaları vb.)
yaklaşık 40 firmayı yönetmektedir.5 Devlete ait sanayi kuruluşlarının çoğu Sanayi Bakanlığı’na
bağlıdır.6 Devlete ait inşaat, inşaat malzeme ve ekipmanı firmaları da Mimarlık ve İnşaat
Bakanlığı’na bağlı faaliyet gösterir.7 Savunma sanayii firmaları, Devlet Savunma Sanayii Komitesi
uhdesindedir.8 Ülkedeki orta ve büyük ölçekli, devlet veya özel sektör firmalarının önemli bir
kısmı aynı zamanda Belarus Sanayi ve Ticaret Odası üyesidir.9
Belarus Maliye Bakanlığı’nca yapılan bir açıklamada, 2013 yılının en karlı işletmeleri, Naftan ve
Mozır rafinerileri, Belşina, Belaruskali, Gomeltransnafta Drujba, Nyoman Tütün Fabrikası, BelAZ,
Grodno Azot, Peleng, Slutsk Peynir Fabrikası, MAZ, PromAgroLeasing, Minsk Tekerlekli Traktör
Fabrikası, Gomel Kimya Fabrikası, Mogilevliftmaş, Lida Süt Fabrikası, MAPID İnşaat,
Agrokombinat Derjinski olarak verilmektedir.
4.4. Ulaştırma ve Haberleşme
Belarus, Avrupa’yı Rusya’ya, Güneydoğu Avrupa ve Ortadoğu’yu Ukrayna üzerinden Baltık ve
Kuzey ülkeleri ile Rusya’ya bağlayan yolların üzerinde, ulaştırma açısından önemli bir konumda
yer almaktadır. AB-Rusya mal ticaretinin karayolu üzerinden yapılan bölümünün neredeyse
tamamı Belarus üzerinden geçmektedir. Belarus, Rusya doğal gazının ve petrolünün Avrupa’ya
ulaştırılmasında da önemli bir transit ülke konumundadır.
Kuzey-güney istikametinde Rusya sınırı-Vitebsk-Gomel-Ukrayna sınırı arasında uzanan 456
km’lik M-8/E-95 karayolu, Finlandiya, Litvanya, Rusya, Belarus, Ukrayna, Moldova, Romanya,
Bulgaristan ve Yunanistan arasındaki ulaşım koridorunun bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu
koridorun Gomel-Minsk-Klaipeda (Litvanya) -Kaliningrad (Rusya) arasında uzanan 468 km’lik
bölümü Doğu Ukrayna ve Merkezi Rusya’da oluşan kargonun Klaipeda, Ventspils (Letonya) ve
3
Bellegprom: http://www.bellegprom.by/about/enterprises/
Bellesbumprom: http://www.bellesbumprom.by/en/concern_directory/index.htm
5
Belgospişeprom: http://www.bgp.by/en/catalog-en
6
Belarus Sanayi Bakanlığına bağlı firmalar: http://www.minprom.gov.by/organizacii?s=
7
Belarus Mimarlık ve İnşaat Bakanlığı’na bağlı firmalar: http://www.mas.by/ru/predpriatia/
8
Devlet Savunma Sanayii Komitesi’ne bağlı firmalar: http://www.vpk.gov.by/companies
9
Belarus’ta Sanayi ve Ticaret Odası üyeliği zorunlu değildir. İl ve ilçelerde sanayi ve/veya ticaret odaları
bulunmamaktadır. Bunun yerine Belarus STO’nın (Türkiye’deki TOBB karşılığı kuruluştur) Minsk ve diğer büyük
kentlerde toplam altı şubesi mevcuttur. Belarus STO üyesi firma listesi şu bağlantıda görülebilir:
http://www.cci.by/en/listOfTpp
4
30
Kaliningrad limanlarına ulaştırılmasında hizmet vermektedir. Brest-Minsk-Rusya sınırı arasında
uzanan 609 km uzunluğundaki M-1/E-30 karayolu ise batı ile doğuyu birleştiren en önemli
bağlantıyı oluşturmaktadır.
Ulaştırma alanında Belarus’un önemini artıran önemli bir demiryolu taşımacılık projesi “Viking
Projesi”dir. Temelde konteyner taşınan hattın güzergahı şu şekildedir: Iljichevsk/OdessaBerezhest (Ukrayna) – Slovechno-Minsk-Gudogai (Belarus) – Kena-Klaipeda (Litvanya). Hattın
uzunluğu 1.753 km.dir.
Diğer taraftan, 17 Mart 2011 tarihinde Chongqing (Uygur Özerk Bölgesi, Çin) – Duisburg
(Almanya)10 konteyner tren servisi pilot seferi yapılmış, tren 31 Mart tarihinde Duisburg’a
ulaşmıştır. Çin’den yola çıkan tren, Kazakistan, Rusya, Belarus ve Polonya üzerinden Almanya’ya
11,2 bin km’lik bir mesafe katetmektedir.
1997 yılından bu yana I.A.T.A. üyesi olan Belarus’un ulusal havayolu şirketi Belavia, 6 adet
Boeing 737-500, 7 adet Boeing 737-300, 4 adet CRJ-100/200 LR (50 kişilik), 2 adet Embraer 175
(78 kişilik) ve 3 adet ТU-154 М uçağı ile faaliyet göstermektedir. Şirket (www.belavia.by),
Avrupa, Ortaasya ve Rusya ile bazı Ortadoğu başkentlerine seferler düzenlemektedir. Yıl boyunca
İstanbul’a haftada dört kez (Salı, Perşembe, Cuma, Pazar günleri) tarifeli sefer yapan Belavia, yaz
aylarında ise turistik merkezlerimize charter uçuşları yapmaktadır. Türk Hava Yolları haftada 4
kez (Pazartesi, Çarşamba, Perşembe, Cumartesi) İstanbul-Minsk hattında uçmaktadır.
Ülkede 2013 yılı sonu itibariyle 3 GSM operatörü bulunmaktadır: Turkcell’e ait Life, MTS,
Velcom. Turkcell, 2008 yılı sonunda 500 milyon dolarlık ilk yatırım ile devlete ait Best Telekom
firmasının %80 hissesini alarak pazara girmiş, şirkete yatırımları bir milyar dolara, abone sayısı
1,1 milyona ulaşmıştır.
4.5. Ticaret ve Hizmetler
Perakende ticaret sektöründe Euroopt, Korona, Rodnaya Storona, Rublevski ve Gippo, en büyük
ilk 5 perakende zinciri durumundadır. Euroopt tarafından yapılan açıklamaya göre, 204 mağazası
bulunan firmanın 2013 cirosu 1,9 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan, 10 bin
market ve 2.500 dolayında kafe ve restoran işleten devlete ait perakende zinciri Belkoopsoyuz,
yıllık yaklaşık 2,5 milyar dolar ciroya sahiptir.
Diğer başlıca perakende zincir mağazaları:
Gıda: Sosedi, Preston, Almi, Nika, Vitalur, Vesta, Prodmir, Korzinka
Yapı malzemeleri: Novoselkin, Materik, Oma
Ayakkabı: Megatop
Kadın İç Giyim: Mila Vitsa, Serge
Çocuk Giyim: Marusya, Belbimbo, Orange Camel
Saat, Mücevher: Monomah, Ziko, Jana
Elektronik: Umnye Veschi, Korona Tekno, Fifth Element, Eldorado
10
Belarus demiryolları kesiminde hattın operatörü devlet şirketi Belintertrans’tır.
http://www.rw.by/en/freight/container_transportation/accelerated_trains/chuntsin_dujsburg
31
Konuyla ilgili ayrıntılı istatistikler için Belarus Devlet İstatistik Komitesi 2013 İstatistik Yıllığına
bakılması önerilir. Belarus’ta faaliyet gösteren başlıca perakende zincirleri listesi
Müşavirliğimizden temin edilebilir. Belarus yerli üreticilerinin kendi ürünlerini pazarlayan
firmalara bu kısımda yer verilmemiştir.
4.5.1. İnşaat Sektörü
Müteahhitlik hizmetlerine ilişkin kamuya açıklanan istatistik bilgileri oldukça kısıtlı olup, Belarus
Devlet İstatistik Komitesi tarafından yayımlanan bazı bilgiler aşağıda yer almaktadır.
1 Ocak 2013 yılı İtibariyle İnşaat Sektöründe Kayıtlı Firma Sayısı:
Çalışan sayısı
100’den az
101-250
250 üzeri
Toplam
6.620
532
166
7.318
Devlet
329
147
30
506
Yerli özel
6.212
378
135
6.725
Yabancı
79
7
1
87
2012 yılında ülkede inşaat sektörü toplam üretim değeri 68,7 trilyon Br’dir (yaklaşık 7 milyar
dolar). Sektör üretiminin yarısı Minsk bölgesinde gerçekleştirilmektedir.
Ülkede yıllık 4-5 milyon m2 konut inşa edilmektedir. 2012 yılında inşa edilen konutların yarısı
kamuya aittir. Üretilen 9.473 binanın 634 adedi 4 veya daha fazla katlıdır. Binaların 7.778 adedi
merkezi ısıtma sistemine bağlıdır. Aynı yılda inşa edilen konutların %28’i tek odalı, %38’i 1+1,
%25’i 2+1, %9’u 3+1 ve üzeri odalıdır. Ortalama konut büyüklüğü 78,4 m2’dir.
Ülkede ihaleye çıkacak projeler, www.icetrade.by adresinin Rusça sayfalarında duyurulmaktadır.
Müteahhitlik ile ilgili mevzuat, Belarus Mimarlık ve İnşaat Bakanlığı internet sayfasında
(http://www.mas.by) bulunabilir. Müteahhitlik firmalarının, üstlenilecek işin büyüklüğü açısından
5 ayrı kategoride değerlendirilen şartlara tabi olarak lisans alma zorunluluğu bulunmaktadır.
İnşaatların denetimi, Devlet Standardizasyon Komitesi İnşaat Kontrol ve Gözetim Genel
Müdürlüğü ve bağlı taşra birimleri tarafından yürütülmektedir.
Ülkede devam eden konut inşaatları ağırlıkla devlet firmaları tarafından gerçekleştirilmekte olup,
devlet, sosyal politikalar çerçevesinde yıllık olarak belirli bir kaynağı bu alanda kullanılmak üzere
ayırmaya özen göstermektedir. Üç veya daha fazla çocuklu ailelere ev alımı için 40 yıl vadeli, %1
faizli, kırsal kesimlerde yaşayanlara da yine 40 yıl vadeli Merkez Bankası reeskont faizinin
%10’una karşılık gelen oranda faizli (%3’ten az olmamak üzere) kredi verilmektedir.
Belarus'ta arazilerden ve mülklerden sorumlu kuruluş Devlet Mülkiyet Komitesi’dir
(www.gki.gov.by). Şehirlerdeki yatırıma uygun arsalar için ise şehir icra komitelerinin ilgili
birimlerine başvurmak uygun olacaktır. Minsk şehir merkezinde yeterince boş arazi kalmadığından
(Minsk’te nüfus yoğunluğu km2 başına 6.200 kişi olarak verilmektedir), eski binaların
rekonstrüksiyonu veya duruma göre yıkılıp yerine yeniden inşaat yapılması, ayrıca Minsk şehir
icra komitesince belirlenen yerlerdeki tesis veya binaların şehir dışına taşınması şartıyla uzun
süreli arsa kullanım hakkı verilecek yeni inşaat yapılması mümkündür.
32
Ülkede halihazırda üç çimento fabrikası bulunmaktadır: Grodno bölgesi Vavkavisk’deki
Krasnaselskbudmateryyaly; Mogilev bölgesi Kastsyukovichi’deki Belarus Çimento Fabrikası ve
yine Mogilev bölgesi Krichav’daki Krichawtsementnashifer fabrikası. Belarus çimento sanayii,
2012 yılında yaklaşık 5 milyon ton üretim yaparak bunun 1 milyon tonunu Rusya Federasyonu,
Polonya ve Baltık ülkelerine ihraç etmiştir. 2015 yılında 10 milyon ton üretim hedeflenmektedir.
Belarus’ta inşaat sektörünü ilgilendiren önemli bir konu agrega temininin zor olmasıdır. Devletçe
işletilen hemen tek agrega tesisi Brest ili Mikaşeviçi beldesinde bulunmaktadır.
Konut sektöründe ayrıca, Smalyaviçi, Zaslavye, Fanipol, Sokal, Derjinsk ve Rudzensk’te Minsk
uydu kentleri kurulması yönünde faaliyetler devam etmektedir.
Çin HC, Belarus’a önemli tutarda proje kredisi sağlamaktadır. 2013 yılında Çin Eximbank’ı
Belarus’a Minsk-Gomel karayolunun Bobruysk-Jlobin kısmı için 322 milyon dolar kredi vermiştir.
Belarus devlet inşaat firmaları Venezuela’da konut projeleri üstlenmiştir. Belarus firmaları
Venezuela’nın Maracay kentinde 2.520 konut projesini tamamlamış olup, Miranda ve Barinas
illerinde toplam 6 bin konut yapım işini yürütmektedir.
4.6. Enerji ve Doğal Kaynaklar
Belarus’ta 400 maden sahasından 30 çeşit mineral ürün çıkarılmaktadır. Bunların en önemlisi
potasyum tuzlarıdır. Ülke potasyum tuzu rezervinde Avrupa’nın, hatta dünyanın önde gelen
ülkeleri arasındadır. Mozır, David-Gorodok ve Starobin’deki rezervlerin tahmini toplam miktarı 22
milyar tondur. Ülke petrol ve diğer enerji kaynakları açısından fakirdir. Sınırlı miktarda petrol
üretimi varsa da, bu ülke ihtiyacının ancak %12-13’ünü karşılamaktadır.
Ancak ülkede önemli petrol ürünleri endüstrisi bulunmaktadır. Rusya Federasyonu’ndan aldığı
ham petrolü (yıllık petrol ithalatı yaklaşık 21 milyon tondur) işleyerek ihraç etmekte ve bu ülkenin
ihracat gelirlerinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. “Naftan” ve “Mozır” rafinerileri ülkenin
iki büyük petrol rafinerisidir.
Ülkede tüketilen tüm enerjinin %85’i doğal gaz kaynaklıdır ve hükümet 2020 yılında kadar doğal
gazın payını %60,6’ya indirmeyi öngörmektedir. Aynı dönem içinde petrolün payının %5,8’den
%4,1’e inmesini, halihazırda %0,7 payı olan kömürün payının %7,2’ye çıkması planlanmaktadır.
Ancak, ülkenin mali kaynaklarının yetersizliği nedeniyle kömür üretiminin artırılmasının kolay
olmadığı değerlendirilmektedir.
Rusya Fed. kredisi (10 milyar dolar) ve teknolojisi ile 2012 yılında Grodno ilinde Litvanya sınırına
yakın bölgede (Astravets) yapımına başlanan 2000 MW’lık nükleer santral tamamlandığı zaman
ülkenin toplam enerji ihtiyacının %11,8’ini karşılayacaktır.
Belarus’ta sanayi elektriği ucuz değildir. Yaklaşık 0,14 sent/kw saat tutarındadır. Ülkede elektrik
fiyatının yüksek olmasının başlıca sebebi, hanehalkı elektriğinin buradan sübvanse edilmesi olarak
gösterilmektedir.
33
Madencilik Alanında Planlanan Projeler:
Maden
Demir (Okolovskoe Sahası)
Granit (Sinitskoe Sahası)
Kahverengi Kömür (Brinevskoe,
Zhitkovichskoe ve Tonezhkoe
Sahaları)
Petrol Kili (Oil Shale) Lyubanskoe ve
Turovskoe Sahaları
Tahmini Rezerv
145,4 milyon ton
Tahmini Yatırım Tutarı
1,35 milyar Dolar
Brinevskoe: 42 milyon ton
Zhitkovichskoe: 48 milyon ton
Tonezhkoe: 40 milyon ton
Lyubanskoe: 1,1 milyar ton
Turovskoe: 2,7 milyar ton
Brinevskoe: 267 milyon Dolar
Zhitkovichskoe: 391 milyon Dolar
Tonezhkoe: 262 milyon Dolar
1,6 milyar Dolar
Venezuela ile enerji alanında işbirliği
Belarus ile Venezuela arasında devlet başkanları seviyesinde başlatılan yakın ekonomik işbirliği,
iki ülke arasındaki ortak projeler ve şirketlerle somutlaşmıştır. 2007 yılı Aralık ayında kurulan
ortak girişim (joint venture) “Petrolera BeloVenesolana”da Belarus’un %40 hissesi bulunmaktadır.
Söz konusu şirket Venezuela’da 7 bölgede petrol, 6 bölgede doğal gaz çıkarma çalışması
yürütmektedir. Belarus yetkililerince yapılan açıklamalara göre, Petrolera BeloVenesolana son 6,5
yılda 5,5 milyon ton petrol ve 750 milyon m3 doğal gaz çıkarmıştır. Diğer bir ortak girişim
“Sismika BeloVenesolana” Orinoko nehri havzasında sismik araştırmalar yapmaktadır.
4.7. Kamu Bütçesi, Bankacılık
2012 yılı konsolide bütçe gelirleri 158 trilyon Br’dir (Merkezi İdare : 95 trilyon Br, Mahalli
İdareler : 91 trilyon Br.). Bütçe giderleri 155 trilyon Br olup, (Merkezi İdare : 96 trilyon Br,
Mahalli İdareler : 88 trilyon Br.) Belarus konsolide kamu bütçesi 2012 yılında 3 trilyon Br. fazla
vermiştir. 2013 yılı bütçe gelirleri, 267 trilyon Br, bütçe giderleri 266 trilyon Br.’dir. Merkezi
yönetim bütçesi, 2012 yılında 0,7 trilyon Br, 2013 yılında 2,3 trilyon Br açık vermiştir.
Para arzına ilişkin veriler, http://www.nbrb.by/engl/statistics/MonetaryStat/BroadMoney adresinde
görülebilir.
