T.C.
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI
GEMİ YAPIMI
GEMİ ISITMA TESİSATI
Ankara, 2013

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve
Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak
öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme
materyalidir.

Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir.

PARA İLE SATILMAZ.
İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ................................................................................................................... iv
GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1
ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3
1. ISITMA TESİSATI ÖN İMALATINI YAPMAK ............................................................... 3
1.1. Isıtma Tesisatı ............................................................................................................... 3
1.1.1.Tanımı..................................................................................................................... 3
1.1.2.Önemi ..................................................................................................................... 3
1.2. Isıtma Cihazları ............................................................................................................. 6
1.2.1. Dilimli Isıtıcılar (Radyatörler) ............................................................................... 6
1.2.2. Fan Coil ................................................................................................................. 7
1.3. Isıtma Tekniği ile İlgili Temel Tanım ve Bilgiler ......................................................... 8
1.3.1. Isı ve Birimleri ....................................................................................................... 8
1.3.2. Isının Ölçülmesi ..................................................................................................... 9
1.3.3. Sıcaklık ve Birimleri ............................................................................................ 11
1.3.4.
Sıcaklığın Ölçülmesi ...................................................................................... 12
1.4. Isı Transferi ve Çeşitleri .............................................................................................. 13
1.4.1.Kondüksiyon Yolu ile İletim ................................................................................ 13
1.4.2. Konveksiyon Yolu ile İletim ............................................................................... 14
1.4.3. Radyosyon Yolu ile İletim ................................................................................... 14
1.5. Isı Kaybı ...................................................................................................................... 14
1.6. Isıtmada Kullanılan Yakıtlar ....................................................................................... 15
1.6.1. Katı Yakıtlar ........................................................................................................ 15
1.6.2. Sıvı Yakıtlar......................................................................................................... 15
1.6.3. Gaz Yakıtlar ......................................................................................................... 15
1.7. Isıtma Tesisatında Kullanılan Borular ........................................................................ 15
1.8. Isıtma Tesisatı Kazanları ............................................................................................. 17
1.8.1. Kazanların Sınıflandırılması ................................................................................ 18
1.8.2. Buhar Kazanı ....................................................................................................... 19
1.9. Isıtma Tesisatı Pompaları ............................................................................................ 20
1.9.1. Tanımı.................................................................................................................. 20
1.9.2. Çeşitleri................................................................................................................ 21
1.10. Eşanjörler .................................................................................................................. 22
1.10.1. Tanımı................................................................................................................ 22
1.10.2. Çeşitleri.............................................................................................................. 22
1.11. Konvektörler ............................................................................................................. 25
1.11.1. Tanımı................................................................................................................ 25
1.11.2. Çeşitleri.............................................................................................................. 25
1.12. Isıtma Tesisatı Valfleri ve Vanaları .......................................................................... 27
1.12.1. Tanımı................................................................................................................ 27
1.12.2. Çeşitleri.............................................................................................................. 27
1.13. Isıtma Tesisatı Fitingsleri .......................................................................................... 31
1.13.1. Tanımı................................................................................................................ 31
i
1.13.2. Çeşitleri.............................................................................................................. 31
1.14. Isıtma Tesisatı Genleşme Depoları ve Boru Bağlantıları .......................................... 31
1.14.1 Kapalı Genleşme Depoları.................................................................................. 32
1.14.2 Açık Genleşme Depoları..................................................................................... 32
1.15. Isıtma Dağıtım Sistemleri ......................................................................................... 33
1.15.1. Kolon Sistemi .................................................................................................... 33
1.15.2. Branşman Sistemi .............................................................................................. 33
1.15.3. Havalık Boruları ................................................................................................ 34
1.15.4. Emniyet Gidiş Dönüş Boruları .......................................................................... 35
1.15.5. Taşma Haberci Borusu ...................................................................................... 35
1.16. Isıtma Borularının Gemide Kullanıldığı Yerler ........................................................ 36
1.16.1. Islak Mekân Tesisatı .......................................................................................... 36
1.16.2. Güverte Isıtma Tesisatı ...................................................................................... 36
1.16.3. Makine Dairesi Isıtma Tesisatı .......................................................................... 36
1.17. Isıtma Tesisatı Borularının Ön İmalatının Yapılması ............................................... 37
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 40
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 43
ÖĞRENME FAALİYETİ 2 ................................................................................................... 45
2. ISITMA TESİSATI YARDIMCI BAĞLANTILARINI YAPMAK.................................. 45
2.1. Isıtma Tesisatı Kapalı Genleşme Tankı Bağlantısı ..................................................... 45
2.2. Isıtma Tesisatı Emniyet Vanası Bağlantısı ................................................................. 46
2.3. Isıtma Tesisatı Sıvı Yakıt Hazırlama Eşanjör Bağlantısı ............................................ 47
2.4. Buhar Vakum Kırıcı Bağlantısı................................................................................... 47
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 49
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 51
ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 52
3. ISITMA TESİSATI BORU BAĞLANTI ELEMANLARININ MONTAJI ...................... 52
3.1. Isıtma Tesisatı Valf ve Vana Montajı ......................................................................... 52
AMAÇ................................................................................................................................ 52
3.2. Isıtma Tesisatı Göstergeler Montajı ............................................................................ 53
3.3. Isıtma Tesisatı Pompaları Montajı .............................................................................. 53
3.4. Isıtma Tesisatı Kazan Devresi Montajı ....................................................................... 54
3.5. Isıtma Tesisatı Isı Dönüştürücü Montajı ..................................................................... 55
3.6. Isıtma Tesisatı Genleşme Depoları Montajı ................................................................ 56
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 57
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 59
ÖĞRENME FAALİYETİ–4 .................................................................................................. 60
4. ISITMA TESİSATI BORU TESİSATI MONTAJI ........................................................... 60
4.1. Isıtma Tesisat Şemasının Okunması ........................................................................... 60
4.2. Isıtma Tesisatının Döşenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar ...................................... 60
4.3. Isıtma Borular ve Boru Geçişleri ................................................................................ 62
4.4. Isıtma Boru Tesisatı Montajı....................................................................................... 62
4.4.1. Yaşam Mahalli Isıtma Tesisatı ............................................................................ 63
ii
4.4.2.Güverte Isıtma Tesisatı ......................................................................................... 63
4.4.3.Makine Dairesi Isıtma Tesisatı ............................................................................. 64
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 65
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 67
ÖĞRENME FAALİYETİ–5 .................................................................................................. 68
5. ISITMA TESİSATI TESTİ ................................................................................................ 68
5.1. Basınç Testi ................................................................................................................. 68
5.2. Sızdırmazlık ve Çalışma Testi .................................................................................... 69
5.3. Isıtma Sistemini Çalıştırma, Devreye Alma, Devreden Çıkarma ............................... 69
5.4. Arızalar ve Giderilmesi ............................................................................................... 70
5.5. Boruların Emniyete Alınması ..................................................................................... 70
5.6. Isıtma Tesisatı Testinin Yapımı .................................................................................. 71
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 72
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 73
ÖĞRENME FAALİYETİ–6 .................................................................................................. 74
6. ISITMA TESİSATI Boru izolasyonu YAPMAK .............................................................. 74
6.1. İzole Edici Maddeler Seçimi ....................................................................................... 74
6.2. Isıtma Tesisatı İzolasyonu Yapımı .............................................................................. 76
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 78
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 82
MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 83
CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 85
KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 87
iii
AÇIKLAMALAR
AÇIKLAMALAR
ALAN
Gemi Yapımı
DAL/MESLEK
Gemi Tesisat Donatım
MODÜLÜN ADI
Gemi Isıtma Tesisatı
MODÜLÜN TANIMI
Isıtma tesisatı tanımı, ısı, ısı transferi, ısıtma cihazları,
yakıtlar, yardımcı devreler valf ve fitings ısıtma devresinde
bulunan kazan boru tesisatı, pompalar, göstergeler, yardımcı
devreler ve valflerin montajını yaparak devrenin testi ve
izolasyonu ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı öğrenme
materyalidir.
SÜRE
40/32
ÖN KOŞUL
Ön koşul yoktur.
YETERLİK
Isıtma tesisatı devrelerini üretmek ve montajını yapmak
Genel Amaç
Bu modül ile gerekli ortam ve ekipman sağlandığında
tekniğe uygun olarak istenilen standartlarda ısıtma tesisatı boru
devrelerinin üretimini ve montajını yapabileceksiniz.
MODÜLÜN AMACI
Amaçlar
1. Tekniğe uygun olarak ısıtma tesisatı ön imalatını
yapabileceksiniz.
2. Tekniğe uygun olarak ısıtma tesisatı yardımcı
bağlantılarını yapabileceksiniz.
3. Tekniğe uygun olarak ısıtma tesisatı boru bağlantı
elemanlarının montajını yapabileceksiniz.
4. Tekniğe uygun olarak ısıtma tesisatı montajını
yapabileceksiniz.
5. Tekniğe uygun olarak ısıtma tesisatı testini
yapabileceksiniz.
6. Tekniğe uygun olarak ısıtma tesisatı boru izolasyonunu
yapabileceksiniz.
iv
EĞİTİM ÖĞRETİM
ORTAMLARI VE
DONANIMLARI
ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRME
Ortam: Boru donatım atölyesi
Donanım: Pafta takımı, mengene, şerit metre, kumpas, çelik
cetvel, mikrometre, boru, bağlantı parçaları, keten, sülyen boya,
teflon bant, boru anahtarları, boru mengenesi, kurbağacık,
açma, kapama ve kontrol aletleri
Modül içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra
verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz.
Öğretmen modül sonunda ölçme aracı (çoktan seçmeli test,
doğru-yanlış testi, boşluk doldurma, eşleştirme vb.) kullanarak
modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek
sizi değerlendirecektir.
v
vi
GİRİŞ
GİRİŞ
Sevgili Öğrenci,
Gemilerde ısıtma tesisatının montajının önemli yeri vardır. Isıtma tesisatı gemi boyutu
ve ısıtılacak mekâna göre çeşitli şekillerde yapılmaktadır. Mekanik güç tesisi gerektiren
büyük gemilerde buhar kazanı, iklimlendirme ünitesi ve elektrik enerjisinden faydalanılır.
Mekanik güç tesisi gerektirmeyen gemilerde ise soba, elektrikli ısıtıcılar ve güneş
enerjisinden faydalanılır. Isı bilimi olarak bilinen termodinamiğin ikinci kanununa göre ısı
enerjisini iletmek için bir sıcaklık farkı olmalıdır. Yüksek sıcaklıklı bir maddeden çıkan ısı,
düşük sıcaklıklı bir maddeye doğru hareket eder.
Gemi ısıtma boru tesisatı yapılırken bu kanun prensipleri dikkate alınarak
döşenmelidir. Isıtma tesisatında enerji kayıplarının verimliliği etkilediği unutulmamalıdır.
Isıtma tesisatını öğrenmek için öncelikle sistemin ön imalatı ve yardımcı ekipmanların
bilinmesi gerekir.
Gemi Isıtma Tesisatı modülü ile size gerekli donanım sağlandığı zaman geminin
ısıtma tesisatının montajını yapabileceksiniz.
1
2
ÖĞRENME FAALİYETİ–1
ÖĞRENME FAALİYETİ–1
AMAÇ
Bu faaliyet sonunda gerekli koşullar sağlandığında, uluslararası denizcilik kurallarına
uygun olarak ısıtma boru bağlantı elemanlarının ön imalatını yapabileceksiniz.
ARAŞTIRMA




Bir düzine farklı çaplarda ve renklerde pipet alınız. Aldığınız pipetlerle, tahta
veya mukavva bir düzlemde yapıştırıcı kullanarak çeşitli şekillerde modül
içeriğine uygun boru devreleri kurmaya çalışınız.
Evinizde ısıtmada kullandığınız kombi sistemlerini inceleyiniz.
Dizayn ofislerde ve tersanelerde araştırma yapınız.
İnternetten buhar devreleri ile ilgili araştırma yapınız.
1. ISITMA TESİSATI ÖN İMALATINI
YAPMAK
1.1. Isıtma Tesisatı
1.1.1.Tanımı
Gemide ısıtma tesisatı; sıcak su, buhar, kızgın yağ ve iklimlendirme tesisatı tasarım,
hesaplama ve projelendirilmesini içeren boru devreleri ve ekipmanlarıdır.
1.1.2.Önemi
Gemilerde ısıtma tesisatı hem çalışanlar için hem de gemide sıcaklık istenen ( kargo,
akaryakıt depoları vb.) yerler için vazgeçilmez bir devredir.
Çalışanlar ısıtma tesisatı ile;

Sıcak su

Isınma ihtiyaçlarını karşılarlar.

Gemiler ısıtma tesisatı ile;
3


Taşınan yükün muhafaza edilmesi
Çeşitli devrelerin ısıtılması ( ana makine, iklimlendirme vb.) gibi ihtiyaçlarını
karşılar.
1.1.3. Çeşitleri
Bugün yeni gelişmeler birbirini takip etmekte ve bilhassa tesisatın tesis ve işletme
giderlerinin azaltılması konusu üzerinde önemle durulmaktadır.
Bir ısıtma tesisatının uygun olabilmesi için şu şartları yerine getirmesi gereklidir:




Isıtılan ortamın sıcaklık derecesi ± 1°C'lik bir hassasiyetle kararlı olmalıdır.
Hızlı ve etkili bir ayar tertibatına sahip olmalıdır.
Isıtma tesiri ile ısıtılan mahallin atmosferi bozulmamalıdır.
Tesisat tesis, işletme ve bakım giderleri yönünden verimli olmalıdır.
Isıtma sistemlerini üç ana grup altında toplamak mümkündür:

Lokal Isıtma ( Local Heating)
Isı, ısıtılacak mahallin bizzat içinde üretilir. Bu sistemin tatbik edildiği yerlerde,
ısıtılması gereken her mahalde bir ısı üreticisinin bulunması gereklidir. Şömine, odun, kömür
sobaları, elektrikli ısıtma cihazları ile yapılan ısıtma bu gruba girer.

Merkezi Isıtma (Central Heating)
Bir ısıtma merkezinde üretilen ısının taşıyıcı bir ortam vasıtasıyla ısıtılması istenen
mahallere yerleştirilmiş ısıtıcılara gönderilmesi suretiyle gerçekleştirilen ısıtmaya merkezi
ısıtma denir. Merkezi ısıtma, ısı taşıyan ortamın cinsine göre çeşitli isimler alır.

Sıcak Su ile Isıtma
Burada ısı taşıyıcı, azami 90°C'ye kadar ısıtılmış sudur. Bu sıcaklık derecesinde
buharlaşma tehlikesi olmadığından tesisat atmosfere açıktır. Isıtılmış olan suya sıcak su ile
soğuyan suyun özgül ağırlıkları arasındaki fark nedeniyle tabii olarak veya devreye bir
pompa ile cebri olarak sirkülasyon yapar. Çıkış suyu 110°C'ye kadar olan ısıtma sistemleri
de sıcak sulu ısıtma sistemleri içinde değerlendirilir. Ancak sistem, kapalı bir sistem olup
110°C'ye kadar sıcaklığa tekabül eden basınç altında tutulur. Genleşme tankına takılan bir
emniyet valfi ile hem gerekli basınç hem de sistemin güvenliği sağlanır.

Kızgın Sulu Isıtma
4
Bu sistemde 110-1900C'ye kadar ısıtılmış su kullanılır. Suyun buharlaşmasını önlemek
için devamlı bir karşı basınç meydana getirilir. Bundan ötürü tesisatın dış atmosferle
bağlantısı yoktur.

Alçak Basınçlı Buharla Isıtma
Kalorifer kazanından çıkış basıncı 0,5 atü (kg/cm) ve sıcaklığıda en çok 1100C olan
buharla yapılan ısıtmadır.

Yüksek Basınçlı Buharla Isıtma
Kalorifer kazanından çıkış basıncı 0,5 atü’den ve sıcaklığı da 1100C'den yüksek
buharla yapılan ısıtmadır.

