ÇOCUK VE ERGENLERDE KARŞILAŞILAN
DAVRANIŞ PROBLEMLERİ VE ÇÖZÜM
ÖNERİLERİ
1
OKUL DERSLERİNDEKİ BAŞARISIZLIĞIN
NEDENLERİ NELER OLABİLİR?
Ders başarısına etki eden birçok durum
vardır.Başarısızlık,çocukların sosyal ve psikolojik
dengesini etkiler.böylece aile ile ilişkilerinde
bozulmalar söz konusu olabilir. Ders
başarısızlığı, çocuğun özgüvenini olumsuz
yönde etkileyebilir.
 Ders başarısızlığının en büyük nedeni;çocuğun
sorumluluklarını bilmemesi ve buna bağlı olarak
çalışma saatlerini düzenleyememesidir.

2

Ders başarısına etki eden diğer nedenler arasında
çocukta görülen depresyon,uyum bozuklukları,aile
ilgili problemler,stres etkenleri,anksiyete bozuklukları
gibi psikiyatrik durumlar önemli rol oynar.

Ders başarısı ile ilgili olarak çocukların bu tür
sıkıntıları varken anne babaların onlara karşı aşırı
ilgisiz ya da ilgili davranmaları, çocukların bu
durumlarının devam etmesine neden olmaktadır.
3
ÇOCUĞUMUN OKUL BAŞARISINI
ARTMASI İÇİN NELER
YAPMALIYIM?

Sorumluluk duygusunu artırmaya çalışın:
Sorumluluk duygusunun artması için daha küçük
yaşlardan itibaren ona görevler vermek ve bu görevleri
takip etmek önemlidir.Çocuğa verilen sorumluluk, onun
bazı konularda kendiliğinden düşünmesini sağlar.
4

Yaşına uygun yapabileceği görevler veriniz:
Bu görevler özellikle çocuğun bireysel gelişimini uygun bir
şekilde hızlandıracak ve onu daha sağlıklı bir psikolojik
gelişim düzeyine ulaşmasını sağlayacaktır.Yaşa uygun
görevler,sorumluluk duygusunun artması ve gelişimin normal
devam etmesi ile birlikte çocuğu ders başarısına olumlu
yansıyacaktır.

Kendine güvenmesini sağlayınız:
Çocuğun derslerinin üstesinden gelmesi için özgüveninin
yerinde olması gerekmektedir. Özgüveni yerinde olan
çocuklar derste daha aktif ve katılımcı olmakta,ders içersinde
kendilerini rahatlıkla ifade edebilmektedirler.
5

Ondan yapamayacağı şeyleri istemeyiniz:
Çocuklardan yapamayacağı görevlerin istenmesi onlarda
yetersizlik, başarısızlık ve güvensizlik duygularını
artırmaktadır.Yapamayacağı şeyler konusunda ısrarcı
olmamalı, çocukları iyi tanımaya çalışarak yetenekleri
doğrultusunda yönlendirmeye çalışmalıyız.

Onun ile birlikte vakit geçirin,kendini ifade etmesini
sağlayınız:
Bu durum onu stresinin azalmasına,derse yeteri kadar
vakit ayırmasına yardım eder.Kendine güveni olan ve kendini
rahat ifade eden çocuk birçok derste başarılı olacaktır.Onunla
geçirilen zamanlar, iyi diyaloga neden olacak ve sizin onu
ders konusunda yönlendirmenizi kolaylaştıracaktır.
6

Okul başarılarını uygun bir şekilde ödüllendiriniz:
Derse karşı gösterilen başarıların,okulda o gün için
sıradan bile sayılabilecek başarının ( parmak kaldırma, kalkıp
ders anlatma) anne baba tarafından desteklenmesi ve övgü
dolu sözler ile karşılık alması, çocuğun derse karşı ilgisini
artıracaktır.