Belarus'ta, 07 Mart 2012 tarihi itibariyle, 31 banka faaliyet göstermektedir.11 Aktif büyüklüğü
bakımından sektörün ilk sırasında devlet bankası Belarusbank gelmektedir. İkinci büyük banka da
yine bir devlet bankası Belagroprombank’tır. Sektörün önde gelen özel bankaları BPS-Sberbank
(Rusya sermayeli) ve Priorbank’tır (Avusturya sermayeli). Türkiye İş Bankası A.Ş., Belarus'taki
11 banka ile muhabirlik anlaşmaları imzalamıştır. Söz konusu Belarus bankalarının listesine İş
Bankası internet sayfasından ulaşılabilir :
http://www.isbank.com.tr/content/TR/En_Yakin_Is_Bankasi/Muhabirlerimiz/BEYAZ+RUSYA.aspx
Ülkede yaşanan döviz sorunları nedeniyle, 2009 yılından bu yana gerçek kişilere döviz cinsinden
kredi kullandırılmamaktadır. 16 Ocak 2013 tarihinden itibaren de tüzel kişiler yerli firmalara
ödeme yapmak amacıyla döviz kredisi kulllanamamaktadır. Yabancı firmalara yapılacak ödemeler
için ise henüz sınırlama bulunmamaktadır. Basında yer alan bir habere göre, 2013 Ekim ayında
Belarus Merkez Bankası, kısa vadeli döviz hesabı açılmasının durdurulması yönünde tüm
bankalara talimat vermiştir.
11
http://www.nbrb.by/engl/system/banks.asp
34
4.8. Yatırımlar
Belarus Doğrudan Yabancı Yatırım (DYY) durumu aşağıda yer almaktadır.
Doğrudan Yabancı Yatırımlar (Milyon Dolar):
DYY Girişi
DYY Çıkışı
2006
354
3
2007
1.807
15
2008
2.188
31
2009
1.877
102
2010
1.393
51
2011
4.002
126
2012
1.442
99
Kaynak: World Investment Report-2013.
Yabancı yatırımlarda 2011 yılında görülen artış, Beltransgaz şirketinin %50 kalan hissesinin 2,5
milyar dolar bedelle Rusya Federasyonu’na satışından kaynaklanmıştır.
Belarus’un yatırım ortamı ile ilgili olarak,
- Dünya Bankası “Doing Business” Raporu:
http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/belarus
- Economic Freedom Index: http://www.heritage.org/index/country/belarus
- DB Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı (MIGA) Dünya Yatırım ve Politik Risk Raporu:
http://www.miga.org/resources/index.cfm?stid=1866
- Uluslararası Şeffaflık Örgütü (Transparency International) 2013 Raporu:
http://cpi.transparency.org/cpi2013
incelenebilir.
Belarus Ulusal Yatırım ve Özelleştirme Ajansı, 2012 yılında faaliyetlerine başlamıştır
(http://www.investinbelarus.by/en). İlgili internet sayfalarında resmi bakış açısıyla ülkedeki
yatırım ortamı anlatılmaktadır.
4.8.1. Yatırım Teşvikleri12
Nüfusu 50 bin kişiden az Yerleşim Birimlerine Yapılacak Yatırımlar Sağlanan Teşvik:
Bu kapsamda yapılacak yatırımlar için 7 yıl süreyle kurumlar vergisinden ve elde edilen dövizin
satışı şartından muafiyet tanınmakta, ayrıca 5 yaşını geçmeyen sermaye mallarının (taşıt araçları
hariç) ithalinde KDV ve gümrük vergisi muafiyeti öngörülmektedir. (Ancak ekonomik faaliyetin 5
yıldan önce sona erdirilmesi halinde gümrük vergisi ve KDV tutarının geri ödenmesi
gerekmektedir.)13
12
Yatırım teşvikleri ile ilgili olarak ayrıca bkz. 6 Ağustos 2009 tarih ve 10 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı,
http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=pd0900010&p2={NRPA}
13
İlgili yasal düzenleme şu adreste görülebilir: 07 Mayıs 2012 tarih ve 6 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı,
http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p2=1/13491
35
Serbest Bölgeler
Belarus Serbest Bölgelerine yapılacak yatırımlar için aşağıdaki şart ve avantajlar öngörülmektedir:
 Tüzel kişi firma veya Belarus’ta kayıtlı şahıs şirketleri (IP) serbest bölgede faaliyet gösterebilir.
 Asgari yatırım tutarı 1 milyon ABD doları olacaktır. Bu tutarın tamamlanması yatırımcının iş
planında belirtilen bir kaç yıllık süreye dağıtılabilir. Yatırım tutarına, makine-ekipman,
hammaddeler, demirbaşlar hatta serbest bölgede satın alınacak ofis, imalat yeri vb. dahil
edilebilir.
 İhracata, diğer serbest bölgelere veya ithal-ikamesine (Belarus’ta üretilmeyen ancak Belarus’un
ithal ettiği mallar) yönelik üretim amaçlanır.
 Üretimin %70’inin ihraç edilmesi şarttır. %30’luk bölüm Belarus piyasasına sunulabilir.
 5 yıl süreli kurumlar vergisi muafiyeti tanınır. 5 yılın bitiminde ise %50 indirimli olarak ödenir.
 Belarus iç piyasasına satışta %10 KDV ödenir (Genel KDV oranı %20).
 Gayrimenkuller vergiden muaftır.
 Serbest bölgeye ithalatta gümrük vergileri ve tarife dışı engellerden muafiyet tanınır.
Gümrük Birliği kapsamında, 2012 yılından itibaren serbest bölgelere kayıt olan firmalar için Rusya
Federasyonu ihraç pazarı kabul edilmemektedir. Bu çerçevede, Türk firmaları için Belarus Serbest
Bölgelerine yatırımın avantajı bulunmadığı değerlendirilebilir.
Yüksek Teknoloji Parkı
Yüksek teknoloji parkı kapsamında yapılacak yatırımlara da teşvikler sağlanmaktadır. Belarus
Yüksek Teknoloji Parkı üyesi firmalar, yıllık 300-350 milyon dolar tutarında genellikle batılı
ülkelere yazılım ürünleri ihraç etmektedir. Burada kayıtlı bir firmanın (Game Stream Ltd.)
geliştirdiği “World of Tanks” bilgisayar oyunu dünyaca tanınmıştır. Bu konunun ayrıntıları için
bkz. http://www.park.by/topic-benefits_htp_membership
4.8.2. Özelleştirmeler ve yabancı yatırımcıların faaliyetleri
2012 Mart ayı sonunda bir açıklama yapan Devlet Başkanı Lukaşenka, hükümetin özelleştirilecek
firma listeleri hazırlamayı bırakmasını emretmiştir. Bu listelerin, adı listelerde geçen firmaların
çalışanlarını tedirgin ettiğini, Belarus’ta her işletmenin özelleştirilebileceğini bildirmiştir. Belarus
Bakanlar Kurulu, 1 Ekim 2012 tarihinde 2011-2013 özelleştirme planını iptal etmiştir.
Devlet Başkanı, ülkede geniş çaplı özelleştirme yapılmasına karşı olduğunu ifade ederken, Rusya,
bu ülkeye sağladığı kredi koşullarından olan 2011-2013 yıllarında her yıl en az 2,5 milyar dolarlık
özelleştirme yapılması şartını Belarus’un yerine getirmesini istemektedir. Belarus’ta 2013 yılında
önemli tutarda özelleştirme yapılmamıştır. Rusya, Belaruskali (potasyum gübresi üretimi), petrol
rafinerileri, Polimir, MAZ (kamyon, otobüs) ve Minsk Tekerlekli Traktör Fabrikası (füze
taşıyıcıları), Grodno Azot firmaları ile savunma sanayii firmaları Integral (elektronik) ve Peleng
(optik ekipman) firmalarının kontrol hisselerini satın almak istemektedir.
36
Özelleştirmeler hususunda 2012 Ekim’inde Belarus’un yatırım ortamını sarsan bir gelişme
olmuştur. Devlet Başkanı Lukaşenka, 1990’larda özelleştirilen şekerleme firmaları Spartak ve
Komunalka’nın, konuyla ilgili olarak alınmış mahkeme kararıyla devlet mülkiyetine alınmasını
emretmiştir. Devlet hisseleri, Komunarka’da %22’den %57’ye, Spartak’ta %13’den %60’a
çıkarılmıştır. Firmalara el konulmasına gerekçe olarak, Belarus kökenli Amerikalı işadamı Marat
Novikov’un, hammadde alımı ve dağıtım şirketleri kurarak bu firmaları zarara uğrattığı
belirtilmiştir. Üst düzey yöneticilerinin görevden uzaklaştırılmaları sonrasında, her iki firma,
(1990’lardaki) özelleştirilmelerinin iptaline ilişkin mahkeme kararına itirazlarını geri çekmişlerdir.
Devlet Başkanı, 1990’larda yapılan özelleştirmelerin bir hata olduğunu, iptal edilmeleri gerektiğini
bildirmiştir. (Yakın geçmişte çeşitli gerekçelerle Pinskdrev, Belmedpreparaty ve Keramin
firmalarına da el konulmuş olduğu basında yer almıştır).
5. EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
5.1. Ödemeler Dengesi ve Sermaye Hareketleri
Ödemeler dengesi ile ilgili durum EK 6’da incelenebilir. Cari işlemler açığı, 2013 yılında 7,3
milyar dolara ulaşmıştır. 2014 yılında Belarus’un başta IMF olmak üzere önemli tutarda dış borç
ödemeleri bulunmaktadır. Rusya Federasyonu’ndan yeterli düzeyde kredi alınamaz veya
özelleştirme yapılmazsa devalüasyon kaçınılmaz görünmektedir.
5.2. Turizm
Gelen Turist
Toplam
BDT Dışı
BDT
Toplam
Giden Turist
BDT Dışı
BDT
2000
60 224
48 050
12 174
1 289 034
1 181 570
107 464
2005
90 811
61 980
28 831
572 398
268 037
304 361
2006
89 524
62 790
26 734
525 430
278 222
247 208
2007
105 410
66 523
38 887
516 796
283 680
233 116
2008
91 587
38 715
52 872
380 349
212 974
167 375
2009
95 463
35 580
59 883
316 322
1)
118 545
2010
120 073
36 641
83 432
414 735
256 558
158 177
2011
116 049
29 943
86 106
319 795
218 046
101 749
2012
118 749
22 703
96 046
492 846
335 823
157 023
1)
197 777
1) 2009’dan itibaren Gürcistan dahil.
37
2012 yılında ülkeyi ziyaret eden turist sayısı 118.749 olup, bunun %19’unu (22.703 kişi) BDT
haricindeki ülkelerden gelenler oluşturmuştur. Bu kapsamda, başlıca turist gönderen ülkeler ve
turist sayıları şu şekildedir: İngiltere 3.033, Türkiye 2.768, Polonya 2.027, Almanya 2.071,
Litvanya 1.688, İtalya 1.535, Letonya 1.107, ABD 1.017. Belarus’u ziyaret eden Türk
vatandaşlarının çoğunlukla iş amacıyla bu ülkeye gelen kişilerden oluştuğu değerlendirilmektedir.
Belarus’u ziyaret eden Türk Vatandaşı Sayısı (Kişi)
2000
2004
2005
2006
2007
2008
107
199
1.328
1.803
4.064
6.087
2009
4.680
2010
4.707
2011
3.596
2012
2.768
Kaynak: Belarus Devlet İstatistik Komitesi
Aynı yılda Belarus 492.846 kişi turist göndermiştir. BDT dışı ülkelere gidenlerin sayısı
335.823’tür. Ziyaret edilen başlıca ülkeler ve turist sayıları: Türkiye 66.932, Bulgaristan 54.383,
Mısır 46.981, Polonya 45.235, Litvanya 26.336, Yunanistan 14.624, Çek Cum. 13.488.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre, 2010 yılında 152.421, 2011 yılında 123.607,
2012 yılında 138.007, 2013 yılında 200.659 Belarus vatandaşı Türkiye’yi ziyaret etmiştir.
Belarus’un turistik potansiyeli temelde, av turizmi, sağlık turizmi (özellikle Ruslar tarafından ilgi
gösterilen sanatoryumlar) ve kumarhanelerden oluşmaktadır. Ülkenin önemli ölçüde turist
çekebildiği söylenemez. Ziyaretçiler başta Rusya Federasyonu olmak üzere BDT ülkeleri
vatandaşlarıdır. Konaklama altyapısı oldukça zayıftır. Yeni konaklama tesisleri inşaası, başkent
Minsk’te çoğunlukla 5 yıldızlı otel yapımına yöneliktir. 3 yıldızlı devlet mülkiyetindeki oteller
konaklama fiyatına göre düşük kalitede altyapıya sahiptir.
5.3. Dış Ticaret
Belarus Dış Ticareti (Mal Ticareti, Milyon Dolar):
İhracat
İthalat
Dış Ticaret Dengesi
Dış Ticaret Hacmi
2009
2010
2011
21.304
28.569
-7.265
49.873
25.284
34.884
-9.600
60.168
41.419
45.759
-4.340
87.178
2012
45.991
46.404
-413
92.395
2013
37.232
42.999
-5.767
80.231
2012-2013
Değişim (%)
-19
-7
1.296
-13
Kaynak: Belarus Devlet İstatistik Komitesi
Ülkenin ihracatı 2013 yılında bir önceki yıla göre %19 azalarak 46 milyar dolardan 37,2 milyar
dolara, ithalatı %7 azalarak 46,4 milyar dolardan 43 milyar dolara gerilemiştir. Dış ticaret hacmi,
80,2 milyar dolara düşerken, dış ticaret açığı 5,8 milyar dolara çıkmıştır.
38
Belarus Dış Ticaretinde Başlıca Ülkeler: Ayrıntılı tablo eklerde yer almaktadır.
2013 yılı verilerine göre, Belarus ihracatında, Rusya Federasyonu %45, Ukrayna %11, Hollanda
%9, Almanya %5, Litvanya ve İngiltere %3, İtalya, Kazakistan ve Polonya %2, Letonya %1 paya
sahiptir.
Belarus’un Türkiye’ye ihracatı, toplam ihracatının %0,45’ini oluşturmuştur. Türkiye, Belarus
ihracatında, 2011 yılında 26 ıncı, 2012 yılında 23 üncü, 2013 yılında 19 uncu sırada yer almıştır.
İhracat (Milyon Dolar)
2010
Rusya Fed.
Ukrayna
Hollanda
Almanya
Litvanya
İngiltere
İtalya
Kazakistan
Polonya
Letonya
Türkiye
9.816
2.562
2.773
461
451
935
195
465
886
931
105
2011
2012
2013
13.685
4.157
6.158
1.826
857
404
552
674
1.125
3.151
129
16.284
5.568
7.588
1.737
1.181
557
677
807
950
3.280
145
16.829
4.195
3.343
1.753
1.077
1.027
903
868
782
529
168
2012-2013
(%)
3
-25
-56
1
-9
84
33
8
-18
-84
16
Toplam İhracatındaki
Payı (2013, %)
45
11
9
5
3
3
2
2
2
1
0,45
Kaynak: Belarus Devlet İstatistik Komitesi
2013 yılı verilerine göre, Belarus ithalatında, Rusya Federasyonu %53, Almanya ve Çin %7,
Ukrayna %5, Polonya %4, İtalya %3, ABD, Fransa, Çek Cum. ve Litvanya %1 paya sahiptir.
Belarus’un Türkiye’den ithalatı, toplam ithalatının %1’ini oluşturmuştur. Türkiye, Belarus
ithalatında 2011 yılında 15 inci, 2012 yılında 14 üncü, 2013 yılında 12 nci sırayı almıştır.
İthalat (Milyon Dolar)
Rusya Fed.
Almanya
Çin
Ukrayna
Polonya
İtalya
ABD
Fransa
Çek Cum.
Litvanya
Türkiye
2010
2011
2012
2013
18.058
2.388
1.683
1.878
1.077
772
422
385
317
248
258
24.923
2.556
2.194
2.035
1.289
968
557
430
354
297
319
27.541
2.732
2.368
2.311
1.349
956
634
436
441
371
354
22.888
3.035
2.829
2.057
1.589
1.107
587
496
496
466
410
2012-2013
(%)
-17
11
19
-11
18
16
-7
14
12
26
16
Toplam İthalatındaki
Payı (2013, %)
53
7
7
5
4
3
1,4
1,2
1,2
1,1
1,0
Kaynak: Belarus Devlet İstatistik Komitesi
39
Belarus’un önde gelen ihraç ürünleri (2013): Tabloda yer alan ürünler toplam Belarus ihracatının
%87’sini oluşturmaktadır. Tam liste eklerde görülebilir.
Birim: Bin ABD Doları
Fasıl
27
87
31
04
84
Ürün
Mineral yakıtlar,mineral yağlar ve
müstahsalları,mumlar
Motorlu kara taşıtları,traktör,bisiklet,
motosiklet ve diğer
Gübreler
Süt ve süt mamulleri,kuş ve kümes
hay.yumurtaları,bal vb.
Kazan:makina ve
cihazlar,aletler,parçaları
Belarus
Toplamı
BDT Dışı
Ülkeler
BDT Ülkeleri
Rusya Fed.
11.856.036
7.729.744
4.126.292
937.410
3.441.148
342.179
3.098.969
2.465.432
2.654.141
2.483.313
170.828
21.653
2.331.397
25.080
2.306.317
2.174.605
2.070.267
139.137
1.931.130
1.521.863
39
Plastik ve plastikten mamul eşya
1.139.109
123.181
1.015.928
891.744
85
Elektrikli makina ve cihazlar,aksam ve
parçaları
1.049.028
153.453
895.575
805.714
02
Etler ve yenilen sakatat
992.384
221
992.163
953.014
72
Demir ve çelik
974.617
549.313
425.303
411.825
73
Demir veya çelikten eşya
941.513
262.376
679.136
604.303
44
Ağaç ve ağaçtan mamul eşya:odun
kömürü
686.391
347.985
338.407
206.932
40
Kauçuk ve kauçuktan eşya
672.819
81.404
591.416
389.661
599.973
53.223
546.750
439.455
511.961
4.442
507.519
476.115
357.915
106.730
251.185
235.827
345.980
13.586
332.394
245.174
331.325
29.926
301.399
283.041
281.059
18.484
262.574
249.097
94
16
90
17
62
68
Mobilyalar,aydınlatma, reklam
lambaları,prefabrik yapılar
Et,balık,kabuklu hayvan,yumuşakça vb
hayvansal müstahzarlar
Optik,fotoğraf,sinema,ölçü,kontrol,
ayar cihazları,tıbbi alet.