Vakumlu Buharla Isıtma
Basıncı atmosfer basıncından az olup 0,25 ile 0,95 atü arasında değişen ve sıcaklığı da
en az 65°C olan buharla yapılan ısıtmadır.

Sıcak Hava ile Isıtma
Burada ısı taşıyıcı, havadır. Bir merkezde ısıtılan hava kanalları vasıtası ile ısıtılması
gereken mahalle sevk edilir.
Bu sistem, ancak ısıtma ile beraber hava değişiminin de sağlanmasının gerekli olduğu
yerlerde uygulanır.

Bölgesel Isıtmalar (Uzaktan Isıtma, Kent Isıtması, Regional Heating )
Eğer birden fazla bina, her binada ayrı ayrı kazan daireleri tesis etmek yerine, bu
binaların dışında tesis edilecek bir tek kazan dairesinden ısıtılırsa böyle bir ısıtma sistemine
bölgesel ısıtma, ortak kazan dairesine ise bölgesel ısıtma santrali denir.
Isıtılacak bölge, çok büyük ve yoğun bir yerleşim bölgesi olabilir. Bu takdirde bir kent
ısıtması söz konusudur. Kent ısıtmasında hem konut binalarına hem de fabrikalara gerek bina
ısıtması, gerekse endüstriyel üretim için gerekli ısı satışı yapılır.
Bir yerleşim bölgesinin bir ısıtma santralinden mi yoksa birkaç ısıtma santralinden mi
ısıtılmasının daha doğru olacağı, dikkatli ve ayrıntılı yapılacak bir fizibilite etüdü sonucunda
ortaya konabilir.
5
Bölgesel ısıtma sistemleri, büyük bina grupları için özellikle uygulanır (hastaneler,
kışlalar, konut siteleri, üniversite kampüsleri, endüstriyel üretim tesisleri gibi).
1.2. Isıtma Cihazları
1.2.1. Dilimli Isıtıcılar (Radyatörler)
İnce yapılıdır, yer kaplamaz. Pürüzsüz yüzeyi toz tutmaz. Özel panjur kapak sistemi
ile kolayca temizlenir. Hafiftir, kolay taşınır. Konsol (duvar askı elemanı), purjör tapa, kör
tapa, dübel, vida, purjör anahtar gibi tüm montaj elemanlarının ambalaj içerisinde yer alması
özelliği ile kolay monte edilir. Yüksek verimli, dayanıklı ve uzun ömürlüdür. Tüm
radyatörler, üretimi sırasında 10 bar basınç altında sızdırmazlık testine tabi tutulmaktadır.
Radyatörlerde ısı, çevreye ışınım (radyasyon) ve taşınım (konveksiyon) olmak üzere
iki yolla yayılır. Radyatörler alüminyum, çelik, dökme demir gibi malzemelerden
yapılmaktadır. İçinde akışkan buhar, su ve yağ olabilmektedir. Merkezi sistemlere bağlı
radyatörler olduğu gibi portatif elektrikli radyatörler de mevcuttur. 90/70°C sıcaklıkla çalışan
radyatörler çeşitli tiplerde ve boyutlarda üretilmektedir (Şekil 1.1) (Resim 1.1).
Şekil 1.1: Radyatör boyutları
A
B
C
D
400 mm'den 3000 mm'ye kadar 100 mm aralıklarla
400–500–600–900 mm
345–445–545–845 mm
112,5 mm
Tablo 1.1: Radyatör boyutları
6
Panel radyatör
Elektrikli yağlı radyatör
Alüminyum radyatör
Havlupan
Resim 1.1: Radyatör çeşitleri
1.2.2. Fan Coil
Yolcu gemilerinde kullanılan fan coiller; muhtelif kapasitelerde, iki borulu veya farklı
bölümlerde aynı anda ısıtma ve soğutmanın birlikte çalıştırıldığı dört borulu olarak imal
edilir. Gemi içine monte edilecekse kasetli döşeme, kasetli tavan; asma tavan içine veya
duvarda panel arkasına monte edilecekse gizli döşeme ve gizli tavan modelleri
üretilmektedir. Bunların dışında ithal markalarda yüksek basınçlı modeller ile dört yön
üflemeli kaset tipi modellerde üretimler de vardır.
Fan coil cihazları bakır boru alüminyum kanat serpantin, üç devri kullanılan genelde
altı devirli motor, fan ve kasetten oluşur. Fan coil cihazlarında sessizlik son derece önemli
konfor sağlayıcı bir özellik olup cihaz mukayeselerinde özellikle dikkat edilmelidir.
Fan coil kontrol şekli olarak işletme özelliklerine bağlı olarak:

Cihaz üzerinde manuel olarak açma, kapama ve üç hız seçme imkânı
veren pako şalterli

Oda termostatı ile açma, kapama ve hız seçimi

Vana kontrolü (on-off veya oransal) ile su devresi ve termostatla hava
tarafı kontrolü yapılabilir.
Cihazın uzun süre sessiz ve verimli çalışmasını temin edebilmek için mutlaka
periyodik bakım yapılmalıdır.
7
Şekil 1.2: Fan coil bölümleri
Resim 1.2: Fan coil
1.3. Isıtma Tekniği ile İlgili Temel Tanım ve Bilgiler
1.3.1. Isı ve Birimleri
Maddelerin moleküllerinin devamlı hareket hâlinde olduğu ve bu hareket
serbestliğinin en çok gaz hâlindeki maddelerde, daha az şekilde sıvı hâldekilerde ve en az
katı hâldeki maddelerde olduğu bilinir. Bu moleküler hareket, ısının artmasıyla artar. Diğer
bir deyişle ısı, moleküler bir harekettir. Katı bir maddeye ısı ilave edildiği sürece sıcaklığı
artmaya devam eder. Ta ki sıvı hâle dönmeye başlayıncaya kadar. Madde tamamen sıvı hâle
dönüşünceye kadar sıcaklık artmaz. Sıvı hâle dönüşünce ısı verilmeye devam edilirse
sıcaklık yine artmaya devam eder ve buharlaşma devam eder. Buharlaşma başlayıncaya
kadar sıcaklık artışı sürer. Buharlaşmanın başlamasından maddenin tamamen buhar hâline
dönüşmesine kadar sıcaklık artması yine durur. Madde gaz hâlde iken verilen ısı ile
sıcaklığın yükselmeye devam etmesi termodinamik şartlara bağlıdır.
Isı, enerjinin bir türüdür ve bugün mevcut ölçü cihazlarıyla direkt olarak ölçülmesi
mümkün değildir. Eski ısı birimi kaloridir (cal). Yeni ısı birimi ise Joule'dür (J). Bir kalori
4,18 Joule 'e eşittir (1 cal= 4,18 J). Sıcaklık, aynı zamanda bir maddenin ısıyı kazanmak veya
almak eğiliminde olup olmadığını gösterir. Örneğin, buzlu su kabına bir termometre
daldıralım. Termometredeki cıva yüksekliği düşecektir. Kaynayan suya aynı termometre
daldırılırsa bu kez cıva sütunu hızla yükselir. Termometre, kaynayan sudan ısı kazanmıştır.
Isı, yüksek sıcaklık bölgelerinden alçak sıcaklık bölgelerine doğru akar.
Sıcaklık ve ısı aynı şey değildir. Isı, maddenin toplam iç enerjisidir. Bir maddedeki
parçacıkların toplam kinetik enerjisine o maddenin iç enerjisi ya da ısısı denir. Bir maddenin
iç enerjisi, o maddenin kütlesine olduğu kadar sıcaklığına da bağlıdır. Şimdi bir yüzme
havuzu ve bir bardak su ele alalım. Her birindeki suyun sıcaklık derecesi aynı olsun. Hangisi
daha çok ısı enerjisine sahiptir? Yüzme havuzundaki suyun kütlesi daha fazladır. Kütlesi
8
daha büyük havuzda daha çok sayıda su parçacıkları vardır. Çok sayıda parçacık ise daha
çok toplam kinetik enerjiye sahiptir.

Özgül Isı (Specific Heat)
Sıcaklık ve ısı birbiriyle ilgilidir. Bir maddenin iç enerjisi artınca onun parçacıkları
daha hızlı hareket eder. Parçacıkların kinetik enerji artışı, sıcaklıktaki artışla anlaşılır. Madde
ısı kazanır. Bir madde ısı kaybederken, onu teşkil eden parçacıklar daha yavaş hareket
etmeye başlar. Maddenin sıcaklığı da bu oranda azalır.
Özgül ısı (Cp), bir maddenin ısıyı soğurma (yutma) yeteneğidir. Özgül ısının birimi
J/g°C’dir. Örneğin, suyun özgül ısısı 4,18 J/g°C’dir. Bu değer, bir gram suyun sıcaklığını bir
derece arttırmak için 4,18 jul'lük ısı enerjisi gerektiğini gösterir.
Farklı maddeler farklı özgül ısılara sahiptir. Demir için bu değer 0,45 J/g°C’dir. Yani
bir gram demirin sıcaklığını bir derece arttırmak için 0,45 jul'lük ısı enerjisi gerekmektedir.
Bazı maddelerin özgül ısıları Tablo 1.2’de gösterilmiştir.
Su ...................... 4,18
Demir................... 0,45
Alüminyum ........ 0,92
Bakır ................... 0,38
Karbon ............... 0,71
Cıva .................... 0,14
Tablo 1.2: Bazı yaygın maddelerin özgül ısıları ( J/g°C )
1.3.2. Isının Ölçülmesi
Bir maddenin ısı enerjisindeki değişmeler ölçülebilir. Isı enerjisindeki değişmeyi
bulmak için maddenin kütlesi ile sıcaklığını ölçeriz. Bundan sonra madde ısıtılır veya
soğutulur. Daha sonra son sıcaklık ölçümü yapılır. Maddenin özgül ısısını kullanarak madde
tarafından alınan veya verilen ısı enerjisini bulabiliriz. Isıdaki bu değişme, sıcaklık farkının
kütle ve özgül ısı ile çarpımına eşit olur.
ΔH = Δt x m x Cp
ΔH
Δt
m
cp
Isı miktarı (J)
Sıcaklık değişimi (t2 - t1)
Kütle (g)
Özgül ısı (J/g°C)
9
ÖRNEK
10 gramlık su, 5°C’den 20°C’ye kadar ısıtılmıştır. Su tarafından alınan ısıyı
hesaplayınız.
ΔH = (t2 - t1) x m x cp
ΔH = (20°C–5°C) x 10 g x 4,18 J/g°C
ΔH = 15°C x 10 g x 4,18 J/g°C
ΔH = 627 J
Temel ısı ölçüm yöntemleri üç grupta değerlendirilebilir:

Kalorimetre
Isı değişiklikleri bir kalorimetre ile ölçülebilir. Isıtılan bir metali, içerisinde su
bulunan bir kalorimetre kabına atalım. Sıcak cisimden, daha soğuk olan suya ısı akışı olacaktır.
Biraz beklenirse termometrede yükselme durur ve denge sıcaklığına kavuşulur. Yukarıdaki ısı
enerjisi denklemi kullanılarak metalin özgül ısısı deneysel olarak bulunur (Şekil 1.3)
Şekil 1.3: Kalorimetre
Resim 1.3: Kombine kalorimetre
10

Sıcaklık Değişimleri Yöntemi
Bu yöntemde ısı veren veya alan numune madde, bir ısı ölçüm maddesiyle çevrilir. Bu
madde; genellikle kütlesi m, özgül ısısı cp ve başlangıç sıcaklığı t olan sudur. Isı alışverişi
sonunda suyun sıcaklığı t2’ye değişir. Suyun t2 sıcaklığı t1’den büyükse numune ısı vermiş;
t2 sıcaklığı t1’den küçükse numune ısı almış demektir. Verilen veya alınan ısı, yukarıda
verilen ısı eşitliği yardımıyla hesaplanabilir. Faz değişimleri yönteminde, ısı ölçüm
maddesinin sıcaklık değişimi yerine kütlesi bilinen bir saf maddenin sabit sıcaklıktaki faz
değişiminden yararlanılır (örneğin, buzun erimesi, suyun buharlaşması). Isı miktarı, faz
değişimine uğrayan kütle miktarı ile orantılıdır.

Elektriksel Isı Ölçüm Yöntemi
Isı miktarı, belirli bir değişime sebep olur. Aynı değişim sadece elektrik enerjisi
harcanarak gerçekleştirilir ve bu enerji belirlenecek olursa ısı miktarı belirlenmiş olur.
Buradaki elektrik enerjisi, genellikle bir rezistanstan akım geçirilerek elde edilir ve devreye
paralel bağlanan bir voltmetre ve seri bağlanan bir ampermetre ile ölçülür.
Isı değişiklikleri bir kalorimetre ile ölçülebilir. Isıtılan bir metali, içerisinde su bulunan
bir kalorimetre kabına atalım. Sıcak cisimden, daha soğuk olan suya ısı akışı olacaktır. Biraz
beklenirse termometrede yükselme durur ve denge sıcaklığına kavuşulur. Aşağıda elle ısı
ölçebilen çeşitli cihazlar gösterilmiştir (Resim 1.4).
Uzaktan ısı ölçer
Dijital ısı ölçüm çubuğu
Lazerli uzaktan ısı ölçer
Resim 1.4: Isı ölçerler
1.3.3. Sıcaklık ve Birimleri
Sıcaklık, bağıl bir değerdir ve maddenin ısı sıklığını ifade eder. Genellikle bir referans
noktasına göre daha sıcak veya daha soğuk şeklinde tarif edilir. Örneğin, suyun atmosfer
basıncı altındaki donma sıcaklığı 0°C ve atmosfer basıncı altında kaynamaya başladığı
11
sıcaklık 100°C olarak alınır. Maddenin sıcaklığı yalnız başına ısı miktarı belirtemez. Örneğin
1000°C sıcaklıktaki 1 kg demir parçasındaki ısı, 100°C’deki 20 kg demir parçasından daha
azdır, fakat birincisi daha sıcaktır, yani ısı sıklığı daha fazladır.

Celcius (Santigrat °C)
Suyun donma sıcaklığı 0°C, kaynama sıcaklığı ise 100°C olarak kabul edilmiştir.

Fahrenheit (°F)
Suyun donma sıcaklığı 32°F, kaynama sıcaklığı ise 212°F olarak kabul edilmiştir.