Ona her zaman cesaret veriniz,onu destekleyiniz:
Derste veya herhangi bir olumlu aktivitede
cesaretlendirilen ve teşvik edilen çocuklarda derse karşı ilgi
fazla olur. Çocuğun üzerine aldığı sorumluluklar da dahil
olmak üzere ,cesaretlendirilmesi ,onaylanması onu
başarısında önemli bir noktadır. “Sen başaramazsın “ mesajı
çocuğun kendine karşı güvenini oldukça azaltacaktır.
7

Öğretmeni ile onun hakkında sık sık iletişime giriniz:
Öğretmenler ,okul içersinde öğrencileri doğrudan
gözlemleme imkanı bulmaktadır. O nedenle öğretmenlerin
gözlemlerini dikkate almak, problemlere ortak müdahalede
bulunmak ve öğretmenin ders konusunda desteğini almak
oldukça önemlidir.Öğrencinin yanında, öğretmenini eleştiren
konuşmaları kesinlikle yapmamaya çalışınız. Öğretmenine
güveni sarsılan çocuğun derslerini sevmesi beklenemez.

Hayatta düzenli ve programlı olmasına yardımcı olunuz:
Özellikle küçük yaştan başlayarak çocukların düzenli ve
programlı olmaları için önlemler almak gerekir. Bu önlemler
ailece alınırsa daha etkili olur.Programsız olan bir evde,
çocuktan program beklemek biraz anlamsız olacaktır.Evin
programını düzenledikten sonra çocuğunuzdan da program
bekleyebilirsiniz.
8

Aile içi huzuru ve sevgi ortamını onu için hazırlayınız:
Mutlu ve huzurlu bir aile ortamı çocuğa farkında olmadığı
birçok kazanç sağlar. Aile içi huzur ortamında eşlerin karşılıklı
sevgi ve saygı duyduğu bir yuvada çocuklar da kendini mutlu
ve huzurlu hissedecek, yaşlarından beklenen görevleri
üstlenebilecektir.Diğer yandan evde huzuru ve mutluluğu
bulamamış çocuklar derste konsantre olmakta zorlanırlar.

Onu okumaya teşvik ediniz,okuma alışkanlığı
kazanmasına yardımcı olunuz:
Ders başarısının kazanılmasında,özellikle okuma
alışkanlığı önemlidir.Ancak okuma alışkanlığının daha okul
öncesi dönemden başlatılması,küçük yaşta bu güzel
alışkanlığın bilinç altına yerleştirilmesi gerekmektedir.
9

Onun kapasitesi üstünde beklentilere girmeyiniz:
Ders başarısı konusunda çocuğun zeka kapasitesinden
ileri başarı beklemek, çocukları strese iterek onların
başarısızlığını daha da artıracaktır. Çocuklarınızın seviyesini
bilmek için onu çok iyi tanımanız gerekmektedir. Bunun içinde
okul öğretmenleri ve psikolojik danışman ile sıkı bir işbirliği
içersinde olmak çok önemlidir.

Derslerine engel olabilecek isteklerini,uygun bir şekilde
sınırlayınız:
Bazı çocuklar ders dışı dinleme ve eğlenme konularında
oldukça fazla zaman harcarlar. Bunun önüne mutlaka
geçilmelidir. Bu durum çocukların isteğine bırakıldığı taktirde
zaman boşa geçecek ve programsız bir insan ortaya
çıkacaktır. Çocuğun ders dışında dinleyeceği,oynayacağı
zaman boşlukları mutlaka olmalıdır. Ancak bu boşluklar belli
bir plan dahilinde dengelenmelidir.
10

Onu ders ve sınavlar konusunda paniğe sevk etmeyiniz :
Bazı anne babalar ders başarısı konusunda çocuğu
paniğe sevk etmektedir. Bu panik, çocuğun stres ve gerilimini
artırarak ders konusunda hata yapmasına ,performans
kaygısı çekmesine neden olur.

Yaşıtları ve başkaları ile onu kıyaslamayınız :
Kıyaslama çocukların en sevmedikleri ve kişilik gelişimi
üzerinde en olumsuz etkiye sahip olan etkenlerin başında
gelir. Bu konu çocuğa dolaylı olarak” sen başarısızsın” “sen
kötüsün,o iyi” mesajı vermektedir. Bu nedenle bu mesajdan
kaçınmak gerekir. Unutulmamalıdır ki çocuğun kişilik ve
özgüven gelişimi açısından kıyaslama yapmak , olumsuz bir
durumdur.
11

Onun hobilerini artırınız,ders dışında aktiviteler ile
ilgilenmesini sağlayınız:
Bu ona özgüven gelişimi, verimli çalışma ,arkadaş
ilişkilerinin gelişmesi ,uzun vadede stersin azalması gibi
konularda yardımcı olacaktır.