Şeker ve şeker mamulleri
Örülmemiş giyim eşyası ve
aksesuarları
Taş,alçı,çimento,amyant, mika vb
maddelerden eşya
70
Cam ve cam eşya
256.873
49.436
207.437
151.818
55
Sentetik ve suni devamsız lifler
245.550
124.135
121.415
99.195
61
Örme giyim eşyası ve aksesuarları
243.219
13.628
229.591
194.311
Kaynak: Belarus Devlet Gümrük Komitesi
40
Belarus’un önde gelen ithal ürünleri (2013): Tabloda yer alan ürünler toplam Belarus ithalatının
%82’sini oluşturmaktadır. Tam liste eklerde görülebilir.
Birim: Bin ABD Doları
Fasıl
27
84
87
85
Ürün
Mineral yakıtlar,mineral yağlar ve
müstahsalları,mumlar
Kazan:makina ve cihazlar, aletler,
parçaları
Motorlu kara taşıtları, traktör, bisiklet,
motosiklet ve diğer
Elektrikli makina ve cihazlar,aksam ve
parçaları
Belarus
Toplamı
BDT Dışı
Ülkeler
BDT Ülkeleri
Rusya Fed.
12.583.407
88.811
12.494.596
12.306.236
5.280.429
4.081.847
1.198.582
1.066.194
2.786.783
2.164.347
622.436
564.962
2.642.010
1.579.494
1.062.516
1.003.648
72
Demir ve çelik
2.121.372
222.421
1.898.950
1.559.697
39
Plastik ve plastikten mamul eşya
1.864.838
1.139.405
725.433
677.285
73
Demir veya çelikten eşya
1.307.086
579.532
727.555
598.429
30
Eczacılık ürünleri
760.245
645.908
114.337
83.579
90
Optik,fotoğraf,sinema,ölçü,kontrol,
ayar cihazları,tıbbi alet.
675.447
537.467
137.981
130.253
40
Kauçuk ve kauçuktan eşya
647.847
334.103
313.744
292.503
23
Gıda sanayii kalıntı ve döküntüleri,
hazır hayvan gıdaları
620.589
377.448
243.141
60.085
29
Organik kimyasal müstahsallar
607.683
343.757
263.926
254.736
511.735
217.330
294.405
229.044
443.009
388.999
54.010
35.789
48
08
Kağıt ve karton:kağıt hamurundan
kağıt ve kartondan eşya
Yenilen meyvalar,kabuklu yemişler,
turunçgil ve kavun kabuğu
38
Muhtelif kimyasal maddeler
436.277
308.882
127.395
115.017
03
Balıklar,kabuklu
hayvanlar,yumuşakçalar,diğer
omurgasızlar
423.112
335.211
87.901
86.725
76
Aluminyum ve aluminyum eşya
377.442
143.168
234.274
212.431
25
Tuz,kükürt,toprak ve taşlar,alçılar ve
çimento
372.837
97.926
274.911
209.659
74
Bakır ve bakırdan eşya
326.833
46.035
280.798
266.187
314.942
125.249
189.693
105.516
Demiryolu ulaşım araçları vb,aksam ve
parçaları
Kaynak: Belarus Devlet Gümrük Komitesi
86
41
Belarus Hizmetler Sektörü Dış Ticareti (Milyon Dolar):
İhracat
İthalat
Hacim
Denge
2005
2.342
1.141
2009
3.715
2.218
2010
4.796
3.007
2011
5.610
3.352
2012
6.286
3.843
2013
7.300
4.461
3.483
1.201
5.933
1.497
7.803
1.789
8.962
2.258
10.129
2.443
11.761
2.839
2013 yılı hizmet ticaretinde başlıca endüstriler ve toplam içindeki payı şu şekildedir:
İhracat: Taşımacılık (%52), inşaat (%12), seyahatler (%10), bilgisayar (%8).
İthalat: Taşımacılık (%31), inşaat (%23), seyahatler (%18), finansal hizmetler (%6).
Dış Ticarete İlişkin Önemli Yasal Düzenlemeler:
-Belarus ihracatçıları, ihracat gelirlerinin %30’unu Belarus Döviz Borsası’nda satmak zorundadır.
Söz konusu düzenleme, Belarus’un gümrük birliği yükümlülükleri kapsamında 2017 yılında
yürürlükten kaldırılacaktır.
-Belarus Cumhuriyeti Merkez Bankası'nca 11 Kasım 2008 tarihinde yayımlanan Karar gereğince,
Belarus'a ithalatta Belarus'ta yerleşik ithalatçının tam veya kısmi peşin ödeme yapması
yasaklanmış, ancak ürünün ithalat işlemi tamamlandıktan sonra ödeme yapılmasına izin verilmiştir
(16 Mart tarihli bir Kararla, peşin ödeme yasağı Rusya Federasyonu ve Kazakistan firmaları için
kaldırılmıştır). Akreditifli ödemeler söz konusu düzenleme dışındadır. Ayrıca, kendi ihracatından
döviz elde eden firmaların bu dövizle yapacakları ithalat da anılan düzenlemeden muaftır.
İhracat Sübvansiyonları
Otomotiv (kamyon, traktör, troleybüs) ve tarım makineleri sektöründe faaliyet gösteren Belarus
firmaları, faiz desteği şeklinde desteklenmektedir. Ekim 2009’da taraflarca imzalanan anlaşma
2014 yılında da yürürlükte kalacak, Sberbank, Rusya’daki bu ekipmanları satın alan firmalara
düşük faizli kredi verecek, faiz farkı Belarus devletince Sberbank’a ödenecektir. Anlaşma
kapsamında Sberbank Rusya’daki Belarus ürünleri alıcılarına 600-700 milyon dolarlık kredi
kullandırmaktadır.
Belarus’un Taraf Olduğu Uluslararası Önemli Ekonomik/Ticari Anlaşmalar:
Gümrük Birliği
1 Ocak 2010 tarihinde Belarus, Rusya Federasyonu ve Kazakistan’ın katılımıyla yürürlüğe
girmiştir. Belarus-Rusya Fed.-Kazakistan arasında Gümrük Birliği kurulmasına ilişkin temel
anlaşmalar, Ortak Dış Tarife (ODT) ihdasına ilişkin Gümrük Birliği Başkanlar Kurulu’nun 27
Kasım 2009 tarihli kararı ve Ortak Gümrük Kodeksinin kabulüne ilişkin 6 Temmuz 2010 tarihli
kararıdır. Diğer önemli bir karar da, 25 Mart 2010 tarihli üye ülkelerin ithalatta uygulanan gümrük
vergilerinin üyeler arasında dağıtımı mekanizmasını onaylamalarına ilişkin karardır. 2009 yılı
Kasım ayındaki karardan sonra ayrıca, DTÖ’ye gümrük birliği üyeleri olarak birlikte katılınacağı
42
ve 2012 yılında üyeler arasında ortak ekonomik alan oluşturulacağı bildirilmiştir. Ancak 2010 yılı
içinde, gümrük birliği üyesi her ülkenin DTÖ’ye katılımda kendi yolunu izlemesi benimsenmiştir.
Yukarıda bahsi geçen ithalatta uygulanan gümrük vergilerinin üyeler arasında dağıtımı
mekanizmasına göre, her üç ülkeye ithalatta tahsil edilecek toplam gümrük vergisi tutarının
%4,70’i Belarus’a, %7,33’ü Kazakistan’a, %87,97’si Rusya Federasyonu’na verilecektir.
Gümrük Birliğinin ortak gümrük tarifesi oranlarına Avrasya Ekonomik Komisyonu resmi sayfası
http://www.eurasiancommission.org/ru/act/trade/catr/ett/Pages/default.aspx internet adresinden
ulaşılabilir.14
Türkiye, 1 Ocak 2010’dan itibaren Belarus-Rusya-Kazakistan GB’nin Genelleştirilmiş Tercihler
Sisteminde (GTS) yer almıştır, bu da Türkiye’nin aşağıdaki internet sayfasında listelenen mallarda
ortak gümrük tarifesi oranlarının %75’ini ödenmesi anlamına gelmektedir:
http://www.eurasiancommission.org/ru/act/trade/dotp/commonSytem/Documents/Перечень%20п
референциальных%20товаров.pdf
(Tercihli tarifeler ile ilgili bağlantı:
http://www.eurasiancommission.org/ru/act/trade/dotp/commonSytem/Pages/normatBaza.aspx)
Belarus’ta gümrüklerden sorumlu kuruluş Devlet Gümrük Komitesidir (http://www.gtk.gov.by/en).
Devlet Gümrük Komitesi Başkanı, diğer Komite başkaları gibi Bakanlar Kurulu üyesi olup, devlet
hiyerarşisinde Bakan seviyesindedir.
Ortak Ekonomik Alan
Ortak Ekonomik Alan, 1 Ocak 2012 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. 1 Ocak 2010’da başlayan
Gümrük Birliği ile malların serbest dolaşımı sağlanırken, Ortak Ekonomik Alan’a ilişkin
düzenlemeler vasıtasıyla buna ek olarak, sermaye, hizmetler ve işgücünün serbest dolaşımı, ayrıca
ekonomi politikalarının uyumlaştırılması amaçlanmaktadır. Ortak Ekonomik Alan ile ilgili daha
ayrıntılı açıklamalar EK 5’te görülebilir.
Ortak Ekonomik Alanın tam anlamıyla işleyişini sağlamak amacıyla 2015 yılına kadar 55 belgenin
imzalanması, ayrıca taraf ülke hükümetlerince 70’den fazla tedbirin uygulamaya konulması
planlanmaktadır. Bunun ardından ise belirlenecek aşama ve süreler sonunda “Avrasya Ekonomik
Birliği (AEB)” kurulacaktır.
AEB’nin kuruluşu için gerekli anlaşmaların taslak metinleri 01 Mayıs 2014 tarihine
hazırlanacaktır. AEB’nin 01 Ocak 2015 tarihi itibariyle kurulması planlanmaktadır. 29 Mayıs 2013
tarihindeki Devlet Başkanları zirvesinde Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev, AEB
ile pragmatizm ve karşılıklı yarar temelinde sadece ekonomik bir integrasyonu amaçladıklarını
belirtmiştir.
14
Belge rusça olmakla birlikte, harmonize sistem gümrük tarife numaraları ilk 8 hane için standarttır. 3 üncü sütun
miktar (örneğin, ШT: adet), 4 üncü sütun vergi oranı veya miktarını (% vergi oranı veya m2, cm3, kg vb. başına
alınacak avro ya da dolar cinsinden vergi. Hem yüzde hemde miktar belirtilmişse, genellikle asgari vergi tutarını
miktar ölçüsü belirlemektedir) ifade etmektedir.
43
Avrasya Ekonomik Komisyonu (AEK hakkında bilgi için bkz. EK 5), Yeni Zelanda (pilot ülke
seçilmiş olup, 5 tur görüşme yapılmıştır) ve EFTA (4 tur görüşme yapılmıştır) ile STA görüşmeleri
yürütmektedir. Ayrıca, 09-13 Eylül 2013 tarihlerinde Vietnam ile üçüncü tur görüşmeler
gerçekleştirilmiştir.
Diğer taraftan, 29 Mayıs 2013 tarihinde Avrasya Ekonomik Konseyi tarafından alınan karar
kapsamında Kırgızistan ve Ukrayna’ya gözlemci statüsü verilmiştir (bir ülke için uluslararası
kuruluşlarda gözlemci statüsü genellikle üyelik niyetini ifade etmektedir).
Avrasya Ekonomik Topluluğu (EurAsEc)
Kazakistan’ın girişimiyle 5 BDT ülkesi, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Rusya Federasyonu ve
Tacikistan arasında 10 Ekim 2000 tarihinde Avrasya Ekonomik Topluluğu kurulmuştur (Eurasian
Economic Community- EurAsEc). Topluluğa 2006 yılında Özbekistan’da katılarak üye sayısı 6’ya
çıkmıştır. Özbekistan daha sonra üyelikten ayrılmıştır. Ermenistan, Moldova ve Ukrayna gözlemci
statüsündedir. 2012 Mart ayında Devlet Başkanı Lukaşenka tarafından yapılan bir açıklamada,
EurAsEc’in reforme edilmesini ve ekonomik birliği amaçlayan taslak anlaşmanın Kazakistan’ın
karşı olması nedeniyle imzalanamadığı ifade edilmiştir.
Avrasya Ekonomik Topluluğu organlarından biri de Avrasya Ekonomik Topluluğu
Mahkemesi’dir. Mahkemenin merkezi Minsk olarak belirlenmiş olup, üye beş devletin
temsilcilerinden oluşan 10 yargıç görev yapacaktır. Mahkeme, 01 Ocak 2012 tarihinde
faaliyetlerine başlamıştır. Mahkeme, gümrük birliği, ortak ekonomik alan ve EurAsEc
çerçevesinde ortaya çıkan anlaşmazlıkları karara bağlayacaktır. Çalışma kurallarına göre,
anlaşmazlıklar önce Gümrük Birliği Komitesi’ne götürülecek, eğer bu aşamada anlaşma
sağlanamazsa söz konusu Mahkeme tarafından ele alınacaktır. Kararlar, oy çokluğu esasında
alınacaktır.
Rusya Federasyonu Başbakan Birinci Yardımcısı Igor Shuvalov tarafından yapılan açıklamaya
göre, 29 Mayıs 2013 tarihindeki Devlet Başkanları zirvesinde alınan nihai kararla EurAsEc’in
varlığı 01 Ocak 2015 itibariyle sona erdirilecek, ilgili EurAsEc kuruluşları bu tarihten itibaren
AEB’ne devredilecektir.
Bağımsız Devletler Topluluğu15
BDT Anlaşması 8 Aralık 1991 tarihinde imzalanmıştır. Topluluk, “üye ülkelerin egemen eşitliğine
dayalı olarak” üye ülkeler arasında dostluk, iyi komşuluk, etnik gruplar arası uyum, güven,
karşılıklı anlayış ve karşılıklı fayda sağlayan işbirliğinin güçlenmesini ve geliştirilmesi
hedefleriyle kurulmuştur.
15
BDT Sekreteryası Minsk’te bulunmaktadır. Ayrıntılı bilgi için (sadece Rusça): http://www.cis.minsk.by
44
Birlik Devleti
Birlik Devleti, Belarus ve Rusya arasında, siyaset, ekonomi, askeri konular, gümrük, para birimi,
hukuk, insani konular ve kültür alanlarında yakınlaşmayı öngören bir proje olarak, 08 Aralık 1999
tarihinde imzalanan Birlik Devleti Anlaşması ile ihdas edilmiştir. Uygulamada, bu kapsamda
dikkat çekici bir faaliyet görülmemektedir.
BDT Ülkeleri Serbest Ticaret Anlaşması16
BDT ülkeleri Serbest Ticaret Anlaşması, 18 Ekim 2011 tarihinde St. Petersburg’da 8 ülke
Başbakanları tarafından imzalanmıştır. Anlaşmaya taraf ülkeler, Belarus, Ermenistan, Kazakistan,
Kırgızistan, Moldova, Rusya Federasyonu, Tacikistan ve Ukrayna’dır. Özbekistan’ın katılım
protokolü, 31 Mayıs 2013 tarihinde Minsk’te imzalanmıştır.
Azerbaycan ve Türkmenistan Anlaşmayı imzalamamıştır. Söz konusu Anlaşmaya imza koyan
ülkelerden Kırgızistan ve Tacikistan da henüz parlamento onayını tamamlamamıştır.
16
Anlaşma Metni için bkz.: http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3183
45
II. BÖLÜM
1. TÜRKİYE İLE EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLERİN GELİŞİMİ
1.1. Ticari İlişkilerin Genel Durumu
Yıl
2000
İthalat
Genel
Değişim İthalata İhracat $ / Bin
%
Oranı %
18.006
-13
0,03
11.792
2001
10.949
-39
0,03
20.084
2002
20.681
89
0,04
2003
29.474
43
0,04
2004
42.205
43
2005
46.578
2006
İthalat $ / Bin
İhracat
Genel
Değişim İhracata
%
Oranı %
156
0,04
Hacim $ /
Bin
Denge $ /
Bin
29.797
-6.214
9.135
70
0,06
31.033
20.102
0
0,06
40.783
-579
19.579
-3
0,04
49.053
-9.895
0,04
24.609
26
0,04
66.815
-17.596
10
0,04
49.785
102
0,07
96.363
3.207
45.517
-2
0,03
64.823
30
0,08
110.341
19.306
2007
79.945
76
0,05
95.919
48
0,09
175.864
15.973
2008
120.790
51
0,06
145.337
52
0,11
266.127
24.547
2009
83.732
-31
0,06
119.169
-18
0,12
202.900
35.437
2010
154.633
85
0,08
186.508
57
0,16
341.142
31.875
2011
183.201
19
0,08
232.680
25
0,17
415.880
49.479
2012
190.210
4
0,08
264.531
14
0,17
454.741
74.321
2013
186.840
-2
(Kaynak: T.C. Ekonomi Bakanlığı)
0,07
303.388
15
0,20
490.228
116.547
Türkiye-Belarus ticareti 2008 yılına kadar ivme kazanarak artmaya devam etmiş, ancak dünya
çapında yaşanan ekonomik krizin etkisiyle 2009 yılında gerilemiştir. Belarus'ta ciddi bir döviz
krizi yaşanmasına rağmen 2011 yılında da ikili ticaret artmaya devam etmiştir. Son 13 yılda
Belarus’a ihracatımız 30 kat artmıştır.