Kelvin (°K)
Suyun donma sıcaklığı 273°K, kaynama sıcaklığı ise 373°K olarak kabul edilmiştir.
Bu üç birim arasındaki bağıntı aşağıdaki gibidir:
C / 100 = ( F - 32 ) / 180 = ( K - 273 ) / 100
ÖRNEK
90°C kaç Fahrenheit’tır?
C / 100 = ( F - 32 ) / 180
90 / 100 = ( F - 32 ) / 180
90*180=100*( F - 32 )
16200=100*( F - 32 )
162= F - 32
162+32=F
F= 194°F (90°C’nin Fahrenheit birimindeki karşılığı 194°F’tır.)
1.3.4. Sıcaklığın Ölçülmesi
Sıcaklığı derece (Celcius (°C)) cinsinden ölçüyoruz. Sıcaklıklar, değişik pek çok ölçü
aletleriyle ölçülebilir ki bunlara genellikle termometre adı verilir. Cıvalı ve alkollü
termometreler en ucuz ve basit sıcaklık ölçü aletleridir ve oldukça hassas olanları (0.1°C)
mevcuttur.
12
Tüplü
Dijital termometre
Kadranlı
Resim 1.5: Termometreler
1.4. Isı Transferi ve Çeşitleri
Isının bir maddeden, kendisinden daha soğuk bir maddeye geçişi “ısı transferi” diye
adlandırılır. Bu geçiş; kondüksiyon, konveksiyon ve radyasyon yoluyla olur.
1.4.1.Kondüksiyon Yolu ile İletim
Daha çok katı maddelerde görülen ısı iletiminde ısı, cisim içinde bir molekülden
diğerine taşınır. Isı iletme elverişliliği, sabit bir değer olarak o cismin bir özelliğini oluşturur.
Aslında ısı iletimi, malzemelerdeki moleküler aktifliliğin bir sonucudur. Molekül hareketinin
artışı, malzemede ısının yükselişine yol açmaktadır. Fazla hareketli olan (enerjisi fazla olan)
moleküllerin az hareketli diğer moleküller ile çarpışması sonucu enerjisi fazla olan
moleküllerden az olan moleküllere doğru birtakım enerji aktarımı olacaktır. Bu şekilde
gerçekleşen ısı iletimi, maddeden maddeye değişmektedir (Şekil 1.4).
Kelvin teorisine göre malzeme moleküllerinin mutlak hareketsizlik noktasına ulaştığı
sıcaklık derecesi – 273,16°C’dir. Isısal enerjileri birbirinden farklı olan malzemeler,
birbirleriyle temas ettiğinde enerji iletimi sağlanmakta ve her iki malzeme atomlarının
enerjileri eşit olunca ısısal denge kurulmuş olmaktadır. Kondüksiyon yolu ile dış kabukta
meydana gelen ısı iletimi, kabuğun bünyesindeki malzemelerin kalınlığında (d) ve
malzemelerin iç yapı özelliklerine bağlı ısısal iletkenlik katsayısına bağlıdır. Isı iletkenlik kat
sayısı, homojen bir malzemenin denge şartları altında, iki yüzeyi arasındaki sıcaklık farkı 1
K olduğu zaman 1 saatte 1 m² alandan ve bu alana dik yönde 1 m kalınlıktan geçen (Joule)
ısı miktarıdır (1 W/K = 1.16 * Kcal/mh°C).
Şekil 1.4: Kondüksiyon
13
1.4.2. Konveksiyon Yolu ile İletim
Moleküllerin çarpışarak ısı transferi yapmasına ilave olarak ısı, havanın akması ile de
bir yerden bir yere hareket eder. Doğal akım, çok basit bir şekilde gerçekleşir. Isınan hava
genleşir ve soğuk havaya nazaran daha hafifler. Hafifleyen sıcak hava yükselir ve soğuk
hava onun yerine geçer. Daha çok sıvı ve gaz maddelerde görülen ısı taşınımını kısaca,
ısınan kütle parçacıklarının pozisyonlarını değiştirmeleri şeklinde tanımlayabiliriz. Isı akımı
engellendiğinde hava çok iyi bir yalıtım katmanı oluşturur. Aslında birçok yalıtım malzemesi
de bu özelliğe sahiptir (Şekil 1.5).
Şekil 1.5: Konveksiyon
1.4.3. Radyosyon Yolu ile İletim
Isı ışınımı gazları, ısıtmadan geçer. Isı ışınımı sayesinde dünyamız yaşam için gerekli
ısıyı güneşten sağlar. Güneş ışınları, elektromanyetik titreşimler olarak da kabul edilir.
Belirli ve kendi aralarında farklılıklar gösterebilen dalga uzunlukları vardır ve maddeye bağlı
değildir.
İki farklı sıcaklıktaki cisim, sadece ışınım geçirme özelliği olan bir aracı ile (gazla)
ayrılmışsa sıcak cisimden soğuk cisme bir ışınlama başlar. Soğuk cisme ulaşan ışınlama
enerjisinin bir bölümü cisme vardığında kısmen emilir, kısmen geri yansıtılır. Bu olaylar,
yapılarda sık sık meydana gelen olaylardır (Şekil 1.6).
Şekil 1.6: Radyasyon
1.5. Isı Kaybı
Isı kullanarak çalışan bir tesisin ne derecede ekonomik işletildiği, ısı sarfiyatı değerine
bakmakla anlaşılabilir. Farklı sıcaklıkta iki ortam arasındaki ısı geçişini azaltmak için
yapılan işlemlere ısı yalıtımı denir. Bu işlem, gemilerde ısı kaybı olan duvarlara (iç
duvarlar), boru devrelerine ve tabana ısı yalıtım malzemeleri tatbik edilmesiyle yapılır.
(Şekil 1.7)
14
“EN UCUZ ENERJİ, TASARRUF EDİLEN ENERJİDİR.”
Şekil 1.7: Isı kaybı
1.6. Isıtmada Kullanılan Yakıtlar
1.6.1. Katı Yakıtlar
Bunlar kömür ve odun gibi iki sınıfta incelenir. Doğada elde edilen fosil kömürlerden
(antrazit, taş kömürü, linyit ve turblar) ya doğrudan doğruya ya da kok veya briket şeklinde
işleme tabi tutularak yakıt olarak yararlanılır. Odun, kömürün tutuşturulmasında ya da tek
başına yakıt olarak kullanılır. Katı yakıtlar sıcak su, buhar vb. olanakları bulunmayan küçük
gemilerde kamara ve salonlardaki sobalarda kullanılır.
1.6.2. Sıvı Yakıtlar
Gemilerde genelde sıvı yakıtlar kullanılmaktadır. Özellikle fuel-oil en çok
kullanılanıdır. Genel olarak sıvı yakıtlar üçe ayrılır:

Petrol esaslı yakıtlar: fuel-oil, motorin (mazot)

Alkol

Yağlar
1.6.3. Gaz Yakıtlar
Gemilerde genelde sıvı yakıtlar kullanılmaktadır. Özellikle LPG en çok kullanılanıdır.
Genel olarak gaz yakıtlar beşe ayrılır:

LPG

Doğal gaz

Biyogaz

Hava gazı

Jeneratör gazı
1.7. Isıtma Tesisatında Kullanılan Borular
Yüksek sıcaklık mukavemet özelliklerine dayanarak yüksek sıcaklık ortamında
kullanımı amaçlanan boruların, her boyut ve her eriyik için bir test parçasına uygulanacak
sıcak çekme testleri ile %0,2 ve %1 uzamadaki gerilmeleri tespit edilecektir. Bu testler,
15
çalışma sıcaklığına en yakın olan tam 50°C’lik kademelere yuvarlatılmış sıcaklıklarda
yapılır.
Tanınmış standartlara göre yüksek sıcaklıktaki mekanik özellikleri kanıtlanmış olan
borulara testler uygulanmayabilir.
Gemilerde ısıtma tesisatında kullanılan borular çoğunlukla çelik borulardır. Boru
çelikleri, bazik-oksijen çelik üretim yöntemi ile elektrik fırınında veya diğer yöntemlere göre
üretilir.
Çelik borular hafif, orta ağır, ağır ve kaliteli boru olmak üzere dört çeşit imal edilir.
Çelik borular piyasada boy olarak satılır. Bir boy, yaklaşık olarak 6 metredir. Demir
boruların çinko kaplanmış olanlarına galvanizli boru denir. Galvanizli borular, gemi ısıtma
tesisatında en çok kullanılan boru çeşididir. Galvaniz kaplanmamış boruların diğer adı da
siyah borudur.
Genelde karbon ve karbon-manganez çeliğinden yapılmış I. ve II. sınıf borular
kullanılır. Bununla beraber borular 400°C’nin üstündeki sıcaklıklarda kullanılamaz. Borular
100000 saatlik çalışma mukavemetinde üretilmiş olmalıdır.
Dikişsiz borular, sıcak veya soğuk haddeleme ile sıcak presleme veya sıcak veya
soğuk çekme ile üretilebilir. Kaynaklı ferritik çelik borular, şerit veya levhalardan elektrik
indüksiyon veya dirençli basınç kaynağı veya eritme kaynağı ile üretilebilir.
Borularda herhangi bir çatlak görülmemelidir. Gerek kullanımlarına gerekse
uygulanacak ısıl işlemlere önemli etkileri olamayacak küçük yüzeysel hatalar taşlanarak
giderilebilir. Onarım kaynağına müsaade edilmez. Bu kural, eritme kaynaklı boruların
dikişlerine uygulanmayabilir.
Boruların boyutları, boyutsal ve geometrik toleransları, standartlarda belirtilen
isteklere uygun olmalıdır.
Tüm borular, belirtilen test basınçlarında sızdırmaz olmalıdır. Borular, standart ve
atölye yöntemleri ile kaynak edilebilme özelliğine sahip olmalıdır.
Çelik borular DIN 1629, DIN 1630, DIN 17179 ,DIN 17175, DIN 2391–2
standartlarına göre 6 – 150 mm ( 1/8″ - 6″ ) delik anma ölçüsünde üretilir. Et kalınlıkları
1,8 – 5,0 mm arasındadır (Tablo 1.3).
Metrik (mm)
İnç
6
1/8″
1.8
8
1/4″
2
16
Et Kalınlığı (mm)
10
3/8″
2
15
1/2″
2.3
20
3/4″
2.3
25
1″
2.9
32
1 1/4″
2.9
40
1 1/2″
2.9
50
2″
3.2
65
2 1/2″
3.2
80
3″
3.6
100
4″
4
125
5″
5
150
6″
5
Tablo 1.3: Çelik boru ölçüleri
1.8. Isıtma Tesisatı Kazanları
Dizel makineler gelişmeden önce kazanda buharlaştırılan suyun buharlaşma hızından
yararlanılarak pervaneye hareket verilirdi. Ancak dizel makinelerle birlikte kazanlar, artık
gemilerde sadece ısıtma amaçlı olarak kullanılmaktadır. Ancak yaşam mahali diye tabir
edilen binanın ısıtılması için kullanılmaz. Yaşam mahali ısıtması için gelişmiş klima
sistemleri kullanılmaktadır.
Bir gemideki kazanın adeti, gücü geminin tipine göre değişir. Sıvı yük taşıyan bir
tankerde taşınan yükün ısıtılması için kullanılan kazan hayli büyüktür. Ama bir kuru yük
gemisinde kazanın işlevi, yakıt sintine ısıtması ile sınırlı kalacağından tankere nazaran daha
küçük çaplıdır.
Kazanlar yük, yakıt, sintine, su ve yağ ısıtması amacıyla kullanılmaktadır. Kazana
enerji yakıt ile verilir. Yanan yakıt, kazan içindeki suyu ya da thermal yağı ısıtır. Isınan su,
kızgın buhar olur. Bu tip kazanlara steam kazanı denilir. Thermal yağı ısıtan kazanlara ise
thermal oil kazanı denilir. Yük, yakıt gibi akışkanların sıcaklığını arttıran sıvılar, işte bu su
buharı ya da thermal yağlardır.
17
1.8.1. Kazanların Sınıflandırılması
Kazanların sınıflandırılması birçok kıstasa göre yapılmaktadır. Aşağıda bazı ölçütlere
göre kazanların sınıflandırılması verilmiştir:

Kazan malzemesinin cinsine göre:

Dökme dilimli kazanlar

Çelik kazanlar

Kazan ocağının tipi, tasarım biçimi ve gazın ocaktan dışarıya atılmasına ve
malzemesinin cinsine göre:

Tam yanışlı kazanlar

Alttan yanışlı kazanlar

Kullandıkları yakıt cinsine göre:

Gaz yakıtlı kazanlar

Sıvı yakıtlı kazanlar

Katı yakıtlı kazanlar (Resim 1.6)
Resim 1.6: Katı yakıtlı kazan


Yakıt odasının basıncına göre:

Karşı basınçlı kazanlar

Karşı basınçsız kazanlar
Isıtıcı akışkanın cinsine göre:

Sıcak sulu kazanlar (Resim 1.7)

Kaynar sulu kazanlar

Alçak basınç buharlı kazanlar

Yüksek basınç buharlı kazanlar (Resim 1.8)
Resim 1.7: Sıcak sulu veya kızgın sulu kazan
18


Kazanın yapısal tasarım açısından:

Alev borulu kazanlar

Alev duman borulu kazanlar

Duman borulu kazanlar

Su borulu kazanlar

Radyasyon kazanları
Kazan biçimi açısından:

Yarı silindirik kazanlar

Yatık konumlu silindirik kazanlar

Dik konumlu silindirik kazanlar

Prizmatik paket kazanlar
1.8.2. Buhar Kazanı
Buhar kazanları, istenilen sıcaklık ve miktarda buhar üreten cihazlardır. Buhar çeşitli
amaçlarla çok yaygın olarak kullanılan bir akışkandır. Buharın ana kullanım alanları;



Endüstriyel,
Isıtma,
Termik santrallerde elektrik üretimidir.
Resim 1.8: Buhar kazanı
Kazan üzerinde statik basıncın çok yüksek olması nedeniyle bu durumlarda sıcak veya
kızgın su kullanılamaz veya ekonomik olmaktan çıkar. Buhar tesisatı aşağıdaki sistemlere
ayrılabilir:







Buhar kazanı sistemi
Yakıt devresi sistemi
Su besleme sistemi
Kazan dairesindeki buhar devresi
Buhar kullanım devresi
Kondens devresi
Isı ekonomisiyle ilgili cihaz ve devreler
19
Endüstride buhar kullanımında tercih nedenleri şöyle sıralanabilir:





Yüksek akışkan sıcaklıklarına çıkmak mümkündür.
Isı geçiş yüzeylerinde sıcaklık sabittir. Buhardan ısı çekişi genellikle doymuş
buharın yoğuşmasıyla gerçekleşir. Bu işlem sabit sıcaklıkta gerçekleştiğinden
bütün ısıtma yüzeyi boyunca buhar tarafının sıcaklığı sabittir.
Sıcaklık kontrolünü çok hassas biçimde gerçekleştirmek mümkündür. Söz
konusu sabit yoğuşma sıcaklığı buharın basıncına bağlıdır. Basınç kontrolü
yoluyla proses sıcaklığını çok hassas olarak kontrol etmek mümkündür.
Büyük miktarda ısı enerjisini küçük bir kütle ile taşımak mümkündür.
Buhar sağlığa uygun, tamamen saf bir maddedir.
Buharın dezavantajları ise;



Buhar tesisatında korozyon riski fazladır.
Kondens hattının oluşturulması ve işletmesi zor ve pahalıdır.
Buhar dağıtım hatları belirli bir eğime sahip olmalı ve içinde kondens
birikmemelidir.
Bir buhar kazanı genel olarak şu elemanlardan meydana gelir.