Anne ve babanın yalnız birinin okul konusunda desteğinin
tam olarak yeterli gelmeyeceğini, her iki ebeveynin birlikte
gereken önemi vermesi gerektiğini unutmayınız:
Ülkemiz şartlarında, genelde anneler çocuk eğitimini
üstlenmektedirler. Bu durum annelerin sorumluluğunu artırdığı
gibi tek başlarına çoğu zaman yetersiz a gibi bir olumsuzluğu
da beraberinde getirmektedir. O nedenle hem anne hem de
babanın ders ve okul konusunda ortak ilgisi gerekmektedir.
12
“DERS ÇALIŞMA KONUSUNDA ÇATIŞMAYA
GEREK KALMADIĞINI GÖRECEK”
13
ÇOCUĞUMLA KALİTELİ BİR
İLETİŞİM NASIL KURABİLİRİM ?

Çocukta olumlu davranış geliştirebilmenin ilk basamağı
onunla kaliteli iletişimi kurabilmekten geçiyor. İletişimde
kalitenin yakalanabilmesi için ben dilinin kullanılması ve
çocukla empatik anlayış içinde konuşurken fiziksel duruşa
ve göz temasına dikkat edilmesi gerekir. Tüm bu şartlar
sağlandığında , artık siz çocuğunuzu, çocuğunuzda sizi
çok rahat anlayacaktır. Aranızdaki iletişiminin kalitesinin
yükselmesiyle orantılı olarak ilişkinizdeki samimiyet de
artacaktır. Çocuğunuz “Annem/ Babam beni anlıyor” diye
düşünecek ve sıkıntılarını sizlerle paylaşmaktan
çekinmeyecektir. Sonuç
olarak ……………
14
“ARTIK BİRİBİRİNİZİ ANLAYACAK”
15
“BİRİMİZİN SORUNU HEPİMİZİNDİR
DİYECEK “
16
“SORUNLARI BİRLİKTE AŞACAK”
17
18
“BİRİBİRİNİZE GÜVENECEK”
19
“DERTLERİNİZİ PAYLAŞACAK”
20
“BİRİBİRİNİZLE İLGİLENECEK”
21
DOĞRU İLETİŞİM YÖNTEMLERİNİ
KULLANACAK
22
KARDEŞ KISKANÇLIĞININ
ÖNÜNE NASIL GEÇEBİLİRİM ?

Kardeş kıskançlığının engellenmesinde anne babaların
davranışlarının çok büyük önemi vardır. Daha çocuk
doğmadan önce,büyük kardeş,yeni doğacak çocuğa
karşı sevgi dolu hislerle hazırlanmalıdır.Kardeş
doğumundan sonra ise anne babaların tutarlı ve dengeli
tavırları ile bu problem daha az yaşanabilir.
23
24
Kıskançlığı aşmak için:
Doğumdan önce hazırlık
 Anne ve babanın kendi aralarındaki iletişim ile çocuklara
örnek olması
 Diğer çocuğa sonradan sevgi ve ilgide azalma olmaması
 Yeni doğan bebeğe ait bazı sorumlulukların büyük
kardeşe verilmesi
 Anne babanın sık sık kardeşlerle birlikte oyun oynaması
 Büyük çocuğun mutluluk alanlarının artırılması
 Her bir çocuğunuza ayrı zaman ayırın.
 İki kardeşin birlikte sergilediği uyumlu davranışların
ödüllendirilmesi

25

Çocukların arasında yaşanacak tartışmaların arasına
girmemek gerekir. Çünkü ayırma çabasında mutlaka bir
tarafta olacaksınız, oysa onlar birbirini kızdıracak şeyleri siz
farkedene kadar yapmış olmaktadırlar.

“ Sen büyüksün ,kardeşine zarar verirsin” ya da “Ablanı
rahatsız ediyorsun” gibi uyarılar bir tarafı tutmak anlamına
gelecektir.
26

Özellikle tartışmalar karşılıklı zarar verici olmaya
başlıyorsa fiziksel olarak ayırmak önemlidir. Aynı şekilde
tarafsızlığı korumak için “Siz birbirinizi
örseliyorsunuz,zarar veriyorsunuz.Ayrı oturacaksınız”
gibi bir tutum onların şiddetli tartışmalarını
önleyecek,birbirlerini özlemelerine ve yeniden biraraya
geldiklerinde daha ılımlı davranmalarını
sağlayabilecektir.