2013 yılında ihracatımız %15 artarken, ithalatımız %2 gerilemiştir, dış ticaret hacmi %8 oranında
artarak 500 milyon dolara yaklaşmıştır. Türkiye Belarus ile ticarette 2013’te yaklaşık 117 milyon
dolar dış ticaret fazlası vermiştir. Türkiye’nin Belarus ithalatından aldığı pay %0,7, Belarus'un
Türkiye ithalatından aldığı pay %0,07 düzeyindedir.
Ürün Bazında İhracat ve İthalat (2013):
2013 yılında (4’lü G.T.P. bazında) ihracatımız 600, ithalatımız 224 üründen oluşmuştur.
Belarus’a başlıca ihraç ürünleri (toplam ihracatın %81’i):
-
Dokumacılık ürünleri: 82 milyon dolar
Diğer elektriksiz makinalar: 33 milyon dolar
Meyve, sebze ve mamulleri: 31 milyon dolar
46
-
Otomotiv sanayii ürünleri: 23 milyon dolar
Diğer kimyasallar: 18 milyon dolar
Metal eşya (yarı mamul olarak): 15 milyon dolar
Plastikler: 15 milyon dolar
Kauçuk mamulleri: 12 milyon dolar
Büro makinaları ve haberleşme cihazları: 9 milyon dolar
Hazır Giyim: 7 milyon dolar
Belarus’tan başlıca ithal ürünleri (toplam ithalatın %94’ü):
-
Demir ve çelik: 83 milyon dolar
Diğer kimyasallar*: 44 milyon dolar
Dokumaya elverişli lifler (Sentetik elyaf): 31 milyon dolar
Dokumacılık ürünleri**: 17 milyon dolar
* Azotlu gübreler: 20 milyon dolar, potasyum gübreleri: 17 milyon dolar, nitril: 5 milyon dolar.
** Sentetik iplik: 9,6 milyon dolar, keten dokumalar: 7 milyon dolar.
Ürün Bazında İhracat ve İthalat (Bin ABD Doları)
2013
1- TARIMSAL ÜRÜNLER
i-Gıda Maddeleri
Canlı hayvanlar ve gıda maddeleri
Canlı hayvanlar
Hububat ve mamulleri
Meyva, sebze ve mamulleri
Tabii bal, şeker ve mamulleri
Hayvan yemleri
Diğer Gıda Maddeleri
İçkiler, tütün ve mamülleri
Alkollü ve alkolsüz içkiler
Tütün ve mamulleri
Hayvansal ve bitkisel yağlar ve mumlar
Yağlı tohumlar ve meyvalar
ii-Tarımsal Ham maddeler
Tabii, sentetik ve rejenere kauçuk
Tabii mantar ve yuvarlak ağaçlar
Odun hamuru ve kağıt döküntüleri
Dokumaya elverişli lifler ve döküntüleri
2- MADENCİLİK ÜRÜNLERİ
i- Maden cevherleri ve döküntüleri
ii- Mineral yakıtlar ve mineral yağlar
Kömür
Petrol ve ürünleri
iii- Demir dışı metaller
3- SANAYİ
i-Demir ve çelik
ii-Kimyasallar
İHRACAT
38.865
37.720
31.950
0
2
30.500
1.203
22
222
1.037
0
1.037
53
4.680
1.146
1.077
68
5.296
2.557
213
213
2.525
258.274
4.301
34.964
İTHALAT
31.871
823
33
2
0
0
0
32
0
790
790
0
31.048
8
159
30.881
2.860
2.826
2.338
488
35
151.778
82.574
44.096
47
2013
Plastikler
Eczacılık ürünleri
Diğer kimyasallar
iii-Diğer yarı mamuller
Hazırlanmış deriler, postlar ve mamulleri
Kauçuk mamulleri
Mantar ve ağaç mamulleri
Kağıt-karton ve kağıt, karton esaslı mamuller
Metal dışı mineral mamuller
Alçı, çimento vb. inşaat malzemeleri
Cam ve cam eşya
Diğerleri
Metal eşya
iv- Makinalar ve ulaşım araçları
Otomotiv sanayii ürünleri
Büro makinaları ve haberleşme cihazları
Diğer makina ve ulaşım araçları
Enerji üreten makina
Diğer elektriksiz makinalar
Diğer ulaşım araçları
Elektrikli makina ve cihazlar
v- Dokumacılık ürünleri
vi- Hazır giyim
Deri ve kürkten giyim
Diğer giyim eşyası
vii - Diğer tüketim malları
Sıhhi tesisat, ısıtma ve aydınlatma malzemeleri
Mobilyalar
Seyahat eşyası
Ayakkabı
Mesleki, bilimsel ölçü ve kontrol cihazları
Diğer tüketim malları
4- DİĞER ÜRÜNLER
Kaynak: T.C. Ekonomi Bakanlığı
İHRACAT
15.084
2.085
17.794
39.026
2.290
12.362
2.793
3.633
2.589
518
1.435
636
15.360
73.601
23.367
9.314
40.920
2.806
32.592
1.605
3.917
82.130
6.861
190
6.671
17.391
2.735
4.592
110
1.605
445
7.904
953
İTHALAT
412
13
43.671
2.300
588
53
1.226
198
0
0
0
0
234
4.104
2.120
16
1.968
14
1.571
9
374
16.788
453
453
1.463
7
125
38
1.260
33
331
1.2. İkili Anlaşmalar ve Protokoller, KEK Toplantıları, Diğer Temas ve Görüşmeler
Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması
08.09.1993 tarihinde İzmir'de imzalanmış, 10.11.1993 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmış ve
1.12.1993 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anılan Anlaşma ile iki ülke arasında Karma Ekonomik
Komisyon (KEK) kurulması kararlaştırılmıştır.
Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması
08.08.1995 tarihinde imzalanarak, 12.01.1997 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmış, 20 Şubat 1997
tarihinde yürürlüğe girmiştir.
48
Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması
24 Temmuz 1996 tarihinde imzalanarak, 22.04.1998 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmış ve
29.4.1998 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Türkiye-Belarus 8. Dönem Karma Ekonomik Komisyon Toplantısı Protokolü
Türkiye-Belarus Hükümetlerarası Karma Ekonomik Komisyonu (KEK) 8 inci Dönem Toplantısı,
30 Ekim – 01 Kasım 2013 tarihlerinde Ankara’da düzenlenmiştir. Toplantı protokolü 31 Ekim
2013 tarihinde imzalanmıştır.
Diğer Anlaşmalar
Türkiye ile Belarus arasında imzalanmış, ticari ve ekonomik konularla ilgisi olabilecek diğer
anlaşmalar aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Anlaşma/Protokol
Hava Taşımacılığı Anlaşması
Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Anlaşması
Dostluk ve İşbirliği Anlaşması
Veterinerlik Alanında İşbirliği Anlaşması
Karantina ve Bitki Koruma Alanında İşbirliği
Anlaşması
Gümrük Konularında İşbirliği ve Karşılıklı Yardım
Anlaşması
Hukuki, Ticari ve Cezai Konularda Adli
Yardımlaşma Anlaşması
Vizelerin Karşılıklı Kaldırılmasına İlişkin Anlaşma
Geri Kabul Anlaşması
İmza
Tarihi
08.08.1995
08.08.1995
24.07.1996
02.03.2005
Minsk
Minsk
Ankara
Minsk
Resmi Gazete
Tarih ve No
10 Eylül 2000 / 24166 (M)
12 Ocak 1996 / 22521
27 Ekim 1999 / 23859
11 Şubat 2010 / 27490
02.03.2005
Minsk
10 Şubat 2010 / 27489
11.11.2008
Minsk
29 Mayıs 2011 / 27948
13.03.2012
Ankara
29.03.2013
29.03.2013
Minsk
Minsk
İmza Yeri
27 Haziran 2013 / 28690 (M)
15 Mart 2014 / 28942
Diğer Temas ve Görüşmeler
- Dışişleri Bakanı Sayın Ahmet Davutoğlu, 29 Mart 2013 tarihinde Belarus’a resmi bir ziyaret
gerçekleştirmiştir. Söz konusu ziyarette, iki ülke arasında Vizelerin Karşılıklı Kaldırılmasına
İlişkin Anlaşma ile Geri Kabul Anlaşması imzalanmıştır.
- Turgutlu Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 12-16 Eylül 2013 tarihleri arasında Belarus’a ziyaret
düzenlenmiş, söz konusu Oda temsilcileri, çeşitli Belarus özel sektör firmaları ile görüşmelerde
bulunmuş, Budpragres inşaat malzemeleri fuarını ziyaret etmişlerdir.
- Türkiye-Belarus 7. Dönem KEK Toplantısı Protokolü çerçevesinde oluşturulması kararlaştırılan
Ortak Sanayi ve Teknoloji İşbirliği Çalışma Grubu I. Dönem Toplantısı, 09-13 Eylül 2013 tarihleri
arasında Minsk’te gerçekleştirilmiştir.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Sayın Cemil Çiçek, 20-21 Kasım 2013 tarihlerinde
Belarus’a resmi bir ziyarette bulunmuştur. Söz konusu ziyarette “Türkiye Büyük Millet Meclisi ile
Belarus Cumhuriyeti Ulusal Meclisi Arasında İşbirliği Protokolü” imzalanmıştır. TBMM Başkanı
49
Sayın Cemil Çiçek ziyaret kapsamında Belarus Ulusal Meclis Başkanı, Senato Başkanı ve
Başbakanı ile de görüşmeler yapmıştır.
- Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) tarafından 18-21 Kasım 2013 tarihleri
arasında Belarus’a ziyaret düzenlenmiş, söz konusu dernek temsilcileri, çeşitli Belarus kamu
kuruluşları ile görüşmelerde bulunmuştur.
1.3. Fuarlar
T.C. Ekonomi Bakanlığı’nca desteklenen Belarus fuarlarının listesi aşağıdaki bağlantıda
görülebilir: http://www.ekonomi.gov.tr/index.cfm?sayfa=bireyselFuarlar
1.4. Yatırımlar
Belarus'taki Türk yatırımlarının toplam tutarı 1,1 milyar dolar dolayındadır. Bunun yaklaşık 1
milyar dolarını Turkcell firması iştiraki Best Telekom (Life markası ile) oluşturmaktadır. Crowne
Plaza oteli yatırımcısı Prenses Grup yatırımları da 50 milyon dolar civarındadır. Ayrıca, Belarus
serbest bölgelerinde toplam 4 Türk firması üretim faaliyetinde bulunmaktadır. Bunlar, Mogilev
kentinde ev tekstili üretimi yapan Karbelteks, bebek bezi üreticisi BelEmsa, plastik pencere
izolasyon malzemesi üreten SBI Kauçuk, Gomel-Raton serbest bölgesinde çelik boru üretimi ile
uğraşan Dangi Profil’dir.
Ticaret Müşavirliği kayıtlarına göre, perakende ticaret, imalat ve hizmetler sektörlerinde toplam 30
dolayında Türk firma/girişimci Belarus’ta faaliyet göstermektedir. Perakende tekstil ürünlerinde
Colin’s, Minsk ve diğer kentlerde 11 mağaza açmıştır. Evyap, Nobel İlaç, Özden Kimya (ayakkabı
bakım ürünleri), Nil Örme ve Karteks (kumaş), Gürçelik (endüstriyel mutfak), Moda Zeki Gölhan
(erkek giyim), Cantek Mobilya firmaları ülke temsilcilikleriyle Belarus pazarında yer bulmaktadır.
1.5. Müteahhitlik Hizmetleri
Türk müteahhitlik firmalarının Belarus’taki faaliyetleri 1991 yılında Enka İnşaat tarafından
gerçekleştirilen askeri konut projesiyle başlamıştır. 1991-2000 döneminde 436 milyon dolarlık
müteahhitlik projesi tamamlanmış, ancak 2001-2007 döneminde bu ülkede müteahhitlik işi
üstlenilmemiştir. 2008-2013 döneminde ise Türk müteahhitlik firmalarınca Belarus’ta
tamamlanmış veya yapımına devam edilen işlerin toplam tutarı 380 milyon dolardır. Mart 2014
itibariyle Belarus’ta bugüne kadar üstlenilen işlerin toplamı (tamamlanan işler ve yapımı devam
edenler) yaklaşık 815 milyon dolardır.
Ülkede Türk müteahhitlik firmalarınca yürütülmekte olan başlıca müteahhitlik projeleri:
- Galleria Concept Çok Amaçlı Alışveriş Merkezi ve Otel İnşaatı Projesi (Minsk)
- Mariott Oteli Rekonstrüksiyonu (Minsk)
- Mogilev kentinde fabrika inşaatı (Avusturya merkezli Kronospan firması için)
- İki yıldızlı Akvapark Oteli Yapım İşi (Minsk) (TürkEximbank kredisi)
Diğer taraftan, bazı Türk girişimcileri de daha küçük çaplı inşaat işleri ile uğraşmaktadır.
50
Türk firmaları için Belarus’ta, devlet finansmanıyla taahhüt işi üstlenme imkanlarının zor olduğu
değerlendirilmektedir. Hakediş tahsilat sorunları olabileceği dikkate alınmalıdır.
1.6. Kara Ulaştırması
Son Türkiye-Belarus Kara Ulaştırması Karma Komisyon Toplantısı, 11-12 Temmuz 2012
tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirilmiştir. Toplantıda taraflarca imzalanan protokole göre geçiş
belgeleri ücretsizdir. Türkiye’nin Belarus’a ihracatı büyük ölçüde karayolu ile yapılmaktadır.
Belarus’tan ithalatta ise denizyolu ağırlık taşımaktadır. Karayolu ulaştırması konusunda iki ülke
arasında önemli bir sorun yaşanmamaktadır.
2. TİCARİ İLİŞKİLERDE BİLİNMESİ GEREKEN KONULAR
2.1. Genel Konular
Belarus, tekstil, otomotiv, yaş ve kuru meyve-sebze, kimyasal ürünler, makineler, elektrik
malzemeleri, yapı ürünleri, mağazacılık, medikal aletler, hizmetler alanlarında potansiyel vaadeden
bir ülkedir. Ülkede güvenlik iyi durumdadır. Ülke insanı genel olarak sakin, eğitimlidir.
%100 Türk sermayeli firma kurmak mümkündür. Yabancı firmalar genellikle limited şirket kurma
yoluna gitmektedir. Temsilcilik ofisleri ise, Belarus Dışişleri Bakanlığı’ndan alınacak izinle ve 3
yıllık izin bedeli (yaklaşık 3.000 dolar) ödenmek suretiyle kurulmaktadır.17
Belarus’ta faaliyet gösteren Türk firmalarının şikayet ettikleri sorunların başında bürokrasinin
fazlalığı gelmektedir. Raporun önceki bölümlerinde belirtildiği üzere, 2008 yılı sonunda, ithal
edilen mallar için ön ödeme yapılması yasaklanmıştır. Bu 2013 yılında da ihracatçılarımızı
zorlayan başlıca konudur. Firmalarımızın ödeme hususunda dikkatli olmaları önerilir.
İlk kez ihracat yapacak firmalarımızın, ürünlerin gümrük depolarında kalmamasını teminen,
sertifikasyon, marka tescili vb. işlemleri için ilk teslimatta müşterilerine küçük miktar
göndermeleri tavsiye olunur. Belarus, Kazakistan, Rusya Fed. gümrük birliği çerçevesinde
standardizasyon uygulamaları önem taşımaktadır. Gümrük birliği kapsamında her üç ülkede
geçerli olacak ortak teknik kurallar yayımlanmaktadır. Söz konusu kurallar ile Belarus’ta sertifika
düzenleyen kuruluşlar hakkında bilgiler ekte (EK 4) yer almaktadır.
Belarus gümrük idareleri zaman zaman firmalarca beyan edilen ihraç fiyatlarını düşük bularak
kendilerince belirlenen fiyatlar üzerinden gümrük vergisi tahsil etmektedir. Referans fiyat veya
minimum fiyat olarak tanımlanan bu uygulama, Belarus’ta yerleşik ithalatçının daha fazla vergi
nedeniyle maliyetlerini artırarak ihraç ürünlerimizin rekabetçiliğini olumsuz etkilemektedir. Bu
sorunla karşılaşan firmalarımızın Müşavirliğimize başvurmaları halinde ilgili kurum ve yetkililer
nezdinde gerekli girişimlerde bulunulmaktadır.
17
Temsilcilik ofisleri ile ilgili mevzuat (31.12.2013 tarih ve 1189 sayılı Belarus Cum. Bakanlar Kurulu Kararı) için
bkz. http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=C21301189&p1=1
Konuyla ilgili Bakanlık internet sayfası: http://www.mfa.gov.by/en/representation/steps/
51
Belarus’ta faaliyet gösteren firmalarımızın vergi ödemelerine dikkat etmeleri gerekmektedir. Vergi
ödeme gününün geçirilmesi halinde, vergi dairesi, 1-2 gün içinde firmanın banka hesaplarını bloke
etmektedir. Banka hesabını kullanamayan bir şirketin faaliyetini sürdürmesi ise mümkün
olmamaktadır.
Belarus Vergi Bakanlığı, riskli firmalar listesi yayınlamaktadır. Söz konusu listeye şu adresten
ulaşılabilir: http://www.nalog.gov.by/ru/reestr_ru
2.2. Ülkeye Gelirken Bilinmesi Gereken Konular
İki ülke arasında vizelerin kaldırılmasına ilişkin anlaşma, 29 Mart 2013 tarihinde imzalanmıştır.
Ancak, bu raporun yayımlandığı tarih itibariyle henüz yürürlüğe girmemiştir. 2014 yılı içinde
yürürlüğe gireceği değerlendirilmektedir.