Ocak: Yakacakların yakılarak ısı enerjisinin elde edildiği kısımdır.
Asıl ısıtma yüzeyleri: Sıcak duman gazları ile buharlaşmakta olan suyun
temasta olduğu yüzeyler
Kızdırıcı: Doymuş ıslak buharın, sabit basınçta ısıtılarak sıcaklığının arttırıldığı
yüzeyler
Su ısıtıcıları: Besleme suyunun asıl ısıtma yüzeyine girmeden önce bir miktar
ısıtıldığı yüzeyler
Hava ısıtıcıları: Yakma havasının duman gazları ile ısıtıldığı yüzeyler
Baca: Duman gazlarını kazandan uzaklaştıran ve çekmeyi sağlayan elemandır.
1.9. Isıtma Tesisatı Pompaları
1.9.1. Tanımı
Pompa, basit anlamıyla mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren makine olarak
tanımlanır. Akışkanın enerji seviyesinde bir artış sağlayarak bir bölmeden diğer bir bölmeye
akışkanın basılması işleminde kullanılır.
Gemilerde ısıtma tesisatında kullanılan pompalar seçilirken akışkan basma kapasitesi,
pompanın toplam basma yüksekliği, net pozitif emme yükü, basılacak akışkanın yoğunluk ve
akıcılık özellikleri, pompa iç verimi ve pompanın çekeceği güce dikkat edilmelidir.
20
Pompanın kapasitesi denilince, pompanın birim zamanda basabileceği akışkan miktarı
anlaşılır.
1.9.2. Çeşitleri
Gemide kullanılan pompalar, kullanım yerleri ve amaçlarına göre çeşitli tiplerde
kullanılır. Isıtma tesisatında genelde santrifüj (merkezkaç) ve pistonlu tip pompalar
kullanılır. Genelde verimi yüksek olan santrifüj pompalar kullanılmaktadır. Pompalar 1-200
bar arasında çalışır. İlgili standartlarda pompa seçimi ölçütleri ve gemi kullanım alanlarına
göre ısıtma tüketimi değerleri, tablolar hâlinde gösterilmektedir.
Pistonlu pompa, bir silindir içinde hareket eden piston ve uygun supaplardan oluşur.
Bir silindir şeklindeki gövde içindeki piston sayesinde su emilir ve basınçlandırılarak sisteme
gönderilir. Pistonlu pompa silindir, piston, krank mili, emme–basma valfleri, gövde ve
salmastra kısımlarından oluşur.
Santrifüj pompa gövdeleri içinde, akışkana momentum kazandıran bir fan
(pervane) bulunur. Bir salyangoz gövde içinde yer alan kanatlı bir pervaneden oluşan bu
pompalarda sıvı, bir girişten çarkın ortasına iletilir. Basınç, sıvının çarkla döndürülmesiyle
elde edilir. Santrifüj pompalar çark, salyangoz, gövde, emme–basma borusu, gövde, mil ve
salmastra kısımlarından oluşur. Pervaneler 400–1000 dev/dk. hızla döner (Resim 1.9).
Her kazan tesisatı için en az iki besleme suyu pompası bulunur. Besleme suyu
pompaları, pompalar çalışmazken suyun geri akamayacağı bir şekilde düzenlenir veya
donatılır. Besleme suyu pompaları, yalnız buhar kazanlarını beslemek için kullanılır.
Resim 1.9: Isıtma santrifüj pompa üniteleri (centrifugal pump)
21
1.10. Eşanjörler
1.10.1. Tanımı
Herhangi bir fiziksel temas olmaksızın aralarında sıcaklık farkı olan sıvı veya gaz iki
akışkanın (birbirine karışmaksızın) birinden diğerine ısı transferini sağlayan devre
elemanıdır.
1.10.2. Çeşitleri

Borulu Eşanjörler
En yaygın olarak kullanılan ısı değiştirici sınıfıdır. Kendi grubu içinde çok çeşitli
tipleri vardır.
Borulu eşanjörlerde ısı transfer yüzeyi borulardan oluşur. Akışkanın biri boruların
içinden akarken, diğer akışkan gövde tarafından borulara paralel veya çapraz olarak akar.
Dolayısıyla ısı transferi boru yüzeylerinde gerçekleşir.
Borulu Eşanjörlerin Temel elemanları:

Isı transferinin gerçekleşmesini sağlayan düz veya firkete (U) şeklinde kıvrılmış
borular

Genelde borudan bazı özel durumlarda veya büyük çaplarda sactan kıvrılarak
imal edilen gövde

Boruların tespit edildiği ayna veya aynalar

Gövde içinde boruların dışındaki akışı yönlendiren ve borulara destek olabilen
yön değiştirme perdeleri

Gövde tarafı akışkanının giriş ve çıkışını sağlayan gövde nozulları

Boru tarafı akışkanının giriş ve çıkışını sağlayan kafa ve kafa nozulları

Ayna ve kafaların tespitini sağlayan flanşlar

Eşanjörün herhangi bir kaide üzerine montajını sağlayabilecek taşıyıcı ayaklar

Eşanjör dış yüzeylerinden ısı kaybını önleyecek izolasyon
Tesisat koşulları, izin verilen basınç düşümü, tesisat basıncı büyüklüğü, akışkanların
kirlilik ve korozif özellikleri, vb. faktörler dikkate alınarak siyah, galvaniz, paslanmaz ve
bakır boru malzemeli olarak çeşitli gövde ve boru tarafı akış düzenlemeleri uygulanır
(Resim 1.10).
22
Resim 1.10: Borulu eşanjör
Şekil 1.8: Eşanjör bağlantısı
23

Plakalı Eşanjörler
Isı değiştirmeye yarayan patentli plakalar, saplamalar vasıtasıyla çelikten yapılmış ön
ve arka baskı plakaları arasında, alt ve üst taşıyıcı barlar üzerine dizilerek tespit edilir. Bu
plakaların her birinin yekpare olarak preslenmiş olması, daha yüksek mukavemet için çok
önemlidir. Plakalar üzerinde herhangi bir kaynak veya bağlantı yoktur. Standart bir ünitede
her plakanın üzerine, her biri bir köşede bulunan dört delik yer alır. Ayrıca sızdırmazlığı
sağlamak ve ısı transfer kanallarını oluşturmak amacıyla da lastik esaslı contalar, plakanın
etrafındaki conta yuvasının içinde yer alır (Resim 1.11).
Giriş ve çıkış nozulları, uygulamaların çoğunda ön baskı plakası üzerinde yer alır.
Ancak özel durumlarda ısı değiştiricinin çok geçişli olarak imal edilmesi gerekebilir ki bu
durumda da giriş çıkış nozulları her iki ön ve arka baskı plakaları üzerinde bulunur. Plakalı
ısı eşanjörün genel yapısı bu şekildedir ve bu konstrüktif yapı, kontrol ve temizleme
amacıyla eşanjörün kolayca açılabilmesini sağlar.
Şekil 1.9: Plakalı eşanjör
Resim 1.11: Plakalı eşanjör
24
1.11. Konvektörler
1.11.1. Tanımı
Öz olarak kanatlı borulardan oluşur. Bu kanatlı borular, baca etkisi yaratmak üzere bir
kaset içine yerleştirilmiştir. Kasetin alt tarafından giren soğuk hava, kanatlı ısıtıcı borularda
ısınır ve yükselen ısınmış hava kasetin üst tarafından odaya verilir.
1.
2.
3.
4.
5.
Konvektörlerle radyatörler arasindaki farklar:
Isı geçiş şekilleri farklılık gösterir. Konvektörlerde odaya radyasyonla ısı
yayımı çok azdır.
Baca etkisi dolayısıyla artan hava hızlarına bağlı olarak ısı geçişi, %95–98
oranında konveksiyonla meydana gelir.
Konveksiyonla ısı geçişini arttırmak için konvektörlerde kanatlı boru
kullanılır.
Isıtma yüzeylerine doğrudan temas etmek mümkün olmadığından 90ºC‘den
daha yüksek sıcaklıklarda akışkanla ısıtma yapılabilir.
90ºC üstü sıcaklıkta akışkan kullanabilme özelliği sayesinde, özellikle
endüstriyel uygulamalarda, konvektörlerde yüksek sıcaklıkta kızgın su veya
buhar kullanılabilir.
1.11.2. Çeşitleri

Doğal Çekişli Konvektörler
Hava hareketi, tamamen kasetin yarattığı baca etkisiyle gerçekleşir. Bu tiplerde
kasetin yüksekliği ve hava giriş çıkış açıklıklarının düzeni, ısıl verim açısından çok
önemlidir. Konvektör ısıtma gücünü ayarlamak için hava akımını azaltıp çoğaltmak üzere
hava klapaları kullanılabileceği gibi konvektöre giren su miktarını ayarlamak üzere kontrol
vanaları da kullanılabilir. Duvar, döşeme veya süpürgelik tipi konvektörler mevcuttur (Resim
1.12).
Döşeme tip konvektörlerdeki perde, konvektöre hava girişi açısından çok önemlidir ve
üzerinin kapanmamasına dikkat edilmelidir. Döşeme tip konvektörlerin üfleme tipleri de
vardır. Yeni geliştirilen doğal ve cebri konveksiyonlu tipler de bulunmaktadır.
Resim 1.12: Döşeme ve duvar tip
25

Üflemeli Konvektörler
Hava hareketini sağlamak üzere radyal fanlar kullanılır. Fan tarafından bir filtreden
geçerek emilen hava, ısıtıcı borulardan geçerek odaya üflenir. Bu düzenlemede fan altta,
ısıtıcı borular ise üsttedir. Bazı tiplerde hava girişine dış hava bağlantısı da yapılabilir.
Böylece üflemeli konvektör, aynı zamanda havalandırma işlevini de yerine getirir.
Kapasitelerine göre az yer kapladığından ve çabuk ısıtma yapabildiklerinden tercih
edilir. Konvektörlerde temizlik çok önemlidir. Özellikle üflemeli tip konvektörlerin filtreleri
çok çabuk kirlenir ve tıkanır.
Isıl güç ayarı için genellikle devri kademeli olarak ayarlanabilen fanlar kullanılır. Fan
tamamen durdurulduğunda ise konvektörden yayılan ısı çok azalır. Üflemeli tip kasetli
konvektörlerde 90/70C sıcak suda ısıl güçler 2000–15.000 Kcal/h aralığında olabilmektedir.

Endüstriyel Tip Konvektörler Sıcak Hava Apareyleri
Daha çok fabrika, depo, hangar, atölye gibi büyük hacimlerin ısıtılmasında kullanılır.
İdeal olarak yerden 2 m yüksekliğe yerleştirilir. Bu cihazlarda ısıtıcı akışkan olarak yüksek
sıcaklıkta su veya buhar kullanılır. Endüstriyel fanlı apareyler yerden 2 m’den yükseğe
monte edildiğinde hava emişi, bir kanal ile yerden 30 cm yüksekliğe kadar indirilmeli; hava
buradan bir menfezle alınmalıdır.
Buhar kullanıldığında bir ünitede 100.000 Kcal/h gücüne kadar ulaşmak mümkündür.
Ancak cihaz seçiminde bütün ısıyı tek bir cihazla sağlamak yerine homojen bir ısıtma
sağlayacak şekilde çok sayıda cihaz seçmek (her cihaz 8000 Kcal/h – 16.000 Kcal/h
kapasiteleri arasında) daha uygundur.
Sıcak hava apareylerine taze hava bağlantısı da yapılabilir. Bunların fanlarına oda
termostatı ve apareyin hava girişine monte edilecek bir kanal termostatı ile kumanda edilerek
ortam sıcaklığı kontrol edilmelidir (Resim 1.13).
Resim 1.13: Sıcak hava apareyi
26
1.12. Isıtma Tesisatı Valfleri ve Vanaları
1.12.1. Tanımı
Boru içindeki bir akışkanın akışını durdurmaya veya serbest bırakmaya yarayan
alettir. Boru çaplarına, sistemin şekline ve sistem basıncına göre şekli ve ismi değişiklik
gösterir.
1.12.2. Çeşitleri
Gemilerde kullanılan vana ve valfler boru çaplarına, sistemin şekline ve sistem
basıncına göre şekli ve ismi değişiklik gösterir. Gemilerde ısıtma yardımcı bağlantılarında,
kolonlarda ve branşman hatlarında 3/8″ ile 3″ kadar kullanılır. Başlıcaları:

Çek valf (check valve): Akışkanın tek yönde geçişine izin veren valftir. Örnek
olarak pompa emme tarafından suyun geri akışını önleyerek susuz çalışmayı
önler (Resim 1.14).
Resim 1.14: Yaylı çek valf kumandalı çek valf
Separatör: Genelde yakıtın ve yağın temizlenmesinde kullanılır. Gemilerde buhar
devresinde suyun dolaşmasını engelleyerek borular ve cihazların korozif etkiden
korunmasını sağlar (Resim 1.15).
Resim 1.15: Separatör
27

Pislik tutucu: Tesisattaki her türlü yabancı maddeyi (kum, çakıl, pislik vb.)
temizler. Sıcak su ve soğuk su sistemleri, kızgın su sistemleri, buhar, kızgın
buhar sistemleri, asit ve alkali özelliği bulunmayan akışkan devrelerinde
kullanılır (Resim 1.16).
Resim 1.16: Pislik tutucu
Kondens pompası: Buhar sistemlerinde buhar ve suyu ayrıştırmaya yarayan parçadır.
Buharı tutar, kondensi (suyu) otomatik olarak tahliye eder (Resim 1.17).
Resim 1.17: Kondens pompası
Vakum kırıcı: Sıvı taşıyan boru hatlarında zamanla vakumlu bölümler oluşur.
Vakumlu bölümler, boru hatlarındaki sıvıların düzenli dolaşımını engeller. Bu nedenle
sistemin verimi ve güvenliği azalır. Buhar veya kondens hatlarında genel amaçlı
uygulamalar için tasarlanmıştır (Resim 1.18).
Resim 1.18: Vakum kırıcı
Basınç düşürücü: Giriş basıncı ve/veya debisinden etkilenmeden yüksek giriş
basıncını daha düşük, sabit bir basınç değerine düşürür. Pilotlar tarafından kumanda
edilebilen bu tip vanalar, çok hassas bir şekilde istenen çıkış basıncını belirtilen değerde
tutabilir (Resim 1.19).
28
Resim 1.19: Basınç düşürücü

Körüklü vana (globe valve): Ayarlanabilir vanadır. Makine dairesinde, ısıtma
tesisatı yardımcı sistemlerinde ve kolonlarda kullanılır. 1/2″-3″ çapları arasında
seçilir (Resim 1.20).
Resim 1.20: Körüklü vana

Küresel vana (spherical valve): Paslanmaz çelikten yapılan küresel vanalar,
tam açma ve kapama istenilen yerlerde kullanılır. Makine dairesinde, ısıtma
tesisatı yardımcı sistemlerinde ve kolonlarda kullanılır. 1/4″-3″ çapları arasında
seçilir (Resim 1.21).
Resim 1.21: Küresel valf

Kelebek vana (butterfly valve): Makine dairesinde ve ısıtma tesisatı yardımcı
sistemlerinde kullanılır. %100 sıkı kapama ve tam sızdırmazlık sağlar. 3/8″-4″
çapları arasında seçilir (Resim 1.22).
29
Resim 1.22: Kelebek vana

Sürgülü valf (gate valve): Makine dairesinde ve ısıtma tesisatı yardımcı
sistemlerinde kullanılır. Yüksek debi geçişlerinde kullanılır. 3/8″-4″ çapları
arasında seçilir (Resim 1.23).
Resim 1.23: Sürgülü vana

Emniyet vanası (safety valve): Isıtma tesisatı ve yardımcı sistemlerinde aşırı
basıncın tahliye işleminde için kullanılır. 1-32 bar arasındaki basınçlarda
kullanılır (Resim 1.24).
Resim 1.24: Emniyet vanası
30
1.13. Isıtma Tesisatı Fitingsleri
1.13.1. Tanımı
Boruların birbirleriyle birleştirilmesinde veya boru hatlarının kurulmasında kullanılan
tesisat yardımcı parçalarıdır.
1.13.2. Çeşitleri
Gemilerde ısıtma tesisatında kullanılan fitingsler; boru çaplarına, sistemin şekline ve
sistem dağıtımına göre şekli ve ismi değişiklik gösterir. Gemilerde ısıtma yardımcı
bağlantılarında, kolonlarda ve branşman hatlarında 3/8″-5″ kadar kullanılır. Daha önce
aldığınız Çelik Boruları Montaja Hazırlama modülünden daha detaylı bilgiler alabilirsiniz.
Başlıcaları (Resim 1.25)
Dirsek
Te
Rakor
Kör tapa
Nipel
İstavroz
Manşon
Resim 1.25: Fitingsler
1.14. Isıtma Tesisatı Genleşme Depoları ve Boru Bağlantıları
Sıcak sulu ısıtma sistemlerde su 10ºC’den 90ºC’ye ısıtıldığında hacmi, ilk hacminin
%3,55 oranında artar. Sudaki sıcaklığa bağlı bu genleşmeyi alabilmek üzere “genleşme
depoları” kullanılır.
Genleşme depoları aynı zamanda sistemin güvenliğini, yani basıncın yükselmemesini
ve sisteme gerekli su desteği görevlerini de yerine getirir.
Genleşme depoları ikiye ayrılır:
31
1.14.1 Kapalı Genleşme Depoları
Atmosfere açık kaplardır ve sıcak sulu ısıtma sistemlerinde boru tesisatının en üst
noktasına veya üst noktadaki radyatör seviyesinin daha üstünde bir seviyeye yerleştirilir.
Böylece tesisatın en yüksek noktasını oluşturur ve sistemi atmosfere açar.
1.14.2 Açık Genleşme Depoları
Kapalı devre çalışan kalorifer tesisatlarında sistem, ilk olarak 10°C sıcaklığında su ile
tamamen doldurulmuştur. Kalorifer kazanı ısıtma esnasında suyun sıcaklığı 90°C’ye kadar
çıkmaktadır. 10°C’de iken tüm tesisatta tamamen dolu olan su, sıcaklık 90°C’ye çıktığında
daha fazla hacme ihtiyaç duyar. Esas olarak genleşme deposunu kullanma amacı bu ihtiyacı
karşılamaktır (Resim 1.26).
Genleşme depoları azot gazı ile basınçlandırılmıştır. İçerisinde oksijen ve su buharı
ihtiva etmeyip yoğuşma ve korozyona sebebiyet vermediğinden dolayı hava yerine azot gazı
kullanılmaktadır. Şantiye şartlarında ve kullanım esnasında gaz basıncını yükseltmek
gerektiğinde genleşme deposuna hava da basılabilir. Emniyet ventili ile birlikte kullanılır.
Sistemdeki statik basınca ek olarak yaklaşık 2 atü basınç getirir.
Değiştirilebilir membranlı kapalı genleşme tanklarının özellikleri:







