937
II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ
SOSYAL BİLİMLER PROJESİ
Bekir Günay*
Ayşegül Gökalp**
Sosyal bilimlerin her disiplininin geçtiğimiz yüzyıl içindeki gelişimi, içinde yaşadığımız
yüzyıla sosyal bilimlerin damgasını vuracağının kanıtıdır. Sosyal bilimerin gelişmesi ve sosyal
bilimler alanında yeni çalışmaların ortaya çıkmasının sonucu olarak sosyal bilimler ile uğraşan
sosyal bilimcilerin nasıl yetiştirilmesi gerektiği ve nitelikleri yeni bir araştırma alanı ortaya
çıkarmıştır. Bu amaçla sosyal bilimler ya da sosyal bilgiler öğretimi alanı ortaya çıkmıştır.
Gerçekte sosyal bilgiler, eğitim bilimlerinde kullanılan bir kavramdır ve diğer ülkelerde olduğu
gibi Türkiye’de de ilköğretim düzeyinde temel eğitim kapsamında verilmektedir. Ortaöğretim
düzeyinde ise sosyal bilimler tarih, coğrafya, psikoloji, felsefe ve sosyoloji dersleri adı altında
ayrı bir ders olarak okutulmaktadır.
Sosyal bilgiler derslerinin öğrencilere ne tür beceriler kazandırması gerektiği konusunda
çeşitli görüşler ortaya konmuştur. Aşağıda belirtilen proje, öğrencilere sosyal bilimleri
sevdirmek ve sosyal bilimlerin çözüm üretebilirliğini ortaya koymak amacıyla geliştirilmiştir.
Projenin Varsayımı ve Amaçları
Bu makale, Mart-Haziran 2008 döneminde Kocaeli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler
Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü ve İzmit Nuh Çimento İlköğretim Okulu tarafından
ortaklaşa düzenlenen, ilköğretim öğrencilerinin toplumsal bilinçlerini artırmayı ve onları sosyal
bilimlere yönlendirmeyi hedefleyen “Sosyal Bilimler Projesi”ni detaylarıyla açıklamakta ve
proje sonuçlarını değerlendirmektedir.
Sosyal Bilimler Projesi’ne, yirmi birinci yüzyılın sosyal bilimler için çığır açıcı bir yüzyıl
olacağı varsayımı ile başlanmıştır. Proje, uluslararası siyasete ait güncel bir konunun
ideolojilerden ve siyasi çıkar hesaplarından bağımsız bir şekilde incelendiğinde daha farklı
sonuçlar elde edilebileceğini ispatlama amacındadır. Bu sebeple, araştırmanın evreni olarak
ilköğretim 6. ve 7. sınıf öğrencileri olarak seçilmiştir. Projede kullanılan araştırma yöntemi,
öğrenciler tarafından seçilen güncel bir uluslararası sorunun yine kendileri tarafından
incelenmesi ve çözüm üretilmesidir. Proje’nin yan hedefi ise, ilköğretim düzeyindeki
öğrenciler ile üniversite öğrencilerini bir araya getirmek ve bilgi aktarımının “öğretmen” figürü
yerine yaşları birbirine yakın gençler arasında aktarılabilmesinin verimliliğini ortaya
koyabilmektir.
Projenin amaçları şunlardır:
•
*
İlköğretim öğrencilerine sosyal bilimleri sevdirmek
Yrd. Doç. Dr., Kocaeli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü
Öğr. Gör., Kocaeli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü
**
938
II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ
•
Sosyal Bilgiler dersinin ve sosyal bilimlerin problem çözmeye yönelik olduğunu
öğrencilere kanıtlamak
•
Öğrencilerde siyasi ve sosyal terbiyenin oluşmasını sağlamak
•
Kişilik ve liderlik özelliklerini geliştirmek (hem ilköğretim hem de üniversite
öğrencileri için geçerli)
•
Dünyadaki sorunlar hakkında bilgi sahibi olmalarını, çözüm üretebilmelerini, dünya
sorunları hakkında düşünmelerini sağlamak,
•
Erken yaşta sorun çözmeye hazır hale getirmek
•
Öğrencilere kriz yönetimini fiili olarak yaşatarak çözüm önerilerini onlardan beklemek,
çözüm yaratıcı bireyler olabilmelerine katkıda bulunmak
Yöntem
1. Aşama: Öğrenci Seçimi
Projenin örneklemi, Nuh Çimento İlköğretim Okulu 6. ve 7. sınıf öğrencilerinden
okulun Rehber Öğretmeni tarafından kişilik testi uygulanarak seçilen sosyal boyutu yüksek,
liderlik vasıflarına sahip, okumayı seven ve muhalefet edebilen 15 öğrencidir.