Vize ile ilgili bilgiler Belarus Dışişleri Bakanlığı internet adresinde görülebilir:
http://www.mfa.gov.by/en/visa
Vatandaşlarımıza vizelerini Türkiye'de alarak gelmeleri tavsiye edilir. Ankara’daki Belarus
Büyükelçiliği irtibat bilgileri:
Embassy of the Republic of Belarus to the Republic of Turkey
(Belarus Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği)
Adres: Abidin Daver Sk. No 17 Çankaya-Ankara
Tel: (0312) 441 67 69 -70
Faks: (0312) 441 66 74
Faks (Konsolosluk Birimi): (0312) 441 64 50
E-posta: [email protected]
E-posta (Konsolosluk Birimi) : [email protected]
Müşavirliğimiz internet sayfalarında ülkeyi ziyaret edecek kişilerin ihtiyaç duyabileceği bilgiler
yer almaktadır.
Belarus’ta beş gün ve daha fazla kalacak kişiler kaldıkları yerin yerel polis karakoluna kayıt
yaptırmak zorundadır (registrasyon). Otelde kalındığı zaman, oteller bu işlemi müşterileri için
yapmaktadırlar.
Başkent Minsk ve diğer kentlerde uluslararası standartlarda hizmet veren otellerin ücretleri
yüksektir. Minsk’te daire kiralama yaygın bir durumdur. Girişimci ve işadamlarımızın, kısa süreli
ziyaretler için, Minsk veya başka kentlerde daire kiralamaları Müşavirliğimizce tavsiye
edilmemektedir. Bu tür kiralamaların, mevzuata uygunluk, güvenlik, temizlik, özellikle acil sağlık
sorunlarında yardım çağrılması vb. nedenlerle sorunlara yol açabileceği değerlendirilmektedir.
Ayrıca, uzun süreli kiralık dairelerin kira değerleri de ülke gelirine göre oldukça yüksektir. Tek
odalı dairelerin kirası 400 dolardan başlamaktadır. Ülkede daireler genellikle mobilyalı kiraya
verilmektedir.
52
Belarus’a girmek için muhaceret kartı (migration card) doldurulması gerekmektedir. Kartlar uçakta
dağıtılmaktadır. Mutlaka doldurulmalıdır. Bu kartın B parçası girişte mühürlenmektedir ve ülkeden
çıkana kadar yanınızda taşınmalıdır. Kartta Belarus’ta kalmayı planladığınız süreyi yazmanız
gerekmektedir. Kalma sürenizi uzatmak isterseniz muhaceret kartının geçerliliğini de
uzatmalısınız.
Belarus’a girerken 10.000 dolara kadar dövizi isteğe bağlı olarak deklare edebilirsiniz. 10.000
dolardan fazla döviz getirilecekse beyanname doldurulması zorunludur. Ülkeden para çıkarırken
ise 3000 dolara kadar beyanname doldurma zorunluluğu bulunmamaktadır. 3.000-10.000 dolar
arası beyanname doldurularak ülke dışına çıkarılabilir. 10.000 dolardan fazla parayı yurt dışına
çıkarmak için izin almak gerekmektedir. Beyanname gümrük görevlilerince mühürlenecektir.
Ülkeden çıkarken girişte deklare ettiğinizden daha fazla parayı çıkaramazsınız. Mühürlenmiş
beyannameyi seyahatiniz boyunca yanınızda taşımalısınız. Ülkeden çıkarken hem yeni bir
beyanname doldurmalı, hem de eski beyannameyi yetkililere ibraz etmelisiniz. Aksi takdirde
seyahatiniz ertelenebilir ve para cezası ödemek zorunda kalırsınız. Ülkeye giriş çıkışlarda
belirlenen sınırların üzerinde para bulundurulduğu tespit edildiği takdirde bu tutarlara el
konulmaktadır.
Belarus’ta turistlere yönelik tax-free sistemi 2013 yılı itibariyle uygulamaya konulmuştur (26 Ekim
2012 tarih ve 431-3 numaralı yasa). Buna göre, aynı gün içinde, tax-free uygulaması kapsamı
işyerinden, en az 800.000 Br. (yaklaşık 60 Avro) tutarındaki alışverişler için KDV iadesi
yapılabilecektir. KDV oranı sıfır veya indirimli ürünler (örneğin gıda ürünleri) kapsam dışıdır.
KDV dışındaki diğer tüketim vergileri iade edilmeyecektir. Sistemin işleyişi ve üye işyerleri
hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. http://www.tax-free.by/en/
2.3. KDV Uygulamaları
Genel KDV oranı %20’dir. Mevzuatla belirlenen bazı durumlarda (örneğin fiyat kontrolü
uygulanan ürünler) farklı KDV oranları uygulanmaktadır. (Bu kısımda ayrıca belirtmek gerekirse,
mevzuatla belirlenen istisnalar hariç olmak üzere, kurumlar vergisi oranı %18, temettü vergisi
oranı %12, gelir vergisi oranı %12, emlak vergisi oranı %1, sosyal sigorta primi %29).
2.4. Serbest Bölgeler
Ülkede 6 adet (Minsk, Brest, Vitebsk, Grodno, Gomel ve Mogilev) serbest bölge bulunmaktadır.
Bu konuda daha fazla bilgi için bkz. http://www.belarus.by/en/invest/investment-climate/freeeconomic-zones
2.5. Yıl İçinde Açılan Fuarlar
Belarus’ta düzenlenen fuarlar aşağıdaki adreslerde bulunabilir:
http://www.minskexpo.com.by/en
http://www.belexpo.by/en/
http://www.expoforum.by
http://www.greenexpo.by/exhibitions.asp?lang=en
http://www.tc.by/english/exhibitions/
53
3. SORUNLAR, GÖRÜŞ VE ÖNERİLER
Belarus ve Türkiye aralarında iyi ilişkiler olan iki ülkedir. Coğrafi olarak da yakınlık söz
konusudur. Minsk-İstanbul arası uçakla sadece 2 saat almaktadır. Son yıllarda ticari ilişkilerimiz
gelişmektedir.
Ancak, ikili ticaret hacmi potansiyelin altındadır. Pek çok alanda ihracat imkanları bulunmaktadır.
Türk malı imajının iyi olduğu gözlemlenmektedir. Bu pazara ihracat yaparken iş adamlarımız
ülkenin orta-alt gelirli bir ülke olduğunu (yine de nüfusun en az %2-3’üne tekabül eden varlıklı bir
kesimin bulunduğu söylenebilir), tüketicilerin alım kararlarında fiyatın önemli bir etken olduğunu
göz önünde bulundurmalıdır.
Ülkede faaliyet gösterecek firmalarımızca sözleşmeler imzalanırken maddelerdeki detaylara çok
dikkat edilmeli, konusunda uzman avukat, gümrükçü, mali müşavirlerle çalışılmalıdır.
Firmalarımız mevzuat ihlallerinden kaçınmalıdır. Belarus’ta İngilizce yaygın olarak
konuşulmamaktadır. Bu nedenle ülke firmaları ile yazışmalarda Rusça’nın kullanılması veya ülke
ziyaretlerinde tercüman bulundurulması elzemdir.
Yatırım planlayan firmalarımıza, detaylı ön araştırma yapmaları, piyasaya ilk girişte temkinli
olmaları, ülke şartlarını tanıdıkça yatırımlarını artırmaları önerilir. Mağaza açmak isteyen
firmalarımız iyi bir piyasa ve lokasyon araştırması yapmalıdır. Türkiye’de sahip oldukları şirket
vasıtasıyla kendi ürettiği veya ticaretini yaptığı Türkiye’de üretilmiş malları, ofis, mağaza, depo,
reyon kiralamak suretiyle Belarus’ta pazarlayan firmaların kira giderlerinin %50’si ve tanıtım
giderlerinin %60’ı T.C. Ekonomi Bakanlığı kanalıyla desteklenmektedir. Bu konuda
Müşavirliğimizden ayrıntılı bilgi alınabilir.
Ülkede çok sayıda danışmanlık ve hukuk müşavirliği firması da bulunmaktadır. Yine de
firmalarımıza Ticaret Müşavirliğimize gelmeleri, görüş ve bilgilendirmelerimizden yararlanmaları
tavsiye edilmektedir.
Minsk Ticaret Müşavirliği irtibat bilgileri aşağıda yer almaktadır:
T.C. Minsk Büyükelçiliği
Ticaret Müşavirliği
Adres
: Ulitsa Volodarskovo 6, Kat 4, Minsk-Belarus
Tel
: 00 375/ 25 – 700 70 07 (Ticaret Müşaviri)
Tel/Faks : 00 375/ 17 – 200 39 77 (Asistan Sekreter, Hukuk Danışmanı)
E-posta : [email protected]
İnternet : www.musavirlikler.gov.tr
54
EK 1- Belarus’un 2013 Yılı Ülke Bazında Dış Ticareti
Birim: 1.000 ABD Doları
İhracat
İthalat
Denge
80.230.862,4
37.232.284,5
42.998.577,9
-5.766.293,4
6.023,6
17.087,3
222.423,0
41.392,6
20.487,7
374.577,1
290.440,7
133.269,4
564.230,0
10.053,3
647.353,1
80.459,7
6.324,7
6.557,7
63.163,6
25.301,2
3.289.086,4
20.269,6
16.768,4
38.144,7
31.893,0
55.029,5
45.284,0
591.533,4
137.157,0
24.738,1
61.905,1
172.578,6
256.773,3
588.117,2
62.846,2
4.788.036,2
35.158,7
39.051,9
11.816,1
4.818,0
12.157,5
994,8
32.394,3
12.011,4
28.822,1
277.840,7
115.367,2
198.274,4
9.644,1
518.711,4
23.641,8
5.305,0
3.644,9
27.264,9
4.771,6
460.072,6
12.045,1
82,1
20.613,3
17.009,5
30.616,2
22.778,5
95.844,5
9.192,9
5.267,8
36.265,3
105.088,7
126.220,8
92.237,0
21.753,0
1.753.489,5
12.054,0
2.736,6
9.297,6
1.205,6
4.929,8
221.428,2
8.998,3
8.476,3
345.755,0
12.600,0
17.902,2
365.955,6
409,2
128.641,7
56.817,9
1.019,7
2.912,8
35.898,7
20.529,6
2.829.013,8
8.224,5
16.686,3
17.531,4
14.883,5
24.413,3
22.505,5
495.688,9
127.964,1
19.470,3
25.639,8
67.489,9
130.552,5
495.880,2
41.093,2
3.034.546,7
23.104,7
36.315,3
2.518,5
3.612,4
7.227,7
-220.433,4
23.396,0
3.535,1
-316.932,9
265.240,7
97.465,0
-167.681,2
9.234,9
390.069,7
-33.176,1
4.285,3
732,1
-8.633,8
-15.758,0
-2.368.941,2
3.820,6
-16.604,2
3.081,9
2.126,0
6.202,9
273
-399.844,4
-118.771,2
-14.202,5
10.625,5
37.598,8
-4.331,7
-403.643,2
-19.340,2
-1.281.057,2
-11.050,7
-33.578,7
6.779,1
Ticaret Hacmi
Toplam
Afganistan
Cezayir
Arjantin
Ermenistan
Avustralya
Avusturya
Azerbaycan
Bangladeş
Belçika
Bosna – Hersek
Brezilya
Bulgaristan
Kamboçya
Kamerun
Kanada
Şili
Çin
Kolombya
Kosta Rica
Fildişi Sahili
Hırvatistan
Küba
GKRY
Çek Cumhuriyeti
Danimarka
Ekvador
Mısır
Estonya
Finlandiya
Fransa
Gürcistan
Almanya
Gana
Yunanistan
Hong Kong
55
Ticaret Hacmi
Macaristan
İzlanda
Hindistan
Endonezya
İran
İrlanda
İsrail
İtalya
Japonya
Ürdün
Kazakistan
Güney Kore
Kırgızistan
Letonya
Lübnan
Litvanya
Luksemburg
Makedonya
Malezya
Mali
Malta
Meksika
Moldova
Moğolistan
Fas
Mozambik
Hollanda
Yeni Zelanda
Nijerya
Norveç
Umman
Pakistan
Peru
Filipinler
Polonya
Portekiz
Romanya
Rusya Federasyonu
Suudi Arabistan
228.828,6
71.261,8
351.312,8
129.548,8
59.010,6
47.633,7
110.565,6
2.010.576,4
234.816,4
14.366,8
950.551,9
234.992,3
110.916,5
676.678,5
22.574,1
1.543.268,2
34.347,0
19.400,0
163.601,1
11.398,8
49.481,6
43.562,0
357.310,8
108.696,6
40.053,6
9.096,3
3.786.118,9
16.985,1
50.331,4
352.097,4
11.184,2
58.346,1
6.310,8
42.810,0
2.371.210,9
43.761,4
137.940,4
39.716.814,5
75.748,4
İhracat
İthalat
Denge
65.978,4
4.447,5
169.871,0
91.415,8
49.438,9
3.812,1
11.960,7
903.089,1
21.502,2
13.391,5
868.214,3
30.187,4
98.195,8
529.228,0
19.990,1
1.076.895,0
4.573,2
7.612,1
60.102,5
11.336,3
48.323,3
13.869,9
265.464,5
108.671,9
8.944,2
8.741,9
3.342.643,9
13.495,8
31.371,3
174.512,5
8.654,3
42.536,2
1.139,9
21.372,5
782.339,9
5.533,7
84.432,3
16.829.291,1
5.187,3
162.850,2
66.814,3
181.441,8
38.133,0
9.571,7
43.821,6
98.604,9
1.107.487,3
213.314,2
975,3
82.337,6
204.804,9
12.720,7
147.450,5
2.584,0
466.373,2
29.773,8
11.787,9
103.498,6
62,5
1.158,3
29.692,1
91.846,3
24,7
31.109,4
354,4
443.475,0
3.489,3
18.960,1
177.584,9
2.529,9
15.809,9
5.170,9
21.437,5
1.588.871,0
38.227,7
53.508,1
22.887.523,4
70.561,1
-96.871,8
-62.366,8
-11.570,8
53.282,8
39.867,2
-40.009,5
-86.644,2
-204.398,2
-191.812,0
12.416,2
785.876,7
-174.617,5
85.475,1
381.777,5
17.406,1
610.521,8
-25.200,6
-4.175,8
-43.396,1
11.273,8
47.165,0
-15.822,2
173.618,2
108.647,2
-22.165,2
8.387,5
2.899.168,9
10.006,5
12.411,2
-3.072,4
6.124,4
26.726,3
-4.031,0
-65
-806.531,1
-32.694,0
30.924,2
-6.058.232,3
-65.373,8
56
Ticaret Hacmi
Sırbistan
Singapur
Slovakya
Slovenya
Güney Afrika
İspanya
Sri Lanka
İsveç
İsviçre
Suriye
Tayvan
Tacikistan
Tayland
Tunus
Türkiye
Türkmenistan
Uganda
Ukrayna
BAE
İngiltere
Tanzanya
Uruguay
ABD
Özbekistan
Venezuela
Vietnam
İngiliz Virgin Adaları
192.152,1
37.373,2
210.183,6
99.489,7
42.191,5
415.890,3
34.098,9
245.951,9
271.862,6
8.905,5
182.742,4
34.614,3
173.315,8
20.627,3
578.450,3
319.915,4
5.971,3
6.252.091,6
49.532,1
1.428.779,3
6.872,5
21.122,6
675.687,9
125.924,9
83.301,3
194.863,6
7.388,5
İhracat
100.044,6
6.495,3
57.529,4
12.522,4
27.634,4
19.383,8
23.122,2
50.407,8
9.918,5
637,9
66.707,1
29.732,9
54.334,7
17.887,0
168.241,4
316.123,9
44,1
4.195.270,6
41.362,1
1.027.851,5
330,9
16.818,7
89.104,6
92.194,9
83.022,2
145.230,3
7.385,0
İthalat
92.107,5
30.877,9
152.654,2
86.967,3
14.557,1
396.506,5
10.976,7
195.544,1
261.944,1
8.267,6
116.035,3
4.881,4
118.981,1
2.740,3
410.208,9
3.791,5
5.927,2
2.056.821,0
8.170,0
400.927,8
6.541,6
4.303,9
586.583,3
33.730,0
279,1
49.633,3
3,5
Denge
7.937,1
-24.382,6
-95.124,8
-74.444,9
13.077,3
-377.122,7
12.145,5
-145.136,3
-252.025,6
-7.629,7
-49.328,2
24.851,5
-64.646,4
15.146,7
-241.967,5
312.332,4
-5.883,1
2.138.449,6
33.192,1
626.923,7
-6.210,7
12.514,8
-497.478,7
58.464,9
82.743,1
95.597,0
7.381,5
57
EK 2- Belarus’un 2013 Yılı Ürün Bazında Dış Ticareti
2013 YILI BELARUS İHRACATI
Belarus Toplamı
Fasıl
Ürün
Bin ABD
Doları
Ton
Canlı hayvanlar
02
Etler ve yenilen sakatat
Balıklar,kabuklu
hayvanlar,yumuşakçalar,
diğer omurgasızlar
Süt ve süt mamulleri, kuş
ve kümes
hay.yumurtaları,bal vb.
Tarifenin başka yerinde yer
almayan hayvansal
müstahzarlar
Canlı bitkiler ve çiçekçilik
müstahzarları
Yenilen sebzeler ve bazı
kök ve yumrular
Yenilen meyvalar,kabuklu
yemişler,turunçgil ve
kavun kabuğu
Kahve,çay,paraguay çayı
ve baharat
Hububat
Değirmencilik
ürünleri,malt,nişasta,inülin,
buğday gluteni
Yağlı tohum ve
meyvalar,sanayi
bitkileri,saman,hayvan
yemi
Laklar,sakızlar,bitkisel
özsu ve hülasalar
Örülmeye elverişli bitkisel
maddeler,bitkisel
müstahzarlar
Hayvansal ve bitkisel
yağlar ve bunların
müstahzarları
Et,balık,kabuklu
hayvan,yumuşakça vb
hayvansal müstahzarlar
Şeker ve şeker mamulleri
Kakao ve kakao
müstahzarları
Esasını
hububat,un,nişasta,süt
teşkil eden müstahzarlar
Sebze,meyva,bitki
parçaları,sert kabuklu
yemiş konserveleri
Yenilen çeşitli gıda
müstahzarları
Meşrubat,alkollü içkiler ve
sirke
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
BDT Ülkeleri
Bin ABD
Doları
Ton
36.789.615
Toplam
01
BDT Dışı Ülkeler
Rusya Fed.