Kireçlenmeyi önler, yakıt tasarrufu sağlar.
Korozyonu önler, tesisatın ömrünü uzatır.
Buharlaşmayı önler, ısı tasarrufu gerçekleştirir.
1000 litre kapasiteye kadar
SBR veya kauçuk membranlı
Membranı kolayca değiştirilebilen
Montajı kolay, problemsiz
Büyük kapasiteli değiştirilebilir membranlı genleşme tanklarının özellikleri:




5000 litreye kadar
Kauçuk membranlı
Membranı değiştirilebilen
Montajı kolay ve problemsiz
32
Resim 1.26: Kapalı genleşme depoları
1.15. Isıtma Dağıtım Sistemleri
1.15.1. Kolon Sistemi
Gemilerde ısıtma tesisatı kolonları, makine dairesindeki kazandan dağıtıcılardan
başlayarak kullanım alanlarına dikey olarak çıkan borulardır. Kolonlar; sıcak buhar,
kondens, havalık kolonu gibi isimler alır (Resim 1.27).
Sıcak buhar
kolonu
(1″ - 4″)
Sıcak buhar
kondens kolonu
(1/2″ - 3″)
Resim 1.27: Kolon sistemi
1.15.2. Branşman Sistemi
Gemilerde ısıtma tesisatı braşmanları, kolonlardan ayrılan ve kullanım alanları
bağlantılarına kadar yatay olan borulardır. Braşmanlar; sıcak, soğuk, gidiş, dönüş braşmanı
gibi isimler alır (Resim 1.28).
33
Sıcak buhar
branşmanı
Sıcak buhar
kondens
branşmanı
(1/2″ - 4″)
(1/2″ -3″)
soğuk
Temiz bypas sıcak
Resim 1.28: Braşman sistemi
1.15.3. Havalık Boruları
Havalık boruları, genleşme deposundan atmosfere açılmak suretiyle sistemdeki hava
ve sistemin çalışması esnasında oluşan hava kabarcıkları tahliye edilir ve tesisat sessiz
çalışır. Tesisatın bütün noktalarına açık hava ile temasını sağlayabilmek için bütün kolonları
havalık borularıyla genleşme kabına bağlamak gerekir (Şekil 1.10).
a- Emniyet gidiş borusu
b- Sirkülasyon
c- Emniyet dönüş borusu
d- Taşma-havalık
Şekil 1. 10: Yatay ve dikey konumda genleşme deposunda havalık konumları
34
1.15.4. Emniyet Gidiş Dönüş Boruları
Kazanın emniyetini sağlar. Kazan ile genleşme deposu arasındadır. Kazanda ısınıp
genleşen su gidiş emniyet borusundan genleşme deposuna dolar. Su soğuyup tesisatta su
seviyesi düşünce dönüş emniyet borusundan kazandaki ve sistemdeki eksilen su tamamlanır
(Şekil 1.11).
a- Emniyet gidiş borusu
b- Sirkülasyon
c- Emniyet dönüş borusu
d- Taşma-havalık
Şekil 1.11: Emniyet gidiş dönüş boruları
1.15.5. Taşma Haberci Borusu
Tesisata su verirken imbisat deposunun dolduğunu haber veren borudur. İmbisat
deposunun üst kısmından kazan dairesine iner (Şekil 1.12).
e- Taşma haberci borusu
Şekil 1.12: Taşma haberci borusu
35
1.16. Isıtma Borularının Gemide Kullanıldığı Yerler
Isıtma ve pis suyun bulduğu yerlere denir. Islak mekânlarda vitrifiyeler, makineler
(çamaşır, bulaşık vb.), eviye ve aksesuarlar bulunur. Braşmanlardan gelen ısıtma kullanım
bağlantıları ölçüleri, ilgili standartlarda belirtilen değerlerde olmalıdır. Islak mekânların
sayısı, standartlarda belirtilen tüketim değerleri göz önünde bulundurularak belirlenmelidir.
1.16.1. Islak Mekân Tesisatı
Gemilerde ıslak mekânlar denilince:


Odalar (kaptan köşkü, personel vb.)
Islak mekânlar ( banyo, wc, mutfak vb.) akla gelir (Resim 1.29).
Resim 1.29: Banyo
1.16.2. Güverte Isıtma Tesisatı
Isıtma tesisatı pompalarından gelen dağıtım boruları, güvertede tankların temizlenmesi
ve ısıtılması için kullanılır.
1.16.3. Makine Dairesi Isıtma Tesisatı
Isıtma tesisatı boruları, makine dairesindeki;




Ana makine yakıt devresine
Buhar kazanına
Eşanjörlere
Boylere dağılır.
36
1.17. Isıtma Tesisatı Borularının Ön İmalatının Yapılması
Isıtma borularının hazırlanabilmesi için gerekli donanıma sahip bir atölye gereklidir.
Atölyede hidrolik testere, pafta takımı, elektrik kaynak makinesi, fitingsler, çeşitli çapta çelik
borular, taşlama taşı, oksi gaz kaynağı ve tesisatçı aletleri bulunmalıdır. Aşağıda kısaca bir
ısıtma tesisatı eşanjör sıcak buhar giriş borusunun hazırlanışı sıralanmıştır. Bu sıralamayı
kullanarak diğer boruları üretebilirsiniz.
1.Aşama
Öncelikle tesisata uygun boru ve elemanları seçiniz.
2.Aşama
Verilen ölçüye göre boruları kesiniz (Resim 1.30) (Şekil 1.13).
Borunun
kesilmesi
Resim 1.30: Borunun kesilmesi
A (mm) 1 adet
R
Şekil 1.13: Boru kesilmesi
3.Aşama
Borulara pislik tutucuyu puntalayarak flanşlı birleştirmeyi yapınız (Şekil
1.14).
37
Şekil 1.14: Pislik tutucuyu birleştirme
4.Aşama
Separatörü flanşlı birleştiriniz (Şekil 1.15).
Şekil 1.15: Pislik tutucu ve separatör birleştirme
5.Aşama
Küresel vanayı flanşlı birleştiriniz (Şekil 1.16).
Şekil 1.16: Küresel vana bağlantısı
6.Aşama
Motorlu (selonoid) vanayı bağlayınız (Şekil 1.17).
Şekil 1.17: Motorlu (selonoid) vana bağlantısı
7.Aşama
Vakum kırıcıyı bağlayınız (Şekil 1.18).
38
Şekil 1.18: Vakum kırıcı bağlantısı
8.Aşama
Boru devresini eşanjöre flanşla bağlayınız. Yapılan işi kontrol ediniz (Şekil
1.19).
Şekil 1.19: Eşanjör bağlantısı
39
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıdaki işlem basamaklarını ve önerileri dikkate alarak ısıtma tesisatı eşanjör
sıcak buhar çıkış boru bağlantısına ait uygulama faaliyetini yapınız.
UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları
Öneriler
 Atölye ortamında:
 Tesisatı kurmak için boru, flanş, vana, pislik  Boruların boylarını, çapını ve
tutucu, kondenstop kontrol kutusu, kondenstop
parçalarını
öğretmeninizden
ve ısıtma eşanjörünü hazırlayınız.
alınız.
Tablo
1.3’ten
faydalanabilirsiniz.
 Boruları verilen ölçülerde kesiniz.
 Boru mengesini kullanarak
testereyle
boruları
kesiniz.
Eldiven ve iş giysisi kullanınız.
Çelik
Boruları
Montaja
Hazırlama
modülünden
faydalanabilirsiniz.
 Borulara küresel vana puntalayarak flanşlı  Gerilmeleri önlemek ve düzgün
birleştirmeyi yapınız.
bağlantı
yapabilmek
için
puntalama işleminden önce
flanşları hafifçe sıkınız.
 Borulara pislik tutucuyu puntalayarak flanşlı  Gerilmeleri önlemek ve düzgün
birleştirmeyi yapınız.
bağlantı
yapabilmek
için
puntalama işleminden önce
flanşları hafifçe sıkınız.
 Borulara
kondenstop
kontrol
kutusunu  Gerilmeleri önlemek ve düzgün
puntalayarak flanşlı birleştirmeyi yapınız.
bağlantı
yapabilmek
için
puntalama işleminden önce
flanşları hafifçe sıkınız.
40
 Borulara kondenstopu puntalayarak flanşlı  Gerilmeleri önlemek ve düzgün
birleştirmeyi yapınız. Boru devresini eşanjör
bağlantı
yapabilmek
için
çıkışı ile bağlayarak devreyi tamamlayınız.
puntalama işleminden önce
flanşları hafifçe sıkınız.
 İşinizi kontrol ediniz.
 Şerit metre, gönye kullanarak
yapabilirsiniz.
41
KONTROL LİSTESİ
Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet,
kazanamadığınız becerileri Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz.
Değerlendirme Ölçütleri
Evet
Hayır
1. Boruları şerit metre kullanarak ölçülerinde işaretlediniz mi?
2. Boruları ölçüsünde kestiniz mi?
3. Devreye küresel vana taktınız mı?
4. Devreye pislik tutucuyu taktınız mı?
5. Devreye kondenstop kontrol kutusunu taktınız mı?
6. Devreye kondenstopu taktınız mı?
7. Hazırladığınız boru devresini eşanjör çıkışına bağladınız mı?
8. Bütün flanşlı bağlantıları puntalamadan önce somunları gerilimi
engellemesi için biraz sıktınız mı
9. Gerekli emniyet tedbirlerini aldınız mı?
DEĞERLENDİRME
Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.
Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız “evet”
ise “Ölçme ve Değerlendirme”ye geçiniz.
42
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz.
1.
Isıtma tesisatı sıcaklığını ölçen aletin adı aşağıdakilerden hangisidir?
A-)
B-)
C-)
D-)
E-)
2.
Buharlaşma olayı sonunda bir sistemde ne yapılabilir?
A-)
B-)
C-)
D-)
E-)
3.
1500
2000
4000
5000
5500
Isıl sistemlerde ısı enerjisinin akış nedeni nedir?
A-)
B-)
C-)
D-)
E-)
5.
Işıma
Taşınma
Isıtma
Soğutma
İletim
Kütlesi 400 g olan suyun sıcaklığını 20°C‘den 30°C‘ye çıkarmak için gereken ısı nedir?
(J)
A-)
B-)
C-)
D-)
E-)
4.
Termometre
Milimetre
Barometre
Manometre
Paskal
Sıcaklık farkı
Isı farkı
Gerilim farkı
Moment
Basınç
150°C kaç Kelvin’dir?
A-)
B-)
C-)
D-)
E-)
250°K
300°K
363°K
400°K
463°K
43
6.
Aşağıdakilerin hangisi merkezi ısıtma çeşitlerinden biri değildir?
A-)
B-)
C-)
D-)
E-)
7.
Aşağıdakilerin hangisi gaz yakıt çeşitlerinden biri değildir?
A-)
B-)
C-)
D-)
E-)
8.
LPG
Doğal gaz
Biogaz
Alkol
Hava gazı
Aşağıdakilerin hangisi buhar tesisatı sistemlerinden değildir?
A-)
B-)
C-)
D-)
E-)
9.
Kızgın sulu ısıtma
Kent ısıtması
Alçak basınçlı buharla ısıtma
Vakumlu buharla ısıtma
Sıcak hava ile ısıtma
Yakıt devresi sistemi
Su besleme sistemi
Kazan dairesindeki buhar devresi
Buhar kullanım devresi
Hidrofor
Buhar sistemlerinde buhar ve suyu ayrıştırmaya yarayan parça hangisidir?
A-)
B-)
C-)
D-)
E-)
Basınç düşürücü
Kondens pompası
Pislik tutucu
Çek valf
Emniyet vanası
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.
44
ÖĞRENME FAALİYETİ–2
ÖĞRENME FAALİYETİ 2
AMAÇ
Bu faaliyet sonunda gerekli koşullar sağlandığında, uluslararası denizcilik kurallarına
uygun olarak ısıtma tesisatı yardımcı bağlantılarını yapabileceksiniz.
ARAŞTIRMA


Firma ürün kataloglarından faydalanabilirsiniz.
İnternetten araştırma yapınız.
2. ISITMA TESİSATI YARDIMCI
BAĞLANTILARINI YAPMAK
2.1. Isıtma Tesisatı Kapalı Genleşme Tankı Bağlantısı
Isıtma tesisatı kapalı genleşme tankı bağlantılarının hazırlanması aşağıdaki şekilde
verilmiştir (Şekil 2.1). Tesisatın hazırlanması için;









Tek çıkışlı kapalı genleşme tankı (1 adet)
Ölçüye göre kesilmiş boru (12 adet)
Sürgülü vana (3 adet)
Boşaltma vanası (1 adet)
Emniyet vanası (1 adet)
Çek valf (1 adet)
Basınç manometresi (1 adet)
Pompa (1 adet)
Dirsek (1 adet) gerekmektedir.
Sistemin çalışma prensibi; gemi buhar kazanının üstünde veya sistemin diğer
noktalarına konulan kapalı genleşme tankı, ısıtma sistemlerinde ısınan suyun hacimsel
değişimini karşılamak, pompa tarafından oluşturulan statik basıncı kullanım seviyesinde
tutmak ve ısı taşıyıcı debisinde oluşan değişimleri normalize etmek amacıyla tasarlanmıştır.
Sistemde doğru seçilmiş bir genleşme tankı, ani basınç değişimlerine engel olur; tesisat
elemanlarının ve pompanın ömrünü uzatır.
45
Şekil 2.1: Kapalı genleşme depo bağlantısı
2.2. Isıtma Tesisatı Emniyet Vanası Bağlantısı
Isıtma tesisatı emniyet vanası bağlantılarının hazırlanması aşağıdaki şekilde verilmiştir
(Şekil 2.2). Tesisatın hazırlanması için;



Emniyet vanası (1 adet)
Ölçüye göre kesilmiş boru (3 adet)
Dirsek (1 adet) gerekmektedir.
Sistemin çalışma prensibi: Gemi ısıtma kazanının üstünde veya sistemin diğer
noktalarına konulan emniyet vanası, ısı taşıyıcının basıncı aşırı yükseldiğinde sistemi
korumak için açılır ve taşıyıcıyı tahliye eder. Basınç, çalışma basıncına düştüğünde vana
tekrar otomatik olarak kapanır.
Şekil 2.2: Emniyet vanası bağlantısı
46
2.3. Isıtma Tesisatı Sıvı Yakıt Hazırlama Eşanjör Bağlantısı
Isıtma tesisatı eşanjör bağlantılarının hazırlanması aşağıdaki şekilde verilmiştir
(Şekil 2.3). Birleştirmeler flanşlı olacaktır. Tesisatın hazırlanması için;