Öğrencilerin ailelerinin aylık geliri en düşük 1500 TL, en yüksek 4000 TL olup,
ortalama gelir yaklaşık 2000 TL’dir. Öğrencilerin 6’sının aile geçimini yalnızca babaları
karşılarken, 9’unun ebeveynlerinden ikisi de çalışmaktadır. Öğrenci babalarından 10’u
üniversite (yüksekokul dahil), 5’i lise, öğrenci annelerinden 7’si üniversite (yüksekokul dahil),
5’i lise, 2’si ortaokul, 1’i ilkokul diplomasına sahiptir. Projenin başında doldurulan formlara
göre, öğrencilerin 6’sı doktor, 2’si mühendis, 2’si hukukçu, 2’si asker, 2’si bilim adamı (doğa
bilimleri), 1’i de öğretmen olmak istediklerini belirtmişlerdir.
Öğrencilerin seçilmesinin ve rollerinin ardından proje koordinatörü Yrd. Doç. Dr.
Bekir Günay, sosyal bilgiler öğretmenleri Esin Dandin ve Mürüvvet Aşkın, Öğr. Gör. Ayşegül
Gökalp, yüksek lisans öğrencisi Zeynep Özonur ve projede yer alan lisans öğrencileri
tarafından, ilköğretim öğrenci velilerini bilgilendirmek amacıyla bir veli toplantısı
düzenlenmiştir. Toplantıda projenin amaçları ve yöntemleri anlatılmış, beklenen proje çıktıları
velilerle paylaşılmıştır. Öğrenci velilerin endişeleri daha çok bu çalışmanın öğrencilerin siyasi
fikirlerini belirli bir yönde etkilemesi veya Seviye Belirleme Sınavı’na (SBS) çalışmak üzere
ayrılan sürenin azalmasının çocukların başarısını etkileyip etkilemeyeceği yönündedir.
2. Aşama: Proje Konusunun Belirlenmesi
Proje konusunun belirlenmesi amacıyla öğrencilere güncel bir konu listesi sunulmuştur.
Konu listesinin hazırlanmasında öğrencilere verilen sorunların güncel haberlerde sürekli
karşılaşabilecekleri, her türlü yorum ile karşılaşabilecekleri ve araştırma kaynaklarına
(gazeteler, internet kaynakları, televizyon haberleri) ulaşmalarında kolaylık sağlayacak konular
olmasına önem verilmiştir. Öğrencilere sunulan proje konuları şunlardır:
939
II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ
•
Bosna-Hersek
•
Filistin-İsrail
•
Kıbrıs
•
Amerika-İran İlişkileri
•
Afganistan’daki durum
•
Azerbaycan-Ermenistan sorunu
•
Kuzey Irak
•
Ekonomik Krizler
•
İstanbul’a yapılması olası bir bombalı saldırı
•
Türkiye-AB ilişkileri
•
İlimizde meydana gelebilecek büyük bir deprem
Öğrenciler, kendi aralarında yaptıkları tartışma ile Filistin-İsrail meselesini inceleme
konusu olarak seçmişlerdir.
3. Aşama: Öğrenci Rollerinin Belirlenmesi
Filistin-İsrail çatışmasının incelenmesinde izlenen yöntem, öğrencilerin Filistin hükümeti
ve İsrail hükümeti şeklinde gruplara ayrılması ve 4 gözlemci ülke (Amerika Birleşik Devletleri
(ABD), Avrupa Birliği (AB), Rusya ve Türkiye) nezaretinde
barış görüşmelerinin
canlandırılmasıdır. Her öğrenci, proje içinde kendi konumunu bilerek ait olduğu ülkenin
bölgeye stratejileri kapsamında politika üretmelidir.