Kardeş kıskançlığını bitirecek temel çözüm çocukların
büyümesi,ebeveyn ilgisine gereksinimlerinin azaldığı geç
ergenlik dönemine gelmeleridir.
27
ÇOCUĞUM ÇOK FAZLA İÇİNE
KAPANIK NE YAPMALIYIM ?

Çocuklar devamlı olarak sosyal bir gelişim
gösterirler.Normal sosyal gelişim süreci içersinde başta
aile üyeleri olmak üzere diğer insanlar ile iletişim ve
etkileşim önemlidir.Bazı çocuklar gerek kişilik özellikleri
gerekse sonradan etki eden faktörler sonucunda içe
dönük,sosyal ortamlara ve alışılmadık mekanlara kolay
adapte olamayan,genelde duygusal paylaşıma
girmeyen,yabancı insanlardan tedirgin olan bir yapıda
olabilirler.
28
29
ANNE BABALARIN BUDURUMDA
YAPMALARI GEREKENLER.







Sık sık çocuğa söz hakkı tanımaları
Hemen her konuda onun kendisini ve duygularını ifade
etmesine fırsat verilmesi
Ona sık sık ne hissettiğini ne düşündüğünü sormaları
Çocuğa değer vermeleri
Konuştuğu zaman dinlemeleri
Sık sık sosyal ortamlarla irtibatını sağlamaları
Onu olduğu gibi kabul ederek sevgilerini sık sık belli
etmeleri
30
ANNE BABALARIN BU DURUMDA
YAPMALARI GEREKENLER



Çocuğun her şeyine müdahale etmeden ve çok eleştirici
olmadan onun kendini rahatlıkla ifade etmesine olanak
vermeleri
Sosyal ortamlara sık sık girmeleri için ortam hazırlamak
ve özendirmek
Arkadaşlıklarını ve sosyal ilişkilerini desteklemelerini
önermekteyiz.
31
ÇOCUĞUMUZU NASIL
ÖDÜLLENDİRMELİYİZ ?

Hayatın ilerleyen aşamalarında çocuk gelişimi bazı
yönlendirmelere ihtiyaç duyar.Anne babanın çocuğun
davranışlarının şekillenmesinde ; onun başarılarını,doğru
davranışlarını,onaylaması gereken tavırlarını
ödüllendirmesi gerekmektedir.

Genelde anne babalar kötü davranışa odaklanır.Yani
çocuğun gün içersindeki olumsuz davranışlarını hemen
fark ederler. Bu durum anne ve babanın çocuğa olumsuz
mesaj verme sayısını artırır. Çocukla sadece olumsuz
yönlerin vurgulanarak iletişim kurulması uzun vadede
büyük problemler oluşturabilir.
32

En iyi ödüllendirme şekli maddi ödüller yerine duygusal ve
sosyal ödüllerdir. Anne babaların genel yanlışı ,çocuğa hediye
almayı sanki en iyi ödüllendirmeymiş gibi algılamalarıdır.

Bakıldığında anne babasının öpmesi ,kucaklaması
gezdirmesi, onunla oynaması, ona güzel sözler söylemesi,
başarılarını anlatması ve takdir etmesi şeklindeki ödüllendirme
ise en sağlıklı ve başarılı ödüllendirmedir.

Çocuklarımıza maddi ödülleri hemen vermek yerine belli
süreçler sonucunda ödüllendirmek çok daha doğrudur.Bu
şekilde çocuklar bir ödül veya hediye almak için istendik
davranışı yapmaya başlar ama ödül kesildiğinde ise yapması
gereken davranışı yapmadığını görürüz. Onun için çocuklara
maddi ödüller verirken bunun süresinin çok sık aralıklarla
olmamasına dikkat etmek gerekir.
33
ÖRNEK:

Sekizinci Sınıf Öğrencisi Ahmet her zamanki gibi saat 17
:00 da okuldan eve gelmiştir. Birinci dönem karnesi pek iç açıcı
değildir. Babası da o gün işten eve erken gelir .Ahmet’i
televizyon karşısında gören babası” otur bakalım otur,sene
sonu karnen gelsin bakalım, o zaman görüşürüz.”diyerek
üstünü değiştirmeye geçiyor. Babanın bu tavrı çocuğun derse
karşı isteğini artırır mı dersiniz ?
 Fareyi bir labirente koymuşlar. Labirentin sonuna da kocaman
bir peynir. Fare dolanmış dolanmış peyniri bir türlü bulamamış
ve sonunda açlıktan ölmüş.. Başka bir bilim adamı da büyük
parça peyniri yine labirentin sonuna koymuş ama peynirden
kopardığı birkaç parçayı sonuca giden yoldaki ara hedeflere
koymuş. Fare de hızlı bir şekilde çıkışı ve büyük peyniri bulmuş.
34
SONUÇ

Burada Ahmet’in babası ne yapıyor sona odaklanıyor.
Ama aslında burada yapması gereken sürece
odaklanmalıydı. “Birinci dönemde karnende matematik
ve Türkçe derslerin pek iyi değildi,şimdi de yeterince
ders çalışmadığını düşünüyorum” şeklinde onu
anlamaya yönelik olarak konu açılabilir ve bunun
üstünde konuşulabilir.
35
CEZA NASIL OLMALIDIR ?
Kimi aileler çocuklarını eğitirken ağırlıklı olarak ceza vermeyi
yeğlerler. Ancak bu çok doğru değildir. Çocuk eğitiminde ceza
vardır. Ancak ceza veriliş şekilleri vardır.Çocuğumuzu
eğitirken cezayı ne kadar az kullanabiliyorsak çocuk eğitimine
o kadar başarılıyızdır.
 Çocuğun neyin doğru neyin yanlış olduğunu anlayabilmesi için
vereceğimiz ceza ve ödüllerde tutarlı olmalıyız. Ödülde olduğu
gibi cezada da adil davranmalı çocuğa karşı doğru yaklaşım
içinde olmalıyız. Kullanabileceğimiz yöntemleri beraber
inceleyelim.

36
a) Mahrum bırakma


Yapılan hata karşısında veya yapılması istenen ancak
çocuğu yapmadığı davranışı öğretmek için çocuk;sevdiği
bir etkinlikten,oyuncaktan veya haktan mahrum
bırakılmasıdır.
Örnek: Bilgisayar başında oyuna dalıp dersini yapmayan
öğrenciye belli bir zaman bilgisayar mahrumiyeti veya
eve geç gelen çocuğa belli bir zaman dışarı çıkmama
cezası verilebilir.
37
b) Ayrıcalıkların kısıtlanması

Ayrıcalıkların kısıtlanması mahrum bırakma cezasına
benzer bir ceza yöntemidir.çocuğun mevcut halde sahip
olduğu ayrıcalıkların kısıtlanması ve böylelikle ayrıcalıklı
durumunu tekrar elde edebilmek için istendik davranışı
yerine getirmesi için uygulanır.

Örnek: Derslerine düzenli çalışan ve başarılı bir öğrenci
olan çocuğun yatma saatini kendisinin belirlemesi gibi
ayrıcalığı olabilir.
38
c)Tavır alma

Çocuk eğitiminde çocukla konuşarak meselelerin
halledilmesi esastır. Ancak bazen öyle durumlar ortaya
çıkar ki kısa bir konuşmadan sonra çocuğun vicdanı ile
baş başa bırakılması daha uygun olur. Böylelikle
çocuk,babasının veya annesinin tavrına karşı onun
sevgisini yeniden nasıl kazanabileceğine
odaklanır.Ancak tavır koyma çok uzatılmamalı ve hemen
de vazgeçilmemelidir.
39
FİZİKSEL OLARAK CEZALANDIRMANIN
ETKİLERİ NELERDİR ?


Fiziksel ceza bazı ebeveynlerin sık başvurdukları
cezalandırma yöntemlerindendir. Bazı anne babalar
dayağa çok sık başvurduklarından dolayı çocukları
ürkek,pasif,kırılgan,utsuz olabilirler. Bunun tam tersi
olarak hiçbir cezanın etkilemediği,sınırlarını
bilmeyen,fazla miktarda davranış problemleri
olan,duyarsızlaşmış çocuklar da yetişebilir.
Dayak atılan çocukta özgüven
eksikliği,depresyon,mutsuzluk,şiddete eğilim,anne
babaya kaşı öfke,uyumsuzluk,davranış
problemleri,çekingenlik,pasif kişilik,çabuk ağlamaya
meyil görülebilir.
40
KIYASLAMA YAPMAK
DOĞRUMUDUR ?