U borulu eşanjör (1 adet)
Ölçüye göre kesilmiş boru (12 adet)
Boşaltma vanası (1 adet)
Çek valf (3 adet)
Flanş (12 adet)
Dirsek (1 adet)
Pompa (1 adet)
Emniyet valfi (1 adet) gerekmektedir.
Sistemin çalışma prensibi: Gemi buhar kazanı hattından gelen buhar, eşanjörün
girişinden giriş yapar. Yakıt girişinden pompa yardımıyla giren yakıt, serpantinden dolaşarak
ısısını soğuk suya verir. Isınan su, sıcak su çıkışından kullanım alanlarına gönderilir.
Şekil 2.3: Eşanjör bağlantısı
2.4. Buhar Vakum Kırıcı Bağlantısı
Isıtma tesisatı buhar vakum kırıcı bağlantılarının hazırlanması aşağıdaki şekilde
verilmiştir (Şekil 2.4). Birleştirmeler flanşla olacaktır. Tesisatın hazırlanması için;
47







Vakum kırıcı (1 adet)
Ölçüye göre kesilmiş boru (5 adet)
Çek valf (1 adet)
Flanş (4 adet)
Dirsek (1 adet)
Küresel valf (3 adet)
Pislik tutucu (1 adet) gerekmektedir.
Sistemin çalışma prensibi: Ana buhar hattından branşman hattından bağlantı
yapılırken vakumu engellemek için vakum kırıcı kullanılır.
Şekil 2.4: Vakum kırıcı bağlantısı
48
UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıdaki işlem basamaklarını ve önerileri dikkate alarak gemi ısıtma tesisatında
kullanılan ısıtıcı (heater) boru bağlantısına ait uygulama faaliyetini yapınız.
İşlem Basamakları
Öneriler
 Atölye ortamında:
 Borularının boylarını, çapını ve parçaları
 Boru, valfler, flanş, dirsek ve ısıtıcıyı
öğretmeninizden alınız. Tablo 1.3’den
hazırlayınız.
faydalanabilirsiniz.
 Boruları verilen ölçülerde kesiniz.
 Boru mengesini kullanarak testereyle
boruları kesiniz. Eldiven ve iş giysisi
kullanınız. Çelik Boruları Montaja
Hazırlama
modülünden
faydalanabilirsiniz
 Isıtma giriş borusu ile küresel valfi ve  Öncelikle valfle flanşı gerilmelerden
çek valfi flanşlı şekilde puntalayarak
korumak için somunlarını sıkarak
birleştiriniz.
birleştiriniz. Sonra puntalama işlemini
yapınız.
 Hazırladığınız borunun ucuna, bypass  Çelik Boruları Montaja Hazırlama
hattına bağlamak için te fitingsi takınız.
modülünden faydalanabilirsiniz.
 Isıtıcı ile hazırladığınız parçayı dirsek  Çelik Boruları Montaja Hazırlama
ve flanş kullanarak bağlayınız.
modülünden faydalanabilirsiniz.
 Isıtıcı çıkış borusu ve bypass hattını  Çelik Boruları Montaja Hazırlama
yukarıdaki işlemleri örnek alarak
modülünden faydalanabilirsiniz.
hazırlayınız.
49
 İşinizi kontrol ediniz.
 Şerit
metre,
yapabilirsiniz.
gönye
kullanarak
KONTROL LİSTESİ
Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet,
kazanamadığınız becerileri Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz.
Değerlendirme Ölçütleri
Evet Hayır
1.
Boruları şerit metre kullanarak ölçülerinde işaretlediniz mi?
2.
Boruları ölçüsünde kestiniz mi?
3.
Devreye küresel valf ve çek valfi taktınız mı?
4.
Devreye te fitingsi taktınız mı?
5.
Devreye ısıtıcı ile hazırladığınız dirsek ve flanşı taktınız mı?
6.
Isıtıcı çıkış borusu ve bypass hattını hazırladınız mı?
7.
Gerekli emniyet tedbirlerini aldınız mı?
DEĞERLENDİRME
Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.
Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız
“Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme”ye geçiniz.
50
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere, cümlelerde verilen
bilgiler doğru ise D, yanlış ise Y yazınız.
1
2
3
4
5
(
(
(
(
(
)
)
)
)
)
Kapalı genleşme tankının çıkışında emniyet vanası takılmaz.
Buhar branşman hattında pislik tutucu kullanılır.
Vakum kırıcı vakum oluşmasını engeller.
Eşanjörde çek valf, buhar giriş ve çıkış borularında kullanılmaz.
Isıtıcı bypass hattı elektrikli dört yollu valfle kontrol edilir.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.
51
ÖĞRENME FAALİYETİ–3
ÖĞRENME FAALİYETİ–3
AMAÇ
Bu faaliyet sonunda gerekli koşullar sağlandığında, uluslararası denizcilik kurallarına
uygun olarak ısıtma boru bağlantı elemanlarının montajını yapabileceksiniz.
ARAŞTIRMA



Firma ürün kataloglarından faydalanabilirsiniz.
İnternetten araştırma yapınız.
Evinizde ısıtmada kullandığınız kombi sistemlerini inceleyiniz.
3. ISITMA TESİSATI BORU BAĞLANTI
ELEMANLARININ MONTAJI
3.1. Isıtma Tesisatı Valf ve Vana Montajı
Şekil 3.1: Thermal oil ısıtma devresi
52
Drain tank: Sıvı toplama tankı
Circulation pumps: Sirkülasyon pompaları
Economizer: Buhar kazanlarına verilecek suyun sıcaklığını, baca gazları yardımıyla
yakıt ekonomisi sağlayan borulu eşanjörlere denir. U şeklindeki borulardan oluşur. İçinden
besi suyu ve dışından kızgın baca gazları geçirilir. Yakıt tasarrufu sağlanır.
Expansion tank: Gemi buhar devrelerinde herhangi bir nedenle azalan suyu takviye
eden genleşme tankı
Minimum flow: En düşük sıvı miktarı
Şekil 3.1’deki thermal oil devresinin çalışma prensibi:





Dreyn tankındaki yağ, sirkülasyon pompası ile bacanın içine yerleştirilmiş olan
economizere gönderilir.
Burada economizerin görevi egzoz gazlarının oluşturduğu sıcaklık yardımıyla
yağı ön ısıtmaya tabi tutarak boylerdeki yakıt sarfiyatını azaltmaktır.
Economizerden ön ısıtmaya tabi tutulmuş yağ, 150–260 ºC arasında ısıtılmak
üzere thermal ısıtıcı kazanına gönderilir.
İstenilen sıcaklığa ulaştırılan yağ, pompalar vasıtasıyla kullanılacağı (kargo,
yakıt vb.) devrelere gönderilir.
Devrede soğuyan yağ, pompalar yardımıyla ısıtılmak amaçlı tekrar economizere
gönderilir. Sistemdeki basıncı ve eksilen yağı tamamlamak için genleşme
tankından yararlanılır.
3.2. Isıtma Tesisatı Göstergeler Montajı
Termometre kalorifer tesisatındaki suyun sıcaklığını ölçmek için kazan veya
kolektörün üzerine monte edilir. Sistemin basıncını ölçmede kullanılan basınç manometresi
de emniyet vanası ile kapalı genleşme deposu arasına bağlanır.
3.3. Isıtma Tesisatı Pompaları Montajı
Gemilerde ısıtma tesisatı pompası buhar veya yakıtların sisteme dağıtılmasını sağlar.
Isıtma sisteminde pompalardan sonra çek valf konur. Sistem çalışırken tesisattaki buhar veya
yakıtın tersine dönmemesi için basma borularına birer çek valf konur.
Pompadan önce çek valften sonra birer vana konulmalıdır. Böylece her pompa ayrı
ayrı devreye sokulabilir ya da çıkartılabilir (Resim 3.1) (Şekil 3.2).
53
Şekil 3.2: Pompa montajı
Resim 3.1: Pompa montajı
3.4. Isıtma Tesisatı Kazan Devresi Montajı
Isıtma tesisatı devresini kazan giriş ve çıkışına bağlayınız. Doldurma ve boşaltma
bağlantısının ve vanasının kazandaki ilgili bağlantı yerlerine montajını yapın. Açık genleşme
depolu tesisatlarda gidiş emniyet, dönüş emniyet, haberci boruları ve emniyet vanası tesisata
uygun bir şekilde bağlanmalıdır.
Kapalı genleşme depolu tesisatlarda genleşme deposu ve emniyet vanası kazana uygun
bir şekilde bağlanmalıdır.
54
3.5. Isıtma Tesisatı Isı Dönüştürücü Montajı
Aşağıda, kaynar sudan sıcak su elde eden eşanjörün giriş ve çıkış bağlantıları
görülmektedir. Tahvil cihazlarının gömlekleri, çelik sacdan yapılır. Kullanıldığı basıncın iki
katı basınçla test edilir. Test basıncı 5-6 kg/cm2’den az olamaz. Bu cihazların büyüklükleri
ısıtılacak ortamın büyüklüğüne göre değişir.
Şekil 3.3: Borulu eşanşör bağlantı şeması
Şekil 3.4: Plakalı eşanşör bağlantı şeması
55
3.6. Isıtma Tesisatı Genleşme Depoları Montajı
Kapalı genleşme deposu tesisata monte edildiğinde tesisata su doldurulmadan önce
azot basıncı bağlantı noktasındaki statik basınca eşit olmalıdır. Basınç fazla ise gaz atılmalı,
az ise gaz doldurulmalıdır.
Tek kazanlı küçük ısıtma sistemlerinde tek genleşme kabı kullanılır. Çok kazanlı
büyük ısıtma sistemlerinde, her kazana birer adet genleşme kabı bağlandığı gibi sisteme de
ayrı ve birden fazla sayıda genleşme kabı bağlanabilir. Böyle uygulamalarda kazanlara bağlı
depolar, sadece bağlı oldukları kazandaki genleşmeleri alacak şekilde seçilir. Sisteme
bağlananlar ise kazan hariç sistemdeki genleşmeleri karşılamalıdır.
Kapalı genleşme depolu sistemlerde, sisteme hava girişi çok kısıtlıdır. Bu nedenle
hava boşaltımı açık depolardaki kadar önemli değildir. Ancak sisteme bir hava ayırıcı
(separatör) konulması gerekir.
Isıtma tesisatı kapalı genleşme tankı bağlantılarının hazırlanması aşağıdaki şekilde
verilmiştir (Şekil 3.5). Tesisatın hazırlanması için;









Tek çıkışlı kapalı genleşme tankı (1 adet)
Ölçüye göre kesilmiş boru (12 adet)
Sürgülü vana (3 adet)
Boşaltma vanası (1 adet)
Emniyet vanası (1 adet)
Çek valf (1 adet)
Basınç manometresi (1 adet)
Pompa (1 adet)
Dirsek (1 adet) gerekmektedir.
Şekil 3.5: Kapalı genleşme depo bağlantısı
56
UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıdaki resimde verilen, ısıtma tesisatı boru devresine ait bağlantının uygun
ortamda imalatını ve montajını yapınız.
İşlem Basamakları
Öneriler
 Prizmatik şekilde kazan (boiler)yapınız.
 Kolektör için silindirik ve geniş çaplı
borudan üç çıkış boru bağlantısı
oluşturunuz.
 Tesisat için uygun çapta çelik boruları
hazırlayınız.
 Kolektör çıkışlarına uygun özellikteki
valfleri bağlayınız.
 Kolektörden kazana boru hattını çekiniz.
 Kazan ile kollektör arasındaki valf
bağlantısını yapınız.
 Deaerator ve dreyn boruları bağlantılarını
yapınız.
57
 Öğretmeninize danışınız.
 Borunun iki ucunu kapatınız.
 Verilen resimden yararlanınız.
 Verilen resimden yararlanınız.
 Verilen resimden yararlanınız.
 Verilen resimden yararlanınız.
 Verilen resimden yararlanınız.
KONTROL LİSTESİ
Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet,
kazanamadığınız becerileri Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz.
Değerlendirme Ölçütleri
Evet
Hayır
1. Kazanı (boiler) hazırladınız mı?
2. Kolektör için boru bağlantısı yaptınız mı?
3. Uygun çapta çelik boru hazırladınız mı?
4. Valf bağlantılarını yaptınız mı?
5. Kolektörden kazana boru hattı çektiniz mi?
6. Kazan ile kolektör arasındaki valf bağlantılarını yaptınız mı?
7. Deaerator ve dreyn boruları bağlantılarını yaptınız mı?
8. Gerekli emniyet tedbirlerini aldınız mı?
DEĞERLENDiRME
Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.
Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız
“Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme”ye geçiniz.
58
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere, cümlelerde verilen
bilgiler doğru ise D, yanlış ise Y yazınız.
1)
(…) Yakıtların yakılması için gaz haline getirilip hava ile karıştırılması gerekir. Isıtma
sistemlerinde yakıtı, ocağa püskürten, yanma için gerekli havayı temin eden, yakıt-hava
karışımını sağlayan ve ateşlemeyi yaparak yakan yakıt yakıcılarına "brülör" denir.
2)
(…) Brülör motoru yanma için gerekli havayı sağlamaz.
3)
(…) Deflektör; üstünde bulunan helis kanallar aracılığıyla yakıtı inceltir ve yönlendirmez.
4)
(…) Boruların malzeme olarak kendi ağırlıklarına ilave olarak içinde bulundurdukları
su ile yalıtımı yapılmış ise yalıtım ağırlıkları göz önünde bulundurularak eğilmeyecek
şekilde tespit edilmez.
5)
(…) Yakıt yağını hızla ısıtarak yakıtın akıcılığını ve yanmasını kolaylaştıran cihaza
yağ ön ısıtıcısı denir.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.
59
ÖĞRENME FAALİYETİ–4
ÖĞRENME FAALİYETİ–4
AMAÇ
Atölye ve gemi ortamında tekniğe uygun olarak ısıtma tesisatı şemasının okumasını ve
boru bağlantı elemanlarının montajını yapabileceksiniz.
ARAŞTIRMA



Atölye ve gemi ortamında incelemeler yapınız.
İnternetten araştırma yapınız.
Firma ürün kataloglarından faydalanabilirsiniz.
4. ISITMA TESİSATI BORU TESİSATI
MONTAJI
4.1. Isıtma Tesisat Şemasının Okunması
Gemilerde ısıtma tesisatı şemasını okumak için önce çizimi yapılmış şema üzerindeki
montaj elamanlarının sembolleri hakkında izahat vermek gerekir.
Gemi ısıtma tesisatı şeması kazan, ısıtma hattı, emniyet gidiş hattı, emniyet dönüş
hattı, devridaim hattı, geçiş hattı kolon (alt güverteden üst güverteye ) güverte hattı, servis
hattı bölümlerinden oluşur.
Gemi ısıtma tesisatı şemasında sıcak su boruları kırmızı, soğuk su boruları mavi
renkle gösterilir.
4.2. Isıtma Tesisatının Döşenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar

Pompaların Döşenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar


Birbirinden bağımsız iki sirkülasyon pompası bulunur.
Genleşme tankını doldurmak için sistemin boşaltılmasında
kullanılacak bir transfer pompası tertiplenir.
60
da



Valflerin Döşenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar







Yalnız sünek malzemeden yapılmış valfler kullanılabilir.
Valfler PN 16'lık bir anma basıncına göre yapılır.
Valfler erişilebilir yerlere tertiplenir.
Pompaların basınç devrelerinde geri döndürmez valfler bulunur.
Dönüş devrelerindeki valfler, açık konumda emniyete alınır.
Tercihen boğaz sızdırmazlık elemanının körüklü tip olduğu valfler
kullanılmalıdır.
Boru Devrelerinin Döşenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar








Pompalar, herhangi bir yağ sızıntısını güvenle akıtabilecek şekilde
yerleştirilir.
Elektrikle çalışan kazan (boiler) ile ısı iletici sıvı ve kargo pompaları,
bulundukları yerlerin dışında olmak üzere, mümkün olduğunca gruplar
halinde ve yangında dahi yanlarına yaklaşılabilir şekilde tertiplenmiş
emercensi durdurma düzenlerine sahip olmalıdır.
Sızdırmazlık elemanları için yalnız dizayn sıcaklığında sürekli çalışmaya
uygun ve ısı ileten yağa dayanıklı malzemeye müsaade edilir.
Uygun bir devre yerleşimi ve özel esneme parçaları vasıtasıyla ısıl
genleşme dikkate alınır.
Devreler, tercihen kaynaklı olarak döşenir. Ayrılabilir boru
bağlantılarının sayısı olanaklar elverdiğince en az tutulur.
Devrelerin, yaşam mahalleri, herkese açık oturma yerleri veya hizmet
alanlarından geçirilmesine müsaade edilmez.
Kargo ambarlarından geçen devreler hasarlanmayacak şekilde korunmuş
olarak döşenir.
Perde ve güvertelerden geçişler, ısının perde içinde yayılmasına karşı
yalıtılır. SOLAS 1974 kurallarına uygun olarak boru devrelerinin A veya
B sınıfı bölmelerdeki geçişleri, bölme için belirlenmiş olan sıcaklığa
dayanıklı olmalıdır. Buhar, egzost gazı ve ısı iletici sıvı borularının perde
geçişlerinde, perde, aşırı ısınmaya karşı uygun şekilde izole edilerek
korunmalıdır.
Havalandırma
tertibatında
hava/yağ
karışımları
tehlikesizce
uzaklaştırılabilecek şekilde düzenlenir. Havalandırma vidalarına müsaade
edilmez.
Dreyn ve Depolama Tanklarının Döşenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar

Dreyn ve depolama tanklarında hava firarlar ve dreynler bulunacaktır.
61


Dreyn tanklarının hava firarları, açık güverte üzerinde sonlanacaktır.
Besleme suyu ve damıtılmış su tanklarının hava firar boruları mümkün
olduğunca açık havaya uzanmamalıdır. Bu tankların cidarlarının geminin
dış kaplamasının bir parçasını oluşturduğu durumda, hava firar boruları
makine kaportası içinde fribord güverte yukarısına kadar, yolcu
gemilerinde ise perde güvertesinin yukarısına kadar yükseltilir.
Tanklar çift dip üzerinde yer alıyorsa dreynler kendinden kapamalı tip
olacaktır.
4.3. Isıtma Borular ve Boru Geçişleri
Boruların yalıtılma durumları incelenmiş olmalıdır. Ön projede aşağıdaki hususlar da
belirtilmelidir:

Kazanlar ve kazanların bacaya, kolektörlere ve eşanjörlere (sıcak su
hazırlayıcıları) bağlantıları

Ana dağıtım borularının ve kolonların döşenme durumu

Kolonlar ve kolon muslukları

Genleşme kabı, hava kabı, havalık boruları ve bunların bağlantıları

Isıtıcıların yerleştirilmesi ve bağlantıları

Yakıt ve artıklarının depolanması ve nakli

Yakıt deposu ve bağlantıları

Klima, sıcak hava cihazları ve bağlantıları

Gemi içi ve dışı kanalları, kesitleri ve boyutları

Boru genleşme parçaları ve sabit noktalar
Buhar devreleri hem normal hem de arızalı çalışma koşullarında ısıl genleşmeden
doğan yüklenmeler, dış yükler ve destekleyici yapının kaymasından doğan yüklere karşı
güvenli bir şekilde döşenmeli ve korunmalıdır.
4.4. Isıtma Boru Tesisatı Montajı
Gemilerde ısıtma boru tesisatı montajı ilgili yasalar dikkate alınarak yapılmalıdır.
Çelik boruların bağlantısında çelik borunun iç kısımlarındaki koruyucu kaplamalar zarar
görmeyecek şekilde kaynak yapılmalıdır ( Resim 4.1).
62
Resim 4.1: Boru tesisatı montajı
4.4.1. Yaşam Mahalli Isıtma Tesisatı
Isıtma tesisatı pompalarından yaşam mahalli ve ıslak mekâna (mutfak, banyo) dağıtım
hattı alınır. Bu hat üzerinden, boilerden alınan sıcak su hattı ıslak mekânlara dağıtılır. Bu
hatlar üzerinden bulaşık eviyesine, duş teknesine, çamaşır makinesine kol alınır.
Isıtma tesisatı pompalarından alınan diğer hatta ise ısıtma panelleri bağlanır ( Resim 4.2).
Resim 4.2: Banyo ısıtma tesisatı
4.4.2.Güverte Isıtma Tesisatı
Güvertede ısıtma tesisatı pompalarından alınan dağıtım hattı güverte mahalline tavan
kısmından dolaştırılır. Bu hattan alınan dikey kolların ucuna ısıtma panelleri takılır.
63
4.4.3.Makine Dairesi Isıtma Tesisatı
Isıtma tesisatı pompalarından makine dairesine dağıtım hattı alınır. Bu hat makine
dairesine tavan kısmından dolaştırılır. Bu hat üzerinden Te bağlantı elemanı ile buhar
kazanına, boilere vb. bağlantı yapılır ( Resim 4.3).
Resim 4.3: Makine dairesi kazan görünüşü
64
UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıdaki işlem basamaklarını ve önerileri dikkate alarak ısıtma tesisatı emişbasma hatları boru tesisatı montajı yapınız.
İşlem Basamakları
Öneriler
 İşe uygun takım ve aletleri hazırlayınız.
 Yapacağınız işe uygun takım ve
aletleri hazırlayınız.
 Markalama
aletlerinden
yararlanınız.
 Markalama yapınız.
 Markalanan malzemeyi ölçüsünde kesiniz.
 İş güvenliği kurallarına uyunuz.
 Kesilen malzemeyi firelerden ayıklayınız.
 Artan malzemeleri hurdaya ayırınız.
 Firelerden
ayıklanmış
çapaklarını taşlayınız.
 Kaynak ağızlarını açınız.
 İş güvenliği kurallarına uyunuz.
malzemenin  Kaynağın sağlam olması için yüzey
temiz olmalıdır. Gözlük takınız.
 Ana dağıtım boruları ve
yerlerinin tespitini yapınız.





kolonlarının  Ana
dağıtım
boruları
ve
kolonlarının
ölçülerini
flanşlı
bağlantı kısımları ve kaynak çekme
gerilmesini
göz
önünde
bulundurarak projeden okuyunuz.
Isıtma borularının geçeceği boru güzergâhını  Projede belirlenmiş olan güzergâha
belirleyip kelepçeleyiniz.
uygun olarak kelepçeleme yapınız.
Boruları ekleyiniz.
 Tesisata uygun olan fitingslerle
birleştiriniz.
Isıtma borularını hazırlayarak ısıtma boru  Ana
dağıtım
boruları
ve
tesisatı montajını yapınız.
kolonlarının emiş-basma hatlarına
ait bağlantı elemanlarının montajını
yapmak için tesisat basıncını
dikkate alarak tam gönyede montajı
gerçekleştiriniz.
Destek elemanlarını (stifner) malzemeye  Kaynaklı
birleştirme
işlemini
elektrik ark kaynağıyla puntalayınız.
puntalama işlemi yaparak tam
gönyede ve dikiş kalitesini kontrol
ederek yapınız.
Yapılan tüm işlemleri aşama aşama kontrol
 Son kontrolleri yapınız.
ediniz.
65
KONTROL LİSTESİ
Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet,
kazanamadığınız becerileri Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz.
Değerlendirme Ölçütleri
Evet Hayır
1. İşe uygun takım ve aletleri hazırladınız mı?
2. Markalama yaptınız mı?
3. Markalanan malzemeyi ölçüsünde kestiniz mi?
4. Kesilen malzemeyi firelerden ayıkladınız mı?
5. Firelerden ayıklanmış malzemenin çapaklarını taşladınız mı?
6. Kaynak ağızlarını açtınız mı?
7. Ana dağıtım boruları ve kolonlarının yerlerinin tespitini yaptınız mı?
8. Isıtma borularının geçeceği boru güzergâhını belirleyip kelepçelediniz
mi?
9. Boruları eklediniz mi?
10. Isıtma borularını hazırlayarak ısıtma boru tesisatı montajını yaptınız
mı?
11. Destek elemanlarını (stifner) malzemeye elektrik ark kaynağıyla
puntaladınız mı?
12. Gerekli emniyet tedbirlerini aldınız mı?
DEĞERLENDİRME
Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.
Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız
“Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme”ye geçiniz.
66
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere, cümlelerde verilen
bilgiler doğru ise D, yanlış ise Y yazınız.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
( ) Gemi ısıtma tesisatı şeması kazan, ısıtma hattı, emniyet gidiş hattı, emniyet dönüş
hattı, devridaim hattı, geçiş hattı kolon (alt güverteden üst güverteye) güverte hattı,
servis hattı bölümlerinden oluşur.
( ) Yalnız sünek malzemeden yapılmış valfler kullanılabilir.
( ) Besleme suyu ve damıtılmış su tanklarının hava firar boruları mümkün olduğunca
açık havaya uzanmalıdır.
( ) Buhar, egzost gazı ve ısı iletici sıvı borularının perde geçişlerinde perde, aşırı
ısınmaya karşı uygun şekilde izole edilerek korunmalıdır.
( ) Kargo ambarlarından geçen devreler hasarlanmayacak şekilde korunmuş olarak
döşenir.
( ) Dönüş devrelerindeki valfler, kapalı konumda emniyete alınır.
( ) Uygun bir devre yerleşimi ve özel esneme parçaları vasıtasıyla ısıl genleşme
dikkate alınır.
( ) Gemi ana makine tesisatı şemasında giriş (emiş), çıkış (basma) hatları oklarla
gösterilmelidir.
( ) Borular ve bağlantı elemanları gemi yapısına veya kaynak yapılmış temel yapılara
bağlanmalıdır.
( ) Dönüş devrelerindeki valfler, kapalı konumda emniyete alınır.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.
67
ÖĞRENME FAALİYETİ–5
ÖĞRENME FAALİYETİ–5
AMAÇ
Bu faaliyet sonunda gerekli koşullar sağlandığında, uluslararası denizcilik kurallarına
uygun ısıtma tesisatı devre testini yapabileceksiniz.
ARAŞTIRMA


İnternetten araştırma yapınız.
Tersanelerde gemi boru testleri ile ilgili gerekli araştırmaları yapınız.
5. ISITMA TESİSATI TESTİ
5.1. Basınç Testi
Bir basınç testi yapılırken basıncın, borunun kendi çalışma basıncından 1,5 kat fazla
olması gerekmektedir. Basınç testi; ön test, ana test ve son test olmak üzere üç aşamalı
olarak yapılmalıdır.
Ön test, mümkün olan en yüksek işletme basıncının 1,5 katı basınç uygulanarak
gerçekleştirilmelidir. Bu test basıncı, 30 dakika içinde, 10’ar dakikalık zaman aralığında
2’şer defa tekrarlanmalıdır. Bundan sonraki 30 dakika içinde basınç 0,6 bardan daha fazla
düşmemelidir ve herhangi bir sızıntı ortaya çıkmamalıdır (Resim 5.2).
Ön testten hemen sonra iki saatlik ana test başlar. Ön testten sonraki ana test esnasında
okunan basıncın, 0,2 bardan fazla düşmemesi gerekmektedir. Ön ve ana testten sonra son test
yapılmalıdır. Son testte 1 ile 10 bar arasında ritmik bir şekilde en az 5 dakikalık aralıklarla
bir test yapılmalıdır. Borunun bir testten diğer teste geçişinde basınç kaldırılmalı ve test
aşamaları sırasında, boruda herhangi bir sızıntı veya akıntı olmamalıdır.
Yapımı tamamlanmış bir sintine tesisatında kaçak olup olmadığı, tesisat devreye
sokulmadan önce denenmelidir. Tesisattaki kaçak; tesisata zarar, içinde yaşayanlara
rahatsızlık verir. Basınç denemesinde akışkan olarak hava ya da su kullanılır. Su ile deneme,
suyun basıncı tesisatın her noktasına aynen iletme özelliğinden dolayı daha yaygın olarak
kullanılmaktadır. Su ile denemede, elle çalışan pistonlu bir tulumba kullanılır.
Pistonlu tulumba bir su haznesinin üzerine tespit edilmiştir. Önceden doldurulmuş bir
tesisatta istenen basıncın sağlanabilmesi için gerekli su miktarı pek fazla olmadığından bu
68
haznenin pek büyük olması gerekmez. Tulumbanın emme borusu, haznedeki suya
daldırılmıştır. Basma borusu üzerinde ise karşılıklı iki vana bulunur. Biri kapama, diğeri
suyu boşaltma görevi yapar. Bunların üst tarafına su basıncını gösterecek bir manometre
bağlanmıştır. Manometrenin yüzü, tulumba koluna basan elemanın görebileceği şekilde
durmalıdır.
Resim 5.1: Basınç testi (pressure test) cihazı
Resim 5.2: Basınç testi göstergesi
Resim 5.3: Basınç testi ara bağlantı flanşı
5.2. Sızdırmazlık ve Çalışma Testi
Montaj sonrası, tüm donanıma Türk Loydu' nun gözetiminde sızdırmazlık ve çalışma
testi uygulanır. 55°C’nin altındaki çalışma sıcaklığında kullanılması amaçlanan her boyut ve
tipteki valfler, minimum dizayn sıcaklığına veya altına kadar ve valfin dizayn basıncından
daha az olmayan basınca kadar sızdırmazlık testine tabi tutulacaktır. Test sırasında, valfin
tekrar edilen çalışmasının tatminkâr olup olmadığı araştırılacaktır.
5.3. Isıtma Sistemini Çalıştırma, Devreye Alma, Devreden Çıkarma
İlk çalıştırmadan önce tesisatta sızdırmazlığın kontrol edilmesi, ayarların ve emniyet
tertibatının kontrollerinin yapılması gerekir. Kazanın yanma değerlerine göre sistem devreye
sokulur. Kazana devreye ilk alındığında emniyet vanasından ve hava firar borularından kısa
bir süre sıcak su çıkışı olabilir.
69