Resim-1: Rolleri belirlenmiş öğrenciler
940
II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ
Öğrenciler için belirlenen roller şunlardır:
•
İsrail Başbakanı: Kararlar almak ve İsrail'in bölgedeki projelerini savunmak (baskın
karakterli olmalı)
•
Filistin Başbakanı: Kararlar almak ve Filistin'in haklarını savunmak (baskın karakterli
olmalı)
•
Tarihçiler: Tarihi olayları çok iyi bilmek, hedef belirleyebilmek, gelecekle ilgili
çıkarımlarda bulunmak, Başbakan’a danışmanlık yapmak
•
Dışişleri Bakanları: Dış ilişkilerden ve diğer devletlerle (ABD, Rusya, AB, Türkiye gibi
ülkelerle) ilişkilerden sorumlu olmak
•
Ekonomi Bakanları: Ekonomiye göre politika yürütmek (örn. İsrail ekonomi bakanı
Filistin'e yönelik ekonomik yaptırım kararları alabilir).
•
Genelkurmay Başkanları: Savaş taktiği belirlemek.
•
ABD – AB – Türkiye – Rusya temsilcileri: Kendi çıkarlarına göre bölgede politika
geliştirmek
.
Rehberlik öğretmeni tarafından uygulanan kişilik testi sonucu rollerin dağılımı sosyal
bilgiler öğretmenleri tarafından yapılmıştır.
4. Aşama: Konu ile ilgili ön bilgi toplama, kaynakların tespiti ve kaynakların okunması
Bu aşamada üniversite öğrencileri, projeye katılan ilköğretim öğrencilerin ulaşabileceği
internet kaynakları, dergiler ve kitaplar konusunda onları bilgilendirmişlerdir. Kaynakların
belirlenmesinden sonra, seçilen öğrencilere ders verme aşamasında, her hafta hangi kaynakları
taradıkları ve hangi konularda eksik kaldıkları belirlenmiştir.
5. Aşama: Üniversite öğretim elemanları ve öğrencileri tarafından öğrencilere bilgi
verilmesi
Öğrencilerin kaynak taramasının ardından, bilgilerin ne kadarının öğrenildiğini ölçmek ve
öğrenilen bilimsel bilgi aktarımı amacıyla Kocaeli Üniversitesi’nden bir öğretim elemanı, iki
yüksek lisans öğrencisi ve beş lisans öğrencisi tarafından projeye katılan ilköğretim
öğrencilerine sunumlar yapılmıştır. Projeye katılan üniversite öğrencilerinin belirlenmesinde
ise akademik başarıları yüksek, alanlarına hakim, organizasyon yeteneğine sahip ve ekip
çalışmasına yatkın özellikleri öne çıkan öğrenciler olmalarına önem verilmiştir.
Sunumlar, öğrencilerin aktif katılımıyla soru-cevap şeklinde devam etmiş, daha sonra her
konuyu anlatan öğretim elemanı/öğrenci, proje öğrencilerine bilimsel kaynak tavsiyesinde
bulunmuşlardır. Öğrencilere anlatılan konular şu şekildedir:
941
II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ
• İsrail-Filistin Çatışması (Genel Çerçeve): Zeynep Özonur (Yüksek Lisans öğrencisi)
• İsrail'in Tutumu: Zeynep Özonur (Yüksek Lisans öğrencisi)
• Filistin'in Tutumu: Işıl Yasa (Yüksek Lisans öğrencisi), Ayşegül Gökalp (Öğr.Gör.)
• Orta Doğu Devletlerinin Soruna Bakışı: Tuğba Cerit (3. sınıf öğrencisi)
• ABD'nin Soruna Bakışı: Reşat Doğruyol (3. sınıf öğrencisi)
• İsrail Filisin Sorununun Tarihsel Sürecinde Türkiye: Şahin Karayılan (3. sınıf öğrencisi)
• Avrupa Birliği ve Arap-İsrail Çatışması: Simge Memişoğlu (3. sınıf öğrencisi)
• Rusya Federasyonu'nun İsrail-Filistin Çatışmasındaki Tutumu:Mehmet Metin (3. sınıf
öğrencisi)
Sunumların hazırlanmasında, Filistin-İsrail arasında daha önce başlatılan barış
süreçlerinde tartışılan ana konulara öncelik verilmesine özen gösterilerek objektif bilgi aktarımı
sağlanmıştır. Sunumların hazırlanmasındaki yöntem, projeye katılan her öğrencinin yapılan
sunumları anlayabileceği şekilde, ilköğretim öğrencilerinin seviyelerine uygun, temsilcisi
oldukları ülke ile ilgili bilmeleri gereken, spesifik bilgilerin verilmesi ve onlara sorular
yöneltilerek aktif şekilde katılımlarının sağlanmasıdır. Sunumlardan sonra, müzakere aşamasına
geçilmeden önce, öğrencilere verilen bilgilerin yeterliliğinin ölçülmesi için sosyal bilgiler
öğretmenleri tarafından öğrencilere yazılı sınav yapılmıştır. Bu sınavda alınan sonuçlar
doğrultusunda gereken alanlarda sunumlar tekrarlanmış, rollerine adapte olan öğrenciler daha
sonra müzakere masasına oturmuşlardır.