Kıyaslama yapmak çocuklar için oldukça stres oluşturan
bir durumdur. “Bak falan şunları başarmış sen niye
yapamadın ?” “Kardeşin şöyle yapıyor sende yapsan”
gibi mesajlar çocuklar için olumlu mesajlar değildir. Bu
tür mesajlar çocuğa ” Sen yetersizsin ” “ Onlar daha iyi
“mesajını vererek çocuğun özgüveni konusunda
sıkıntılara girmesine neden olur.
Kıyaslama çocuğu daha
gergin,kaygılı,güvensiz,mutsuz,yetersiz hale getirecektir.
Anne babaların ve çocuğa bakan kişilerin bu konuya
özenle dikkat etmeleri,çocuğun ruh sağlığı açısından
oldukça önemlidir.
41
42
ÇOCUKLARIN HER İSTEDİĞİ
ALINMALI MIDIR ?

Çocukların büyüme sürecinde bitmek tükenmek
bilmeyen istekleri olabilir. Bu isteklerin şekillendirilmesi
önemlidir. Bazı durumlarda anne babalar tarafından
çocuğa verilecek sevgi ile istediği her şeyi alma durumu
karıştırılmaktadır. Çocukların her istediklerinin alınması
sanki sevginin çokluğu ile orantılı gibi algılanmaktadır.
Anne babalar mutsuz çocuklara sahip olmak
istemiyorlarsa çocuğa her istediğini alamamalıdırlar.
Çünkü çocuk, kendisini ve isteklerini ancak anne
babanın şekillendirmesi ile ayarlanabilir.
43
44
ÇOCUKLARIMIZI TELEVİZYON
BAĞIMLILIĞINDAN NASIL KURTARIRIZ.
Her evin baş köşesine konulan ve hayatımızın ayrılmaz
bir parçası haline gelen televizyonun çocuk eğitiminde
olumlu veya olumsuz büyük etkilere sahip olduğu
kaçınılmaz bir gerçek. Şimdi televizyonun çocuğunuz
üzerindeki olumsuz etkilere kısaca bakalım.
 Çocuğun odasında televizyon olması televizyon
seyretme isteğini körükleyecek iki saat seyredeceği
varsa televizyon karşısında beş saat durmasına yol
açacaktır.
 Televizyon seyretme alışkanlığı artar ve aile hayatından
kopmaya başlar.

45


Aile büyüklerini örnek alam yerine televizyonda gördükleri
starları ve onların hayatlarını örnek almaya başlarlar.
Düşünme kabiliyetleri zayıflar,iletişim kurmakta zorluk yaşarlar
ve donuk bir yapıya sahip olabilirler.
46
PEKİ O ZAMAN NE YAPMALI ?


Anne baba televizyonsuz bir hayata kendini alıştırmalı.
Çünkü işten geldikten sonra gece 12- 1 ‘lere kadar
televizyon seyreden baba , Çocuğuna “ Televizyon
izleme” dese ne kadar etkili olabilir ?
Onun için çocuklarımıza olumlu model olmalıyız.Önce
kendimizden başlamalı evde televizyon dışında işler ve
uğraşılar edinmeliyiz. Kendimizi disipline etmemizle
beraber çocuklarımızı da disipline edebiliriz.
İzleyeceğimiz programları önceden belirleme ve diğer
vakitlerde yapacağımız etkinlikleri planlama ile aile içi
huzurun ve dayanışmanın da artacağı kesindir.
47


Çocuklarımızın derslerine yardım etme,onlarla oyun
oynama, ailece sohbet etme, onlara faydalı bilgiler
öğretme, beraber kitap okuma ve duygularını paylaşma
veya gezintiye çıkma televizyon seyretmek yerine iyi
birer alternatif olabilir.
Onlara yaptırmak istediğimiz şeyleri zorla ve bıktırarak
değil,ancak sevdirerek ve örnek olarak yaptırabiliriz.
48
49
Download

Davranış Problemleri - vali nevzat ayaz anadolu lisesi