Bin ABD
Doları
Ton
13.972.736
Bin ABD
Doları
Ton
22.816.880
16.643.855
5.564
11.278
4
13
5.561
11.265
5.194
10.312
307.800
992.384
128
221
307.672
992.163
296.226
953.014
15.900
100.981
81
358
15.819
100.623
15.487
95.895
979.705
2.331.397
9.064
25.080
970.641
2.306.317
918.656
2.174.605
3.247
4.101
1.534
789
1.713
3.312
1.597
3.026
3.749
6.630
837
1.070
2.912
5.560
2.732
5.462
265.520
178.073
13.145
35.156
252.376
142.917
236.889
140.139
220.867
146.743
15.133
42.128
205.734
104.616
204.670
103.988
1.192
4.972
6
122
1.186
4.850
1.169
4.763
1.206
1.191
20
8
1.186
1.184
1.050
1.003
177.286
70.768
4.380
2.230
172.906
68.538
144.124
51.934
8.794
5.891
5.593
2.055
3.201
3.836
3.180
3.756
1.366
1.486
403
142
963
1.344
960
1.324
0
0
0
0
0
0
0
0
169.123
151.391
143.039
128.348
26.084
23.044
24.337
21.603
121.524
511.961
909
4.442
120.615
507.519
113.338
476.115
611.030
345.980
91.739
13.586
519.291
332.394
379.995
245.174
12.699
53.890
404
2.815
12.295
51.076
11.127
44.442
37.650
66.411
946
2.472
36.703
63.939
32.815
56.445
50.227
49.027
1.050
5.928
49.176
43.099
43.774
38.024
13.301
39.700
261
1.171
13.040
38.529
12.435
36.222
191.721
138.335
60.543
38.394
131.178
99.941
102.741
66.822
58
Belarus Toplamı
Fasıl
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
Ürün
Gıda sanayii kalıntı ve
döküntüleri,hazır hayvan
gıdaları
Tütün ve tütün yerine
geçen işlenmiş maddeler
Tuz,kükürt,toprak ve
taşlar,alçılar ve çimento
Metal cevherleri,cüruf ve
kül
Mineral yakıtlar,mineral
yağlar ve
müstahsalları,mumlar
İnorganik kimyasal
müstahsallar,organik,
inorganik bileşikler
Organik kimyasal
müstahsallar
Eczacılık ürünleri
Gübreler
Debagat ve boyacılıkta
kullanılan
hülasa,boya,macun,sakızlar
Uçucu yağlar, rezinoitler,
parfümeri, kozmetikler vb
Sabunlar,yüzey aktif
organik maddeler,yıkamayağlama madde.
Albüminoid
maddeler,tutkallar,enzimler
vb
Barut,patlayıcı
maddeler,pirotekni
mamulleri,kibrit vb
Fotoğrafçılıkta,sinemacılık
ta kullanılan eşya
Muhtelif kimyasal
maddeler
Plastik ve plastikten
mamul eşya
Kauçuk ve kauçuktan eşya
Ham postlar,deriler
(kürkler hariç) ve köseleler
Deri eşya,saraciye
eşyası,seyahat
eşyası,bağırsaktan eşya
Postlar,kürkler,taklit
kürkler ve mamulleri
Ağaç ve ağaçtan mamul
eşya:odun kömürü
Mantar ve mantardan eşya
Hasır:saz ve benzeri
örülebilen maddelerden
mamuller
Odun hamuru:lifli
selülozik maddelerin
hamurları,hurdalar
Kağıt ve karton:kağıt
hamurundan kağıt ve
kartondan eşya
BDT Dışı Ülkeler
Bin ABD
Doları
Ton
BDT Ülkeleri
Bin ABD
Doları
Ton
Rusya Fed.
Bin ABD
Doları
Ton
Bin ABD
Doları
Ton
235.177
110.183
145.927
38.564
89.250
71.618
83.125
67.491
5.917
51.051
889
5.514
5.028
45.537
74
511
5.714.061
229.885
1.246.167
40.617
4.467.894
189.268
4.320.716
181.330
19.955
3.097
1.722
1.978
18.233
1.120
15.408
1.016
16.249.766
11.856.036
11.300.903
7.729.744
4.948.863
4.126.292
1.477.654
937.410
125.321
29.888
55.493
10.236
69.828
19.651
38.162
14.324
179.909
236.284
156.827
199.879
23.082
36.406
18.625
29.155
10.274
163.338
1.158
6.171
9.117
157.167
6.339
121.272
7.197.743
2.654.141
6.749.540
2.483.313
448.203
170.828
68.604
21.653
53.763
82.585
3.358
3.232
50.405
79.353
43.345
69.288
24.850
101.819
487
8.085
24.363
93.735
19.042
76.914
33.854
55.580
10.814
11.317
23.040
44.263
14.504
31.743
7.372
46.393
3.560
31.888
3.812
14.504
3.690
13.816
8.653
15.202
149
228
8.504
14.974
2.178
3.773
87
265
2
10
85
255
64
194
63.034
167.006
17.064
25.691
45.971
141.315
37.499
108.550
484.010
1.139.109
57.784
123.181
426.225
1.015.928
368.085
891.744
159.486
672.819
23.296
81.404
136.191
591.416
89.259
389.661
17.624
60.572
15.732
46.813
1.892
13.759
1.485
9.742
355
12.927
32
886
324
12.041
320
11.822
228
51.711
72
34.339
156
17.372
150
17.117
4.388.561
686.391
3.768.754
347.985
619.807
338.407
318.380
206.932
325
1.917
0
1
324
1.917
284
1.058
1.141
1.896
1.054
1.720
87
175
80
163
35.513
7.699
19.904
2.974
15.609
4.725
9.228
3.704
188.908
179.617
33.924
23.229
154.985
156.388
118.672
127.390
59
Belarus Toplamı
Fasıl
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
Ürün
Basılı kitap,gazete,resim
vb baskı sanayi mamulu,el
yazmaları
İpek
Yün,kıl,at kılı:bunların
iplik ve dokumaları
Pamuk,pamuk ipliği ve
pamuklu mensucat
Dokumaya elverişli bitkisel
lifler,kağıt ipeği ve
dokumaları
Dokumaya elverişli suni ve
sentetik lifler
Sentetik ve suni devamsız
lifler
Vatka,keçe,dokunmamış
mensucat,özel iplik,sicim
ve mamulleri
Halılar ve diğer dokumaya
elverişli maddeden yer
kaplamaları
Özel dokunmuş
mensucat,dantela,duvar
halıları,işlemeler
Emdirilmiş,sıvanmış,
kaplanmış mensucat,
bunlardan teknik eşya
Örme eşya
Örme giyim eşyası ve
aksesuarları
Örülmemiş giyim eşyası ve
aksesuarları
Mensucattan mamul diğer
eşya,kullanılmış
eşya,paçavralar
BDT Dışı Ülkeler
Bin ABD
Doları
Ton
BDT Ülkeleri
Bin ABD
Doları
Ton
Rusya Fed.
Bin ABD
Doları
Ton
Bin ABD
Doları
Ton
8.379
44.117
1.659
12.529
6.719
31.588
6.563
28.893
0
49
0
0
0
49
0
49
3.530
29.386
810
4.427
2.720
24.959
2.693
24.560
4.528
28.107
256
1.690
4.272
26.418
3.421
20.376
30.771
62.662
16.864
43.089
13.906
19.573
13.633
17.560
71.190
217.910
24.752
69.308
46.438
148.603
42.488
134.392
110.108
245.550
62.520
124.135
47.588
121.415
37.511
99.195
28.770
68.266
4.408
9.975
24.362
58.291
22.409
52.849
15.106
48.388
23
97
15.083
48.292
12.713
41.065
2.359
16.881
105
512
2.254
16.369
2.172
15.746
11.109
66.595
835
3.244
10.275
63.351
7.857
51.139
4.504
31.663
283
2.192
4.221
29.472
3.856
26.946
9.101
243.219
371
13.628
8.729
229.591
7.386
194.311
7.443
331.325
753
29.926
6.690
301.399
6.456
283.041
16.556
52.796
8.699
14.692
7.857
38.104
7.425
35.035
10.422
199.568
353
4.981
10.069
194.586
9.106
186.492
64
Ayakkabılar,getrler,tozlukl
ar vb eşya ve aksamı
65
Başlıklar ve aksamı
304
14.528
8
542
295
13.986
291
13.764
66
Şemsiye,baston,kamçı,kırb
aç ve bunların aksamı
926
2.327
2
20
925
2.307
922
2.287
67
Hazır kuş tüyü ve insan
saçı mamulleri,yapma
çiçekler
7
36
0
2
7
34
7
34
68
Taş,alçı,çimento,amyant,m
ika vb maddelerden eşya
2.466.734
281.059
65.044
18.484
2.401.690
262.574
2.297.830
249.097
69
Seramik mamulleri
842.802
173.930
11.333
4.748
831.469
169.183
763.911
141.828
70
Cam ve cam eşya
377.010
256.873
53.662
49.436
323.349
207.437
194.378
151.818
72
Demir ve çelik
1.662.994
974.617
935.198
549.313
727.796
425.303
710.967
411.825
73
Demir veya çelikten eşya
586.907
941.513
226.277
262.376
360.630
679.136
332.229
604.303
74
Bakır ve bakırdan eşya
14.123
88.038
11.777
68.370
2.346
19.668
2.320
19.342
75
26
420
5
35
21
385
21
385
42.930
200.952
9.485
31.804
33.445
169.148
28.716
146.377
78
Nikel ve nikelden eşya
Aluminyum ve aluminyum
eşya
Kurşun ve kurşundan eşya
5.463
11.171
5.423
11.094
39
77
39
77
79
Çinko ve çinkodan eşya
62
236
18
19
44
217
44
217
76
60
Belarus Toplamı
Fasıl
80
81
82
83
84
Ürün
Kalay ve kalay mamulleri
Diğer adi
metaller,sermetler,bunlarda
n eşya
Adi metallerden
aletler,bıçakçı eşyası,sofra
takımları
Adi metallerden çeşitli
eşya
Kazan:makina ve
cihazlar,aletler,parçaları
BDT Dışı Ülkeler
Bin ABD
Doları
Ton
BDT Ülkeleri
Bin ABD
Doları
Ton
Rusya Fed.
Bin ABD
Doları
Ton
Bin ABD
Doları
Ton
18
294
0
0
18
294
18
294
161
1.220
40
433
121
787
112
693
3.954
44.902
675
12.491
3.279
32.411
2.914
27.313
21.682
78.518
902
3.485
20.781
75.034
19.286
67.852
369.938
2.070.267
22.274
139.137
347.664
1.931.130
282.270
1.521.863
85
Elektrikli makina ve
cihazlar,aksam ve parçaları
133.354
1.049.028
7.795
153.453
125.559
895.575
113.298
805.714
86
Demiryolu ulaşım araçları
vb,aksam ve parçaları
35.451
104.187
1.803
2.313
33.648
101.874
20.259
69.116
534.158
3.441.148
63.063
342.179
471.095
3.098.969
348.984
2.465.432
62
443
21
39
41
404
36
283
6.598
357.915
3.440
106.730
3.158
251.185
2.703
235.827
389
3.190
5
416
384
2.774
381
2.677
9
259
4
105
4
155
4
140
212.596
599.973
24.818
53.223
187.778
546.750
150.083
439.455
12.680
92.684
957
6.840
11.723
85.844
11.462
84.130
2.618
11.186
152
794
2.465
10.392
2.101
8.789
19
693
0
3
19
690
7
321
87
89
90
91
92
94
95
96
97
Motorlu kara
taşıtları,traktör,bisiklet,mot
osiklet ve diğer
Gemiler,suda yüzen taşıt
ve araçlar
Optik,fotoğraf,sinema,ölçü,
kontrol,ayar cihazları,tıbbi
alet.
Saatler ve bunların aksam
ve parçaları
Müzik aletleri:bunların
aksam,parça ve aksesuarı
Mobilyalar,aydınlatma,
reklam lambaları,prefabrik
yapılar
Oyuncaklar,oyun ve spor
malzemeleri,aksam ve
parçaları
Çeşitli mamul eşya
(kalemler, fırçalar vb)
Sanat eserleri,koleksiyon
eşyası,antikalar
Kaynak: Belarus Devlet Gümrük Komitesi
61
2013 YILI BELARUS İTHALATI
Belarus Toplamı
Fasıl
Ürün
Ton
Toplam
01
Canlı hayvanlar
02
Etler ve yenilen sakatat
Balıklar,kabuklu
hayvanlar,yumuşakçalar,
diğer omurgasızlar
Süt ve süt mamulleri,kuş ve
kümes hay.yumurtaları,bal
vb.
Tarifenin başka yerinde yer
almayan hayvansal
müstahzarlar
Canlı bitkiler ve çiçekçilik
müstahzarları
Yenilen sebzeler ve bazı
kök ve yumrular
Yenilen meyvalar,kabuklu
yemişler,turunçgil ve kavun
kabuğu
Kahve,çay,paraguay çayı ve
baharat
Hububat
Değirmencilik
ürünleri,malt,nişasta,inülin,
buğday gluteni
Yağlı tohum ve
meyvalar,sanayi
bitkileri,saman,hayvan yemi
Laklar,sakızlar,bitkisel özsu
ve hülasalar
Örülmeye elverişli bitkisel
maddeler,bitkisel
müstahzarlar
Hayvansal ve bitkisel yağlar
ve bunların müstahzarları
Et,balık,kabuklu
hayvan,yumuşakça vb
hayvansal müstahzarlar
Şeker ve şeker mamulleri
Kakao ve kakao
müstahzarları
Esasını
hububat,un,nişasta,süt teşkil
eden müstahzarlar
Sebze,meyva,bitki
parçaları,sert kabuklu yemiş
konserveleri
Yenilen çeşitli gıda
müstahzarları
Meşrubat,alkollü içkiler ve
sirke
Gıda sanayii kalıntı ve
döküntüleri,hazır hayvan
gıdaları
Tütün ve tütün yerine geçen
işlenmiş maddeler
Tuz,kükürt,toprak ve
taşlar,alçılar ve çimento
Metal cevherleri,cüruf ve
kül
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
BDT Dışı Ülkeler
Bin ABD
Doları
Ton
42.829.041
Bin ABD
Doları
BDT Ülkeleri
Rusya Fed.
Bin ABD
Doları
Ton
17.714.902
Bin ABD
Doları
Ton
25.114.139
22.827.733
1.699
26.160
1.372
23.675
327
2.484
327
2.483
108.245
310.387
102.626
290.957
5.619
19.430
1.758
6.906
148.244
423.112
98.676
335.211
49.569
87.901
48.008
86.725
32.252
76.766
2.877
14.080
29.375
62.685
27.482
59.410
12.048
14.631
2.818
10.433
9.230
4.198
5.204
2.296
21.767
36.013
21.162
35.068
604
944
16
171
199.935
162.842
171.578
145.894
28.357
16.948
4.164
5.426
551.383
443.009
470.315
388.999
81.068
54.010
50.225
35.789
11.051
90.867
5.283
36.590
5.768
54.277
5.703
53.569
185.393
98.546
61.708
48.808
123.684
49.739
15.408
7.147
74.388
33.628
5.997
5.895
68.391
27.733
28.303
14.911
33.035
86.406
14.398
60.401
18.637
26.005
15.711
23.240
763
13.777
551
8.781
212
4.996
190
4.590
235
266
206
212
29
54
22
44
146.502
190.223
8.289
18.533
138.213
171.690
76.441
96.580
14.677
54.478
1.769
9.419
12.908
45.059
12.586
44.498
261.295
175.539
241.947
128.853
19.348
46.686
11.259
34.356
41.571
181.342
12.596
49.665
28.975
131.678
17.843
90.128
70.736
162.905
9.796
26.336
60.940
136.569
47.742
107.359
95.240
157.303
42.243
68.138
52.998
89.165
35.918
62.884
76.030
280.529
16.271
140.012
59.759
140.517
52.684
122.320
326.167
289.384
43.368
95.950
282.798
193.434
169.458
93.969
992.957
620.589
395.995
377.448
596.962
243.141
63.892
60.085
22.803
145.985
15.789
69.503
7.015
76.482
3.664
46.489
4.508.156
372.837
670.008
97.926
3.838.148
274.911
1.625.340
209.659
393.996
16.314
1.501
2.640
392.495
13.674
132.251
5.067
62
Belarus Toplamı
Fasıl
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
Ürün
Mineral yakıtlar,mineral
yağlar ve
müstahsalları,mumlar
İnorganik kimyasal
müstahsallar,organik,
inorganik bileşikler
Organik kimyasal
müstahsallar
Eczacılık ürünleri
Gübreler
Debagat ve boyacılıkta
kullanılan
hülasa,boya,macun,sakızlar
Uçucu
yağlar,rezinoitler,parfümeri,
kozmetikler vb
Sabunlar,yüzey aktif
organik maddeler,yıkamayağlama madde.
Albüminoid
maddeler,tutkallar,enzimler
vb
Barut,patlayıcı
maddeler,pirotekni
mamulleri,kibrit vb
Fotoğrafçılıkta,sinemacılıkt
a kullanılan eşya
Muhtelif kimyasal maddeler
Plastik ve plastikten mamul
eşya
Kauçuk ve kauçuktan eşya
Ham postlar,deriler (kürkler
hariç) ve köseleler
Deri eşya,saraciye
eşyası,seyahat
eşyası,bağırsaktan eşya
Postlar,kürkler,taklit kürkler
ve mamulleri
Ağaç ve ağaçtan mamul
eşya:odun kömürü
Mantar ve mantardan eşya
Hasır:saz ve benzeri
örülebilen maddelerden
mamuller
Odun hamuru:lifli selülozik
maddelerin
hamurları,hurdalar
Kağıt ve karton:kağıt
hamurundan kağıt ve
kartondan eşya
Basılı kitap,gazete,resim vb
baskı sanayi mamulu,el
yazmaları
İpek
Yün,kıl,at kılı:bunların iplik
ve dokumaları
Pamuk,pamuk ipliği ve
pamuklu mensucat
Dokumaya elverişli bitkisel
lifler,kağıt ipeği ve
dokumaları
Dokumaya elverişli suni ve
BDT Dışı Ülkeler
Bin ABD
Doları
BDT Ülkeleri
Ton
Bin ABD
Doları
Ton
36.375.836
12.583.407
74.447
88.811
36.301.389
542.962
310.739
86.058
68.420
296.492
607.683
101.497
343.757
Rusya Fed.