6. Aşama: Gruplara ayrılan ve rolleri belli olan öğrencilerin münazara yapmaları
Bu aşamada öğrencilerin rollerini benimsedikleri gözlemlenmiştir. 5 Mayıs 2008'de
gelinen noktanın ve İsrail, Filisin ve gözlemci ülkeleri temsil eden öğrencilerin getireceği çözüm
önerilerinin değerlendirilmesi için masaya oturulmuştur. Söz konusu toplantının ardından
öğrencilerden sözlü olarak dile getirdikleri önerileri barış antlaşması maddeleri halinde yazılı
olarak hazırlamaları istenmiştir. Filistin temsilcisi öğrencilerin bir de Hamas temsilcisi olması
gerektiği yönündeki talepleri üzerine, buna karşı çıkan İsrail temsilcileri ve ABD temsilcisi diğer
katılımcı ülkeler tarafından ikna edilmiş, Hamas temsilcisi de oy hakkı olmamak kaydıyla
görüşmelere alınmıştır. Barış görüşmeleri bir sonraki hafta başlatılmıştır. Sunumları yapan
öğretim elemanları veya üniversite öğrencileri müzakerelerde taraf olmamışlar veya tartışmalara
müdahale etmemişlerdir.
942
II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ
Resim-2: Taraflar maddeleri müzakere ederken
Haftada bir gün 3 saat olmak üzere iki hafta boyunca süren barış görüşmelerinde, İsrail,
Filistin, ABD, AB, Rusya ve Türkiye temsilcisi öğrenciler tarafından kendi hazırladıkları barış
antlaşması önerileri müzakere edilmiş, son oturumda aşağıdaki Barış Antlaşması maddelerinde
karar kılınmıştır.
İsrail-Filistin Barış Antlaşması
1. İsrail ve Filistin iki ayrı devlet olarak birbirlerini tanıyacaklardır.
2. Toprak Sorunu: Sınır olarak 1967 yılında kabul edilen harita geçerli olacaktır.
3. Kudüs’ün statüsü korunacak, BM’nin himayesinde kalacaktır. Kudüs’teki kutsal mekanlar
herkese açıktır; kişiler din ayırt etmeksizin ziyaret edilebilecektir.
4. Hamas iki taraf arasındaki görüşmelerde söz sahibi olmayacaktır. Hamas öneri sunabilecek
ancak oy hakkı olmayacaktır.
5. Anlaşma imzalandıktan sonra iki devlet karşılıklı olarak askerlerini karşı taraftan geri
çekecektir. Gerekirse İsrail Filistin’i kendi içindeki barış yanlısı olmayan radikal örgütlerden
koruyacaktır.
6. Bağımsız Filistin Devleti kurulduktan sonra Hamas’a hükümet içinde barışı bozacak
görevlerin verilmesi engellenecektir.
7. Mülteci sorunu: Diğer ülkelerde mülteci konumunda yaşamını sürdüren Filistin halkı
ülkesine geri dönecektir.
943
II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ
8. Hamas’ın silahsızlandırılması sağlanacak; buna mukabil İsrail Filistin halkına karşı orantısız
güç kullanmaktan vazgeçecektir. Bu madde her iki tarafın da sivil halkını korumayı
amaçlamaktadır.
9. Antlaşmanın geçerli olduğu süre içinde Filistin’in gelirine ve İsrail’in ihtiyacına göre
belirlenecek bir vergi miktarı her yıl İsrail tarafına ödenecektir. Filistin ilk 5 yıl vergiden muaf
tutulacaktır.
10. Koruma amacıyla BM’ye ait Barış Gücü bölgede hazır bulunacaktır.
11. Uluslararası bir para fonu oluşturulacak ve yönetimi BM’ye ait olacaktır. Bu Fon dahilinde
aracı ülkeler Filistin’e kalkınma sürecinde mali destek sağlayacaktır.