Isıtma tesisatı devreye alınır.
Yakıt tertibatı açılır, sisteme dahil edilir.
Isıtma sisteminin kazanı elektrik panosundan devreye sokulur.
Sistem için gerekli olan basınç ve sıcaklık ayarları yapılır.
5.4. Arızalar ve Giderilmesi
Gemilerde malzemenin kusurlu olması, ısıtma tesisatındaki ani basınç artışları,
kullanım hataları, donma, boru patlaması vb. birçok nedenlerle ısıtma tesisatında arızalar
meydana gelebilir.
Gemilerde özellikle açık denizlerde soğuk iklimlerde yeterli önlemin alınmadığı
durumlarda ısıtma tesisatı dondan etkilenebilir. Bu durumda kullanılan boruların üzeri,
uygun izolasyon malzemeleri ile izole edilmelidir. Tesisattaki ani basınç değişiklikleri
sürekli kontrol edilmelidir. Basınç değişikliklerinin kaynağı belirlenip müdahale edilmelidir.
5.5. Boruların Emniyete Alınması
Boruların malzeme olarak kendi ağırlıklarına ilaveten içinde bulundurdukları su ile
yalıtımı yapılmış ise yalıtım ağırlıkları göz önünde bulundurularak eğilmeyecek şekilde
tespit edilmeleri gerekmektedir.
Tesisatta boruların duvarlara ve tavanlara asılmasında çeşitli kelepçe ve konsollar
kullanılır. Bunların hepsine boru tespit malzemesi denir. Boruların yan yana olması, yatay ya
da düşey konumda olmaları borunun fiziksel özellikleri, yapının türü, tespit malzemesinin
seçiminde önemli rol oynar. Boruların duvara tespiti, borunun tespit kolaylığı göz önünde
tutularak yapılmalıdır.
Su geçirmez bölgelerin, duvarların veya güvertelerin içinden boru geçişleri, bu
parçaların toplam su geçirmezliğini etkilememelidir. Yapısal şartlar (çerçeveler arasında
boşluk bırakma ve güçlendiriciler, vb.) dikkate alınarak borular, kelepçeler yardımıyla
sabitlenmeli veya U demir içerisine alınmalıdır (Resim 5.4).
Boruyu tamamıyla kavrayan galvanize çelik kelepçelerin kullanılması tavsiye edilir.
Gerekirse, ses geçirmez izolasyon malzemeleri veya farklı malzemelerin kullanılması
durumunda (boru/kelepçe) korozyon önleyici izolasyon malzemeleri, temas halinde iken
oluşan korozyonu önlemek amacıyla tedarik edilmelidir.
70
Resim 5.4: Isıtma tesisatı borularının sabitlenmesi
5.6. Isıtma Tesisatı Testinin Yapımı
Isıtma tesisatı testi, aşağıdaki sistem doğrultusunda; ayrıca klas kuruluşlarının istekleri
doğrultusunda yapılmalıdır.
Bu kurallara göre boru üretecek üreticiler klas tarafından onaylanmalıdır. Ayrıca
kaynaklı boruların üretiminde, bunların karakteristikleri ve istenilen kaynak dikişi kalitesi ilk
önce, kapsamı her durum için klas tarafından ayrı ayrı belirlenecek olan bir yöntem onayı
testi ile kanıtlanacaktır.
Klas, düşük sıcaklıklardaki darbe enerjisi veya yüksek sıcaklıklardaki mukavemet
özelliği gibi özel istekleri karşılaması gereken hallerde, dikişsiz boruların da yoğunluk
testlerine tabi tutulmasını isteme hakkını saklı tutar.
71
UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıdaki işlem basamaklarını ve önerileri dikkate alarak çalıştığınız işletmenin test
merkezinden yararlanarak thermal oil ısıtma tesisatına ait test işlemlerini yapınız.
İşlem Basamakları
 Tesisatta TL onaylı boru
kullanılmadığını kontrol ediniz.
Öneriler
kullanılıp
 Klas kitaplarından faydalanınız.
 Tesisatı çıplak gözle kontrol ediniz.
 İşletmenin
test
faydalanınız.
 Basınç testi yapınız.
 İşletme yetkililerinden bilgi alınız.
 Sızdırmazlık testi yapınız.
 Kaçakları kontrol ediniz.
 Su testi yapınız.
 Akışkanın
tesisat
bağlantı
yerlerinden
dışarıya
sızıp
sızmadığını gözle kontrol ediniz.
prosedüründen
KONTROL LİSTESİ
Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet,
kazanamadığınız becerileri Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz.
Değerlendirme Ölçütleri
Evet
Hayır
1. Tesisatta TL onaylı boru kullanılıp kullanılmadığını kontrol ettiniz
mi?
2. Tesisatı çıplak gözle kontrol ettiniz mi?
3. Basınç testi yaptınız mı?
4. Sızdırmazlık testi yaptınız mı?
5. Su testi yaptınız mı?
DEĞERLENDİRME
Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.
Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız
“Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme”ye geçiniz.
72
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere, cümlelerde verilen
bilgiler doğru ise D, yanlış ise Y yazınız.
1 ( ) Bir basınç testi yapılırken basıncın, borunun kendi çalışma basıncından 1,5 kat fazla
olması gerekmektedir.
2 ( ) Basınç testi; ön test, ana test ve son test olmak üzere üç aşamalı olarak yapılmalıdır.
3 ( ) Tüm borularda, üretici tarafından, iç basınç testi veya klas onayı ile uygun
tahribatsız muayene yöntemi (girdap akımı veya dağınık akım teknikleri gibi)
sızdırmazlık testi yapılmalıdır.
4 ( ) İç hidrolik basınç testi yerine tahribatsız muayene yöntemi kullanıldığı hallerde, bu
test borunun tüm çevresini kapsamalıdır.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.
73
ÖĞRENME FAALİYETİ–6
ÖĞRENME FAALİYETİ–6
AMAÇ
Bu faaliyet sonunda gerekli koşullar sağlandığında, uluslararası denizcilik kurallarına
uygun ısıtma tesisatı boru izolasyonunu yapabileceksiniz.
ARAŞTIRMA


Firma ürün kataloglarından faydalanabilirsiniz.
İnternetten araştırma yapınız.
6. ISITMA TESİSATI BORU İZOLASYONU
YAPMAK
6.1. İzole Edici Maddeler Seçimi
Bu işlem, cam yünü ve kaya yünü ile yapılacak olan izolasyon işlerini kapsar.
Resim 6.1: Cam yünü

Taş Yünü
Rockal taş yünü şilteler; ısı yalıtımı, ses yalıtımı ve yangın güvenliği sağlamak
amacıyla pek çok alanda kullanılabilmektedir. Çok değişkenli ve yüksek sıcaklıklar
gerektiren makine ve tesisatlarda kullanılır. Galvanizli rabitz tel, alüminyum folyo, kraft
kâğıdı gibi değişik yüzey kaplama alternatifleri mevcuttur. Yüzey kaplamasının çeşidine
göre kullanım şekli de değişiklik göstermektedir. Ayrıca makine veya tesisatta oluşabilecek
titreşimleri de emer.
74
Metallerle teması halinde kesinlikle paslanmaya yol açmaz. Korozyon, çürüme ve
küflenme yapmaz. Kesinlikle yanmaz. Bu sayede kullanıldığı alanlarda yangın yalıtımı da
sağlanmış olur. Su iticiliği yüksektir; makul oranlar dâhilinde su emmez. ASTM C612-77
standardıyla, ISO 9001:2000 kalite belgeli tesislerde üretilmektedir. Isı yalıtım kabiliyeti
zamanla değişmez. Kullanılan malzemenin ömrü, yapının ya da makinenin ekonomik ömrü
kadardır.
Resim 6.2: Taş yünü
Sanayi Şiltesi
Kalınlık: 3-4-5-6-8-10-12 cm
Ebat:100x800-500-300 cm
Kaplama cinsi: çıplak, alüminyum folyo
Kullanım Alanları:
Sanayi tesisleri, proses ekipmanlarında ısı yalıtımı ve yangın güvenliği amacıyla
kullanılır.
Prefabrik Boru
½’den 14’e kadar boru çaplarında 25 mm’den 100 mm’ye kadar et kalınlıklarında
üretilir. Çıplak veya alüminyum folyo kaplıdır.
Kullanım Alanları:
250ºC’den yüksek sıcaklıktaki tesisatlarda enerji tasarrufu ve yangına karşı korunum
sağlanmasında, proses ekipmanlarının ses ve titreşim yalıtımında kullanılır.
75
Resim 6.3: Taş yünü
6.2. Isıtma Tesisatı İzolasyonu Yapımı
İzolasyon montajı yapılacak yüzeyde tavlama ve boya işleri bitirilmiş olmalıdır. Boru
iki kat sülyen ile boyanır. Boyanmış olan mahalde, ilgili resimlerde belirtilen yerlere,
ustabaşı kontrolünde izolasyon çivileri montajı yapılır.
Projelerde çivi montajlarına ilişkin ölçü verilmemişse; her bir izolasyon bloğu için
kenarlardan 10 cm içeride 4 adet köşelere, 1 adet ortaya olacak şekilde toplam 5 adet
izolasyon çivisi kullanılır.
İzolasyon çivilerinin uzunluğu montaj bitiminden sonra 2-3 cm dışarıda kalacak
ölçüde seçilecektir. İzolasyon çivilerinin montajından sonra kaynaktan yanan yerleri rötuşları
için boya grubuna haber verilir. İzolasyon blokları, izolasyon çivilerine bir seferde
tutturulmalıdır. Aksi takdirde bloklar dağılabilir.
İzolasyon bloklarının montajından sonra sac kaplı izolasyon montajı yapılacak
mahaller hariç bütün yüzeye tel kafes montajı yapılır. İzolasyon blokları ve tel kafes,
izolasyon çivilerine piyasadan temin edilen izolasyon pulları geçirilerek tespit edilir.
Pulların sıkıştırma oranı izolasyon blok kalınlığının yarısına kadar yapılır. Vana dirsek
gibi kısımlarda halat cam yün kullanılır. Rutubetli yerlerde boya yerine bitüm emdirilmiş
cam tülü ile bir kat sarılıp bitüm ile yapıştırılır.
76
Şekil 6.1: İzolasyon montajı
77
UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıdaki işlem basamaklarını ve önerileri dikkate alarak ısıtma tesisatı vana
izolasyonu uygulama faaliyetini yapınız.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Alüminyum kaplama kalınlığı 25mm
Parlak dış kaplama bezi
Kopça
Paslanmaz tel
Çengel
Dikiş yeri
78
İşlem Basamakları
Öneriler
 İnternetten izolasyon malzemelerini
inceleyiniz.
 Yalıtımı yapılacak vanaya uygun ceket
malzemesini seçiniz.
 İşletme yetkilisinden bilgi alınız.
 Ceket standardını tespit ediniz.
 Vana ceketinin, vanayı sarmasına özen
gösteriniz.
 Vana ceketini vananın etrafına sarınız.
 Kopçaların montajını
emin olunuz.
 Vana ceketinin kopçalarının montajını
yapınız.
79
yaptığınızdan
 Paslanmaz
gösteriniz.
 Paslanmaz tel yardımıyla
birbirine sıkıca bağlayınız.
tel
kullanmaya
özen
kopçaları
 Kaplama sıkı olmazsa izolasyon tam
sağlanmaz. Buna dikkat ediniz.
 Kopçaların tel ile bağlandıktan sonra
sıkılığını kontrol ediniz.
 Devrenin çalışmasını inceleyiniz.
Problem varsa işlemleri gözden
geçiriniz.
 Yapılan çalışmadan sonra
çalıştırıp son kontrolü yapınız.
devreyi
80
KONTROL LİSTESİ
Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet,
kazanamadığınız becerileri Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz.
Değerlendirme Ölçütleri
Evet
Hayır
1. Yalıtımı yapılacak vanaya uygun ceket malzemesini seçtiniz mi?
2. Ceket standardını tespit ettiniz mi?
3. Vana ceketini vananın etrafına sardınız mı?
4. Vana ceketinin kopçalarının montajını yaptınız mı?
5. Paslanmaz tel yardımıyla, kopçaları birbirine sıkıca bağladınız
mı?
6. Kopçaların tel ile bağlandıktan sonra sıkılığını kontrol ettiniz
mi?
7. Yapılan çalışmadan sonra devreyi çalıştırıp son kontrolü yaptınız
mı?
DEĞERLENDİRME
Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.
Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız
“Evet” ise “Ölçme Değerlendirme”ye geçiniz.
81
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz.
1.
Aşağıdakilerden hangisi gemicilik alanında en çok kullanılan izolasyon malzemesidir?
A) Mantar
B) Cam yünü
C) Amyant
D) Curuf
2.
Aşağıdakilerden hangisinin boru izolasyonundan önce yapılması gerekir?
A) İki kat boyanır.
B) Bir kat boyanır.
C) Sülyen ile bir kat boyanır.
D) Sülyen ile iki kat boyanır.
3.
Aşağıdakilerden hangisi vana dirsek kısımlarında kullanılan izolasyon malzemesidir?
A) Halat cam yün
B) Cam yün
C) Mantar
D) Curuf
4.
Aşağıdakilerden hangisi nemli ortamlarda vana dirsek izolasyon malzemesine boya
yerine yapılan izolasyon işlemidir?
A) Cam tülü sarılıp epoksi ile yapıştırılır.
B) Amyant sarılıp bitüm ile yapıştırılır.
C) Cam tülü sarılıp bitüm ile yapıştırılır.
D) Amyant sarılıp bitüm ile yapıştırılır.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşlaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme”ye geçiniz.
82
MODÜL DEĞERLENDİRME
MODÜL DEĞERLENDİRME
1.
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz.
Aşağıdakilerden hangisi ısıtma tesisatında hidrolik enerji elde edilmesini sağlayan
ekipmandır?
A) Kompresör
B) Pompa
C) Motor
D) Valf
2.
Aşağıdakilerden hangisi ısıtma tesisatında basınç ölçen elemana verilen addır?
A) Manometre
B) Debi ölçer
C) Termometre
D) Avometre
3.
Aşağıdakilerden hangisi ısıtma tesisatında birleştirme elemanı olarak kullanılmaz?
A) Kaynak
B) Saplama
C) Cıvata
D) Flanş
4.
Isıtma tesisatında kaç tane giriş çıkış hattı vardır?
A) 1 tane
B) 2 tane
C) 3 tane
D) 4 tane
5.
Aşağıdakilerden hangisi ısıtma tesisatı montajında sızdırmazlığı sağlayan elemana
verilen addır?
A) Keçe
B) Sac
C) Conta
D) Kâğıt
6.
Aşağıdakilerden hangisi basınç testinde sistem çalışma basıncının kaç katına kadar
basınçlandırılır?
A) 1 katı
B) 1.5 katı
C) 2 katı
D) 2.5 katı
83
7.
Aşağıdakilerden hangisi ısıtma tesisatında akışkanları süzen elemana verilen addır?
A) Filtre
B) Gösterge
C) Valf
D) Conta
8.
Aşağıdakilerden hangisi ısıtma tesisatı devreye
gerekenlerdendir?
A) Hemen start verilir.
B) Tesisatta valf kontrolü yapılır.
C) Elektrik tesisatı kontrol edilir.
D) Hatlarda kaçak kontrolü yapılır.
9.
Aşağıdakilerden hangisi ısıtma tesisatında sıcaklık ölçen elemana verilen addır?
A) Manometre
B) Debi ölçer
C) Termometre
D) Avometre
10.
Aşağıdakilerden hangisi ısıtma tesisatında en çok izolasyon malzemesi olarak
kullanılır?
A) Elyaf
B) Pamuk
C) Cam yünü
D) Sülyen
alınmadan önce
yapılması
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz.
84
CEVAP ANAHTARLARI
CEVAP ANAHTARLARI
ÖĞRENME FAALİYETİ–1’İN CEVAP ANAHTARI
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
A
C
C
A
E
B
D
E
B
ÖĞRENME FAALİYETİ–2’NİN CEVAP ANAHTARI
1.
2.
3.
4.
5
Y
D
D
Y
D
ÖĞRENME FAALİYETİ–3’ÜN CEVAP ANAHTARI
1.
2.
3.
4.
5
D
Y
Y
Y
D
ÖĞRENME FAALİYETİ–4’ÜN CEVAP ANAHTARI
1.
2.
3.
4.
5
D
D
Y
D
D
85
6
7
8
9
10
Y
D
D
D
Y
ÖĞRENME FAALİYETİ–5’İN CEVAP ANAHTARI
1.
2.
3.
4.
D
D
Y
D
ÖĞRENME FAALİYETİ–6’NIN CEVAP ANAHTARI
1.
2.
3.
4.
B
D
A
C
MODÜL DEĞERLENDİRMENİN CEVAP ANAHTARI
1.
2.
3.
4.
5
6
7
8
9
10
B
A
D
B
C
B
A
D
C
C
86
KAYNAKÇA
KAYNAKÇA








ERALP Fethi, Gemi Yardımcı Makineleri–1, 1987.
TELLİ Zekai Kazım, Yakıtlar ve Yanma, 1998.
EYİCİ Süavi, Isı Ekonomisi, 1981.
KÜÇÜKALİ Rüknettin, Isıtma Tesisatı, Isısan Yayınları, Ankara, 2000.
DAĞSÖZ Alpin Kemal, Isı Geçişi Transferi, 1980.
Isısan Buderus Yayınları, Isıtma Tesisatı, 2000.
TSE ve Türk Loydu Standartları.
Çeşitli Firma Katalogları.
87
Download

Gemi Isıtma Tesisatı