Bin ABD
Doları
Ton
Bin ABD
Doları
12.494.596
36.241.385
12.306.236
456.904
242.320
316.540
182.828
194.996
263.926
188.264
254.736
Ton
10.015
760.245
6.225
645.908
3.790
114.337
2.349
83.579
354.241
166.586
27.397
15.068
326.844
151.519
317.670
147.520
86.966
290.557
69.325
228.304
17.641
62.254
14.935
54.718
30.483
261.555
13.136
141.137
17.346
120.418
13.728
107.736
105.722
238.615
45.890
133.457
59.832
105.158
54.247
95.264
14.885
58.660
10.364
41.719
4.521
16.941
4.282
15.889
2.283
6.782
1.005
2.457
1.277
4.325
1.269
4.141
1.232
17.785
844
11.649
388
6.136
387
6.129
177.122
436.277
71.274
308.882
105.849
127.395
91.882
115.017
747.448
1.864.838
408.300
1.139.405
339.147
725.433
322.615
677.285
180.258
647.847
82.714
334.103
97.544
313.744
92.779
292.503
5.642
70.927
1.455
28.675
4.187
42.253
4.060
38.380
1.605
33.897
1.266
23.552
339
10.345
322
9.987
790
69.414
282
14.507
508
54.908
508
54.808
385.709
244.331
124.551
97.483
261.158
146.848
165.450
103.547
878
4.117
853
3.859
25
258
25
256
234
1.058
210
980
24
78
21
72
84.416
27.420
7.925
7.323
76.491
20.097
76.464
20.030
301.374
511.735
89.569
217.330
211.805
294.405
171.076
229.044
14.108
126.650
4.319
61.574
9.789
65.076
8.322
57.291
11
1.015
4
715
7
300
7
300
8.806
63.220
686
14.166
8.119
49.054
7.835
48.483
25.031
111.241
6.705
48.073
18.326
63.168
4.546
31.717
3.704
5.718
3.408
4.828
295
890
295
889
27.228
157.765
24.361
127.020
2.868
30.745
2.717
30.114
63
Belarus Toplamı
Fasıl
Ürün
Bin ABD
Doları
Ton
BDT Dışı Ülkeler
Ton
Bin ABD
Doları
BDT Ülkeleri
Rusya Fed.
Bin ABD
Doları
Ton
Bin ABD
Doları
Ton
sentetik lifler
69
Sentetik ve suni devamsız
lifler
Vatka,keçe,dokunmamış
mensucat,özel iplik,sicim ve
mamulleri
Halılar ve diğer dokumaya
elverişli maddeden yer
kaplamaları
Özel dokunmuş
mensucat,dantela,duvar
halıları,işlemeler
Emdirilmiş,sıvanmış,kaplan
mış mensucat,bunlardan
teknik eşya
Örme eşya
Örme giyim eşyası ve
aksesuarları
Örülmemiş giyim eşyası ve
aksesuarları
Mensucattan mamul diğer
eşya,kullanılmış
eşya,paçavralar
Ayakkabılar,getrler,tozlukla
r vb eşya ve aksamı
Başlıklar ve aksamı
Şemsiye,baston,kamçı,kırba
ç ve bunların aksamı
Hazır kuş tüyü ve insan saçı
mamulleri,yapma çiçekler
Taş,alçı,çimento,amyant,
mika vb maddelerden eşya
Seramik mamulleri
70
Cam ve cam eşya
72
Demir ve çelik
73
Demir veya çelikten eşya
74
Bakır ve bakırdan eşya
75
78
Nikel ve nikelden eşya
Aluminyum ve aluminyum
eşya
Kurşun ve kurşundan eşya
79
Çinko ve çinkodan eşya
80
Kalay ve kalay mamulleri
Diğer adi
metaller,sermetler,bunlarda
n eşya
Adi metallerden
aletler,bıçakçı eşyası,sofra
takımları
Adi metallerden çeşitli eşya
Kazan:makina ve
cihazlar,aletler,parçaları
Elektrikli makina ve
cihazlar,aksam ve parçaları
Demiryolu ulaşım araçları
vb,aksam ve parçaları
Motorlu kara
taşıtları,traktör,bisiklet,mot
osiklet ve diğer
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
76
81
82
83
84
85
86
87
14.542
84.762
7.502
43.433
7.040
41.330
7.003
41.092
13.863
97.748
6.478
41.377
7.385
56.371
5.809
41.732
2.796
13.020
2.079
9.928
717
3.092
436
1.974
4.023
47.475
3.145
33.905
878
13.570
869
13.498
9.751
40.140
2.969
19.178
6.782
20.962
6.567
19.593
8.197
86.736
7.188
74.792
1.009
11.944
912
11.302
4.501
114.987
1.950
65.741
2.551
49.247
2.021
39.765
3.016
130.794
1.367
56.199
1.649
74.595
1.582
72.391
21.797
62.619
18.859
44.346
2.938
18.272
1.712
12.981
14.174
286.172
10.355
215.642
3.819
70.531
3.118
58.031
275
10.399
122
3.585
153
6.814
151
6.709
1.179
6.031
1.049
5.532
130
499
18
277
421
3.823
294
2.847
128
977
108
929
328.960
225.583
166.825
127.601
162.135
97.982
119.413
70.232
158.472
131.141
68.682
83.067
89.790
48.075
50.075
28.957
258.952
215.347
57.362
80.629
201.590
134.718
160.805
106.580
3.469.412
2.121.372
144.147
222.421
3.325.266
1.898.950
2.844.977
1.559.697
606.526
1.307.086
121.096
579.532
485.430
727.555
392.608
598.429
44.357
326.833
3.433
46.035
40.924
280.798
38.852
266.187
653
8.152
53
2.636
600
5.516
600
5.504
104.891
377.442
26.289
143.168
78.602
234.274
70.546
212.431
880
3.454
272
1.256
608
2.198
608
2.198
7.897
17.568
1.377
3.683
6.520
13.885
6.031
12.940
206
4.968
94
2.363
113
2.605
113
2.605
293
9.755
42
5.971
251
3.784
227
3.152
10.280
193.137
7.364
132.418
2.916
60.718
2.662
57.806
33.454
185.163
21.139
130.132
12.314
55.031
9.571
45.192
399.436
5.280.429
279.346
4.081.847
120.090
1.198.582
102.164
1.066.194
141.842
2.642.010
71.142
1.579.494
70.700
1.062.516
63.841
1.003.648
74.803
314.942
10.244
125.249
64.559
189.693
38.982
105.516
377.514
2.786.783
305.141
2.164.347
72.373
622.436
58.499
564.962
64
Belarus Toplamı
Fasıl
89
90
91
92
94
95
96
97
Ürün
Gemiler,suda yüzen taşıt ve
araçlar
Optik,fotoğraf,sinema,ölçü,
kontrol,ayar cihazları,tıbbi
alet.
Saatler ve bunların aksam
ve parçaları
Müzik aletleri:bunların
aksam,parça ve aksesuarı
Mobilyalar,aydınlatma,
reklam lambaları,prefabrik
yapılar
Oyuncaklar,oyun ve spor
malzemeleri,aksam ve
parçaları
Çeşitli mamul eşya
(kalemler, fırçalar vb)
Sanat eserleri,koleksiyon
eşyası,antikalar
Bin ABD
Doları
Ton
BDT Dışı Ülkeler
Ton
Bin ABD
Doları
BDT Ülkeleri
Rusya Fed.
Bin ABD
Doları
Ton
Bin ABD
Doları
Ton
353
3.987
202
2.726
151
1.261
21
274
7.703
675.447
5.748
537.467
1.955
137.981
1.887
130.253
215
14.715
167
11.349
48
3.366
48
3.271
168
6.126
156
5.448
12
678
10
665
56.993
278.769
26.842
165.117
30.151
113.653
19.010
81.260
12.907
104.491
10.528
75.414
2.379
29.078
2.218
27.779
19.251
139.555
10.906
76.714
8.345
62.841
7.637
60.971
14
3.095
11
3.078
3
17
0
11
Kaynak: Belarus Devlet Gümrük Komitesi
65
EK 3- ABD ve AB’nin Belarus’a Uyguladığı Yaptırımlar
Kısaca hatırlatmak gerekirse, 19 Aralık 2010’da yapılan Başkanlık seçimleri sonrasında muhalafet
başkent Minsk’te kamu binalarına saldırılar da içeren gösteriler yapmış, bunun üzerine tüm
muhalefet liderleri tutuklanmış, seçimleri izleyen aylarda da muhalefet liderlerine destek veren
başlıca kişiler tutuklama veya sorgulara tabi tutulmuştur. Hükümetin tutumunu eleştiren AGİT
(OSCE) Belarus temsilciliği Hükümetçe kapatılmıştır. Yıl içerisinde başlıca muhalefet liderlerinin
tutukluluk halleri devam etmiş, muhalefet adına yapılan sessiz protestolar dahil olmak üzere
muhalif eylemlere izin verilmemiş, muhalif eylemciler baskı altında tutulmuştur. Başlıca
muhalefet lideri Andrei Sannikav, Devlet Başkanı’na özür ve af dilekçesi yazmasının ardından, 14
Nisan 2012 tarihinde serbest bırakılmıştır. Sannikav, yıl içerisinde İngiltere tarafından verilen
siyasi sığınma hakkı kapsamında bu ülkeye gitmiştir. 15 Nisan 2012’de Sannikav’ın yardımcısı
Dimitri Bandarenka da serbest bırakılmıştır.
Yukarıda belirtilen gelişmeler neticesinde, Avrupa Birliği Belarus’a karşı ekonomik ve siyasi
yaptırımlara başvurmaktadır. 2011 Ocak ayında üst düzey Belarus devlet yetkililerinin AB
ülkelerine girmesi yasaklanmış ve mal varlıkları dondurulmuştur. 2011 yılı içinde AB’nin giriş
yasağı uyguladığı “kara liste,” Belarus’ta yönetimde söz sahibi siyaset, bürokrasi ve iş
dünyasından 242 kişi ve 30 firmayı kapsamaktadır. (AB’nin ambargo uyguladığı firmalar:
Dzelavaya Setka, Investment and Innovation Systems, Sen-Ko, BT Invest, Beltekh Holding,
Tekhnasayuzprybor, Spetspryborservice, Triple, Naftakhimtrading, Byaroza Integrated Plant of
Silicate Goods, Triple Tekhna, Prostoremarket, Rakawski Brovar, Askarhaterminal,
TripleMetalTrade, Varyyant, Triple Decor, Kvartsmelpram, Altersolutions, Aquatriple, the
Lahoysk sports center, Triple Ahra, FC Dynamo Minsk, Triplepharm, Trafl Vyales, Univet-M,
Unis Oil, UnivestBudInvest).
Avrupa Yatırım Bankası (EBRD), Belarus stratejisi kapsamında mikro, küçük ve orta ölçekli
işletmelere yönelik, Belarus halkının yaşam koşullarını iyileştirecek kredi programlarını
desteklemekte, kamu kuruluşlarına destek vermemektedir. AB, Belarus’a uyguladığı yaptırımları,
Sannikav ve Bandarenka’nın serbest bırakılmalarına karşın, uygulamaya devam etmektedir. 2012
Haziran ayında, Arnavutluk, Hırvatistan, İzlanda, Makedonya, Karadağ, Lihtenştayn ve Sırbistan,
AB’nin Belarus’a uyguladığı yaptırımları benimsemişlerdir. Avrupa Parlamentosu, muhalefetin
temsil edilmemesi ve siyasi tutuklular gerekçesiyle, 2012 Ekim ayında Belarus meclisini
tanımayacağını bildirmiştir.
ABD ise Belarus politikasını AB ile eşgüdüm içerisinde belirleyeceğini ifade etmektedir. ABD,
Kasım 2007’de Belneftekhim, Mayıs 2008’de bu firma tarafından kontrol edilen AAT Lakafarba,
AAT Polatsk-Shklovalakno firmalarına ambargo uygulamaya başlamış, 2009-2010 arasında askıya
aldığı yaptırımları 2011 başında yeniden uygulamaya koymuştur. Belneftekhim şirketine yaptırım
uygulanması Belarus yönetiminin sert tepkisine neden olmuş, Büyükelçisini danışmalarda
bulunmak üzere Minsk’e çağırarak ABD Büyükelçisinin aynı amaçla ülkesine dönmesini
istemiştir. Ayrıca, ABD’nin Büyükelçilik kadrosunu Belarus ile aynı sayıya indirmesini talep
etmiş, sonuçta Minsk’teki ABD Büyükelçilik mensubu sayısı 35’ten 5’e indirilmiştir. Halihazırda
ABD’nin Minsk Büyükelçiliği maslahatgüzar seviyesinde temsil edilmektedir. ABD tarafından
yaptırım uygulanan Belarus firmaları ile ilgili bilgiler aşağıdaki bağlantıda bulunabilir:
http://sdnsearch.ofac.treas.gov/default.aspx
66
EK 4- Standardizasyon Faaliyetleri
Belarus ile ilgili standardizasyon faaliyetleri için aşağıdaki adreslerden ayrıntılı bilgi edinilebilir:
-
Belarus Devlet Standardizasyon Komitesi: http://gosstandart.gov.by (Rusça, ingilizce)
Ulusal Teknik Kurallar Fonu: http://www.tnpa.by (Rusça, ingilizce)
Minsk’te sertifikasyon için aşağıdaki kuruluşa başvurulabilir:
TOOT Test ve Belgelendirme Merkezi
Adres: 220113, Minsk, Ulitsa Melezha, No:3- 701
Tel. +375 (17) 216 06 90
Faks +375 (17) 262 34 46
Eposta: [email protected]
İnternet: www.toot.by
Belarus, Kazakistan, Rusya Fed. Gümrük Birliği Teknik Düzenlemeleri aşağıda listelenmektedir.
İngilizce veya Türkçe çevirileri ne yazık ki bulunmamaktadır. Rusça bilgiler şu adreste bulunabilir:
http://www.eurasiancommission.org/ru/act/texnreg/deptexreg/tr/Pages/default.aspx
2012
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Havai fişek güvenliği
Bireysel koruyucu ekipman güvenliği
Oyuncak güvenliği
Çocuk ve yetişkinlere yönelik ürün güvenliği
Parfüm ve kozmetik güvenliği
Hafif sanayi ürünleri güvenliği
Ambalaj güvenliği
Otomobil ve havacılı yakıtı, dizel ve denizcilik yakıtı, jet yakıtı ve ısıtma yakıtı şartları
2013
Yürürlük: 15.02.2013 (Makine-elektronik)
9. Makina ve ekipman güvenliği
10. Gazla çalışan cihaz güvenliği
11. Patlama potansiyeli taşıyan ortamlarda çalışma ekipmanı güvenliği
12. Düşük voltajlı ekipman güvenliği
13. Teknik araöların elektromanyetik uyumluluğu
14. Asansör güvenliği
Yürürlük: 01.07.2013 (Gıda ürünleri)
15. Gıda ürünleri güvenliği
16. Gıda ürünleri işaretlemesi
67
17. Gıda katkıları güvenliği
18. Diet tedavi gıdaları dahil özel gıda ürünlerinin belli türlerinin güvenliği
19. Meyve ve sebze suları
20. Gıda yağları
21. Tahıl güvenliği
2014
Yürürlük: 01.02.2014
22. Küçük gemiler
23. Yüksek basınç altında çalışan ekipman güvenliği
Yürürlük: 01.03.2014
24. Yağlar ve özel sıvılarda aranan şartlar
Yürürlük: 01.07.2014
25. Mobilya güvenliği
26. Patlayıcılar ve bunlara dayalı ürünlerin güvenliği
Yürürlük: 02.08.2014
27. Demiryolu hareketli aksamı güvenliği
28. Yüksek hızlı demiryolu taşımacılığı güvenliği
29. Demiryolu taşıma altyapısı güvenliği
2015
Yürürlük: 01.01.2015
30. Tekerlekli taşıt güvenliği
Yürürlük: 15.02.2015
31. Karayolu güvenliği
32. Tarım ve ormancılık traktörleri ve çekicileri güvenliği
68
EK 5- Ortak Ekonomik Alan
Ortak Ekonomik Alan’ın kurulmasına yönelik temel düzenleme, devlet başkanları seviyesindeki
EURASEC Devletlerarası Konseyi’nin 9 Aralık 2010 tarihli “Belarus Cumhuriyeti, Kazakistan
Cumhuriyeti ve Rusya Federasyonu Ortak Ekonomik Alanının Oluşturulmasına Dair Eylem
Planının Uygulanması Hakkında Karar”dır. Karar’ın 5. Maddesinde, Karar eki Anlaşmaların
taraflarca 1 Temmuz 2011 tarihine kadar onaylanarak 1 Ocak 2012’den itibaren yürürlüğe
konulması hüküm altına alınmaktadır.