12. Uluslararası Barış Okulu tarafsız bir bölgede kurulacak; İsrail ve Filistinli çocukların
eğitimi Avrupa Birliği tarafından üstlenilecektir.
Resim-3: Filistin temsilcilerinin barış antlaşması önergesi
944
II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ
Resim-4: Taraflar müzakere masasında
Değerlendirme ve Sonuç
Sosyal Bilimler Projesi kapsamına kanıtlanması amaçlanan olgu, soruna taraf olmayan,
ideolojik bağlılıkları kesinleşmemiş genç öğrencilerin uluslararası sorunların çözümünde
verimli sonuçlar çıkartabilecekleridir. Son hali yukarıda verilen Barış Antlaşması metni de bu
varsayımın kanıtlandığını göstermektedir. Projeye katılan ilköğretim öğrencilerine rolleri
empoze edilmemiş, herhangi bir fikir aşılanmamıştır. Aynı şekilde, Filistin temsilcilerinin
Hamas’ın masaya oturması için baskıları ve ABD ve İsrail temsilcilerinin masadan kalkma
teşebbüsleri, öğrencilerin rollerini benimsediğini göstermekle beraber projenin başarıya
ulaşması için gerekli olan motivasyonun da yakalandığını göstermektedir. Verilen objektif
bilginin göstergesi olarak, Avrupa Birliği temsilcisi öğrencinin ortaya attığı “Barış Okulu
Projesi” gösterilebilir. Bu maddenin ortaya koyduğu üzere, söz konusu öğrenci hem temsilcisi
olduğu AB’nin dış politika yaklaşımını kavramış, hem de toplumda kökten çözümlerin ancak
eğitim yoluyla sağlanabileceğinin ayırtına varmıştır. Müzakerelerin bir çok kez
gerginleşmesine rağmen ülke temsilcisi öğrenciler savaş kararının alınmasını
desteklememişler, soruna çözümün barış antlaşması ile sağlanabileceği yönünde ısrarcı
olmuşlardır.
Projenin sonunda öğrencilere uygulanan geri bildirimde, öğrenciler, kendilerinin sadece
bilgi edinmekle kalmadıklarını, aynı zamanda sosyal yönlerinin de geliştiğini belirtmişlerdir.
Geri bildirim sonuçlarında bir öğrenci, velisinin öğrencinin siyasi olarak etkileneceğinden
korktuğunu, ama sonuçta çocukların büyüklerin müdahalesi olmadan kendi fikirlerini
kendilerinin ürettikleri bir ortamda yürütülen bu projeden dolayı öğrencideki değişimi olumlu
olarak algıladığını belirtmiştir. 15 öğrenciden 9’u, projenin sonunda meslek tercihlerini
değiştirip değiştirmedikleri sorusuna, bu projeden sonra artık sosyal bilimlerle ilgili bir alan
seçebilecekleri cevabını vermişlerdir.
945
II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ
Okulun sosyal bilgiler öğretmenleri ise, proje sonucunda hazırladıkları raporda
öğrencilerin sosyal bilgiler derslerine katılımlarının ve ilgilerinin arttığını, kendilerine olan
güvenlerinin ve liderlik vasıflarının arttığını, farklı fikirlerdeki arkadaşlarının düşüncelerini
dinlemeyi farklılıklara saygı göstermeyi, ekip çalışması ruhunu ve demokrasiyi yaşayarak
öğrendiklerini belirtmişlerdir. Öğretmenlerinin genel değerlendirmesine göre dünya sorunları
hakkında düşünmek ve çözüm üretmeye çalışmak öğrencilerin ilgilerini çekmeye başlamış,
düzenli olarak televizyon ve günlük gazete haberlerini takip etme gereksinimi duymuşlar, proje
sonuçlandığı halde konuyla ilgili kitaplar okumaya devam etmişlerdir. Barış Antlaşması
maddeleri, okul öğrencileri tarafından daha sonra temsil ettikleri ülkelerin devlet başkanlarına
posta ve e-posta aracılığı ile iletilmiştir.
Daha önce benzeri yapılmamış olan bu proje Kocaeli İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne
Nuh Çimento İlköğretim Okulu’nun organizasyonu ile tanıtılmıştır.
Download

indirmek için tıklayınız