Ortak Ekonomik Alan ile ilgili söz konusu Karar eki anlaşmalar şunlardır:
a) Hizmetlerin Serbest Dolaşımı:
- Ortak Ekonomik Alan Üyesi Devletlerde Hizmet Ticareti ve Yatırımlar Hakkında Anlaşma
b) İşgücünün Serbest Dolaşımı:
- Üçüncü Ülkelerden Yasadışı İşgücü Göçü ile Mücadelede İşbirliği Anlaşması
- Göçmen İşçilerin ve Aile Üyelerinin Yasal Statüsü Hakkında Anlaşma
c) Sermayenin Serbest Dolaşımı:
- Sermayenin Serbest Dolaşımına Yönelik Finans Piyasaları Koşullarının Oluşturulmasına Dair
Anlaşma
- Uyumlu Döviz Politikası İlkeleri Hakkında Anlaşma
d) Ekonomi Politikalarının Uyumlaştırılması:
- Makroekonomik Politikanın Uyumlaştırılması Anlaşması
- Doğal Tekellerin Faaliyetinin Düzenlenmesinde Ortak İlke ve Kurallar Hakkında Anlaşma
- Belarus, Kazakistan ve Rusya Federasyonu Petrol ve Petrol Ürünleri Ortak Pazarı
Organizasyonu, Yönetimi ve İşleyiş Prosedürü Kuralları Hakkında Anlaşma
- Tarife Politikası Esası Dahil Elektrik Enerjisi Alanında Doğal Tekel Hizmetlerine Girişin
Sağlanmasına Dair Anlaşma
- Gaz Taşıma Sistemlerince Gazın Taşınması Alanında Doğal Tekel Hizmetlerine Giriş Kuralları
Hakkında Anlaşma
- Demiryolu ile Taşıma Hizmetlerine Girişin Düzenlenmesine Dair Anlaşma
- Ortak Rekabet İlke ve Kuralları Hakkında Anlaşma
- Sanayi Alanında Sübvansiyon Verilmesinin Ortak Kuralları Hakkında Anlaşma
- Tarıma Yönelik Devlet Destekleri Ortak Kuralları Hakkında Anlaşma
- Kamu Alımları Hakkında Anlaşma
- Belarus, Kazakistan ve Rusya Federasyonu’nda Teknik Düzenleme Ortak İlke ve Kuralları
Hakkında Anlaşma
- Fikri Mülkiyet Haklarının Korunması ve Savunulması Alanının Düzenlenmesi Ortak İlke ve
Kuralları Hakkında Anlaşma
Ortak Ekonomik Alanın yürürlüğe girişine paralel olarak, gümrük birliğinin sekreterya işlerini
yürüten Gümrük Birliği Komisyonu da dönüştürülmüş, yetkileri yürürlük tarihinden itibaren yeni
kurulan Avrasya Ekonomik Komisyonu’na (AEK) devredilmiştir.
69
AEK Kuruluş Anlaşması, 18 Kasım 2011 tarihinde imzalanmış olup, Gümrük Birliği Komisyonu,
1 Temmuz 2012 tarihine kadar AEK’nun işlerini yürütmüş, bu tarihten sonra kurumsal varlığı sona
ermiştir. AEK Konseyi her üç ülkeden birer temsilciden oluşmaktadır. Merkezi Moskova’dadır.
AEK, 8 Bakan ve 1 Başkandan oluşmaktadır. Sorumlu oldukları Genel Müdürlüklere göre dağılım
şu şekildedir:
I.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
III.
1.
2.
3.
V.
1.
2.
3.
4.
VII.
IX.
Başkan (Viktor Hristenko)
Sekreterya
Organizasyon ve Protokol GM
Finansman GM
Hukuk GM
Bilgi Teknolojileri GM
İş Yönetimi GM
Ekonomi ve Finans Bakanı (Timur
Süleymenov)
Sekreterya
Finans Sektörü GM
Girişimcilik Faaliyetlerinin Geliştirilmesi
GM
Ticaret Bakanı (Andrey Slepnev)
Sekreterya
Gümrük Tarife ve Tarife Dışı Mevzuat
GM
İç Pazarın Korunması GM
Ticaret Politikası GM
Gümrük İşbirliği Bakanı (Vladimir
Goşin)
1. Sekreterya
2. Gümrük Mevzuatı ve Uygulaması GM
3. Gümrük Altyapısı GM
II.
1.
2.
3.
4.
Entegrasyon ve Makroekonomi Bakanı
(Tatyana Valovaya)
Sekreterya
Entegrasyonun Geliştirilmesi GM
Makroekonomik Politika GM
İstatistik GM
IV.
Sanayi ve Tarım Bakanı (Sergey Sidorski)
1. Sekreterya
2. Sanayi Politikası GM
3. Tarım Politikası GM
VI.
Teknik Düzenleme Konuları Bakanı
(Valeri Koreşkov)
Sekreterya
Teknik Düzenlemeler ve Akreditasyon
GM
Sağlık, Fitosaniter ve Veterinerlik
Önlemleri GM
Enerji ve Altyapı Bakanı (Danial
Ahmetov)
Sekreterya
Ulaştırma ve Altyapı GM
Enerji GM
1.
2.
3.
VIII.
1.
2.
3.
Rekabet ve Antitekel Mevzuatı Bakanı
(Nurlan Aldabergenov)
1. Sekreterya
2. Antitekel Mevzuatı GM
3. Rekabet Politikası ve Kamu Alımları
Politikası GM
Rusya’nın “Avrasya Ekonomik Birliği” kurulması sürecini hızlandırmaya çalıştığı, ancak gerek
Belarus gerek Kazakistan tarafından buna karşı direnç olduğu anlaşılmaktadır. Üç ülke devlet
başkanlarının 19 Mart 2012’de Moskova’da yaptıkları bir toplantının ardından, Belarus Devlet
Başkanı Aleksandr Lukaşenka, Avrasya Ekonomik Birliği’ni kuracak anlaşmanın imzalanmasının
Kazakistan tarafının ısrarı nedeniyle imzalanamadığını, hem Rusya hem de Belarus’un bu
anlaşmanın imzalanma sürecini hızlandırmak istediklerini, fakat Kazakistan’ın “ekonomik birliğe
kategorik olarak karşı” olduğunu ifade etmiştir. Öte yandan, Belarus’un ise, ekonomik birlikte
alınan kararların üye devletler hükümetlerince bloke edilebilmesini istediği, ancak Rusya’nın nihai
kararların Devlet Başkanları Konseyinde alınması gerektiği görüşünde olduğu belirtilmektedir.
70
Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, 24 Ekim 2013’te Minsk’te yapılan Devlet
Başkanları Toplantısı’nda, AEK faaliyetlerinin politize edildiğini söylemiştir. Bir çok zaman
belgelerin imzadan sadece bir gün önce görüşe sunulduğunu ifade eden Nazarbayev, AEK’nın Rus
üyelerinin, Rus hükümeti ile danışarak talimatlar aldığını bunun da üyelerinin üye devletlerden
bağımsızlığı ilkesine aykırı olduğunu bildirmiştir. Nazarbayev ayrıca, imzalanan anlaşmaların
uygulanması gerektiğini, petrol ve gaz ulaştırması, demiryolu tarifeleri ve elektrik konularındaki
anlaşmaların uygulanmadığını belirtmiştir.
Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenka ise 24 Aralık 2013’te Moskova’da yapılan Devlet
Başkanları Toplantısı’nda, gümrük birliğinin tam işleyişi sağlanmadan Avrasya Ekonomik Birliği
kurulmasının çok riskli ve yanlış olacağını söylemiştir. Malların serbest dolaşımının dahi
çözülmemiş bir mesele olduğunu belirten Lukaşenka, üç ülke arasındaki anlaşmalara rağmen alkol,
sigara, ilaç, doğal gaz, ham petrol, motorlu taşıtlar, balık vb. istisnaların kaldırılmadığını, malların
serbest dolaşımının diğer serbestiler için gösterge olacağını, aksi takdirde tüm Avrasya Ekonomik
Birliği ve bunun iktisadi yararının tartışma konusu olacağının ekonomist olmayanlar için dahi
gayet açık olduğunu bildirmiştir.
71
EK 6- Ödemeler Dengesi Tablosu
Milyon ABD Doları
2008
2009
2010
2011
2012
2013
I. Current account
-4,958.7 -6,132.6 -8,280.1 -5,052.5 -1,839.0 -7,275.8
1. Goods and services
-4,652.3 -5,608.0 -7,500.1 -1,208.9
2,857.2 -1,958.6
exports
36,217.2 24,310.3 29,301.7 46,537.1 51,909.8 43,870.3
imports
40,869.5 29,918.3 36,801.8 47,746.0 49,052.6 45,828.9
1.1. Goods
-6,494.1 -7,104.9 -9,288.7 -3,466.8
565.4 -4,540.0
exports (f.o.b.)
31,627.4 20,595.4 24,506.1 40,927.6 45,574.3 36,570.8
imports (f.o.b.)
38,121.5 27,700.3 33,794.8 44,394.4 45,008.9 41,110.8
1.2. Services
1,841.8
1,496.9
1,788.6
2,257.9
2,291.8
2,581.4
exports
4,589.8
3,714.9
4,795.6
5,609.5
6,335.5
7,299.5
imports
2,748.0
2,218.0
3,007.0
3,351.6
4,043.7
4,718.1
2. Primary income
-477.2
-798.7 -1,096.6 -1,361.4 -1,473.2 -2,741.1
credit
660.3
507.4
503.3
705.0
916.7
802.7
debit
1,137.5
1,306.1
1,599.9
2,066.4
2,389.9
3,543.8
170.8
274.1
316.6 -2,482.2 -3,223.0 -2,576.1
credit
400.6
505.5
885.0
1,870.9
1,974.0
2,050.1
debit
229.8
231.4
568.4
4,353.1
5,197.0
4,626.2
0.5
0.0
0.0
4.1
3.7
10.3
credit
0.5
0.0
0.0
4.6
6.6
11.7
debit
0.0
0.0
0.0
0.5
2.9
1.4
3. Secondary income
II. Capital account
Net lending (+) / net borrowing (-)
(balance from curreny and capital accounts)
-4,958.2 -6,132.6 -8,280.1 -5,048.4 -1,835.3 -7,265.5
III. Financial account
Net lending (+) / net borrowing (-)*
(from financial account)
3.1. Direct investment
Net acquisition of financial assets
Net incurrence of liabilities
3.2. Portfolio investment
Net acquisition of financial assets
Net incurrence of liabilities
-4,149.7 -5,304.3 -6,101.1 -5,564.6
-602.2 -6,397.2
-2,157.3 -1,774.2 -1,342.8 -3,876.9 -1,308.1 -2,060.0
30.6
102.3
50.6
125.5
155.5
172.7
2,187.9
1,876.5
1,393.4
4,002.4
1,463.6
2,232.7
-5.3
-18.8 -1,185.6
-854.1
191.0
58.2
-4.8
-16.5
59.4
10.8
-27.9
16.9
0.5
2.3
1,245.0
864.9
-218.9
-41.3
72
3.3. Financial derivatives
0.0
0.0
0.0
594.6
-51.2
-0.8
Net acquisition of financial assets
0.0
0.0
0.0
1.7
-51.0
-2.1
Net incurrence of liabilities
0.0
0.0
0.0
-592.9
0.2
-1.3
3.4. Other investment
Net acquisition of financial assets
-1,987.1 -3,511.3 -3,572.7 -1,428.2
566.1 -4,394.6
477.0
507.6
1,178.2
2,672.9
-452.4
-445.5
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
3.4.2. Debt instruments
477.0
507.6
1,178.2
2,672.9
-452.4
-445.5
3.4.2.1. Central bank
20.8
-227.6
667.9
1,102.4 -1,070.9
-397.5
3.4.2.2. Deposit-taking corporations, except
the central bank
74.7
186.5
47.8
817.9
-723.8
-78.3
3.4.2.3. General government
198.5
-101.2
-101.1
-3.3
-0.3
0.0
3.4.2.4. Other sectors
183.0
649.9
563.6
755.9
1,342.6
30.3
0.0
0.0
5.7
-6.2
3.7
10.9
183.0
649.9
557.9
762.1
1,338.9
19.4
3.6
20.4
-11.5
37.8
-21.4
-17.7
-24.7
-13.4
-81.6
67.4
-30.9
-3.7
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
Trade credit and advances
204.1
642.9
651.0
656.9
1,391.2
40.8
Other accounts receivable
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
2,464.1
4,018.9
4,750.9
4,101.1 -1,018.5
3,949.1
0.0
0.0
0.0
3.4.2. Debt instruments
2,464.1
4,018.9
3.4.2.1. Central bank
-155.9
3.4.1. Other equity
3.4.2.4.1. Other financial corporations
3.4.2.4.2. Nonfinancial corporations,
households, and NPISHs**
Currency and deposits
Credits and loans
Insurance, pension, and standardized
guarantee schemes
Net incurrence of liabilities
3.4.1. Other equity
3.4.2.2. Deposit-taking corporations, except
the central bank
3.4.2.3. General government
3.4.2.4. Other sectors
3.4.2.4.1. Other financial corporations
3.4.2.4.2. Nonfinancial corporations,
households, and NPISHs**
Credits and loans
Insurance, pension, and standardized
guarantee schemes
0.0
0.0
0.0
4,750.9
4,101.1 -1,018.5
3,949.1
-1.9
1,449.6
263.0 -1,100.4
876.8
530.8
483.2
2,295.9
474.1
27.3
1,997.1
1,397.1
1,903.7
-139.6
279.0
-22.3
-446.1
692.1
1,633.9
1,145.0
3,085.0
76.9
1,521.3
0.0
0.0
3.6
-6.1
1.9
17.6
692.1
1,633.9
1,141.4
3,091.1
75.0
1,503.7
187.1
318.9
76.6
1,859.7
472.7
1,440.6
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
73
Trade credit and advances
Other accounts payable
IV. Net errors and omissions
505.0
1,314.8
1,064.8
1,231.4
-397.7
63.1
0.0
0.2
0.0
0.0
0.0
0.0
-194.2
433.6
705.1
1,034.4
874.1
-869.1
V. Overall Balance
-1,002.7
-394.7 -1,473.9
1,550.6
-359.0 -1,737.4
VI. Financing
-1,002.7
-394.7 -1,473.9
1,550.6
-359.0 -1,737.4
6.1. Reserve assets
-1,002.7
2,442.9
-808.5
2,790.6
81.0
-857.4
6.2. Credits and loans with the IMF
0.0
2,837.6
665.4
0.0
0.0
0.0
6.3. Exceptional financing (liabilities)
0.0
0.0
0.0
1,240.0
440.0
880.0
* In the financial account the symbol "+" means increase of assets and liabilities, the symbol "-" their decrease (according to the sixth
edition of the IMF's Balance of Payments and International Investment Position Manual (IMF, 2009)).
** NPISH – nonprofit institutions serving households.
Kaynak: Belarus Merkez Bankası (http://www.nbrb.by/engl/statistics/BalPay/Analytical6/Annual)
74
EK 7- İnternet Adresleri
Belarus ekonomisine ilişkin raporlar
 Uluslararası Para Fonu: http://www.imf.org/external/country/BLR/index.htm
 IFC: http://www.ifc.org
 IPM Research Center: http://research.by/eng
 Belarusian Economic Research and Education Center (BEROC): http://eng.beroc.by
Belarus Oda/Dernekleri
 Belarus Ticaret ve Sanayi Odası: http://www.cci.by
 Minsk Başkent Girişimci ve İşverenler Derneği: http://allminsk.biz/content/blogsection/28/220
 Konut Müteahhitleri Birliği: http://a-z.by/chleni-associacii.html
 Belarus Mimarlar Birliği: http://bsa.by
İhaleler
 www.icetrade.by (rusça)
Mevzuat
 http://law.by (ingilizce)
 http://pravo.by (rusça)
Belarus Hakkında İngilizce Haberler
 Resmi Haber Ajansı (Belta): http://news.belta.by/en
 Ekonomi Haberleri: http://doingbusinessby.com
 Naviny: http://naviny.by/rubrics/english
 UDF: http://udf.by
 Charter97: http://www.charter97.org
Diğer Adresler
 Belarus Hakkında Bilgiler: http://www.belarus.by/en (rusça, ingilizce)
 Resmi İdareler: http://president.gov.by/en/state-bodies (rusça, ingilizce)
 Belarus’un En Etkili 200 İşadamı: http://www.ej.by/rating/business2013 (rusça)
 Belarus Emtia Borsası: http://www.butb.by/engl (rusça, ingilizce)
 Belarus ihracatçı kataloğu: http://www.export.by (rusça, ingilizce)
Firma Katalogları
 http://en.b2b.by/rubrics (rusça, ingilizce)
 http://www.belarusinfo.by/en/rubric.html
 http://b2b.tut.by
 http://b2b.alta.by
 http://oir.by/companies
 http://bm2by.com
 www.b-info.by
 http://www.infobaza.by
 http://www.bizby.ru
75
Sektörel Firma Adresleri
















Yapı/İnşaat:
o http://stroyka.by
o http://www.cnb.by
o www.molot.by
o www.santehnika.by
o www.snip.by
o www.belstroy.by
o http://vashdom.tut.by
o www.prodom.by
o http://www.prostroy.by/catalog
o http://www.belstroi.by
Mobilya:
o www.dom.by
o www.mebelminsk.by
Tekstil: www.belarusmoda.com/firms
Paketleme/Ambalaj: http://upack.by
Medikal:
o http://medicaterra.by
o http://www.gippokrat.by
Hastaneler: http://healthcare.by
Optik: http://glaza.by/eye_wear
Emlakçılar: http://realt.by/agencies
Reklam/PR Ajansları:
o http://www.aro.by/members.html
o http://www.prazdnik.by/catalog/91/731
Tarım/Hayvancılık:
o http://aw.belal.by/show.php?page=amart
o http://apk.givc.by
o http://www.agrobel.by
o http://agrovektor.by
o http://www.produkt.by/catalogue
o http://agronews.by/company
Tarım Makine ve Yedek Parçaları: http://agro.infobaza.by
Metaller: http://www.stal.by/torgorg
Metal İşleme: http://obrabotka.by
Ağaç İşleme: http://www.belwood.by
Isıtma: http://www.teploby.com/sellers
Elektrik Malzemeleri: http://energobelarus.by/market
76
Download

YILLIK RAPOR 2013